2. සූචිජාතකවණ‍්ණනා 387 අට‍්ඨකථා

2. සූචි ජාතකය (387)

‘අකක්කසං’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවෙසෙන සේක්, ප්‍රඥා පාරමිතාව නිමිති කොටගනෙ වදාළ සේක. මෙහි වර්තමාන කථා වස්තුව ‘මහා උම්මග්ග’ ජාතකයෙහි විස්තර වේ. කිසියම් දවසක බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්‍ෂූන් අමතා ‘මහණෙනි, තථාගතයන් වහන්සේ දැන් පමණක් නොව පෙර ද නුවණැත්තෙක් ව, උපායෙහි දක්‍ෂයෙක්ව, කටයුතු කළාහු යැ’යි, වදාරා මේ අතීත කථාව දේශනා කළ සේක.

පෙර බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, අප බෝසත් තෙමේ කසී රට කර්මාර කුලයෙහි ඉපිද තරුණ වියට පත්වූයේ, තම ශිල්පයෙහි අති දක්ෂයෙක් විය. ඔහුගේ මවුපියෝ ඉතා දිළිඳුය. ඔවුන්ගේ ගමට නුදුරෙහි පවුල් දහසකින් යුතු වෙනත් කර්මාර ගමක් විය. ඒ ගම කර්මාන්ත සඳහා චිර ප්‍රසිද්ධියක් ඉසුලුවේය. ඒ කර්මාර ගමෙහි ගම්දෙටු නායකතුමා රජුට ඉතා හිතවත්ය. සියලු වස්තූන්ගෙන් ආඪ්‍ය වූ ඔහු, මහා ධනවතෙක් ද විය. ඔහුට උතුම් වූ රූ සිරියෙන් යුතු දිව්‍ය අප්සරාවක් බඳු ජනපද කල්‍යාණියකට සුදුසු සියලු ලක්‍ෂණවලින් සමන්විත එකම දියණියක් වූවාය. අසල්වැසි ගම්වල මිනිසුන් වෑ, පොරෝ, නගුල් තල ආදිය සාදවා ගැනීම පිණිස, නිතර මේ ගමට පැමිණෙති. මිනිසුන් වැඩිමනත් එසේ පැමිණෙන්නේ තම කටයුතු කරවා ගැනීමටත් වඩා, බෙහෙවින් ඒ කුමරිය දැක ගැනීමේ අපේක්‍ෂාවෙනි. තම-තමන්ගේ කටයුතු කරවා ගත් මිනිස්සු පෙරළා ගම්වලට ගොස්, ඒ ඒ තැන්වලදී තමන් සාදවා ගත් බඩු ගැන නොව කුමරිය ගැන ම, ඇගේ රූසිරි ගැන ම කතා කළහ. වර්ණනා කළහ. ඒ ඒ තන්හිදී මේ කතා ඇසූ බෝසත් තෙමේ, ඇසීම් පමණකින් ම ඈ කෙරෙහි බැඳී ‘මම කෙදිනක හෝ ඇයම පාදපරිචාරිකා කොට ගන්නෙමි’යි සිතුවේය. මෙසේ අදිටන් කොටගත් බෝසත් තරුණයා, උසස් වර්ගයේ යකඩ කෑල්ලක් ගෙන, ඉතාම සියුම්, ඉතාම ඝන වූ ඉදිකටුවක් තනා, එහි මලයද විද, එය ජලයෙහි ගිල්වීය. අනතුරුව තවත් එබඳුම යකඩ කැබැල්ලකින් ඉහත කී ඉඳිකටුවට, ඉතාම සියුම් ලෙස කොපුවක් තැනුවේය. එම කොපුවෙහි ද මලයක් සාදා, බැලු බැල්මට ඉඳිකට්ටක් මෙන් පෙනෙන ආකාරයට සකස් කෙළේය. මේ ආකාරයට එකම ස්වරූපයෙන් පෙනෙන පරිද්දෙන් කොපු සතක් තැනුවේය. මේ කොපු එකින් එකට විශාල වූයේ ඉතාම ඉතා සියුම් අයුරෙනි. ඒවා කෙසේ කෙළේදැ’යි, විස්තර කළ නොහැකිය. බෝසතුන්ගේම මහත් වූ නුවණින් කළ දේවල් නිසා, ඉතා උසස් තත්ත්වයේ නිමැවුම් ලෙස මේවා හැඳින්විය හැකිය. ඉඳිකටුව පළමුකොට ප්‍රථම කොපුවේ දමයි. කොපුව වසා ඉන්පසු, එය දෙවන කොපුවේ තැන්පත් කරයි. මෙපරිද්දෙන් අවසානයේදී, දක්නට ලැබෙන සත්වැනි කොපුවද, පෙනෙනුයේ ඉඳිකට්ටක ම ස්වරූපයෙනි. බෝසත් තරුණයා කොපු තුළ බහාලන ලද, ඉහත කී ඉඳිකටුව කිසියම් නළයක දමා, එම නළය වසා ඉනෙහි රුවාගෙන, කලින් කියන ලද ප්‍රසිද්ධ කර්මාර ගමට ගියේය. ඔහු එගමට ගිය නමුත්, ගම්දෙටු නායකතුමාගේ ගෙය හෝ, ගේ පිහිටි වීථිය හෝ, නො දත්තේය. එබැවින් අනුන්ගේ තොරතුරු අසමින් නායකතුමාගේ මැදුර වෙත පැමිණි. බෝසත් තරුණයා එහි ඉදිරිපස සිට, ‘මාගේ අත්ලෙහි ඉතා මහාර්ඝ ඉඳිකටුවක් ඇත. කවරෙක් නම්, එය මුදල් දී ගන්නට කැමැත්තෙහිදැ’යි ශබ්ද නගා ඉඳිකටුව ගැන වර්ණනා මුඛයෙන් කථා කෙළේය. එසේ කළ ඔහු තවදුරටත් තම නිර්මාණය අගය කරමින්, මෙසේද පැවසීය.

