2. සෙතකෙතුජාතකවණ‍්ණනා 377 අට‍්ඨකථා

2. සේතකේතු ජාතකය (377)

‘මා තාත කුජ්ඣි නහි සාධු කොධො’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථා වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවසන සේක්, එක් කුහක භික්‍ෂුවක අරබයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථා වස්තුව, ‘කුද්දාල’ ජාතකයේ දැක්වේ.

පෙර බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, බෝසත් තෙමේ බරණැස් නුවර දිසාපාමොක් ආචාර්ය ව ඉපිද පන්සියයක් මානවකයන්ට වේදය උගන්වයි. ඒ මානවකයන් අතුරෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ ශිෂ්‍යයා උසස් බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන් ‘සේත කේතු’ නම් වූ තරුණ මානවකයෙකි. ඔහු තමාගේ කුලය හේතු කොටගෙන, මහත් අභිමානයකින් යුක්තව කටයුතු කරයි. එක් දවසක් අන් මානවකයින් සමග නගරයට යන සේතකේතු නගරයට පිවිසෙනවාත් සමගම, එක් චණ්ඩාලයකු දැක ‘නුඹ කවරෙක් දැ’යි ඔහුගෙන් විචාළේය. ‘මම චණ්ඩාලයෙක් මි’යි ඔහු උත්තර දුන්නේය. එවිට සේතකේතු තරුණයා, එම චණ්ඩාලයාගේ ඇඟේ වැදී එන සුළඟ තමාගේ සිරුර ස්පර්ශ කෙරේ යැයි බියෙන් ‘කාලකණ්ණි චණ්ඩාලය, තෝ නැසෙව. මෙතැනින් ඉවත්ව, යටි සුළඟෙන් ගමන් කරව’යි, කියා එම චණ්ඩාලයා සිටි දිසාවට උඩු පැත්තෙන් ගමන් කරන්නට පටන් ගත්තේය. එවිට චණ්ඩාලයා ද වහා දිවැ ගොස් සේතකේතුගේ ගමන් මගෙහි උඩු පැත්තෙන් ගමනට ඇරඹීය. ඉක්බිති ඒ දුටු සේතකේතු ‘වසල කාලකණ්ණිය, තෝ නැසෙව’යි පෙර ද වඩා වැඩියෙන්, ආක්‍රෝශ පරිභව කෙළේය. ඒ ඇසූ චණ්ඩාලයා ‘ඔබ කවරෙක් වෙහිදැ’යි ප්‍රශ්න කෙළේය. ‘මම වූ කලී බ්‍රාහ්මණයෙක් මි.’ ‘ඔබ බ්‍රාහ්මණයෙක් වී නම්, මා අසන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දිය හැකිද?’ ‘එසේය. මම ඊට පිළිතුරු දෙන්නෙමි.’ ‘ඔබ එසේ කීවත්, යම් විදියකින් පිළිතුරු දීමට අපොහොසත් වුවහොත්, මාගේ දෙපා අතරින් දණ ගාගෙන යා යුතු යැ’යි චණ්ඩාලයා කීය. ඒ ප්‍රකාශය ගැන තර්ක කොට බලා, අභියෝගය බාර ගැනීමට සේතකේතු තීරණය කෙළේය.

