5. ආසඞ‍්කජාතකවණ‍්ණනා 380 අට‍්ඨකථා

5. ආසංක ජාතකය (380)

‘ආසාවතී නාම ලතා’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවෙසෙන සේක්, ගිහි කල බිරිය විසින් පොළඹවන ලද භික්‍ෂුවක අරබයා වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථා වස්තුව ‘ඉන්‍ද්‍රිය’ ජාතකයෙහි විස්තර වශයෙන් දැක්වේ. ඒ අනුව ඒ භික්‍ෂුව තමන්වහන්සේ වෙතට කැඳවූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මහණ, ඔබ කලකිරුණෙහිය යනු සැබෑවක්දැ’යි ඇසූ සේක. ‘ස්වාමීනි, එය සත්‍යයකි. ‘කුමක් නිසා කලකිරුණෙහිද?’ ‘ස්වාමීනි, මාගේ ගිහිකල භාර්යාව නිසා ය.’ ‘මහණ, ඔය ස්ත්‍රිය ඔබට අවැඩ කරන්නීය. ඇය දැන් පමණක් නොව පෙර ද ඔබට එසේ කළාය. අතීතයෙහි ඔබ ඇය නිසා සිවුරඟ සෙනඟ අතහැර දමා හිමාල පෙදෙසෙහි ඉමහත් දුකක් විඳිමින් වසර තුනක් විසුවෙහි යැ’යි වදාරා මේ අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

පෙර බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, අප බෝසත් තෙමේ කසී රටට අයත් ගමක බමුණු පවුලක ඉපිද, නිසිවියට පත්වූ පසු තක්‍ෂිලාවට ගොස්, ශිල්ප-ශාස්ත්‍ර ඉගෙන ජීවිතය ගැන කලකිරී සෘෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී, වනමුල් පලවැල අහරකොට ගෙන අභිඥාවන් හා සමාපත්තිද උපදවාගෙන, හිමවත් පෙදෙසෙහි වාසය කෙළේය. මෙකල එක් පින්වත් සත්ත්වයෙක් තවුතිසා දෙව්ලොවින් සැව අවුත්, එක් පියුම් විලෙක පියුමක ගැබ තුළ දැරියක්ව උපන්නාය. මේ විල පිහිටා තිබුණේ ඉහත කී බෝසත් තවුසාගේ අසපුව සමීපයේය. විලෙහි නෙලුම් මල් සිරිත් පරිදි පිපී පරව යයි. එහෙත් එක් මලක් බණ්ඩිය විශාල වෙමින් පිපීමකින් තොරවම පවතී. නෑම සඳහා එක් දිනක් විලට පැමිණි තවුසා, පියුම්විලෙහි වූ මේ පියුම දැක ‘මෙය කුමක් නිසා මෙසේ විශාලව පවතීදැ’යි, සැකකොට එය විමසා බැලිය යුතුයැ’යි සිතා, නානකඩක් හැඳ දියට බැස, ඒ පියුම වෙත ගොස් එය විවෘත කොට බලා, එහි හුන් කුඩා දැරිය දැක දරු සෙනෙහස ඇතිවී, ඇය පන්සලට ගෙන ගොස් පෝෂණය කෙළේය. පසුකලෙක එනම් සොළොස් වස් වනවිට දැරිය ඉතා සිත්කලු ස්වභාවයක් ඉසුලුවාය. උතුම් රූපශ්‍රීයෙන් යුක්ත මේ යුවතිය මිනිස් බව ඉක්මවූ දෙව්බවට ළඟා වූ සුරූපී බවක් දැරුවාය. ඇයගේ පියාණන් වන මේ බෝසත් තවුසාට උපස්ථාන කිරීම සක්දෙවිඳුන් සිරිතක් කොටගෙන තිබුණි. කලකට පසු අසපුවට පැමිණි සක්දෙවිඳු, ඉහත කී යුවතිය දැක, ‘ස්වාමීනි, මැය ලැබුණේ කෙසේදැ’යි තවුසාගෙන් පිළිවිසීය. තවුසා ඇය තමාට ලැබුණු ආකාරය මුළුමනින් ශක්‍රයාට විස්තර කෙළේය. ඒ අසා සතුටු වූ සක්දෙවිඳු, තවුසා අමතා ‘ස්වාමීනි, මා මෑ වෙනුවෙන් කුමන උපකාරයක් කළ යුතුදැ’යි ඇසීය. ඊට පිළිතුරු දෙන තාපසතුමා ‘නිදුකාණෙනි, ඈට මෙහි වසන්නට සුදුසු නොවේ. එබැවින් පළිඟුමය මන්දිරයක් මවා, එහි දිවයහන්-දිවසළු සහ දිව්‍යමය ආභරණත්, දිව්‍යමය ආහාර-පානත් ඇයට ලැබුණොත් මැනවැ’යි කීය. ‘ස්වාමීනි, යහපතැ’යි කී ශක්‍රයා, ඒ සියල්ල අඩුවක් නැතිව මැවීය.