අකක්කසං අඵරුසං ඛරධොතං සුපාසියං, සුඛුමං තිඛිණග්ගඤ්ච කො සූතිං කෙතු මිච්ඡතීති

මා තැනූ ඉඳිකටුවේ මහත් වූ (ගෙඩි ගැසුණු) තැන් හෝ, කැළැල් ඇති තැන් හෝ, ඉරි තැන් හෝ නොමැති බැවින් ‘අකක්කස’ නම් වූ ද, මටසිලුටු බැවින් ‘අඵරුස’ නම් වූද, පීරෙන් හා කුරුඳු ගලෙන් පිරිසිදු කළ බැවින් ‘ඛරධොත’ නම් වූ ද, මනාව විදින ලද ඉඳිකටු මලින් යුතු බැවින් ‘සුපාසිය’ නම් වූ ද, සියුම් බැවින් ‘සුඛුම’ නම් වූ ද, තුඩග තියුණු බැවින් ‘තිඛිණග්ග’ නම් වූ ද, ඉඳිකටුව මාගේ අතින් කවරෙක් නම්, මිලදී ගන්නට කැමති වේද? යන අර්ථයි.

මෙසේ කී බෝසත් තරුණයා තවදුරටත් සිය නිමැවුම වර්ණනා කරමින්, මෙසේ ද පැවසීය.

2. මැනවින් මදින ලද, සොඳින් ඉඳිකටු මලය සාදන ලද, අනුක්‍රමයෙන් සිහින් කරන ලද, ඝන වූ දෙයක් නමුත් විනිවිද යන ඉතා ශක්තිමත් වූ, මේ ඉඳිකටුව කවරෙක් නම් මිලදී ගන්නට කැමති වේද?