අනතුරුව චණ්ඩාල පුත්‍රයා එතැන සිටි පිරිසට මේ සියල්ල පැහැදිලි කොට දී, වාදය මෙසේ ආරම්භ කෙළේය. ‘මානවකය, ලොව ‘දිසා’ නම් කවරේද? ‘චණ්ඩාලය, දිසා යනු පෙරදිග ආදිකොට ඇති, සිව් දිසාවන්ය.’ බමුණු තරුණයාගේ මේ පිළිතුරෙන් සෑහීමකට පත් නොවූ, චණ්ඩාලයා ‘තරුණය, මම ඔබගෙන් විචාළේ, ඔය කියන දිසාවන් ගැන නොවේ. මට පුදුම මෙපමණක්වත් නොදන්නා ඔබ, මාගේ ඇඟේ වැදී එන සුළඟත් පිළිකුල් කිරීම යැ’යි, කියා බමුණු තරුණයාගේ පිටට අත තබා, තමා සිටි දිශාවට නමා, තමාගේ පා අතරින් ගමන් කරන්නට සැලැස්වීය. මේ සියල්ල බලා සිටි සෙසු තරුණයෝ, එපුවත සිය ගුරුවරයා වෙත වාර්තා කළහ. ඒ ඇසූ ගුරුතුමා තම පිරිස සමග වහා එතැනට ගොස් සේතකේතු ශිෂ්‍යයා තමා වෙතට කැඳවා, ‘පුත, සේතකේතු, චණ්ඩාලයකු විසින් තමාගේ පා අතරින් ඔබ ගමන් කරවන ලද්දෙහිය, යනු සැබෑවක්දැ’යි ප්‍රශ්න කෙළේය. ‘එසේය, ඇදුරුතුමනි, ඔහු මට ‘දිසාවක්වත් නොදන්නා චණ්ඩාල දාසියකගේ පුතා යැ’යි, බැන ඔහුගේ පා අතරින් මා යැවීය. එබැවින් මම දැන් ඔහුට කළ යුතු දේ දනිමි’යි කියූ සේතකේතු මහත් සේ කිපී, ඉහත කී චණ්ඩාල පුත්‍රයාට තම ගුරුවරයා ඉදිරිපටදීම, ආක්‍රෝශ පරිභව කරන්නට පටන් ගත්තේය. එවිට ඇදුරුතුමා ‘පුත සේතකේතු, ඔහුට නො කිපෙව. ඔය චණ්ඩාල පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකි. ඔහු ඔබෙන් විචාළේ ඔබ කියන දිසාවන් ගැන නොවේ. ඔහු අපේක්‍ෂා කෙළේ වෙනත් දිසාවකි. ඔබ විසින් දක්නා ලද, අසන ලද, අවබෝධ කොට ගන්නා ලද දේට වඩා, නොදුටු නො ඇසූ නොදත් දේ බොහෝ යැ’යි, තම ගෝලයාට අවවාද කරමින් මෙසේ ප්‍රකාශ කෙළේය.

මා තාත කුජ්ඣි න භි සාධු කො ධො, බහුම්පි තෙ අදිට්ඨං අස්සුතඤ්ච, මා තා පිතා දිසතා සෙත කෙතු, ආචරියමාහු දිසතං පසිත්‍ථා

අගාරිනො අනන ද පාණවත්‍ථදා, අව්හායිකා තම්පි දිසං වදන්ති, එසා දිසා පරමා සෙත කෙතු, යා පත්‍වා දුක්ඛි සුඛිනො භවන්තී ති

මෙහි ‘නහී සාධු කොධො’ යනු ‘ක්‍රෝධය හටගත් විට හොඳ වචන - නරක වචන, යහපත-අයහපත, හිත-අහිත නො වැටහේ. එබැවින් ක්‍රෝධය යහපත් එකක් නොවේ’ යන අර්ථයි. ‘බහුම්පි තෙ අදිට්ඨං’ යනු ‘නුඹ විසින් ඇසින් නො දුටු කණින් නො ඇසූ දේ ඉතා බොහෝ ය’ යන අර්ථයි. ‘දිසතා’ යනු දිශාවන්ය. මවුපියවරුන් දරුවන්ට කලින් ලොව පහළ වූ අය බැවින් පූර්ව ‘දිශාව’ නම් වන බව කියයි’ යන අර්ථයි. ‘ආචරියමාහු දිසතං පසත්‍ථා’ යනු ‘ගුරුවරුන් දක්‍ෂිණාර්භ බැවින් ප්‍රශස්ත වූ බුද්ධාදී ආර්යයෝ ඔවුන් දකුණු දිශාව යැයි කියති. දක්වති.’ යන අර්ථයි.

‘අගාරිනො’ යනු ‘ගෘහස්ථයෝ’ය. ‘අන්නදපාණවත්‍ථදා’ යනු ‘ආහාර-පාන-වස්ත්‍ර පූජා කරන අය’යි. ‘අව්හායිකා’ යනු ‘එනු මැනවි. මේ දාන වස්තු පිළිගනු මැනවැ’යි කැඳවන අය’යි’. ‘තම්පි දිසං වදන්ති’ යනු ‘බුද්ධාදී ආර්යයෝ ඒ අයද දිශාවෙකැයි කියති’ යන අර්ථයි. මේ සිව්පසය සපයන ගෘහස්ථයේ සිව්පසය සකස් කළ කල්හි, ඒ බව දැනුම් දුන් විට, දැහැමි මහණ බමුණන් විසින් එතැනට එළඹිය යුතු බැවින්, ඒ මහණ බමුණන් එක් දිශාවකැයි දක්වයි. තවද අදහසකි. එනම් ආහාර-පාන-වස්ත්‍ර ලබාදෙන යම් ඒ ගිහියෝ වෙත්ද? ඔවුන්ට සදිව්‍ය ලෝක සම්පත් ලබාගැනීම සඳහා නැවත නැවත කැඳවන බැවින්, ඒ කැඳවීම් ලබන මහණ බමුණෝ දිශා නාමය ලබති. එබැවින් බුද්ධාදී ආර්යයෝ, ඔවුන් උඩ දිශාව යැයි කියති’ යන අර්ථයි. මෙසේ ද කියා ඇත.