ඔහු විසින් මවන ලද ඒ පළිඟු පහය අමුතු එකෙකි. කුමරිය එයට ගො වනවිට, එය බිමට පහත් වේ. ගොඩ වූ පසු එය වනපෙතට ඉහළ අහසේ රැඳේ. ඇයට බිමට බැසීමට අවශ්‍ය වූ සෑමවිටම, එය කී පරිදි බිමට ළං වේ. සක්දෙවිඳු මෙය මෙසේ සකසන ලද්දේ සෑම අතින්ම ඇයට රැකවරණය සලසන අටියෙනි. මෙසේ ඇය දිනපතා සිය පියාණන් වන බෝසත් තවුසාට, වත්පිළිවෙත් දක්වමින් අනගි පහයෙහි වාසය කරයි. පියුම් විලෙක පිපි අමුතු පියුමක් දැක, සැක කොට පරීක්‍ෂා කර බලා, ඇය සොයාගත් බැවින්, පිය තවුසා විසින් ඇයට ‘ආසංකො’ යැයි නම් තබන ලදි. මෙහි ‘ආසංකො’ යනු සැක කිරීමයි. මේ ආසංකා කුමරිය සිය පහයෙහි හිඳිනා අවස්ථාවක කැලයෙහි සැරිසරන වැද්දෙක් වන පෙතට ඉහළින් පාවෙන මන්දිරයත් එහි සිටි කුමරියත් දුටුවේය. ඉන් අන්ද-මන්ද වූ වැද්දා, එතැනට අවුත් අසපුවේ සිටි තවුස්තුමා වෙත ගොස්, ස්වාමීනි, අර මන්දරයේ වෙසෙන කුමරිය ඔබතුමාගේ කවුදැ’යි ඇසුවේය. එසේ ප්‍රශ්නකොට ඇය තවුසාගේ දියණිය බව දැනගත් වැද්දා, වහා බරණැසට ගොස් රජතුමා බැහැදැක ‘දේවයන් වහන්ස, හිමාල පෙදෙසෙහි දී මා විසින් එක් තාපසකයකුගේ දියණියක් දක්නා ලද්දීය. ඇයගේ රූ සිරි කියා නිම කළ නොහැකි යැ’යි, රජු ඉදිරියෙහි හිඳ, ඇය ගැන වර්ණනා කෙළේය. රජතුමා ආසංකා කුමරිය ගැන, කණින් ඇසූ පමණකින්ම, ඇය කෙරෙහි තදින් බැඳී ඒ වැද්දාම මාර්ගෝපදේශකයා කොටගෙන, සිවුරඟ සෙනග පිරිවරා එතැනට ගොස්, එහි කඳවුරක් බැඳගෙන, අනතුරුව වැද්දා ද, ඇමති ගණයා ද, පිරිවරන ලදුව අසපුවට පිවිස බෝසත් තවුසාට වැඳ එකත්පසෙක හිඳ ගත්තේය. ඊළඟට රජතුමා තවුසා අමතා ‘ස්වාමීනි, ස්ත්‍රීහු නම්, බඹසර රකින උදවියට කරදරයකි. එබැවින් ඔබතුමාගේ දියණිය මට පාවාදෙනු මැනවි. මම ඇය මැනවින් පෝෂණය කරන්නෙමි’යි පැවසීය. එවිට තවුස්තුමා ‘රජතුමනි, ඔබ, මට ඇයගේ නම කියා, ඇය කැටුව යනු මැනවැ’යි කීය. තවුසා මෙසේ රජුට ‘ඇය රැගෙන යනු මැනවැ’යි සෘජුව නොකියා ඉහත දැක්වූ ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් කෙළේ, රජුගේ ඉවසීමත් ප්‍රඥාවත් විමසනු සඳහා ය. තවුසාගේ කථාව ඇසූ රජතුමා ‘ස්වාමීනි, ඇයගේ නම මම නො දනිමි. ඔබතුමාගෙන් අසා, එය දැනගන්නට රිසියෙමි’යි කීවේය. ‘දේවයිනි, මම එය ඔබට නොකියමි. ඔබ ඔබගේම ප්‍රඥා බලයෙන් ඇගේ නම සොයා දැන, ඇය කැටුව යන්නැ’යි තවුසා කීවේය. ඊට ‘යහපතැ’යි කියා පිළිගත් රජතුමා, එතැන් පටන් දිනපතා ඇමතිවරුන් සමග එකතු වී ‘ඇය කුමන නමක් ඇත්තියක් විය හැකිදැ’යි සාකච්ඡා කරමින් කල්ගත කරන්නට පටන් ගත්තේය. රජතුමා ද ඇමැති ගණයා ද, විවිධ දුර්ලභ නම් සහිත වට්ටෝරු තවුසාට ඉදිරිපත් කරමින් ‘ඇගේ නම මෙයදැ’යි, එක් එක් නම කියමින් අසන්නට පුරුදු වූහ. ඒ සෑම නමක්ම තවුසා වෙතින් ප්‍රතික්‍ෂේප විය.

