3. තුණ‍්ඩිලජාතකවණ‍්ණනා 388 අට‍්ඨකථා

3. තුණ්ඩිල ජාතකය (388)

‘නවජන්‍දකෙ’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථාවස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවෙසෙන සේක්, මරණයට බියවන එක් භික්‍ෂු කෙනකුන් අරබයා වදාළ සේක. ඒ භික්‍ෂුව සැවැත් නුවර වැසි කුල පුත්‍රයෙකි. සසුනෙහි පැවිද්ද ලැබූ මුත් ඔහු මරණයට නිතර බියෙන් පසුවේ. ඉතා සුලු දෙයකට පවා එනම්, ගසක අත්තක් සෙලවීම, දඬු කැබැල්ලක් බිමට වැටීම, කුරුල්ලකුගේ හෝ සිව්පාවකුගේ හඬක් ඇසීම හා එවැනි අන් කිසියම් ශබ්දයකදී වුවද, ඔහු බියෙන් සැලේ. එසේ බිය වූ අවස්ථාවලදී ඔහු බඩට පහරක් වැදුණු සාවකු මෙන්, බියෙන් ගැහෙමින් වෙවුලමින් ඒ මේ අත ඇවිදී. දිනක් දම්සභාවෙහි රැස්වූ භික්‍ෂූන් ‘ඇවැත්නි, අසවල් භික්‍ෂුව සෑම විටම මරණ බියෙන් තැතිගෙන සුලු ශබ්දයක් ඇසුණ විට පවා, බියෙන් ගැහෙමින් පලා යයි. ලොව සියලු සතුන්ට මරණයම ස්ථිරය. ජීවිතය අස්ථිරය. භික්‍ෂුවක විසින් එය ම සිහි කළ යුතු නොවේදැ’යි කථා කරමින්, හිඳින අතරතුරේදී, ඒ භික්‍ෂූන් අතරට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩි සේක. භික්‍ෂූන් සාකච්ඡා කළ කරුණු ඔවුන්ගෙන්ම අසා දැනගත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මහණෙනි, ඒ භික්‍ෂුව මෙහි කැඳවවු යැ’යි වදාළ සේක. අදාළ භික්‍ෂුව ළඟට කැඳවා ගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මහණ, ඔබ මරණය ගැන නිතර බියෙන් පසුවේ ය, යනු සැබෑවක්දැ’යි ඇසූ සේක. එය සැබෑවක් බව භික්‍ෂුව විසින් පිළිගන්නා ලදි. එවිට සෙසු භික්‍ෂූන් ඇමතූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මහණෙනි, මොහු මරණයට තැති ගත්තේ, එයින් බියපත් වූයේ දැන් පමණක් නොවේ. පෙරද ඔහු එසේම යැ’යි වදාරා, මේ අතීත කථා පුවත දේශනා කළ සේක.

