10. නන්‍දියමිගරාජජාතකවණ‍්ණනා 385 අට‍්ඨකථා

10. නන්‍දියමිග ජාතකය (385)

‘සචෙ බ්‍රාහ්මණ ගච්ඡසි’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථා වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවසන සේක්, එක් මාතුපෝසක භික්‍ෂුවක අරබයා වදාළ සේක. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ භික්‍ෂුව ළඟට කැඳවා ‘මහණ, ඔබ ගිහියන් පෝෂණය කෙරේය, යනු සැබෑවක් දැ’යි විචාළ සේක. ‘ස්වාමීනි, එය සැබෑවකි’ ‘ඒ ගිහියන් ඔබගේ කවුරුන්ද?’ ‘ස්වාමීනි, ඔවුහු මාගේ දෙමාපියෝ ය.’ ‘මහණ, මැනවි, මැනවි, ඔබ පැරණි පඬිවරුන්ගේ වංශය රකින්නෙකි’යි වදාළ බුදුහු ‘මහණ, පුරාණ පඬිවරු තිරිසන් ජාතියෙහි ඉපිද සිටියදීත් තම මවුපියන්ට ජීවිතය පූජා කළහ’යි වදාරා, මේ අතීත කථා පුවත ගෙනහැර දැක්වූහ.

පෙර කොසොල් රට සාකේත නුවර කොසොල් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, අප බෝසත් තෙමේ මුව ජාතියෙහි ඉපිද නිසි වියට පත් වූයේ ‘නන්දිය’ නමින් ප්‍රකටව, සිය මවුපියන් පෝෂණය කරමින් ශීලාචාර සම්පන්න ජීවිතයක් ගත කෙළේය. එකල කොසොල් රජතුමා මුව දඩයමෙහි ලොල් වූවෙක් විය. ඔහු මිනිසුන්ගේ කෘෂිකර්මාන්ත කටයුතු පවා නවත්වා ඔවුන්ගේ වැඩ කරගන්නට ඉඩ නො දී, ඔවුන් ද කැටුව මහ පිරිවර සමග දිනපතාම මුව දඩයමේ යයි. මෙය මහත් කරදරයක් කොට සැලකූ මිනිස්සු, එක්රැස් වී ‘පින්වතුනි, මේ රජා අපගේ වැඩ කටයුතු අඩාල කොට, ගෙදරදොරේ පැවැත්ම ද විනාශ කරයි. යම් විදියකින් අපි සියලුදෙනා එකතුව, රජුට අයත් ‘අංජන වන’ උයන වටකොට, වැට බැඳ එහි පොකුණක් ද සාරා, ඒ අවට තෘණ වර්ග රෝපණය කොට, උයනට ගේට්ටුවක්ද සකස්කොට, දඬුමුගුරු ගත් අත් ඇතිව කැලයට පිවිස, වනලැහැබ්වලට දඬුවලින් පහර දෙමින්, මුවන් දක්කාගෙන අවුත්, ඔවුන් උයනට ඇතුළුකොට, හරකුන් මෙන්, ඇති දැඩි කරමු. තවද මුවන්ට එතැනින් පැන යන්නට නොදී, දොරවල් වසා වැටවල් තරකොට තබා, රජුට ඒ බව දැනුම් දෙමු. එවිට ඔහුට කැමති විටෙක අවුත්, මුවකු දඩයම් කොටගෙන, රිසි සේ යා හැකිය. ඉන්පසු අපි කැමති ආකාරයට අපේ වැඩ කරගනිමු’යි, කතිකා කොට ගත්හ. ‘එය කදිම උපායකැ’යි කියූ සියලු දෙනා එක්වන්ව, ඊට කැමැත්ත පළකොට, උයන ඉහත කී පරිද්දෙන් සකසා, සැවොම එක්ව කැලයට පිවිස, යොදුනක් පමණ කැලෑ ප්‍රදේශයක් වටකොට ගත්හ.