මෙසේ නම් සෙවීමේ මෙම කාර්යයට ම වසරක් ගතවිය. ඒ අතර රජතුමාගේ රාජකීය පිරිසට අයත් ඇතුන්, අසුන්, මිනිසුන් යන මොවුන් අතුරෙන්, සමහරුන් කැලේ සිටි සිංහ ආදී වූ වන මෘගයන්ටත්, සර්පයන්ටත් ගොදුරු විණි. සමහරුන්ට ජීවිත හානි නොවුණත් වන සතුන්ගෙන්, සර්පයන්ගෙන් මැසි මදුරුවන්ගෙන් පීඩා ඇතිවිය. සමහර කෙනෙක් සීතලෙන් ම මියැදුණාහුය. මේ සියල්ලෙන් කෝපයට පත් රජතුමා, බෝසතුන් හමුවට ගොස් ‘මට ඇයගෙන් වැඩක් නැත. එබැවින් මම මෙහෙන් පිටත්ව යන්නෙමි’යි කියා ගමනට සූදානම් විය. රජු එසේ සූදානම් වනු ආසංකා කුමරිය සිය මැදුරේ ජනේලයකින් දුටුවාය. රජුගේ ගමන් මගට සෘජුව පෙනෙන සේ, විවෘත කළ ජනේලයක් ළඟට වී සිටි ඇය, සමීපයෙන් ගමන් ගන්නා රජුට මැනවින් දිස්වන සේ සිටියාය. ඇය දුටු රජතුමා ‘කුමරිය, මට ඔබේ නම දැනගන්නට නොහැකි විය. එබැවින් ඔබ මේ හිමාලයට ම වී සිටින්න. මම මෙහෙන් පිටත්ව යන්නෙමි’යි කීය. ‘මහරජතුමනි, ඔබතුමා කොතැනකට ගොස්, මා වැනි යුවතියක් ලබන්නෙහිද? මගේ වචනය අසනු මැනවැ’යි කී කුමරිය, ‘දේවයිනි, තවුතිසා දෙව්ලොව ‘චිත්‍රලතා’ නම් ප්‍රකට වනයක් ඇත. එහි ‘ආසාවතී’ නම් වැලක් ඇත. ඒ වැලේ හට ගන්නා ගෙඩි තුළ දිව්‍යමය පානයක් ඇත. එය එක්වරක් පානය කළහොත්, ඉන් ඇතිවන මත්වීම, සිවුමසක් පුරාවට පහව නොයයි. එය පානය කළ දෙවිවරු සිවුමසක් මුළුල්ලේ දිව යහන්වලට වී මතින් කල්ගෙවති. එහෙත් ඉහත කී වැලේ ගෙඩියක් හට ගන්නේ වසර දහසකට වරකි. තත්ත්වය එසේ වුවත් සොරාසොඬ දිව්‍ය පුත්‍රයෝ, වැලෙන් ගෙඩියක් ලබාගැනීමේ අපේක්‍ෂාවෙන් යුතුව, දිව්‍යමය පානයට ඇති ආශාව ඉවසාගෙන, නිරතුරුව වැල ළඟට ගොස් ‘වැල නිරෝගීව පවතීදැ’යි සොයා බලති. ඉතින් රජතුමනි, ඔබතුමා මෙසේ එක් අවුරුද්දකින්ම කලකිරුණෙහිය. ආශාවක් පල දැරීම සැප ගෙන දෙන්නකි. එබැවින් නොම කලකිරෙණු මැනවැ’යි කී කුමරිය තවදුරටත් මෙසේ ද පැවසුවාය.

