8. කණවෙරජාතකවණ‍්ණනා 318 අට‍්ඨකථා

8. කණවෙර ජාතකය (318)

‘යන්තං වසන්තසමයෙ’ යන මේ ගාථා කොටස සඳහන් වන ජාතක දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන කල්හි, ගිහි කල බිරිය විසින් පොළඹවන ලද භික්‍ෂු කෙනකුන් අරබයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථා වස්තුව ‘ඉන්‍ද්‍රිය’ ජාතකයෙහි දැක්වෙන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉහත කී භික්‍ෂුව අමතා, ‘ඔබ මීට පෙරද මැය නිසාම කඩු පහරින් හිස ගැසුම් කා මරණය ලැබුවෙහි යැ’යි වදාරා මේ අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

අතීතයෙහි බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, බෝසත් තෙමේ, කසී රට එක් ගමක එක් ගෘහපතියකුගේ ගෙදර ඔහුට පුත්ව උපන්නේය. ඔහුගේ උපත සිදුවූයේ ‘සොර’ නැකතකිනි. එනිසාම නිසි වියට පත්වූ දා සිටම, ඔහු සොරකමට වැටී, එයින් ජීවත් වන්නේ, ප්‍රසිද්ධ සොරකු බවට පත්විය. සොරකමෙහි සූරයකු වූ ඔහු, ඇතකුට හා සමාන කාය බලයෙන් යුක්ත වූයේය. ඔහු අල්ලා ගැනීමට කිසිවෙක් සමත් නොවීය. හේ එක් දවසක් එක් සිටුගෙයක බිත්ති මුල්ලක් බැඳ, බොහෝ ධනය පැහැර ගත්තේය. මෙබඳු සොරකම්වලින් කැළඹුණු නගරවැසියෝ, රජු වෙත එළඹ, ‘දේවයන් වහන්ස, එක් මහා සොරක් මෙනුවර කොල්ලකයි. ඔහු අල්ලා ගනු මැනවැ’යි ආයාචනා කළහ. රජ සොරා ඇල්ලීම සඳහා එනුවර නගරාධිපතිට අණ කෙළේය. අනතුරුව නගරාධිපතිතුමා, රාත්‍රී කාලයන්හි ඒ ඒ තන්හි කාණ්ඩ වශයෙන් ආරක්ෂක පුරුෂයන් යොදා, බඩුත් සහිතවම ඒ සොරා අල්ලා ගත්තේය. අනතුරුව රජු වෙත ඉදිරිපත් කෙළේය. නගරාධිපතිතුමා සොරාගේ දෙඅත් පසුපසට තබා තදින් බඳවා, බෙල්ලෙහි රතු වද මල් මාලාවක් පළඳවා හිසෙහි ගඩොල් කුඩු විසුරුවා, රැගෙන යමින් සතර මංසන්ධිවලදී කසවලින් තළවමින්, රළු හඬ ඇති පණාබෙර (වද බෙර) වයමින්, සොරා වධක ස්ථානයට ගෙන ගියේය. ‘මෙනුවර ගෙවල් කොල්ලකෑ සොරා අල්ලා ගත්තේ යැ’යි මුළු නුවරම කැළඹුණි.