මෙහි ‘සුමජ්ජං’ යනු ‘කුරුඳු පාෂාණයේ කුඩුවලින් මැනවින් මදින ලද’ යන අර්ථ යි. ‘සුපාසං’ යනු ‘සිදුරු විදින කටුවෙන් සියුම් ලෙස විදින ලද බැවින් ඉතා හොඳ ඉඳිකටු මලයක් ඇති’ යන අර්ථ යි. ‘ඝනඝාතිමං’ යනු ‘යම් පහර දීමකින් කිණිහිරක් පසා කරගෙන යා ද? ඒ ඉඳිකටුව ‘ඝනඝාතිම’ යැ’යි, කියනු ලැබේ. මේ ඉඳිකටුව එබන්දකි’ යන අර්ථයි. ‘පටිත්‍ථද්ධං’ යනු ‘මෘදු නොවූ තද එකකි’ යන අර්ථයි.

මේ අතර උදේ ආහාර අනුභව කළ නායකතුමා වෙහෙස දුරුකර ගැනීම සඳහා කුඩා ඇඳක හාන්සි වී හුන්නේය. එවේලෙහි ඔහුගේ දූ කුමරිය සිය පියාට පවන් සලමින් තල් වටක් අතින් ගෙන, ඇද ළඟ වාඩි වී හුන්නාය. බෝසතුන්ගේ මිහිරි කටහඬ ඇයට ඇසුනේ මෙවිට ය. ඒ කටහඬ ඇසූ කල්හි, සිනිඳු අමු මස් පිඩකින් සිය හදවතට ගැසුවාක් මෙන්ද, ග්‍රීෂ්මයෙන් පීඩාවට පත් වී හුන් කලකෙ, සිසිල් දිය කළගෙඩි දහසකින් නෑව්වාක් මෙන් ද, ඇයට දැනුණි. ‘මිහිරි හඬින් මධුර නාදයෙන් යුතු කටහඬින් කම්මල්කරුවන් වසන මේ ගමේ ඉඳිකටු වෙළෙඳාම් කරන මේ තැනැත්තා කවරෙක්ද? කුමන කරුණකට ඔහු මෙහි පැමිණියේ දැ’යි, නිසැකව එය දැනගන්නෙමැ’යි, අදිටන් කොටගත් තරුණ කුමාරිකාව, තල්වට පසෙකින් තබා ගෙයින් එලියට බැස්සාය. සිය නිවසේ ආලින්දයේ සිට ඇය ඔහු සමග කථා කරන්නට පටන් ගත්තාය. බෝසත්වරුන්ගේ ප්‍රාර්ථනා වූ කලී කෙසේ නමුත් ඉටුවේ. බෝසත් තෙමේ කර්මාර ගමට පැමිණියේ ම ඈ ගැන බලාපොරොත්තුවෙන් ය. ඇයම දැන් ඇවිත් ඔහු සමග කතා කරයි. කුමරිය කතාව අරඹමින්, ‘තරුණය, මේ මුළු රටේම වැසියෝ ඉඳිකටු ආදී උපකරණ සඳහා මේ ගමට පැමිණෙති. ඔබ වනාහි, ලාබාලකම නිසාදෝ මේ ගමේ ඉඳිකටු විකුණන්නට සිතූ දෙයක් පෙනේ. එසේ වුවද, ඔබ මුළු දවස පුරාම ඔබ තැනූ ඉඳිකටුව ගැන වර්ණනා කළත්, ඔබේ අතින් එය මිලදී ගන්නට කෙනකු මේ ගමේ නැත. එබැවින් ඔබට අවශ්‍ය වන්නේ මුදල් නම්, වෙනත් ගමකට යනු මැනවැ’යි කියා වැඩිදුරටත් මෙසේ ද පැවසුවාය.

3. මෙකල ඉඳිකටු, බිලී කොකු (යනාදිය) මෙහෙන් (මේ ගමෙන්) බෙදා හරිති. ලෝකුරු ගමක ඉඳිකටු විකුණන්නට හදන, මේ ඔබ කවරෙක්ද?

4. විවිධ වූ කර්මාන්ත බොහෝ ය. (ඒවාට) ආයුධ මෙහෙන්ම යයි. (එසේ වූ) ලෝකුරු ගමක ඉඳිකටු විකුණන්නට කවරෙක් නම්, සුදුසු වේද?