පෙර බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, බෝසත් තෙමේ එක් ඊරියකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. මේරූ ගැබ ඇති ඊරිය පැටවුන් දෙදෙනකු වැදුවාය. ඇය එක් දිනක් සිය පැටවුන් රැගෙන ගොස්, එක් වළෙක වැද හොත්තීය. ඉක්බිති බරණැස් නුවර වාසල් දොරටු සමීපයෙහි ජීවත්වන එක් මහලු ස්ත්‍රියක් කපු හේනකින් කූඩයකට පුළුන් පුරවාගෙන, කූඩය හිස මත තබාගෙන, එක් අතෙකින් සැරමිටියක් බිමට අනිමින්, ඉහත කී ඌරු පැටවුන් නිදා හුන් වළ සමීපයෙන් පැමිණියාය. හැරමිටි ශබ්දයෙන් බියපත් වූ ඊරිය, පැටවුන් එහි දමා පැන දිව්වාය. ඒ ශබ්දය ඇසූ මැහැල්ල වළට එබී බලා, ඌරු පැටවුන් දෙදෙනා දැක දරු සෙනෙහස ඉපදී, වහා වළට බැස පැටවුන් දෙදෙනා රැගෙන, පුළුන් කූඩය මත තබාගෙන, ගෙදර පැමිණියාය. ඌරු පැටවුන් ගෙදර ගෙනවුත් හොඳින් සැලකූ මැහැල්ල පැටවුන් දෙදෙනා අතුරෙන් මඳක් තර වූ වැඩිමහල් පැටියාට ‘මහා තුණ්ඩිල’ යැයි ද, කුඩා පැටියාට ‘චුල්ල තුණ්ඩිල’ යැයි ද, නම්කොට තමාගේ ම දරුවන් මෙන්, මැනවින් පෝෂණය කළාය. පසු කලෙක ඌරු පැටවු දෙදෙනා සිරුරුවලින් ඉතා විශාල වූහ. විවිධ උදවිය මැහැල්ල හමුවට පැමිණ මුදල් දී, ඌරු පැටවුන් ඉල්ලා සිටි මුත්, ‘මේ මගේ දරුවෝ යැ’යි, කී මැහැල්ල ඒ සියලු ඉල්ලීම් තරයේ ප්‍රතික්‍ෂේප කළාය. මේ අතර නුවර පුරා මහත් සැණකෙළියක් ආරම්භ විය. එය නුවරුන්ට ඉතා ප්‍රීතිමත් සමයක් විය. බේබදු මිනිසුන් පිරිසක් සැණකෙළි භූමියෙහි සුරා බොමින්, මස් කමින්, විනෝදයෙන් කල් යැවූහ. ටික වේලාවකින් ඔවුන්ගේ මස් අවසන් විය. ‘කොහෙන් නමුත් මස් ටිකක් සොයාගත යුතුයැ’යි, සිතූ බේබද්දෝ මස් මිලදී ගත හැකි තැනක් ආරංචි කරන්නට පටන් ගත්හ. මෙසේ විමසමින් ඒ මේ අත යන ඔවුන්ට, මැහැල්ලගේ ගෙදර තර ඌරන් සිටින බව, දැනගන්නට ලැබුණි. සුරා කළ ද රැගෙන වහා එහි ගිය බේබදු පිරිස, මැහැල්ල හමු වී ‘මෑණියෙනි, මුදල් ගෙන අපට එක් ඌරකු දෙනු මැනවැ’යි කීහ. ‘දරුවනි, ඔය ඉල්ලීමෙන් වැඩක් නැත. තම දරුවන් මස් පිණිස විකුණන රටක් ඇත්දැ’යි ඇසූ ඇය මේ ගනුදෙනුවට කිසිසේත් කැමති නොවූවාය. එවිට ඉන් නතර නොවුණු බේබදු පිරිස, ‘මෑණියෙනි, මනුෂ්‍යයන්ට ඌරු දරුවන් ඇති බවක්, අපි මෙතෙක් අසා නැත්තෙමු, එබැවින් අපට එකකු දෙනු මැනවැ’යි කියමින්, නැවත නැවත ඇවිටිලි කළ නමුත් මැහැල්ල ඊට එකඟ නොවූවාය. කොපමණ මුදල් දුන්නත්, අන් කුමන තෑගිභෝග පිරිනැමුවත්, මොනවා කීවත්, මැහැල්ලගෙන් ඌරු පැටියෙකු ලබාගත නොහැකි බව, තේරුම් ගත් බේබදු පිරිස කෙසේ හෝ ඇයට සුරා පෙවූහ. සුරාවෙන් හොඳටම මත්වූ, මැහැල්ලගේ අතෙහි මුදල් පොදියක් තැබූ ඔහුවු ‘මෑණියනි, මේ ඌරන්ගෙන් ඔබ මොනවා නම් කරන්නද? එබැවින් මේ මුදල් ගෙන, ඒවා ඔබේ එදිනෙදා වියදමට තබාගෙන අපට එක් ඌරකු දෙනු මැනවැ’යි කීහ.

