5. දබ‍්භපුප‍්ඵජාතකවණ‍්ණනා 400 අට‍්ඨකථා

5. දබ්භපුප්ඵ ජාතකය (400)

‘අනුතීරචාරී භද්දන්තෙ’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කථා වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවාසය කරන සේක්, ශාක්‍යපුත්‍ර වූ උපනන්ද තෙරුන් අරබයා වදාළ සේක. සසුනෙහි පැවිදි වූ ඔහු අල්පේච්ඡතා ආදී උතුම් ගුණ අත්හැර දමා, තණ්හාධිකව කල්ගෙවීය. වස් වසන අවස්ථාවන්හිදී විහාරස්ථාන දෙක-තුනක වස් වසන්නට බාර ගන්නා ඔහු, එක් විහාරස්ථානයක තමාගේ කුඩය හෝ වහන් සඟල තබයි. තවත් එකෙක හැරමිටිය හෝ ඔහුගේ වතුර සෙම්බුව තැන්පත් කරයි. අනෙකෙහි තෙමේ වස් වසයි. මෙසේ එක නගරබද වෙහෙරක වස් එළඹි උපනන්ද හිමි, එහි විසූ අනෙකුත් භික්‍ෂූන් රැස්කොට ‘ඇවැත්නි, භික්‍ෂූන් විසින් අල්පේච්ඡව ම කටයුතු සිදුකළ යුතු යැ’යි, අහසෙහි හඳ මතුකොට පෙන්වන්නාක් මෙන්, ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සතුටු විය යුතු ආකාරය, භික්‍ෂූන්ට පැහැදිලි කරන ‘අරියවංශ ප්‍රතිපදාව’ දේශනා කෙළේය. ඒ ඇසූ එම වෙහෙරෙහි භික්‍ෂූුහ තමන්ට ලැබී තිබූ, මනෝරම්‍ය වූ පාසිවුරු හැර දමා, මැටි පාත්‍ර හා පාංශුකූල චීවර ප්‍රයෝජනයට යොදා ගත්හ. අනතුරුව ඔවුන් බැහැර කළ ඒ වටිනා සිවුරු හා පාත්‍රා එකතු කොටගත් උපනන්ද හිමි, ඒවා තමා වසන තැන ගොඩගසා ගත්තේය. වස් අවසානයේ දී පවාරණයෙන් පසු, සියලු මඩු-මුට්ටු කරත්තයක පටවා ගත් උපනන්ද හිමි, ජේතවනය බලා පිටත් විය. අතරමගදී එක් කැලෑබද විහාරයක් දුටු ඔහු, ඒ ගැන සිය සිත්හි කිසියම් අදහසක් ඇති කොටගෙන, කකුල්වල වැලක් පැටලුනාක් මෙන්, එකපාරටම නැවතී ‘මෙහෙනුත් මොනවා හරි ලැබිය හැකි වන්නේයැ’යි සිතා, ඒ විහාරයට පිවිසියේය. ඒ වෙහෙරෙහි මහලු භික්‍ෂු දෙනමක් වස් එළඹ විසූහ. ඒ දෙනමට දායකයන්ගෙන් දළ සළු දෙකක්ද, ඉතා සියුම් ලෝම වර්ගයකින් වියන ලද එක් මහඟු කම්බිලියක් ද, ලැබී තිබුණි. ඒවා ක්‍රමවත්ව බොදාගත නොහැකිව සිටි ඒ දෙනම, උපනන්ද තෙරුන් දැක, ඔහු ලවා වස්ත්‍ර වෙන්කොට ගැනීමට සිතා, සතුටු සිත් ඇතිව ‘ස්වාමීනි, අපට මේ වස්සාවාසික සුළු බෙදාගත නොහැකිය. මේ නිසා අප අතර විවාදයක් වුවද හටගන්නට බැරි නැත. එබැවින් කරුණා පෙරදැරිව මෙය අපට බෙදා දෙනු මැනවැ’යි උපනන්ද තෙරුන් කීහ. ඒ අසා සිටි උපනන්ද හිමි ‘මැනව, මම එය සුදුසු ලෙස බෙදා දෙන්නෙමැ’යි කියා, දළ සළු දෙක ඒ දෙනමට දී, ‘මේ ප්‍රශ්නය විසඳූ විනයධරයාට මේ වස්ත්‍රය සුදුසු යැ’යි කියා, සිනිඳු කම්බිලිය ගෙන, යන්නට ගියේය.