මේ අවස්ථාව වනවිට ‘නන්දිය’ සිය දෙමාපියන් සමග කිසියම් කුඩා වන ලැහැබක වැදහොත්තේය. ඒ අතර මිනිස්සු, නොයෙක් කඩු පලිහ ආදි විවිධ ආයුධ ගත් අත් ඇතිව, එකිනෙකා අතේ දුරින් සිටිමින්, බෝසත් මුවා හුන් ලැහැබද, වට කළහ. මුවන් සොයමින් ලැහැබට ඇතුළු වූ, ඒ මිනිසුන් දුටු නන්දිය ‘අද මාගේ ජීවිතය පරිත්‍යාග කොට හෝ, මවුපියන්ට ජීවිත දානය දිය යුතු යැ’යි, සිතා හුන් තැනින් නැගිට ගොස්, මවුපියන්ට වැඳ, ‘මෑණියනි, පියාණෙනි, මේ මිනිස්සු අප සිටි තැනට පැමිණියහොත්, අප තිදෙනාම දකිති. එබැවින් ඔබ දෙපළ කෙසේ හෝ, ජීවත්වනු මැනවි. ඔබ දෙදෙනාගේම ජීවිත උතුම්ය. මම ඔබට ජීවිත දානය දී මිනිසුන් ලැහැබ කෙළවර සිට ලැහැබට දඬුවලින් පහර දෙනවාත් සමගම, මම මෙතැනින් ඉවතට පැන දුවන්නෙමි. එවිට ඔවුහු ‘මේ කුඩා වන ලැහැබෙහි සිටියේ, එකම මුවකි’යි කියා, ලැහැබට ඇතුළු නො වන්නාහුය. එයින් ඔබ දෙදෙනා රැකෙති. එබැවින් දෙමාපියනි, අප්‍රමාදව කටයුතු කරනු මැනව’යි කියා සිය මවුපියන් සමා කරවාගෙන, ගමනට සූදානම් විය. මේ අතර මිනිසුන් ලැබැහ කෙළවර සිට මහ හඬින් ඝෝෂා කොට, ලැහැබට දඬුවලින් පහර දෙන්නට පටන් ගන්නවාත් සමගම, නන්දිය හුන් තැනින් නැගිට පලා දිව්වේය. ඒ දුටු මිනිස්සු ‘මෙහි සිටියේ එකම මුවෙකැ’යි කියා ලැහැබට ඇතුළු නොවූහ. ඉක්බිති පැනගිය නන්දිය මුවා, දක්කාගෙන යන මුව රංචුවට එකතු විය. මිනිස්සු දක්කාගෙන ගිය සියලු මුවන් උයනට ඇතුළුකොට දොරටු වසා, රජු හමුවට ගොස්, සියලු විස්තර රජුට කියා, තම-තමන්ගේ ගෙවල්වලට ගියහ.

එතැන් පටන් රජතුමා දිනපතා උයනට ගොස්, එක් මුවා බැගින් විද, සේවකයකු ලවා ඌ රජමැදුරට ගෙන්වා ගනියි. පසුව උයනේ සිටි සියලු මුවෝ එකතු වී, ‘වාර ගමනයක්’ තීරණය කොටගත්හ. ඒ අනුව සෑම මුවකුටම මරණ වාරය කෙදිනක හෝ පැමිණෙයි. වාරය පැමිණි මුවා ප්‍රධාන දොරටුව සමීපයෙහි රජු පැමිණෙන තෙක් සිටියි. එතැනට පැමිණෙන රජා, ළඟම සිටි මුවා විද ගනියි. තවම සිය වාරය නොපැමිණි නන්දිය, පොකුණෙහි පැන් බී තණ කා වාරය ගැන සිතමින් කල් ගෙවයි. මේ අතර සිය පුතාගෙන් වෙන්ව කල්ගෙවන, මුව දෙමහල්ලන්ට නන්දිය සිහිපත් විය. බොහෝ දවසකට පසු නන්දිය දැකීමට දැඩි ආශාවකින් පෙළුණු නන්දියගේ දෙමාපියෝ, ‘අපේ පුතා වන නන්දිය මුව රාජයෙකි. ඇතකු මෙන් ශක්ති සම්පන්නය. ඉදින් ඔහු ජීවත්ව සිටීනම්, ආරක්ෂා වැටට උඩින් පැන, අප දැකීමට නිත්‍ය වශයෙන් ම එන්නේය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුට පණිවුඩයක් යවමුදැ’යි, සාකච්ඡා කොට කැලෑබද මාවතක් සමීපයට පැමිණ, සාකේත නුවර දෙසට ගමන් කරන අයකු අපේක්‍ෂා කරමින්, මඟ බලමින් හුන්හ. එවිට සාකේතය බලා ගමන් ගන්නා එක් බ්‍රාහ්මණයකු දැක, ‘උතුමාණෙනි, ඔබ කොහි යන්නෙහිදැ’යි විමසූහ. මිනිස් කටහඬින්, කදිමට කථාකරන මුවන් දෙස, පුදුමයෙන් බැලූ බමුණා තමා සාකේතයට යන බව පැවසීය. එවිට මුවෝ දෙදෙනා ‘අපේ පුතා සාකේතයේ වෙසෙයි. ඉන්නා තැන් සොයා බලා ඔහුට මේ පණිවුඩය කියනු මැනව’යි කියා, මෙසේ පැවසූහ.