අටුවාව : මෙහි ‘ඉතොදානි’ යනු ‘දැන් මේ රටේ’ යන අර්ථයි. ‘සූචියො ච බලිසානි ච’ යනු ‘ඉඳිකටුත්, බිලීකටුත්, වෙනත් උපකරණත්, මේ ලෝකුරු ගමෙන් ම’ යන අර්ථයි. ‘පතායන්ති’ යනු ‘නික්මෙත්, ඒ ඒ දිසාවට පැතිර යති’ යන අර්ථයි. ‘කොයං’ යනු ‘මෙසේ ඇති කල්හි මේ ලෝකුරු ගමේ ඉඳිකටු විකුණන්නට හදන මොහු කවුද?’ යන අර්ථයි. ‘සත්‍ථානි’ යනු ‘බරණැසට යන විවිධ ආයුධ මෙහෙන් ම යයි’ යන අර්ථයි. ‘විවිධා පුථු’ යනු ‘සියලු රටවැසියන්ගේ නානාප්‍රකාර වූ බොහෝ කර්මාන්ත මෙහෙන් ගත් උපකරණවලින් ම පවතී’ යන අර්ථයි.

ඇයගේ වචන ශ්‍රවණය කළ බෝසත් තරුණයා ඇය අමතා ‘සොඳුර, ඔබ නො දන්නාකම නිසත්, නුවණ මඳ නිසාත්, එසේ කියන බව පෙනේ. මෙය ද අසනු මැනවැ’යි කී ඔහු මේ ගාථා පැවසීය.

5. නුවණැත්තකු විසින් (මේ) ඉඳිකටුව ලෝකුරු ගමේ ම විකිණිය යුතුය. නිර්මාණයේ හොඳ-නරක ආචාර්යවරු ම දනිති

6. සුන්දර තැනැත්තිය, ඔබේ පියා මා විසින් නිර්මාණය කළ මේ ඉඳිකටුව තේරුම් ගත්තොත් ඔබ ද, ගෙදර යම් ධනයක් වෙතොත් එය ද මට පවරා දෙන්නේය.

මෙහි ‘සූචිං’ යනු ‘විභක්ති විපර්යාසයක් කළ තැනකි. මින් කියන ලද අර්ථය නම් පණ්ඩිත පුරුෂයකු විසින් නම් මේ ඉඳිකටුව ලෝකුරු ගමේම විකිණිය යුතුය.’ යන අර්ථයි. මක්නිසාද යත්? ‘ආචරියාව ජානන්ති’ යනු ‘ඒ ඒ ශිල්පය දත් ආචාර්යවරුම, ඒ ඒ ශිල්පයේ හොඳ-නරක තත්ත්වය දනිති. ඒ මම ලෝකුරු කර්මාන්තයක තත්ත්වය නොදන්නා, ගෘහපතියන්ගේ ගමකට ගොස්, මා තැනූ ඉඳිකටුවේ හොඳ-නරක තත්ත්වය කෙසේ නම්, අවබෝධ කරවන්නෙම්ද? මේ ගමෙහි උදවියට මගේ ශක්තිය අවබෝධ කරවන්නෙමැ’යි, මෙසේ බෝසත් තෙමේ මේ ගාථාවෙන් තමාගේ හැකියාව වර්ණනා කෙළේය’ යන අර්ථයි.

‘තයා ච මං නිමන්තෙය්‍ය’ යනු ‘සුන්දරිය, ඉදින් ඔබේ පියා මා විසින් නිමවන ලද මේ ඉඳිකටුව ගැන ‘මෙය මෙබඳුය, නිමවන ලද්දේ මෙසේ යැ’යි තේරුම් ගත්තේ නම්, ‘මම ඔබට මේ දියණිය පාදපරිචාරිකා කොට දෙමි, හැර ගනුව’යි කියා මෙසේ ඔබ ද මට පිරිනමන්නේය’ යන අර්ථයි. ‘යඤ්චත්‍ථඤ්ඤං ඝරෙ ධනං’ යනු ‘සවිඤ්ඤාණක හෝ අවිඤ්ඤානක හෝ යමක් වෙතොත්, එනම් වෙනත් කිසියම් ධනයක් ගෙදර වේනම්, එයින් ද මට සලකන්නේය’ යන අර්ථයි. ‘යඤ්චස්සඤ්ඤං’ යනු ද පාඨයකි. මොහුගේ ගෙදර යම් වෙනත් ධනයක් වේද? යන අර්ථයි.