කම්බිලිය ගැන අදහස් ඇතිව සිටි, ඒ මහලු භික්‍ෂු දෙනම උපනන්ද තෙරුන් සමගම දෙව්රම් වෙහෙරට ගොස්, එහි විසූ විනයධර භික්‍ෂූන්ට සියලු විස්තර කියා, ‘ස්වාමීනි, විනයධර භික්‍ෂූන්ට මෙවැනි පැහැර ගැනීම් කරන්නටත්, ඒවා පරිභෝග කරන්නටත් සුදුසුදැ’යි, ඇසූහ. මේ අතර උපනන්ද තෙරුන් විසින් කරත්තයක් පුරා පටවාගෙන ආ, පාත්‍ර හා සිවුරු පිරිකර රාශිය දුටු, සෙසු භික්‍ෂූහු, ‘ඇවැත්නි, උපනන්ද ඔබට බොාහෝ පා සිවුරු ලැබී ඇති බව පෙනේ. එබැවින් ඔබ මහා පුණ්‍යවන්තයෙකි’යි, පැවසූහ. එවිට උපනන්ද හිමි ‘ඇවැත්නි. මොන පිනක්ද? මේ සියලු දේවල් මම උපායෙන් ලබා ගත් ඒවා යැ’යි පැවසීය. මේ සියලු සිද්ධීන් වැඩි වේලාවක් යන්නට පෙර, සියලු භික්‍ෂූන් අතර ප්‍රකට විය. දම්සභාවෙහි රැස් වූ භික්‍ෂූහු, උපනන්ද තෙරුන්ගේ ක්‍රියා පටිපාටිය ගැන කථා කරමින් හුන්හ. එවේලෙහි එතැනට වැඩි බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්‍ෂූන් සාකච්ඡා කළ කරුණු ගැන, ඔවුන්ගෙන්ම විමසා දැන ‘මහණෙනි, උපනන්ද භික්‍ෂුව නොගැලපෙන ප්‍රතිපදා ඇත්තෙකි. අනුන්ට භික්‍ෂු ප්‍රතිපත්ති කියාදෙන භික්‍ෂුවක විසින්, පළමුකොට තමා සුදුසුකම් ඇත්තකු ව, පසුව අනුනට අවවාද දිය යුතුය.’

අත්තාන මෙව පඨමං - පතිරූපෙ නිවෙධියෙ, අථඤ්ඤ මනුසාසෙය්‍ය - න කිලිස්සෙය්‍ය පණ්ඩිතො

යන මේ ධම්මපදයෙහි එන ගාථාවෙන් ධර්ම දේශනාකොට ‘මහණෙනි, දැන් පමණක් නොව, උපනන්ද පෙර ද මහා ලෝභයෙකි. මේ මහලු දෙනම සන්තක වූ දේ, ඔහු කොල්ලකෑ පළමු වතාව මෙය නොවේ යැ’යි වදාරා මේ අතීත කථා පුවත මෙසේ දේශනා කළහ.

පෙර බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රාජ්‍යය කරවන කල්හි, අප බෝසත් තෙමේ නදී තෙරක රුක් දෙවියෙක්ව උපන්නේය. එකල එක් සිවලෙක් ‘මායාවි’ නම් වූ සිය බිරිඳ ද රැගෙන අවුත්, එම නදී තීරයෙහි ම කිසියම් තැනෙක වාසය කෙළේය. දිනක් සිවලා ඇමතූ සිවලියා ‘ස්වාමීනි, මේ නදියෙහි වෙසෙන රතුපැහැති මාලුවකු, මරපු ගමන් කන්නට මට දොළදුකක් හටගත්තේ යැ’යි කීවාය. එවිට සිවලා ‘ඔබ සිතට කරදර නොගන්න. මම එය ඔබට කෙසේ හෝ ගෙනත් දෙන්නෙමි’යි සිවලිය අස්වැසුවේය. ඉන්පසු නදී ඉවුරට ගිය සිවලා, පාවල වැලක් පැටලුනාක් මෙන් ගංතෙර ම, එහෙට මෙහෙට ගියේය. මේ අතර ‘ගම්භීරචාරී’ (ගැඹුරු දියේ හැසිරෙන්නා) නම් වූ ද, ‘අනුතීරචාරී’ (නොගැඹුරු දියේ හැසිරෙන්නා) නම් වූ ද, දිය බල්ලෝ දෙදෙනෙක්, මාලු සොයමින් නදී තෙරට පැමිණියහ. ඒ දෙදෙනා අතුරෙන් ගම්භීරචාරියා මහත් වූ රතුපැහැති මාලුවකු දැක වේගයෙන් දියට පැන, මාලුවාගේ වලිගය ඩැහැ ගත්තේය. බලවත් මාලුවා දිය බල්ලා ද, ඇදගෙන පීනා ගියේය. එවිට ඒ ගම්භීරචාරියා මාලුවාත් සමග වතුරෙන් උඩට මතු වූ විටෙක, සිය මිතුරා වන අනෙකාට කථා කරමින් ‘මේ මාලුවා අතිවිශාලය. අප දෙදෙනාටම සෑහේ. එබැවින් වහා මෙහි එව. මට සහාය වෙව’යි, මෙසේ කීවේය.