සචෙ බ්‍රාහ්මණ ගච්ඡසී - සාකෙත අඤ්ජනා වනං, වජ්ජාසි නන්‍දියං නාම පුත්තං අම්හාකං ඔරසං, මාතා පිතාච තෙ වුඩ්ඪා - තෙ තං ඉච්ඡන්ති පස්සිතුන්ති

බමුණ, ඉදින් ඔබ සාකේතයට යෙහි නම්, සාකේතයෙහි අංජන වන නම් වූ උයනක් ඇත. එහි අපේ පුතා වන ‘නන්‍දිය’ නම් මුවෙක් ඇත. ඔහුට මෙසේ ‘ඔබේ මහලු මවුපියෝ තමන් මැරෙන්නට පෙර පුත්‍ර දැකීමට කැමැත්තෙන් හිඳිති’යි කියන්න, යනුවෙනි.

බ්‍රාහ්මණයා ‘යහපතැ’යි, කියා පිළිගෙන සාකේතයට ගොස්, පසුදින උයනට පිවිස ‘නන්‍දිය මුවා යනු කවරෙක්දැ’යි විමසා බලා නන්දිය හමුවට ගොස්, ඌට පණිවුඩය නොවළහා කීවේය. එවිට නන්දිය කථා කරමින් ‘බමුණ, මම කෙදිනක හෝ, ඔවුන් බලන්නට යන්නෙමි. එහෙත් වැටෙන් පැන, හොරෙන් නොයන්නෙමි. මක්නිසාද යත්, මා විසින් රජුට අයත් කෑම-බීම-බොජුන් ආදිය, පරිභෝග කරන ලදි. එබැවින් රජුට ගෙන්වන්නට ණයක් ඇත. තවද, මේ මුවන් මැද බොහෝ කලක් විසුවෙමි. ඔවුන්ට ද යුතුකම් වශයෙන්, යහපතක් කළ යුතුව ඇත. ඒවා සියල්ල ඉටු නොකොට, මගේ බලය ඔවුන්ට නොපෙන්වා, මෙහෙන් පිටව යාම අයුතුය. මාගේ මරණ වාරය පැමිණි කල්හි, ඒ සියලු යුතුකම් කරන්නෙමි. එසේ කොට තවදුරටත් ජීවත්වීමට ඉඩ ලදහොත්, සැපසේ මවුපියන් බලන්නයට යන්නෙමි’යි කී නන්දිය මෙසේ ද පැවසීය.

2. බමුණ, රජුගේ ආහාර ද, කෑම-බීම ද, මා විසින් පරිභෝග කරන ලදි. ඒ රාජ පිණ්ඩය වැරදි ලෙස පරිහරණය කරන්නට උත්සාහ නොකරමි.

3. ඊතලය අතේ දරාගත් රජුට, මම ඇලපත පාන්නෙමි’යි , එකල (මම එසේ කියා) මිදී, සැපසේ මෑණියන් දකින්නෙමි.