මේ අතර ගේ ඇතුළේ හාන්සි වී හුන්, ගම්පතියා ඔවුන් දෙදෙනාගේ මුළු කතාව ම අසා සිට, සිය දුවට කතා කොට ‘දියණියනි, නුඹ කා සමග කතා කළෙහි දැ’යි විමසුවේය. ‘පියාණෙනි, ඉඳිකටු විකුණන්නට මෙහි පැමිණි එක් පුරුෂයකු සමග ය.’ ‘එසේ වී නම්, ඔහු මෙහි කැඳවව යි’ පියා තම දියණියට අණ කෙළේය. වහා මිදුලට දිවූ ඇය තරුණා ගෙතුලට කැඳවූවාය. ගෙට පිවිසි බෝසත් තෙමේ, ගම්පතියාට නමස්කාර කෙළේය. එවිට ගම්පතියා ‘තරුණය, ඔබ කවර ගමෙක වැසියෙක් දැ’යි, ඇසීය. ‘ගම්පතිතුමනි, මම අසවල් ගමෙහි අසවල් ලෝකුරුවාගේ පුතා වෙමි.’ ‘තරුණය, කුමක් සඳහා ඔබ මෙහි පැමිණියෙහිද?’ ‘නායකතුමනි, ඉඳිකටුවක් විකිණීම පිණිස මෙහි පැමිණියෙමි.’ ‘තරුණය, ඔබ තැනූ ඉඳිකටුව මෙහාට ගන්න. මම එය බලන්නෙමි’යි, ලෝකුරු නායකයා බෝසතුන්ට පැවසීය. ස්වකීය කුසලතාව හැමදෙනා ම ඉදිරියේ දැක්වීමට තීරණය කළ බෝසත් තරුණයා ‘නායකතුමනි, ඔබ තනියෙන් මෙය පරීක්‍ෂා කරනවාට වඩා, ගමේ සියලුම කම්මල්කරුවන් මෙහි රැස්කොට, විමසා බලතොත් වඩාත් හොඳ නොවේදැ’යි ඇසීය. නායකතුමා ද ‘මැනව දරුව’යි කියා සියලු ලෝකුරුවන් සිය නිවෙසට කැඳවා, ඔවුන් වටකොට ගෙන, ඒ මැද්දෙහි වාඩි වී ‘පුත, ඔබේ නිර්මාණය අපට පෙන්වව’යි කීය. ‘ඇදුරුතුමනි, පළමුකොට මෙතැනට කිණිහිරක් ද, ජලය පුරවන ලද ලෝහ බඳුනක් ද ගෙන්වනු මැනව’යි තරුණයා කීය. ඔහු කී සියල්ල ගම්පතිතුමා එතැනට ගෙන්වීය. එවිට බෝසත් තෙමේ සිය ඉණ අත ගා, එහි තිබූ ඉඳිකටුව බහාලන ලද නළය මෑත්කොට, නායකතුමාගේ අත්ල මත එය තැබීය. ඒ දුටු නායකයා නළයෙන් ඉඳිකටුව ඉවතට ගෙන ‘පුතණුවනි, මේ ඉඳිකටුවදැ’යි විචාළේය. ‘නායකතුමනි, ඔය ඉඳිකටුව නොව එහි කොපුව යැ’යි තරුණයා කීය. අනතුරුව එය ඒ මේ අත හරවමින් පරීක්‍ෂා කොට බැලූ මුත්, නායකතුමාට එහි විවෘත කෙරෙන කෙළවර සොයාගත නොහැකි විය. එය අතට ගත් තරුණයා සිය නියගින් කොපුව විවරකොට ‘හිතවතුනි, මේ කොපුව ය. මේ ඉඳිකටුව යැ’යි සභාවට පෙන්වා, එය නායකතුමාගේ අතෙහි තැබීය. නායකතුමා ඉඳිකටුව පිරික්සා බලා පුත, මේ ඉඳිකටුව නොවේදැ’යි කීය. එවිට ද ‘නායකතුමනි, ඔය ඉඳිකටුව නොව කොපුවයි, ඉඳිකටුව ඇත්තේ කොපුව ඇතුළේ යැ’යි තරුණයා පිළිතුරු දුන්නේය. එය ද විවරකොට ගැනීමට ගම්දෙටුවා අසමත් විය. නැවත ඔහුගේ අතින්, ඉඳිකටුව තමා වෙතට ගත් තරුණයා නියගින් එය විවරකොට, පිළිවෙළින් තවත් කොපු හයක් මෑත්කොට, ඒවා නායකතුමා ඇතුළු සභාවට පෙන්වා, සියලු කොපු ගම් දෙටුවාගේ පාමුල තබා, ‘නායකතුමනි, මේ ඉඳිකටුව යැ’යි එය ඔහුගේ අත්ල මත තැබීය. මේ අසිරිය දුටු දහස් ගණන් ලෝකුරුවෝ අත්පොළසන් දෙන්නට ද, හිස්වටා සළු කරකවන්නට ද පටන් ගත්හ.