මත්වී සිටි ඇය කහවණු පොදිය දැක, පෙර නොවූ උනන්දුවකින් පිරිස දෙස බලා ‘දරුවනි, මහා තුණ්ඩිලයා නම් කොහොමවත් දිය නොහැකිය. අවශ්‍යම නම්, චුල්ල තුණ්ඩිලයා ගනිවු’ යැයි කීවාය. ‘මෑණියනි, ඌ දැන් කොහිද?’ ‘දරුවනි, නිතර ඌ සිටින්නේ අර පඳුරු අතරය. ‘මෑණියනි, ඌට කථා කරනු මැනවි’. ‘දරුවනි, ඌ කැඳවිය හැක්කේ ආහාර පෙන්වීමෙනි. දැනට මා ළඟ ආහාර කිසිවක් නැතැ’යි මැහැල්ල කීවාය. එවිට ඒ ධූර්තයෝ ඔවුන් අතුරෙන් එකකු, අසල පිහිටි කඩයකට යවා, බත් භාජනයක් මිලදී ගෙන්වාගෙන, එය මැහැල්ල අතට පත් කළහ. අහර බඳුන අතට ගත් මැහැල්ල දොරකඩ තබන ලද ඌරන්ට කෑම දෙන භාජනයෙහි ඒ බත් පුරවා, එතැනම හිස් බඳුන අත තබාගෙන සිටියාය. තිහක් පමණ වූ බේබදු පිරිස ඌරා අල්ලා ගැනීමට සූදානම්ව, මළපුඬු සහිත රැහැන් අත්හි දරා, ඌරා පැමිණෙන තෙක් නොඉවසිල්ලෙන් වටේට සිටියහ. මැහැලිය ‘පුත, චුල්ල තුණ්ඩිල, මෙහි වර බොල’ යැයි හඬ ගෑවාය. ඒ ඇසූ මහා තුණ්ඩිල නම් වූ බෝසත් ඌරු පැටියා, ‘මෙපමණ කලක් මගේ අම්මා අපට කෑම දෙනවිට, මුලින් මට කතා කිරීම සිරිතකි. කවදාවත් මගේ මලණුවන්ගේ නම කියා කථා කළ බවක්, මම නො දනිමි. එබැවින් නිසැකව ම මෙය අපට බිය ගෙනදෙන කරුණක් විය යුතු යැ’යි, ඉවෙන් මෙන් තේරුම් ගත්තේය. අනතුරුව සිය මලණුවන් දෙසට හැරුණු, මහා තුණ්ඩිල ‘මලණුවෙනි, අපේ අම්මා ඔබ කැඳවයි. එබැවින් වහා ගොස් කරුණු දැන එව’යි කීය. එසැණින් පඳුරු අතරින් නික්මුණු චුල්ල තුණ්ඩිලයා මඳක් තැන් ගොස්, බත් භාජනය සමීපයෙහි සූදානමින් සිටි මහ පිරිස දැක, ‘අද මාගේ මරණය ස්ථිර යැ’යි, මරණ බියෙන් බියපත්ව ආපසු හැරී වෙවුලමින් සිය සොයුරා වෙත පැමිණි නමුත්, පියෙවි ස්වභාවයෙන් සිට ගත නොහැකිව, ගැහෙමින් කරකැවෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඒ දුටු මහා තුණ්ඩිල ‘මලණුවෙනි, ඔබ ගැහෙයි, කැරකෙයි, සැඟවීමට තැනක් සොයයි, ඔබ මේ කරන්නේ කුමක්දැ’යි විචාළේය. ඊට පිළිතුරු වශයෙන් චුල්ල තුණ්ඩිල තමා දුටු කරුණ පැහැදිලි කරමින් මෙසේ කීය.