මෙහි ‘නිවාපානි’ යනු ‘ඒ ඒ තන්හි වගා කරන ලද තෘණ ආදිය’යි. ‘පාණභෝජනං’ යනු ‘පැන් හා සෙසු තණකොළ’යි. ‘තං රාජපිණ්ඩං’ යනු ‘රජු සන්තක වූ ආහාර-පානාදිය එකතුකොට රැස් කරන ලද ස්ථානය ය’ යන අර්ථයෙන් ‘පිණ්ඩ’ යැයි කියන ලදි. ‘අවභොත්තුං’ යනු ‘වැරදි ක්‍රමයට අනුභව කිරීමට’ යන අර්ථයි. එනම්, රජුට සේවයක් නොකර, රජුගේ දේ අනුභව කිරීම ‘අවභුක්ත’ නම් වේ’ ඒ මම ඊට උත්සාහ නොකරමි’යි කියයි’ යන අර්ථයි. ‘බ්‍රාහ්මණමුස්සහේ’ යනු ‘බ්‍රාහ්මණයා ඇමතීමයි’. මෙහි ‘ම’ කාරය වනාහි පද සම්බන්ධ කිරීමට කියන ලද්දකි.

‘ඔදභිස්සාමහං පස්සං ඛුරප්පාණිස්සරාජිනො’ යනු ‘බමුණ, මම මගේ වාරය පැමිණි කල්හි, මුව රංචුවෙන් වෙන්ව පැත්තක සිට දුන්නට ඊතලය තබාගෙන පැමිණෙන රජුට, ‘මහරජතුමනි, මා විදිනු මැනවැ’යි, කියා මගේ නිරෝගී ඇලපත පාන්නෙමි’ යන අර්ථයි. ‘සුඛිතො මුත්තො’ යනු ‘එකල මම මරණ බියෙන් මිදී, සැපසේ නිදුක්ව රජුගේ අනුමැතිය ලැබතොත්, මෑණියන් දැක ගන්නෙමි’ යන අර්ථයි.

නන්දියගේ මේ කතාව ඇසූ බමුණා එතැනින් නික්ම, යන්නට ගියේය. පසුකලෙක නන්දියගේ මරණ වාරය පැමිණියේය. එදින රජතුමා මහත් පිරිවරින් උයනට පැමිණියේය. බෝසත් මුවා පැත්තකට වී බලා සිටියේය. රජතුමා මුවා විද හෙළන්නෙමි’යි, දුනු දියට ඊතලයක් තබා සැකසීය. මෙවැනි අවස්ථාවලදී, අන් මුවෝ මරණ බියෙන් බියපත්ව පලා දුවති. එහෙත් නන්දිය කිසිත් බියක් නැතිව පැන නොගොස්, මෛත්‍රිය පෙරදැරිව සිය ඇලපත රජු සිටි දෙසට පාගෙන, ඊතලයට ඉලක්කව, නිශ්චලව සිටියේය. බෝසතුන්ගේ මෛත්‍රියෙහි ආනුභාවයෙන් රජුට, ඊතලය මුදාහැරීමට නොහැකි විය. එවිට බෝසත් මුවා ‘මහරජතුමනි, කිමෙක්ද? ඊතලය නො මුදන්නෙහි දැ’යි අසා ‘පමා නොවී විදිනු මැනවැ’යි කීවේය. ‘මුව රජුනි, ඔබට විදීමට මම අපොහොසත් වෙමි.’ ‘එසේ නම් මහරජතුමනි, ගුණවතුන්ගේ ගුණ බලය තේරුම්ගත මැනවැ’යි, මුව රාජයා කීවේය. එවිට රජතුමා බෝසතුන් කෙරෙහි පැහැදී, දුනු ඊතල පසෙකට විසිකොට, ‘මේ අචේතනික ලී දුන්නත්, ඊ තලයත්, ඔබේ ගුණ හඳුනා ගත්තේය. එහෙත් සචේතනික මිනිසෙක් වන මම, එය තේරුම් ගන්නට අපොහොසත් වූයෙමි’යි, කී රජතුමා මුව රාජය, මට සමාවුව මැනව. මම ඔබට අභය දානය දෙමි’යි කීවේය. එවිට මුවා ‘මෙසේ මේ රජතුමා මට අභය දානය දුන් කල්හි, මේ උයනේ වෙසෙන මුව සමූහයා කුමක් නම් කරන්නාහුද? එබැවින් රජතුමා ලවා ඔවුන්ටද අභය දානය ලබා දෙන්නෙමි’යි සිතූ මුව රාජයා ‘මිගරාජ’ ජාතකයෙහි දැක්වෙන පරිද්දෙන්ම සියලු වන සතුන්ට ද, අහසෙහි පියාඹන පක්‍ෂීන්ට ද, ජලයෙහි හැසිරෙන මාලුවන්ට ද, අභය දානය දෙවා රජු ද, පන්සිල්හි පිහිටුවා ‘මහරජතුමනි, සතර අගතියෙන් තොරව, දසරාජ ධර්මයන් නොඉක්මවා, දැහැමෙන් සෙමෙන් රාජ්‍යය විචාරීම රජකුගේ යුතුකම වන අතර, රජකුට එය සුදුසුකමක් වන බවත් පවසමින්ද මෙසේද කීය.