ආසාවතී නාම ලතා ජාතා චිත්තලතා වනෙ, තස්සා වස්සසහස්සෙන - එකං නිබ්බත්තතෙ ඵලං

තං දෙවා පයිරුපසන්ති තාවදූර ඵලංසතිං, ආසිංසෙව තුවංරාජ, ආසා ඵලවතී සුඛා

3. පක්‍ෂියා බලාපොරොත්තු සහගත වූයේමය. ඒ කුරුල්ලා බලාපොරොත්තු සහගත වූයේමය. කුරුල්ලාගේ ආශාව එතරම් දුරට ගිය එකක් වුවද, එය ඉටු විය. එබැවින් රජතුමනි, ඔබ බලාපොරොත්තුවෙන් ඉන්න. ආශාව සඵල වුවොත් සැපතෙකි.

මෙහි ‘ආසාවතී’ යනු ඒ වැල මේ නම ඇත්තීය. යම්හෙයකින් ඒ වැලේ ගෙඩිවලට ආශා උපදී ද? එබැවින් මේ නම ලැබිණි. ‘චිත්තලතා වනෙ’ යනු මේ නම ඇති උයනෙහි වූ ගස්-වැල්වල ප්‍රභාව එහි පිවිසි පිවිසි දෙවියන්ගේ සිරුරු විසිතුරු කරයි. එහෙයින් එයට ‘චිත්‍රලතාවන්’ යන නම ලැබිණි’ යන අර්ථයි. ‘පයිරුපාසන්ති’ යනු ‘නැවත නැවත එළඹෙති’ යන අර්ථයි. ‘ආසිංසෙව’ යනු ‘බලාපොරොත්තුවෙන් ඉන්න, ප්‍රාර්ථනා කරන්න, ආශාව සිඳ දමන්න’ යන අර්ථයි.