නව ඡන්‍ද කෙදානි දිය්‍යති, පුණ්ණායං දොණි සුවාමිණී ඨිතා, බහුකෙ ජනෙ පාස පාණිකෙ, නො ච ඛො මෙ පටිභාතු භුඤ්ජිතන්ති

මෙහි ‘නවඡන්‍දකෙදානි දිය්‍යති’ යනු ‘සොඳුර, පෙර අපට (සහල්) කුඩු කැඳ හෝ, දන්කුඩ හෝ දෙනු ලැබේ. අද වනාහි අලුත් තාලේ, අලුත් ආකාරයේ දානයක් දෙනු ලැබේ’ යන අර්ථයි. ‘පුණ්ණායං දොණි’ යනු ‘අපගේ මේ බත් ඔරුව පිරිසිදු බතින් පිරී ඇත’, යන අර්ථයි. ‘සුවාමිනී ඨීතා’ යනු ‘අපගේ උත්තමාවිය ද, ඒ සමීපයේ සිටියා ය’ යන අර්ථයි. ‘බහුකෙ ජනෙ’ යනු උත්තමාව පමණක් නොව, වෙනත් බොහෝ ජනයෝ ද, මළපුඬු ගත් අත් ඇතිව සිටියහ’ යන අර්ථයි. ‘නො ච ඛො මො පටිභාතී’ යනු මෙසේ මේ අය මෙහි සිටින කාරණයත්, මේ බත් කෑමට කථා කිරීමත්, මට නො වැටහේ. එය මට රුචි නොවේ’ යන අර්ථයි.

මේ ඇසූ බෝසත් තෙමේ මහා තුණ්ඩිල, ‘මලණුවෙනි, අපේ අම්මා මේ ගෙදර ඌරු පැටවුන් ඇති කෙළේ යම් ප්‍රයෝජනයකටද? අද ඇයගේ ඒ අදහස ඉටුවන දිනයයි. එබැවින් අමුත්තක් නොසිතනු මැනවැ’යි, කියා මිහිරි හඬින් ප්‍රබුද්ධ ලීලාවෙන් දහම් දෙසමින් මෙසේ කීය.

2. ‘තුණ්ඩිලය, (නුඹ) ත්‍රස්ත වෙහිද? භ්‍රමණය වෙහිද? පිහිටක් බලාපොරොත්තු වන්නෙහිද? අසරණ වූවෙහිද? කොහි යන්නෙහිද? නිරුත්සාහීව කෑම කන්න. අපි වනාහි මස් පිණිස පෝෂණය කරන ලද්දෝ වෙමු.

3. මඩ නැති විලට බසින්න. සියලු දහදිය-කුණු සෝදා හරින්න. යමකුගේ සුවඳ කිසි කලෙක නොසිඳේද? ඒ අලුත් විලවුන් තවරා ගන්න.

මෙහි ‘තස්සි භමසි’ යනු ‘මරණ බියෙන් ත්‍රස්ත වෙහිද? ඒ හේතුවෙන් ම වෙහෙසට පත්ව භ්‍රමණය වෙහිද?’ යන අර්ථයි. ‘ලෙණමිච්ඡසි’ යනු ‘දරුව, මුලදී අපේ මේ මව අපට පිහිට වූවාය. දැන් ඇය අප කෙරෙහි අපේක්‍ෂා රහිතය. එබැවින් අප ඉවත දමා ඇත, දැන් කොහි කියා යන්නද?’ යන අර්ථයි. ‘ඔගහ’ යනු ‘බසින්න’, යන අර්ථයි. ‘ඔගාහ’ යන මෙයම පාඨය විය හැකිය. ‘පවාහය’ යනු බැහැර කරව’ යන අර්ථයි. ‘න ජිජ්ජති’ යනු ‘නොනැසේද?’ යන අර්ථයි. මින් කියන ලද්දේ මේ අර්ථය යි. එනම්, ඉදින් මරණයට බිය නම්, මඩ නැති පොකුණකට බැස ඔබේ සිරුරෙහි සියලු ඩාදිය ද, කුණු ද සෝදා, නිතර මිහිරි සුවඳ ඇති විලවුන් තවරා ගන්න’ යන අර්ථයි.