3-4 මව්පියෝ පූර්ව දිසාවය. ගුරුවරු දකුණු දිශාවය. අඹුදරුවෝ බටහිර දිශාවය. මිත්‍රාදීහු උතුරු දිශාවය. දැසි දස් කම්කරුවෝ යට දිශාවය. මහණ බමුණෝ උඩ දිශාවය. ගිහි ගෙයි වසන අප්‍රමාදී පුද්ගලයා, යට කී දිසාවන් නමස්කාර (ආවරණය) කරන්නේය.

දෙවන ගාථාවෙහි එන ‘එසා දිසා’ යන මෙය නිවන සඳහා කියන ලද්දකි. ජාති ආදී වූ නන් වැදෑරුම් දුකින් වෙහෙසට පත් සත්ත්වයෝ නිවනට පැමිණ නිදුක්ව සැප ඇත්තේ වෙති. නිවන්මග සත්ත්වයන් පෙර නොගිය විරූ බැවින් ‘දිශාව’ නම් වේ. එහෙයින් ම නිවන වූ කලී උතුම් ම ‘දිශාව’ වේ. මෙසේ ද කියා ඇත.

5. කට ළඟට පිරුණු තෙල් පාත්‍රයක් නො ඉහිරෙන ලෙස, යම්සේ ගෙන යන්නේද? එසේ නොගිය විරූ ‘නිවන’ නමැති දිශාව ප්‍රාර්ථනා කරන්නා, සිය සිත රක්නේය.

මෙසේ බෝසත් තෙමේ සිය ශිෂ්‍ය මානවකයාට ‘දිශා’ විස්තරකොට දුන්නේය. ඒ මානවකයා චණ්ඩාලය විසින් තමාගේ පා අතරින් ගමන් කරවීය යන ලජ්ජාව නිසා, තවදුරටත් එහි නොවැස එතැනින් පිටත්ව තක්‍ෂිලාවට ගොස්, එහි දී දිසාපාමොක් ඇදුරුතුමාගේ සමීපයෙහි සියලු ශිල්ප උගෙන, සිය ගුරුතුමාගේ අනුමැතියෙන් තක්‍ෂිලාවෙන් නික්ම සියලු සමයයන් ද වෙනත් ශිල්ප ද ප්‍රගුණ කරමින් සැරිසරන්නට පටන් ගත්තේය. මෙසේ ඇවිදින ඔහු එක් පසල්ගමකට පැමිණියේය. ඒ ගමේ පන්සියයක් තාපසයෝ තවුස්දම් රකිති. ඔවුන් දුටු ඉහත කී මානවකයා ඔවුන් සමීපයෙහි තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. මෙසේ ටික කලක් එහි විසූ ඔහු, එම කාලය අතරතුරේදීම, තවුසන් දැන සිටි සියලු ශිල්ප ද, මන්ත්‍ර ද, ඇවතුම් පැවතුම් ද, උගෙන පිරිසේ නායකයා බවට පත්විය. දිනක් ඔහු සියලු තවුසන් පිරිවරාගෙන බරණැසට ගොස්, එදා එහි වැස පසුදා පිඬුසිඟා යමින් රාජ මාලිගයට පිවිසුණේය. ඒ තවුසන්ගේ ඉරියව් ඇවතුම් පැවතුම් කෙරෙහි පැහැදුණු රජතුමා මාලිගාව ඇතුළට ඔවුන් කැඳවාගෙන ගොස්, දානය වළඳවා තමාගේ රාජකීය උයනෙහි නවාතැන් ගන්නට සැලැස්වීය. එක් දවසක් මේ රජතුමා තවුසන්ට මාලිගය තුළදී, දන් පිළිගන්වා තවුසන් අමතා ‘ස්වාමීනි, අද සවස ඔබවහන්සේ දැක වැඳ පුදා ගැනීමට මම උයනට එන්නෙමි’යි පැවසීය.