මෙසමයෙහි බරණැස් නුවර දහසක් මිල අයකරන ‘සාමා’ නම් වූ ප්‍රසිද්ධ ගණිකාවක් වූවාය. රජු සමගද ළඟ ඇසුරක් පවත්වන ඇයට පන්සියයක් වර්ණ දාසියන් (ස්වාමි දුවගේ අණින් ගණිකා වෘත්තියෙහි යෙදෙන දාසියන්) පිරිවර විය. මරණය සඳහා සොරා වීදිය දිගේ ගෙන යන අවස්ථාවේදී, සාමා සිය ප්‍රාසාදයෙහි උඩු මහල්තලයේ ජනේලයක් විවෘතකොට පාර දෙස බලා ගෙන සිටියාය. එවිට වද දෙමින් ගෙන යනු ලබන සොරා ඇයට දක්නට ලැබුණි. දුටුමතින්ම සොරා රූමතකු බවද, දුටුවන් පැහැදෙන ප්‍රසාද ගුණයෙන් යුතු අතිශය ශෝභා සම්පන්නයකු බවද, ඇයට වැටහිණි. සොරාගේ ශරීරය සියලු පිරිස් අභිබවා දෙව් රුවක් මෙන්, පෙනෙන්නට විය. දැකීම් මාත්‍රයෙන්ම සාමාගේ සිත සොරා වෙත බැඳුණි. ‘කවර හෝ උපායකින් මම, ඔහු මුදවා ගෙන, මාගේ ස්වාමියා බවට පත් කරගන්නෙමි’යි ඇය තරව ඉටා ගත්තාය. මෙසේ සිතන ඇයට කදිම උපායක් සිහියට නැඟුණි. ඉක්බිති තමාගේ වැඩකාරියට කථා කළ සාමා, ඇය අතේ දහසක මුදල් පොදියක් තබා, නගරාධිපතිවරයා වෙතට අල්ලස් වශයෙන් යැවීය. මේ සමගම නගරාධිපතිතුමාට සැල කරනු සඳහා පණිවුඩයක්ද සිය සේවිකාවට උගන්වා යැවීමට, සාමා අමතක නොකළාය. නගරාධිපතිවරයා වෙත ගිය සේවිකාව, ඉහත කී පඬුරු ඔප්පු කොට, ‘නගරාධිපතිතුමනි, ඔය සොරා සාමාවගේ සහෝදරයාය. ඔහුට පිහිටවීමට සාමාව හැර අන් කිසිවකු නැත. ඔබතුමා මේ පඬුරු ගෙන, ඔහු මුදනු මැනවැ’යි ආයාචනා කළාය. එවිට නගරාධිපතිතුමා, ‘මොහු ප්‍රසිද්ධ සොරෙකි. ඔය කියන අයුරින් ඔහු මුදා හැරිය නො හැකිය. ඒ වෙනුවට දිවි තොර කරනු සඳහා වෙනත් මිනිසකු ලබා දෙන්නේ නම්, සොරා රථයක සඟවා සාමා වෙත එවිය හැකියැ’යි කීයේය. මේ සියලු විස්තර සේවිකාව තම ස්වාමි දුවට වහා සැල කළාය.

මෙදිනම එක් සිටු පුතෙක් සාමාව සොයා පැමිණියේය. ඔහු සාමා ගැන වහ වැටී සිටියෙකි. එනිසා ඔහු දිනපතා ම ඇයට දහසින් බැඳි පියල්ලක් දෙයි. සැඳෑ සමයේ දහසක මුදල් පොදියකුත් රැගෙන, සාමාගේ මැදුරට පැමිණි ඔහුට දුක්මුසුව වැතිර සිටි, ඇය දක්නට ලැබුණි. ඇය වෙතට ගිය සිටු පුත්‍රයා, මුදල් පොදියකුත් ඇයගේ උකුල මත තිබෙනු දුටුවේය. මුදල් පොදිය උකුල මත තබාගෙනම, ඇය මහ හඬින් හඬන්නට පටන් ගත්තාය. එවිට සිටු පුත්‍රයා ‘මේ කිමෙක්දැ’යි කියා, කලබලයට පත් විය. ‘ස්වාමීනි, අද මරණයට රැගෙන ගිය සොරා, මාගේ සහෝදරයාය. පහත් වැඩ නිරත වී යැ’යි මා සමීපයට ඔහු නොඑයි. එහෙත් ඔහු මාගේ සහෝදරයාමය. ‘මම නගරාධිපති තුමාගෙන් සොයුරා මුදන ලෙස ඉල්ලා සිටියෙමි. එවිට ඔහු ‘දහසක් මුදල් ලැබෙතොත් සොරා මුදා හරින්නෙමි’යි හසුනක් එවීය. ‘මා මේ දුක් වන්නේ දහසක මුදල් මා ළඟ ඇතත්, මේවා රැගෙන නගරාධිපතිවරයා වෙතට යාමට, මට නොහැකි නිසා යැ’යි සාමා හඬමින් කීවාය. සාමා කෙරෙහි දැඩි ආදරයකින් බැඳුනු සිටු පුත්‍රයා, ‘මම මුදල් ගෙන ගොස් දෙන්නෙමි’යි, ඇයට පොරොන්දු විය. එවිට සාමා කතා කොට, ‘එසේ වී නම්, ඔබ ගෙනා මුදල්ම රැගෙන යනු මැනවැ’යි කීවාය. සිටු පුත්‍රයා ද මුදල් රැගෙන නගරාධිපතිතුමාගේ නිවසට ගොස්, ඔහුට මුදල් භාර දී, විස්තරද කීයේය. නගරාධිපතිතුමාද, සිටුපුත්‍රයා සඟවා තබා, සොරා මුදා ගෙනැවිත් ආවරණය කරන ලද රියක හිඳුවා, සාමා වෙත යැවීය. ඊට පසු නගරාධිපතිතුමා ‘මොහු රටේ ප්‍රසිද්ධ සොරෙකි. බොහෝ අය හඳුනන්නෙකි. එබැවින් බොහෝ රෑ වන තෙක් සිට, මිනිසුන් ගෙවල් දොරවල් වසා, අගුලු ලා ගත් කල්හී, සොරා වෙනුවට මෙහි පැමිණ සිටින මේ පුරුෂයා මරවන්නෙමි’යි සිතා, කල් ගතකොට, රෑ වූ පසු, පාර තොට මිනිසුන්ගෙන් හිස් වූ කල්හී, සිටුපුත්‍රයා මහත් රැකවරණය මැද, වධක භූමියට කැඳවා ගෙන ගොස්, කඩුවකින් බෙල්ල කපා, සිරුර හුල තබ්බවා නුවරට පැමිණියේය.