මෙසේ දස පාරමිතාවන් ආවර්ජනා කොට, මෛත්‍රී පාරමිතාව පෙරදැරිව ගෙන, පළමු පදය කියනවාත් සමගම, බෝසතුන්ගේ ඒ කටහඬ දොළොස් යොදුනක් පුරා මුළු බරණැස පැතිර ගියේය. ඒ ශබ්දය ශ්‍රවණය කළ රාජ-උපරාජ ආදීහු ප්‍රධාන කොට, බොහෝ බරණැස් වැසියෝ, බෝසතුන් සිටි තැනට රැස්වූහ. එහි නොපැමිණි උදවිය තම-තමන්ගේ ගෙවල්වල සිට, ඒ ශබ්දය ශ්‍රවණය කළහ. රාජ පුරුෂයෝ එහි පැමිණ වනලැහැබ් සිඳ බිඳ දමා, ඒ ස්ථානයෙහි භූමිය සමකොට වැලි ඇතිරූහ. එපමණකින් ම බේබද්දන්ගේ වෙරි සිඳුණේය. මළපුඬු ඉවත දැමූ ඔවුහු, බණ ඇසුමට හිඳ ගත්හ. මැහැල්ලගේ ද වෙරි සිඳුණි. බෝසත් තෙමේ අනතුරුව මහජනකාය මැද හිඳ, චුල්ල තුණ්ඩිලයාට ධර්මය දේශනා කිරීමට පටන් ගත්තේය. මේ අසා චුල්ල තුණ්ඩිල ‘මගේ සොයුරා මට මෙසේ කියයි. අපේ පරපුරේ අය පොකුණුවල බැස නාන සිරිතක්වත්, ඩාදිය-කුණු සෝදා හරින සිරිතක්වත්, කලින් තවරා ගත් දෑ බැහැරකොට, අලුත් විලවුන් වර්ග ගල්වා ගැනීමක්වත්, කිසිදින සිදු නොකෙරෙති. එසේ ඇති කල්හි, මගේ සොයුරා මේ කියන ලද්දේ කුමක්දැ’යි, විමසමින් මෙසේ ප්‍රශ්න කෙළේය.

4. (සොයුර) මඩ නැති විල යනු කුමක්ද? ඩාදිය-කුණු යනුවෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? අලුත් විලවුන් යනු කවරේද? කවරකුගේ සුවඳක් කිසි දා නොසිඳේද?

මීට පිළිතුරු දෙන බෝසත් තෙමේ ‘සොයුර, එසේ නම් කන් යොමුකොට මෙය අසව’යි කියා, ප්‍රබුද්ධ ලීලාවෙන් දහම් දෙසමින් මෙසේ කීයේය.

5. මඩ නැති විල නම් ධර්මය යි. පාපය, ඩාදිය හා කුණු යැ යි, කියනු ලැබේ. අලුත් විලවුන් නම් සීලය යි. ඒ ශීලයේ සුවඳ කිසිදා නොසිඳේ.

6. පරපණ නසන්නෝ (එයින්) සතුටු වෙති. (ඊට කැපවූ) සිරුරු දරන්නෝ සතුටු නොවෙති. සතුටු සිත් ඇති අය, පිරුණු සඳ ඇති පුණු පෝදා වුවත්, දිවි අත් හරිති.