සේතකේතු තාපසයා උයනට ගිය විගස සෙසු තවුසන් තමා වෙතට කැඳවා ‘හිතවතුනි, අද සවස රජතුමා මෙහි පැමිණෙන්නේය. රජවරු යනු එක්වරක් පහදවා ගතහොත් මුළු ජීවිත කාලයටම සැපසේ කල්ගත කිරීමට මග පාදාගත හැකි පිරිසකි. එබැවින් රජු පැමිණෙන විට ඔබ අතුරෙන් සමහර කෙනෙක් ‘වවුල් වත’ රැකිය යුතුය. ඇතැමෙක් කටු මැස්සක සැතපිය යුතුය. තවත් කෙනෙක් පංචවිධ තාපයෙන් තැවිය යුතුය. තවත් කෙනෙක් උක්කුටියෙන් හිඳිය යුතුය. තවත් කෙනෙක් කරවටක් ජලයේ බැස සිටිය යුතුය. ඉතිරි කොටස වේද මන්ත්‍ර පාඨ සජ්ඣායනා කළ යුතු යැ’යි මෙසේ නීති පනවා තෙමේ, අසපු දොරටුවෙහි ඇඳි සහිත පුටුවක හිඳ පස්වන් පැහැයෙන් බබළන, සුවඳ කවන ලද එක් පොතක් විසිතුරු ලෙස වර්ණවත් කරන ලද ආධාරකයක තබාගෙන, මැනවින් පුහුණු කළ මානවකයන් හතරපස් දෙනෙකුන් වටේට හිඳුවාගෙන, ඔවුන් ලවා ප්‍රශ්න අස්සවා ඒවා විසඳමින්, පැහැදිලි කරමින් හුන්නේය. මේ අතරතුරේ රජතුමා පිරිවර සහිතව එතැනට පැමිණ, තවුස්ගේ බොරු තපස්කම් දැක එයින් තුටුව, සේතකේතු තවුසා වෙත එළඹ, ඔහුට නමස්කාර කොට පසෙක වාඩි වී පුරෝහිතයා සමග කථා කරමින් මෙසේ කීවේය.

6. රළු අඳුන් දිවිසම් හඳින, ජටා දරන, කිලුටු දත් ඇති, දුර්වර්ණ වූ සිරුරු ඇති, ඒ මේ තාපසවරු මන්ත්‍ර ජප කරති. කිමෙක්ද? ඔවුහු මිනිස් ලොව කටයුතු මැනවින් දැන අපායයන්ගෙන් මිදුණාහු වෙත්ද?

මෙහි ‘ඛරාජිනා’ යනු ‘නියපොතු සහිත අඳුන් දිවිසම් වලින් යුතු, යන අර්ථයි. ‘පංකදන්තා’ යනු දැහැටි පාවිච්චි නොකිරීමෙන් කිලුටු වූ දත් ඇති’ යන අර්ථයි. ‘දුමුක්ඛරූපා’ යනු ‘බැබළිමෙන්, සැරසීමෙන් තොර, රළු වස්ත්‍ර පොරවන, මල්-ගඳ විලවුන්වලින් තොර, කිලිටි සිරුරු සඳහා කියන ලද්දකි. ‘යෙ මෙ ජපන්ති පයොගෙ’ යනු ‘මිනිසුන් විසින් කළ යුතු ප්‍රයෝගයන්හි පිහිටි’ යන අර්ථයි. ‘ඉදං විදු පරිමුත්තා අපායා’ යනු මේ ප්‍රයෝගයෙහි පිහිටා මෙලොව ගැන දැන ප්‍රකට කොට, කිමෙක්ද? මේ තාපසවරු සිව් අපායෙන් මිදුණාහුදැ’යි විචාරයි යන අර්ථයි.

රජුගේ මේ කථාව අසා සිටි පුරෝහිතයා මෙසේ කීවේය.

7. රජතුමනි, බහුශ්‍රැතයෙක් පව්කම්කොට ධර්මයෙහි නොහැසිරෙන්නේ නම්, ඔහු දහසක් දේ දත් පුද්ගලයකු වුවත් ශීලයට නොපැමිණ, දැනුමෙන් පමණක් දුකෙන් නොමිදෙන්නේය.