ඇයගේ කථාවෙහි බැඳුණු රජතුමා නැවත වතාවක් ඇමැතියන් රැස් කරවා දිනකට දහයක් බැගින් නම් සාදවමින් නම් සොයමින්, තවත් වසරක් ගත කෙළේය. දිනපතා තාපසතුමා වෙත ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ නම් අතුරෙහි ද, කුමරියගේ නම නොවීය. දිනපතා ඉදිරිපත් කෙරුණු නම් දිනපතාම තවුසා වෙතින් ප්‍රතික්‍ෂේප විණි. ඉන් කළකිරුණු රජතුමා ‘මැයගෙන් මට කවර ප්‍රයෝජනයක්දැ’යි කියා, අසුපිට නැග සිය මාලිගය බලා යන්නට පිටත් විය. මෙදින ද කුමරිය ඇයගේ මාලිගාවෙහි ජනේලය ළඟ සිට අවට සිරි නරඹමින් සිටියාය. ඇය දුටු රජතුමා ‘ඔබ සුව සේ හිඳිනු මැනවි. අපි යන්නෙමු’යි කීය. ‘මහරජතුමනි, ඔබ කුමක් නිසා මෙහෙන් පිටව යෙහිද?’ ‘ඔබේ නම දැනගන්නට අපොහොසත් නිසාය’ ‘මහරජතුමනි, කුමක් නිසා නම සොයා ගැනීමට අපහසු ද? ඉටු කොට ගත නොහැකි ආශාවක් නම් ලොවේ නැත. එබැවින් මගේ මේ වචනය ඇසුව මැනවැ’යි කී කුමරිය ඇගේ කථාව මෙසේ ආරම්භ කළාය. ‘පර්වත මුදුනක සිය නිවහන තනාගෙන සිටි එක් කොකෙක් තමාගේ ප්‍රාර්ථනාව ඒ අයුරින්ම ඉටුකර ගත්තේය. ඉතින් රජතුමනි, ඔබට ඔබේ අදහස ඉටු කොටගත නොහැක්කේ කුමක් නිසාද? එබැවින් ඉවසනු මැනවි. මා ඉහතින් දැක්වූ කථාවෙහි එන කොකා, කිසියම් පියුම් විලෙක දිනපතා ගොදුරු ගෙන පියඹා ගොස් සිය නිවහන පිහිටා ඇති පර්වත මුදුනට යයි. දිනපතා මේ කාර්යයෙහි නියැළෙන කොකා, කිසියම් දවසක මෙසේ සිතුවේය. මම මේ පර්වත මුදුනෙහි සුව සේ හිඳිමි. ඉදින් මෙතැනින් ඉගිල නොගොස්, මෙහිම හිඳ ගොදුරු ද ගෙන පැන් ද බී, මුළු දවසම මෙහි ම වෙසෙන්නට ඇත්නම්, එය කෙතරම් සොඳුරු වන්නේද?’ යනුවෙනි. එදිනම සක් දෙව්රජ අසුරයන් මැඩ, තවුතිසා භවනයට වී දෙව් ඉසුරු ලැබ ‘මම මගේ බලාපොරොත්තු ඉටුකොට ගත්තෙමි. මෙලොව එසේ බලාපොරොත්තු ඉටුකර ගැනීමට නොහැකි වූ යමෙක් ඇද්දැ’යි, සිතා බැලුවේය. එවිට ඉහත කී කොකා දැක මම ‘මේ කොකාගේ මනෝරථය මස්තකයට පමුණුවන්නෙමි’යි සිතා, ඌ වසන පර්වතය සමීපයෙන් ගලායන නදිය ජලයෙන් පුරවා, සැඩ පහරින් ජලධාරාව පර්වත මුදුන දක්වා එසවීය. ඒ දුටු කොකා එහිම හිඳ මාලුවන් අල්ලාගෙන කා, පැන් ද බී, එදා දවස එතැනම, සතුටින් ගත කෙළේය. පසුව ජලය බැස ගොස් නදිය තිබූ තත්ත්වයට පත්විය. ‘මහරජතුමනි, මෙසේ කොකා ද තමාගේ ආශාව ඉටුකොට ගෙන එහි ඵලය භුක්ති වින්දේය. ඉතින් ඔබට ඔබේ මනදොළ ඉටු කරගන්නට බැරි මන්දැ’යි කී කුමරිය ඉහත (3) ගාථාව ප්‍රකාශ කළාය.

මෙහි ‘ආසිංසථෙව’ යනු ‘බලාපොරොත්තු වූයේ මය. ප්‍රාර්ථනා කෙළේමය.’ යන අර්ථයි. ‘පක්ඛී’ යනු ‘පියාපත්වලින් යුතු බැවින්, පක්ඛී නම් වේ. දෙවරක් උපදින බැවින් ‘ද්විජ’ නම් ද වේ. ‘තාව දූරගතා සති’ යනු ‘පර්වත මුදුනේ සිට මාලුවන්ට සහ ජලයට ඇති දුර ගැන සලකා බලන්න. මෙපමණ දුරට ගිය එකක් වුවත් ශක්‍රයාගේ ආනුභාවයෙන් කොකාගේ ආශාව සපිරුණි, යන අර්ථයි.