මෙහි ‘ධම්මො’ යනු ‘පන්සිල් - දස සිල් - ත්‍රිවිධ සුචරිතය - සත් තිස් බෝධිපාක්‍ෂික ධර්ම - අමාමහ නිවන යන මේ සියලු ධර්මයෝ ය. ‘අකද්දමො’ යනු ‘රාග - දෝස - මෝහ - මාන - දිට්ඨි යන මේ කෙලෙස් මඩ නොමැති බැවින් ‘අකද්දම’ නම් වේ. සෙසු ධර්මයන්ගෙන් වෙන්කොට මෙයින් නිර්වාණය ම දක්වයි’ යන අර්ථයි. ‘මහණෙනි, සංඛත වූත් අසංඛත වූත් යම්තාක් ධර්ම වේ නම්, එම ධර්මයන් අතුරෙන් විරාගය ම අග්‍ර යැ’යි, කියනු ලැබේ. මක්නිසාද? මල නැති කරන බැවින් ද, ආශාව හික්මවන බැවින්ද, ආලය උදුරා දමන බැවින් ද, කෙලෙස් වට සිඳ දමන බැවින් ද, තෘෂ්ණාව ක්‍ෂය කරන බැවින් ද විරාගය - නිරෝධය - නිර්වාණය යැයි කියන ලදි. මොහු එයම ප්‍රකට කරමින් ‘දරුව, චුල්ල තුණ්ඩිලය, මම නිවන නමැති තඩාගයට ‘විල’ යැයි කීවෙමි. ජාති-ජරා-ව්‍යාධි-මරණ එහි නැත. ඉදින් මරණයෙන් මිදෙනු කැමති නම්, නිර්වාණගාමී ප්‍රතිපදාව අනුගමනය කරව’යි. උපනිශ්‍රය ප්‍රත්‍යය වශයෙන් බෝසත් තෙමේ මෙසේ කීවේය.’ යන අර්ථයි.

‘පාපං සෙදමලං’ යනු ‘දරුව, චුල්ල තුණ්ඩිලය, පාපය, ඩාදිය-කුණු හා සමානය. එබැවින් පැරණි පඬිවරුන් විසින් එය ‘සෙදමල’ යැයි කියන ලදි. සිත දූෂ්‍ය කරන බැවින් එය එක් අයුරකින් පාපයකි. පවිටු ශීලයත්, පවිටු දෘෂ්ටියත් අනුව දෙ ආකාරයකින් ද, එය පාපයකි. සිතට කරදර පමුණුවන කරුණු පහ අනුව, පස්වැදෑරුම් පාපයකි. අගරු වශයෙන්, සවැදෑරුම් පාපයකි. අසත්ධර්ම වශයෙන්, සත් වැදෑරුම් පාපයකි. සම්මා දිට්ඨි ආදී වූ කරුණු අටට සමාන්තරව, මිච්ඡා දිට්ඨි ආදී වශයෙන් ඇති කරුණු අට අනුව පාපය අට වැදෑරුම්ය. වෛර බැඳීමට හේතුවන කරුණු අනුව, පාපය නව වැදෑරුම්ය. අකුසල කර්ම පථ වශයෙන් පාපය, දස වැදෑරුම්ය. රාග-දෝස-මෝහ වශයෙන් ඒකවිධ-ද්විධ-ත්‍රිවිධ වශයෙන් ගත් කල, පාපය විවිධාකාරයෙන් බෙදා දැක්විය හැකි අකුසල ධර්මයකි. මෙසේ මේ සියලු පාපය සිරුරු ඇසුරුකොට ඇති ඩාදිය හා කුණු වැනියැ’යි, පඬිවරුන් විසින් දක්වන ලදි’ යන අර්ථයි.

‘සීලං’ යනු ‘පන්සිල් - දසසිල් - සිව් පිරිසිදු සිල් යන මේවාය. දරුව, මේ සීලය කොකුම් - යොන් මල් - තුවරලා - තුරුක් තෙල් යන ‘සිව් වැදෑරුම් සුවඳ විලවුන්’ වැනි යැ’යි කියති’ යන අර්ථයි. ‘තස්ස’ යනු ‘ඒ සීලයේ සුවඳ කිසි කලෙක නොසිඳේ, මුළු ලොව පුරා පැතිර යයි’ යන අර්ථයි.