5. දානය - ශීලය - පරිත්‍යාගය - සෘජුබව - මෘදුබව - තපස - අක්‍රෝධය - අවිහිංසාව - ඉවසීම - එකඟ බව යන මේ කුසල්දහම්හි පිහිටා ඒවා තමා කෙරෙහිලා බලන්න. එවිට ඔබට ප්‍රීතිය ද, සොම්නස ද, අනල්පව ලැබේ.

මෙසේ රාජ ධර්මයන් ගාථා වලින් ද, දක්වා තවත් දින කිහිපයක් රජු සමීපයෙහි විසූ බෝසත් මුවා, රටේ සියලු සතුන්ට අභය දානය දෙන බව නුවර පුරා රන්බෙර හසුරුවා, ‘මහරජතුමනි, ඔබතුමා නොපමාව කටයුතු කරනු මැනවැ’යි, රජුට උපදෙස් දී, සිය මවුපියන් බැලීම සඳහා යන්නට පිටත් විය.

මිගරාජා පුරෙ ආසිං - කොසලස්ස නිකෙතමෙ, නන්‍දියො නාම නාමෙන - අභිරූපො චතුප්පදො

තංමං විධිතු මාගඤ්ජී - දායස්මිං අඤ්ජන වනෙ, ධනුං අධෙජ්ඣං කත්‍වාන - උසුං සන්‍ධාය කොසලෙ

තස්සාහිං ඔදහිං පස්සං - ඛුරප්පාණිස්ස රාජිතෙ, තදාහං සුඛිතො මුත්තො - මාතරං දට්ඨුමාගතො

මෙහි ඉහත සඳහන් 6-7-8 යන ගාථා බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාළ ඒවා වේ.

මෙහි ‘කොසලස්ස නිකෙතවෙ’ යනු ‘කොසොල් රජුට අයත් වාසස්ථානයට රජ මාලිගයට සමීප වනයෙක’ යන අර්ථයි. ‘දායස්මිං’ යනු ‘මුවන්ට විසීමට වෙන් කළ වනයෙක’ යන අර්ථයි. ‘අදෙජ්ඣං කත්‍වාන’ යනු ‘දුනුදිය සමග එක් කොට නංවා’ යන අර්ථයි. ‘සන්‍ධාය’ යනු ‘සන්නද්ධව, යොදා’ යන අර්ථයි. ‘ඔදහි’ යනු ‘යොමු කෙළෙමි’ යන අර්ථයි. ‘මාතරං දට්ඨුමාගතො’ යන මෙය ප්‍රකට කියමනකි. ප්‍රකට දේශනාවකි. ‘රජුට බණ කියා, සියලු සතුන්ට අභය දානය සඳහා රන්බෙර හසුරුවා, මවුපියන් දැකීමට පැමිණියෙමි’ යන අර්ථයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, සත්‍යය ප්‍රකාශකොට ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. දේශනාව අවසානයේ දී, මාතුපෝෂක භික්‍ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. එදා මුව දෙමහල්ලෝ නම්, මෙදා සුද්ධෝදන රජතුමා හා මහාමායා දේවිය යි. බමුණා නම්, සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේය. රජතුමා නම්, ආනන්ද තෙරණුවෝය. නන්දිය මුවරාජයා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.

පළමුවන අවාරිය වර්ගය යි.