ඉක්බිති රජතුමා ඇයගේ කථාව අසා, ඇගේ රූසිරියෙහි බැඳුනු සිත් ඇතිව ඇගේ කථාවෙහි ද ඇලී, යා ගත නොහැකිව ඇමතියන් නැවත රැස් කරවා, එදා සිට දිනකට නම් සියයක් සෑදීමට තීරණය කෙළේය. මෙසේ නම් සෙවීමටත්, නිර්මාණය කිරීමටත්, තවත් වසරක් ගතවිය. සියලු නම් රැගෙන ගොස් තාපසතුමාට ඉදිරිපත් කළ මුත් සියල්ල ප්‍රතික්‍ෂේප විය. එවේලේම සියල්ල හැර දමා නුවර බලා යන්නට තීරණය කළ රජතුමා ඒ සඳහා බෝසත් තවුසාට වැඳ නමස්කාර කොට අවසර ගත්තේය. පෙර මෙන්ම කුමරිය ද කවුළු දොර සිට, කැලයෙන් නික්මෙන්නට සූදානම් වන රජු දැක, ඒ දෙස විමසිලිමත්ව බැලුවාය. ඒ දුටු රජතුමා ‘කුමරිය ඔබ මෙහි හිඳිනු මැනවි, ස්ථිරව ම මම මෙහෙන් යන්නට යන්නෙමි’යි කීය. ‘මහරජතුමනි, ඊට හේතුව කුමක්ද?’ ‘ඔබ මෙතෙක් වචනයෙන් පමණක් මා සන්තර්පණය කෙළෙහිය. එහෙත් ඒ කායික ඇසුරකින් තොරවය. ඔබේ වචනවල බැඳී කටයුතු කළ මට, මෙතැනට ම වසර තුනක් කල්ගත විය. එබැවින් මේ දැන් මෙහෙන් පිටවන්නෙමි’යි, මේ ගාථාවන් ප්‍රකාශ කෙළේය.

4. සුවඳ නැති වර්ණවත් වූ කටුකරඬු මල් මෙන්, වචනයෙන් මා සන්තර්පණය කෙළෙහිය. ක්‍රියාවෙන් එසේ නො කෙළෙහිය.

5. යමෙක් මිතුරන් විෂයෙහි සම්පත් බෙදා නො දෙන්නේ ද? පරිත්‍යාග නො කරන්නේද? මිහිරි වචන පමණක් කථා කෙරේ නම්, එය නිශ්ඵලය. එවැනි කෙනකු හා ඇති සම්බන්ධය ඉක්මණින් අවසන් වේ.

6. යමක් කරන්නේ නම්, එය කියන්නේය. යමක් නොකරන්නේ නම්, එය නො කියන්නේය. නොකර කියන අය ගැන, පඬිවරු හොඳින් දනිති.

7. මගේ බලය ද, ඒකාන්ත වශයෙන් ම අඩුය. මගවියදම් ද, අවසන්ය. ජීවිත හානිය ගැන සැක උපදී. එබැවින් ස්ථිර වශයෙන් ම මම දැන් යමි.