7. සඳුන් - තුවරලා - දෑසමන් යන මල් සුවඳ, උඩු සුළඟට නොයයි. එහෙත් සත්පුරුෂයාගේ (සිල්) සුවඳ, උඩු සුළඟටත් යයි. සත්පුරුෂ (සිල්) සුවද සියලු දිසාවන්හි හමයි.

8-9. සඳුන් - තුවරලා - උපුල් - ඉද්ද යන මේ සුවඳ වර්ග අතුරෙන්, සිල් සුවඳම උතුම්ය. තුවරලා - සඳුන් යන මේවායේ සුවඳ, ඉතාම අල්පමාත්‍ර වේ. එහෙත් සිල්වතුන්ගේ ඒ උතුම් සිල් සුවඳ දෙව්ලෝහි පවා හමා යයි.

‘නන්‍දන්ති සරීරඝාතිනො’ යනු ‘දරුව, තුණ්ඩිලය, මේ අනුවණ මිනිස්සු ‘රසැති මස් කන්නෙමු’යි ද, ‘ඒවා අඹුදරුවන්ට කවන්නෙමු’යි ද, කියා පරපණ නසමින් තුටු වෙති. සතුටට පත් වෙති. පාණාතිපාතය සේවනය කිරීමෙන්, භාවිත කිරීමෙන් එහි බහුලව යෙදීමෙන් නිරයගාමී වෙති. තිරිසන් හා ප්‍රේත ලෝකවල උපදිති. ‘පරපණ නැසීමේ අවම විපාක විඳින මිනිසාට ද අල්පායුෂ ඇතිවේ’යැයි, පරපණ නැසීමේ ආදීනව නොදත්, අනුවණයෝ නොදනිති. එසේ නොදත් අය ‘විපාක නොදෙන තාක් මෝඩයා පවා මිහිරි දෙයක් කොට සිතයි’ යන කියමනට අනුව ඒ මිහිරි හැඟුමෙන් යුතුව, පහත දැක්වෙන මේ උපදේශයවත්, තේරුම් නොගනී.

10. මෝඩ අනුවණයෝ නපුරු විපාක ඇති, පව්කම් කරමින් සතුරකු වැනි වූ තමා සමග හැසිරෙති.

11. යම් ක්‍රියාවක් කොට පසුතැවීමට සිදුවේද? යමකුට එහි විපාකය කඳුළු පිරි මුහුණින් යුතුව විඳින්නට සිදුවේ නම්, කරන ලද ඒ ක්‍රියාව යහපත් එකක් නොවේ.

[missing trans]

‘න ච නන්‍දන්ති’ යනු ‘දරුව තුණ්ඩිලය, (මරණයට කැප වූ) ඒ සිරුරු දරන සතුන් අතරින්, ඉදිරියේ පැමිණෙන මරණය දැකීමෙන් නොව මෘගරාජ වූ සිංහයකු - ආජානීය හස්තියකු - ආජානීය අශ්වයකු - රහතන් වහන්සේ නමක පමණක් නොව, යටත් පිරිසෙයින් බෝසතුන් දැකීමෙන් පවා, බිය නොවන සතෙක් නම් නැත’ යන අර්ථයි.

12. සියල්ලෝ දඬුවමට බිය වෙති. ජීවිතය හැමෝටම ප්‍රියය. එබැවින් තමාට තමා උපමා කොටගෙන, නැසීම නො කරන්න. ඝාතනය නොකරවන්න.