එදා පටන් සාමා අන් පුරුෂයන්ගේ අතින්, කිසිදු මුදලක් නො ගනියි, සොරා සමගම සිත් අලවා වෙසෙයි. දිනක් සොරා මෙසේ සිතීය. ‘යම් විදියකින් මැය වෙනත් පුරුෂයෙකු කෙරෙහි, පිළිබඳ සිත් ඇති කොට ගතහොත්, මා මරා, ඔහු සමග සිත් අලවා, වෙසෙනු ඒකාන්තය. සිය මිතුරා මරණයට කැප කළ අතිශයින්ම මිත්‍රද්‍රෝහී වූ, මැය සමග මෙහි නොවැස, වහා මෙතැනින් පලා යා යුතුය. එහෙත් හිස් අතින් යා නො හැකිය. මැගෙන් ආභරණ පොදියකුත් ගෙන යා යුතුය, යනුවෙනි. මෙසේ සිතා ඇයට කතා කළ සොරා, ‘සොඳුර, අපි වූ කලී කූඩු කළ කුකුළන් මෙන්, නිරතුරුව ගේ තුළටම වී සිටීම නුසුදුසුය. දිනෙක උයන් කෙළියෙහි යෙදී, සතුටු වන්නෙමුදැ’යි කීය. ඇය ද ‘යහපතැ’යි පිළිගනෙ, කෑම බීම ආදී අවශ්‍ය සියල්ල පිළියෙල කොටගෙන, සියලු අබරණින් සැරසී, ඔහු සමග ආවරණය කරන ලද, රථයක නැගී උයන්කෙළි සඳහා පිටත් වූවාය. ඔහුද එහි දී සාමාව සමග කෙළිදෙලෙන් වැස, ‘මේ වූ කලී මට පලා යාමට සුදුසු වේලාව යැ’යි කල්පනා කොට ඈ සමග රතිමතින් ඇලී විසීමට කැමති බව අඟවමින්, එක් වදමල් පඳුරක් අස්සට පිවිස, වැළඳ ගන්නාක් මෙන්, තදින් ග්‍රහණය කොට ගෙන, ඇය සිහිසුන්කොට බිම හොවා, ඇය පැළඳි සියලු අබරණ මුදා, ඇගේම උතුරු සළුවෙහි පොදි බැඳගෙන, එය තම පිටේ එල්ලාගෙන උයන් වැට පැන, පලා ගියේය.