මෙහි ‘සම්පෙසි’ යනු ‘සන්තර්පණය කෙළේය. පිනවීය’ යනු අර්ථයි. ‘මාලා සෙරෙය්‍යකස්සෙව’ යනු ‘කටු කරඬු ගසේ මල්’ යන අර්ථයි. මෙය දේශනා ශීර්ෂයකි. එනම් ප්‍රකට කියමනකි. මෙහිදී කිසියම් ‘රන්කරඬු’ මල් හෝ වදමල් ආදී වූ වෙනත් වර්ණවත්, එහෙත් සුවඳ නැති, මල් වේ නම්, ඒ සියල්ල සඳහා මෙසේ කියන ලදි. ‘වණ්ණවන්තා අගන්‍ධිකා’ යනු ‘යම් සේ කටුකරඬු ආදී මල් මාලාවක් වර්ණවත් බැවින් දර්ශනයෙන් පමණක් සන්තර්පණය කෙරේද? සුවඳ නැති බැවින් එයින් සන්තර්පණය නොකෙරේ. එසේ ඔබ දර්ශනයෙන් ද, ප්‍රිය වචනයෙන්ද, මා සන්තර්පණය කෙරෙහිය, නමුත් ක්‍රියාවෙන් එසේ නැතැයි දක්වයි’ යන අර්ථයි. ‘අදදං’ යනු ‘සොඳුර, යමෙක් ඔබට මෙනම් වස්තුව දෙන්නෙමි’යි මිහිරි වචනයෙන් කියා, ඒ වස්තුව නොදෙමින්, පරිත්‍යාග නොකරමින්, හුදු මිහිරි වචනයෙන් පමණක් සංග්‍රහ කෙරේද? ඒ දෙදෙනාගේ සම්බන්ධය ඉතා ඉක්මණින් අවසන් වේ. එය මිතුරුකමට නොගැලපේ’ යන අර්ථයි. ‘පාථෙය්‍යඤ්ච’ යනු ‘සොඳුර, ඔබේ මිහිරි වචනයෙන් බැඳී වසර තුනක් මෙහි වෙසෙන මගේ ඇත්-අස්-රිය-පාබල සංඛ්‍යාත බලය ද අඩුවිය. මිනිසුන්ට ගෙවන බත් වැටුප් සංඛ්‍යාත මගවියදම් ද නැත’ යන අර්ථයි. ‘සංඛෙත පාණුපරොධාය’ යනු ‘ඒ මම මෙහි ම මගේ ජීවිතය විනාශ වේ යැ’යි සැක කරමි. එබැවින් ස්ථිර වශයෙන්ම මම දැන් යමි’ යන අර්ථයි.

රජතුමාගේ හැඟුම්බර මේ වදන් අසා සිටි, ආසංකා කුමරිය මහරජතුමනි, ඔබ මගේ නම දැන් දැනගන්න. ඒ මගේ ම පියතුමාට කියා, මා කැටුව යනු මැනවැ’යි රජු සමග කථා කරමින් මෙසේ කීවාය.

8. මහරජ, නාම අතුරෙන් මගේ නම යමක් නම්, ඒ (අසංකා යන) මෙයයි. රජතුමනි, ටිකක් හිටින්න, මම පියාට කථා කරමි.

මම යම් නමක් ඇත්තී වෙම්ද? ආසංකා යන මෙය මගේ නමයි, යන අර්ථයි.

රජතුමා කුමරියගේ ඒ කථාව අසා බෝසතුන් වෙත ගොස් වැඳ, ‘ස්වාමීනි, ඔබතුමාගේ දියණිය ‘අසංකා’ යන නම් ඇත්තී යැ’යි කීවේය. එවිට බෝසත් තවුසා ‘මහරජ, ඇගේ නම දැනගත් තැන් පටන්, ඇය ඔබටම අයිතිය. එබැවින් ඇය රැගෙන යනු මැනවැ’යි කීය. අනතුරුව රජතුමා තවුසාට වැඳ, පළිඟුමය මැදුරු දොරටුව වෙත පැමිණ, කුමරිය අමතා සොඳුර, අද ඔබේ පියා විසින් ම ඔබ මට පාවා දෙන ලද්දීය. එබැවින් එන්න. අපි දැන් යමු’යි කීය. එවිට කුමරිය ‘මහරජතුමනි, ටිකක් හිටින්න. මම මගේ පියාට කථාකොට එන්නෙමැ’යි කියා, පළිඟු පහයෙන් බිමට බැස බෝසතුන් වෙත ගොස් දෙපා නැමද, හඬා සමා කරවාගෙන, රජු වෙත පැමිණියාය. රජතුමා ද ඇය පිළිගෙන, බරණැසට කැටුව ගොස්, අගමෙහෙසි තනතුර ද ඇයට පිරිනමා, දූ දරුවන් ද වඩමින් ප්‍රිය සංවාසයෙන් කල්ගත කෙළේය. පසුකලෙක බෝසත් තවුසා නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිව වැස, දිවි කෙළවර බඹලොව උපන්නේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්‍යය ප්‍රකාශකොට, ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. දේශනාවසානයෙහි කලකිරුණු භික්‍ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. එදා ආසංකා කුමාරිකාව නම් අද පැරණි බිරියයි. රජතුමා නම්, උකටලී වූ භික්‍ෂුවයි. තාපසතුමා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.