‘පුණ්ණාය’ යනු ‘ගුණ පිරුණු’ යන අර්ථයි. ‘පුණ්ණමාසියා’ යනු ‘පුන්සඳින් යුතු, මසක් පුරා පිරෙමින් අවුත් ‘පුන්සඳ උදාවන දවස, පොහෝ දිනය නම් වේ’ යන අර්ථයි. ‘රම්මානාව ජහන්ති ජීවිතං’ යනු ‘දරුව තුණ්ඩිලය, ශෝක නො කරව. නො වැලපෙව. යම් කෙනකුන්ට ශීලාදී ගුණධර්ම නැත්තේ ද, ඔහු මරණයට බිය වෙති. අපි වූ කලී ශීලාචාර සම්පන්න නුවණැත්තෝ වෙමු. එබැවින් අප වැනි සත්ත්වයෝ සතුටු සිත් ඇතිවම ජීවිත අත්හරිති’ යන අර්ථයි.

මෙසේ බෝසත් තෙමේ මිහිරි සරින් ප්‍රබුද්ධ විලාශයෙන් දහම් දෙසීය. එහි රැස්ව සිටි මහජනතාව සියදහස් ගණනින් අත්පොළසන් දෙන්නට පටන් ගත්හ. සමහරු හිස වටා රෙදි කරකවන්නට පටන් ගත්හ. අවට අහස සාධුකාරයෙන් ගිගුම් දුන්නේය. බෝසතුන් කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදුණු බරණැස් රජතුමා, සිය රජයෙන් බෝසතුන් පිදීය. මැහැලියට ද යස-ඉසුරු දෙවීය. මහා තුණ්ඩිල, චුල්ල තුණ්ඩිල යන දෙදෙනා ම, සුවඳ පැනින් නැහැ වූ රජතුමා ඔවුන්ට වස්ත්‍ර අන්දවා, ගෙලවල මාණික්‍ය රත්න පළඳවා නගරයට රැගෙන ගොස්, ඔවුන් පුත් තනතුරෙහි තබා, මහත් වූ යස-පිරිවරින් පෝෂණය කෙළේය.

බෝසත්තුමා රජුට පන්සිල් දුන්නේය. සියලු බරණැස් වැසියෝ ද, මුළු කසීරට වැසියෝ ද, පන්සිල් රැකීමට පටන් ගත්හ. බෝසත් මහා තුණ්ඩිල පසළොස්වක හා අමාවක යන පොහෝ දිනවල ඔවුන්ට ධර්මය දෙසීය. එපමණක් නොව, නඩු ශාලාවෙහි නඩු විසඳුවේද, ඔහුමය. ඔහු එහි රාජකාරි කළ තාක් කල් බොරු නඩු අටවන්නෝ නොවූහ. පසුකලෙක රජතුමා මිය ගියේය. එවිට බෝසත් තෙමේ, ඔහුට අදහසට අනුව රජුගේ ආදාහන කටයුතු ආදි සියල්ල කරවීය. පසුව නීති පොතක් ද, සම්පාදනය කරවූ මහා තුණ්ඩිල, නිලධාරීන් කැඳවා ‘මින්පසු මේ පොත බලා පොතේ හැටියට නඩු විසඳවු’ යැයි කියා මහජනයාටද දහම් දෙසා ‘නොපමාව කටයුතු කරවු’ යැයි ඔවදන් දී, ඒ සියලුම දෙනා හඬද්දී වැලපෙද්දී, සිය මලණුවන් වන චුල්ල තුණ්ඩිලයා ද සමග, වනගත විය. එදා ඒ බෝසතුන්ගේ අවවාද වසර සැටදහසක් කල් නොකඩවා පැවතුණි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, සත්‍යය ප්‍රකාශකොට ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. දේශනාව කෙළවර මරණ බියෙන් තැති ගන්නා භික්‍ෂුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. එදා රජතුමා නම්, ආනන්ද තෙරණුවෝය. චුල්ල තුණ්ඩිලයා නම්, මරණ බියෙන් යුතු භික්‍ෂුවය. එකල හුන් පිරිස, අද මේ බුදුපිරිසය. මහා තුණ්ඩිලයා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.