ඇය ද මඳ වේලාවකින් පියෙවි සිහිය ලැබ, හුන් තැනින් නැඟිට වහා ගෙදර අවුත්, පිරිවර ස්ත්‍රීන්ගෙන් තම ස්වාමි පුත්‍රයා ගැන විමසුවාය. ‘උත්තමාවිය, අපි ඔහු ගැන කිසිත් නො දනිමු’යි, එම ස්ත්‍රීහු පැවසූහ. එවිට සාමාව ‘එකත් එකටම මාගේ ස්වාමි පුත්‍රයා මා මලා යැ’යි සිතා, බියට පත්ව මෙහෙන් පලා ගියා විය යුතුයැ’යි, කනස්සලු සහගතව, තම යහන් ගැබට පිවිස, ‘යම් දිනෙක මගේ ප්‍රිය සැමියා නැවත මට මුණගැසේද, එදාට අලංකෘත වූ මේ සිරියහනෙහි සැතපෙන්නෙමි, එතෙක් මට මේ බිම වඩාත් හොඳ යැ’යි සිතා, ඇඳ ළඟ බිම වැතිරුණාය. එතැන් පටන් ඇය තමා ඉතාම ප්‍රියකරන සළු පවා, ප්‍රතික්‍ෂේප කළාය. කෑම බීමද සීමා කළාය. සුවඳමල් විලවුන් පිළිකෙවු කළාය. ඉන්පසුව ‘කෙසේ හෝ කුමන උපායක් යොදා හෝ, මාගේ ආර්ය පුත්‍රයා සොයා, නැවත කැඳවා ගන්නෙමි’යි තිර ව ඇය අදිටන් කර ගත්තාය. අනතුරුව, තැන තැන ගොස් නැටුම් පෙන්වන නාට්‍ය කණ්ඩායමක්, සිය මැදුරට කැඳවා ගත්, සාමා ඔවුන්ට රන් කාසි දහසක් තෑගි කොට, සංග්‍රහ කළාය. එවිට නාට්‍යකරුවෝ ‘උත්තමාවිය, අපි ඔබ වෙනුවෙන් කුමක් කෙරෙමුදැ’යි විමසූහ. එවිට සාමා ඔවුන් අමතා ‘ඔබ සැම මේ රටේ නොයන’ තැනක් නැත. මින්පසු ගම් නියම්ගම්, රාජධානි යන මේ විවිධ ස්ථානවල නාට්‍ය පෙන්වන අවස්ථාවලදී, එතැනට රැස්වූ පිරිස් ඉදිරිපිට, පළමුකොට ‘මේ ගීතය ගයන්නැ’යි කියා, ප්‍රථමයෙන් ගීතයක් නළුවන්ට පුරුදු කළාය. නැවත ඔවුන් ඇමතූ ඇය, ‘ඔබ හැම විසින්, මේ ගීතය ගයනවිට මාගේ ආර්ය පුත්‍රයා, යම් විදියකින් එම පිරිස අතරෙහි සිටියහොත්, නිසැකව ම ඔහු ඔබ වෙත අවුත් කතා කරන්නේය. එවිට මා නො මළ බව, ඔහුට කියනු මැනවි, එසේ කියා ඔහු කැඳවා ගෙන එවු, යම් විදියකින් එන්නට අදිමදි කරතොත්, නො වරදවා මා වෙත ලිපියක් එවන්නට කියවු.’ මෙසේ කරුණු පහදා දී මඟ වියදම් ද දී, නළුවන් පිරිස පිටත් කළාය. මෙසේ ඒ නළු පිරිස බරණැසින් නික්ම ඒ ඒ තන්හි නාට්‍ය පෙන්වමින් ගොස්, එක් පසල් ගමක රඟ දැක්වීම සඳහා නතර වූහ. මේ කතා පුවතට සම්බන්ධ සොරා ද, සාමා වෙතින් පලා අවුත්, මේ ගමේම පදිංචිව සිටියේය. නාට්‍ය බලන්නට රැස්වූ පිරිස අතර ඔහුද විය. නාට්‍යකරුවෝ රැඟුම ආරම්භයේදීම, සාමාගෙන් ඉගෙන ගත්, ගීතය ගැයූහ.

යන්තං වසන්ත සමයෙ - කණා වෙරෙසු භානුසු, යාමං බාහාය පීලෙසි සාතං ආරොග්‍ය මබ්‍රවීති

මෙහි ‘කණාවෙරෙසු’ යනු ‘වද ගස් අතර’ය. ‘භානුසු’ යනු ‘රතු පැහැති මල්වල පැහැයෙන් ප්‍රභාමත් වූ’ යන අර්ථයි. ‘සාමං’ යනු එසේ නම් කිරීම’යි. ‘පීළෙසි’ යනු ‘කාම රතියෙන් රමයට කැමතිව වැළඳ ගන්නා අයුරෙන් ක්‍රීඩා කෙළේය’ යන අර්ථයි. ‘සා තං’ යනු ‘ඒ සාමා දැන් නිරෝගීය. ඔබ වනාහි ඇය මලාය, යන හැඟීමෙන් බියපත්ව පලා ගියෙහිය. ඈ තම නිරෝගී භාවය ප්‍රකාශ කළාය. කීවාය. දැනුම් දුන්නාය’ යන අර්ථයි.

සොරා මෙය අසා නලුවකු වෙත එළඹ, ‘ඔබ, සාමා ජීවතුන් අතරයැ’යි කියහිද? මම එය නො පිළිගනිමි’යි, ඔහු සමඟ කතා කෙරෙමින්, මෙසේ කීයේය.

2. පින්වත, යම් සේ සුළඟක් පර්වතයක් රැගෙන යන්නේද? සුළඟක් පර්වතයක් රැගෙන යේ නම් මුළු පොළොවත් රැගෙන යන්නේය. යම් තැනකදී මළ, ඒ සාමා සිය නිරෝගී බව මට කීවාය යනු, විශ්වාස නොකරන්නෙමි.