මෙහි ‘කරිත්‍වා’ යනු ‘සිදුකොට’ යන අර්ථයි. ‘චරණං’ යනු ශීලය සහිත අෂ්ට සමාපත්ති, යන අර්ථයි. මින් කියන ලද්දේ මේ අර්ථය යි. එනම් ‘මහරජ, මම බහුශ්‍රැතයෙක් වෙමි. දහසක් දේ දන්නෙක් වෙමි’යි කියා, යමෙක් ප්‍රකාශ කළත් ඔහු ත්‍රිවිධ සුචරිත ධර්මයෙහි නොහැසිරෙන්නේ නම්, පාපයන්ම කරන්නේ නම්, ඔහු එම පව්කර්ම කොට ඒ කියන ලද, බහුශ්‍රැතභාවය නිසා දුකෙන් නොමිදෙන්නේය. එනම් යමෙක් ශීල සමාපත්ති සංඛ්‍යාත චරණයට පත් නොවී, දුකෙන් නොමිදෙන්නේය. අපාය දුකෙන් නොමිදේමය’ යන අර්ථයි.

ඒ අසා සිටි රජතුමා තවුසන් කෙරෙහි ඇති කොටගත් ප්‍රසාදය අත්හළේය. ඉක්බිති සේතකේතු තවුසා ‘මේ රජුට තවුසන් කෙරෙහි ප්‍රසාදයක් ඇතිවිය. එහෙත් එය මේ පුරෝහිතයා වෑයෙන් කැපුවාක් මෙන් කපා හෙළී යැ’යි තමාටම කියා ගත්තේය. අනතුරුව ‘පුරෝහිතතුමා සමග සාකච්ඡාවක් කළොත් යහපතැ’යි කියා සිතූ සේතකේතු තවුසා පුරෝහිත බමුණා අමතා මෙසේ කීවේය.

8. ‘දහසක් දේ දත් තැනැත්තෙක් වුවත් චරණයට පත් නොවී, උගත් දේ හේතු කොටගෙන දුකෙන් නොමිදෙන්නේය. එබැවින් ‘වේදයන් නිශ්ඵල යැ’යි හඟිමි. ශීලය සහිත වූ මරණය ම සත්‍යය වේ.

දහසක් දේ දන්නා අයෙක් වුවත්, ඒ බහුශ්‍රැතභාවය හේතුකොට ගෙන, චරණයට නොපැමිණ දුකෙන් නොමිදෙන්නේය. එසේ ඇතිකල්හි, ත්‍රිවේදය නිශ්ඵල යැ’යි මම සිතමි. ශීලය සහිත අෂ්ට සමාපත්ති හේතු කොටගෙන, චරණය අනුගමනය කිරීමම සත්‍යය වේ.

ඒ අසා පුරෝහිතයා තවුසාට මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය.

9. වේද නිශ්ඵල නැත. නමුත් ශීලය සහිත චරණයම උතුම්ය. වේදයන් හදාරා කීර්තියට පැමිණේ. තවද සිල්වතා චරණය කරණ කොටගෙන නිවනට පැමිණේ.

ත්‍රිවේදය නිශ්ඵල නොවේ. එහෙත් ශීලය සහිත චරණයම සත්‍යය. ශ්‍රේෂ්ඨය. උතුම්ය. මහාර්ඝය. වේද නිශ්ඵල නොවන්නේ කුමන කරුණක් නිසාද? ත්‍රිවේදය හදාරා මෙලොවදීම, කීර්ති-යශස්-ලාභ ලබයි. මීට වැඩිමනත් අන් යමක් නැත. එබැවින් වේද නිශ්ඵල නොවේ. ‘සන්තං පුනෙති චරණෙන දන්තො’ යනුවෙන් ශීලයෙහි පිහිටා සමාපත්ති උපදවා සමාපත්ති පදනම් කොටගෙන විදසුන් වඩන්නා ඒකාන්ත වශයෙන්ම ශාන්ත වූ ඒ නිර්වාණයට පැමිණේ’ යන අදහසයි.

මෙසේ පුරෝහිතතුමා සේතකේතුගේ වාදය බිඳ දමා, ඔවුන් සියලු දෙනා ගිහියන් බවට පත්කොට අත්වලට පලිහ හා කඩු දී ඔවුන් විශේෂ ආරක්‍ෂක කටයුතු භාර උසස් රාජ්‍ය නිලධාරීන් බවට පත් කෙළේය.’ මේ මෙම තනතුරේ ආරම්භයයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදා සේතකේතු නම්, මෙදා මේ කුහක භික්‍ෂුවයි. චණ්ඩාල පුත්‍රයා වනාහි, සැරියුත් තෙරණුවෝය. පුරෝහිතතුමා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.