ඉක්බිති ලෝකුරු නායකතුමා, තරුණයා අමතා, ‘පුත, මේ ඉඳිකටුවේ ශක්තිය කෙසේදැ’යි විමසීය. ‘ඇදුරුතුමනි, ශක්තිමත් පුරුෂයකු ලවා, මේ කිණිහිර ඔසවන්ට සලස්වා ඊට යටින් ජලය පුරවන ලද ලෝහ පාත්‍රය තබා, මේ කිණිහිර මැද ඉඳිකටුව සිරස් අතට තුඩ කිණිහිර මැදට සිටින සේ තබා, පහර දෙනු මැනවැ’යි තරුණයා කීය. නායකතුමා පුරුෂයකු ලවා ඒ කටයුත්ත, කියන ලද පරිද්දෙන් ම සිදු කෙළේය. එවිට ඒ ඉඳිකටුව කිණිහිර විනිවිද ගොස් යට තිබූ බඳුනේ ජලය මත තිරස් අතට පිහිටියේය. එය කෙස් අගත් පමණවත් දියෙන් මතුවීමක් හෝ යටට නැඹුරු වීමක් හෝ නොවී සමාන්තරව දිය මත පිහිටා තිබුණි. මේ දුටු ලෝකුරු පිරිස අපිදු මෙපමණ කලක් ලෝකුරුවෝ වෙමු. එහෙත් මෙවැනි දෙයක් ආරංචියක්වත්, නො ඇසූ විරූ යැ’යි, කියමින් අත්පොළසන් දෙමින් තම-තමන්ගේ හිස් වටා සළු වනමින්, ප්‍රීති ඝෝෂා පවත්වන්නට පටන් ගත්හ. ගම්දෙටු නායකතුමා ඒ පිරිස මැද දී ම, සිය දියණිය ළඟට කැඳවා, තරුණයා අමතා ‘පුත, මේ මාගේ දූ කුමරිය සුදුසු ඔබට ම යැ’යි පවසා අත පැන් වත්කොට ඇය තරුණයාට පාවා දුන්නේය. තරුණයා ද පසුකලෙක නායකතුමාගේ අභාවයෙන්, ලෝකුරු ගමේ ගම්පති පදවියට පත්විය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්‍යය ප්‍රකාශ කොට ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදා කර්මාර දියණිය නම්, මෙදා රාහුල මාතාවය. නුවණැති තරුණයා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන්වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.