‘පින්වත් නළුවාණෙනි, මේ වනාහි නො ඇදහිය යුත්තෙකි. යම් සුළඟක් තණපත් රැගෙන යන්නාක් මෙන් පර්වතයක් ඔසවා ගෙන යන්නේ නම්, මුළු පොළොවමත් ගෙන යන්නේය. එය එසේ විශ්වාස කරන්නේ නම්, මෙයද එසේමය. එනම් සාමා යම් තැනකදී මළාය. යම් තැනැත්තියක් මළා නම්, ඈ ඇගේ නිරෝගී බව මට කීවාය යනු කිනම් කරුණක් නිසා අදහන්නෙම්ද? මළ අය කිසිවකුට පණිවුඩ නොඑවති’ යන අර්ථයි.

ඔහුගේ මේ වචන අසා, ඉහත කී නළුවා මෙසේ පැවසීය.

3. ඈ නො මළාය. ඈ වෙන අයකු නො පතයි. එක් සැමියෙකු ඇති ඇය, ඔහුම අපේක්‍ෂා කරයි.

මෙහි ‘තමෙව අභිකංඛති’ යනු ‘අන් පුරුෂයකුට නො කැමතිය. ඔහුට ම කැමතිය. ඔහුම අපේක්‍ෂා කෙරේ, ප්‍රාර්ථනා කෙරේ යන අර්ථයි.

මේ ඇසූ සොරා, ඇය ජීවත් වුවත් නැතත්, ‘මට ඇගෙන් ප්‍රයෝජනයක් නැතැ’යි කියා, මේ ගාථාව කීයේය.

4. සාමා දිගු කලක් ඇසුරු නොකළ මා, දිගු ඇසුරකුට පත් වූවකු බවටද, නිත්‍ය නොවූ මා නිත්‍ය සැමියා බවටද, පරිවර්තනය කළාය. සාමා මා වෙනුවට අනිකකු, වෙනස් කොට ගන්නීය. (එබැවින්) මම මෙතැනින් තවත් ඉතා ඈතට යන්නෙමි.

මෙහි ‘අසත්‍ථුතං’ යනු ‘ඇසුරු නො කළ’, යන අර්ථයි. ‘චිරසන්‍ථුතෙන’ යනු ‘බොහෝ කලක් කළ ඇසුර’යි. ‘නිමීනි’ යනු ‘පරිවර්තනය කළා ය යන තේරුමයි. ‘අධුවං ධුවෙන’ යනු ‘නිත්‍ය සැමියකු නොවන මා, නිත්‍ය සැමියා කර ගැනීමට නගරාධිපතිට දහසක් මිළ ගෙවා, මා මුදා ගත්තාය,’ යන අර්ථයි. ‘මයාපි සාමා නිමිනෙය්‍ය අඤ්ඤං’ යනු ‘සාමා මා ද වෙනස් කොට අන් සැමියකු ගන්නී’ය, යන අර්ථයි. ‘ඉතො අහං දූරතරං ගමිස්සං’ යනු ‘මා යම්තැනක සිටියොත්, පණිවුඩයක් එවන්නට හෝ, මා ගැන තොරතුරු දැනගන්නට හෝ, ඇයට නොහැකි වේද? එබඳු වූ ඉතා දුර තැනකට, මම යන්නෙමි’ යන අර්ථයි. මෙසේ කියූ සොරා ‘එබැවින් මම මෙතනින් වෙනත් තැනකට ගිය බව ඇයට දන්වවු’යි කියා, නළු පිරිස බලා සිටිද්දී ම වහා සූදානම්ව වේගයෙන් පළා ගියේය.

නළුවෝ සාමා වෙත පැමිණ, ඔහු කළ ක්‍රියාව ඇයට පැවසූහ. ඉන් අතිශයින් කනස්සලු භාවයට පැමිණි ඇය, තමා මෙතෙක් කාලය ගත කළ ආකාරයෙන්ම, ඉතා දුකසේ කල් ගෙව්වාය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්‍ය ප්‍රකාශකොට ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. කලකිරුණු භික්‍ෂුව ධර්ම දේශනාව කෙළවරදී, සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

එදා සිටු පුත්‍රයා නම්, මේ භික්‍ෂුවම විය. සාමා නම්, මේ භික්‍ෂුවගේ ගිහි කල බිරියයි. සොරා වූ කලී, ‘මම ම වීමි’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.