අනුතීර චාරි භද්දන්තෙ - සහාය මනුධාව මං, මහා මෙ ගහිතො මච්ඡො - සො මං හරති වෙගසා

මෙහි ‘සහායමනුධාව මං’ යනු ‘යහලුව, මා වෙත දිවැ එන්න’, යන අර්ථයි. මෙහි ‘ම’ කාරය සන්ධි පිණිස යොදන ලද්දකි. මෙහි අර්ථය මෙසේය. එනම්, යම් සේ මේ මාලුවාට, මා ඇදගෙන යන්නට බැරිවන ලෙස, මෙසේ මාලුවාගේ වලගය ගදින් ඩැහැගෙන සිටින මා වෙතට, ඔබ දිවැ එන්න, යනුවෙනි.

ඒ ඇසූ අනුතීරචාරියා මෙසේ පැවසීය.

3. ගම්භීරචාරිය, ඔබට යහපතක් වේවා! ශක්ති පරිද්දෙන් දැඩිව අල්ලා ගන්න ගුරුළෙක් සර්පයකු ඩැහැ ගත්තාක් මෙන්, මම ඔබ ගොඩට ගන්නෙමි.

මෙහි ‘ථාමසා’ යනු ‘ශක්තියෙන්’ යන අර්ථයි. ‘උද්ධරිස්සාමි’ යනු ‘ඉවතට ගන්නෙමි’ යන අර්ථයි. ‘සුපණ්ණො උරගම්මිව’ යනු ‘ගුරුළෙක් උරගයකු මෙන්’ යන අර්ථයි.

ඉක්බිති දෙදෙනාම එකතු වී, රතුපැහැති මාලුවා දියෙන් ගොඩට ගෙන ඌ මරා, ‘ඔබ බෙදන්න, ඔබ බෙදන්නැ’යි කියමින්, එකිනෙකා කලහ කරමින්, මාලුවා බෙදාගත නොහැකිව, ඌ පසෙකින් තබා, දෙදෙනා දෙපසට වී බලා සිටියහ. එකෙණෙහි සිවලා එතැනට පැමිණියේය. ඒ දුටු දිය බල්ලෝ දෙදෙනා පෙරගමන් ගොස්, ඌ හමුවී ‘මිතුර, දබ්භපුප්ඵ’, අප දෙදෙනා එකතු වී මාලුවෙක් අල්ලා ගන්නා ලදි. ඌ බෙදාගත නොහැකිව අප දෙදෙනා අතර විවාදයක් හට ගත්තේය. එබැවින් මාලුවා සමභාග කොට අපට බෙදා දෙනු මැනවැ’යි මෙසේ පැවසූහ.

4. දබ්භපුප්ඵය, මාගේ වචනය අසන්න. අප අතර විවාදයක් ඇති විය. මිත්‍රය, මේ කලහය, මේ විවාදය සංසිඳුවනු මැනව.

මෙහි ‘දබ්භපුප්ඵ’ යනු ‘කුසතණ’වලට සමාන පැහැ ඇති බැවින් සිවලාට එනමින් අමතයි’ යන අර්ථයි. ‘මේධගං’ යනු ‘කලහය’යි.

ඒ දෙදෙනාගේ වචන අසා සිටි සිවලා තමාගේ බලය ප්‍රදර්ශනය කරමින් මෙසේ පැවසීය.

5. පෙර සිට මම ධර්මයෙහි පිහිටියෙක් වෙමි. මා විසින් බොහෝ නඩු විසඳන ලදි. මිත්‍රවරුනි, කලහය සංසිඳුවමි. විවාදය සංසිඳේවා!

මෙසේ කී සිවලා මාලුවා බෙදමින්, මේ අදහස් පළ කෙළේය.

6. නගුට අනුතීරචාරියාටය. හිස ගම්භීරචාරියාට ය. තවද (මාලුවාගේ) මේ මැද කොටස, ධර්මයෙහි පිහිටි මට ලැබිය යුතු වන්නේය.

මෙහි පස්වන ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය. ‘මම පෙර රජවරුන්ගේ විනිශ්චයකාර ඇමැතියා වීමි. එහිදී විනිශ්චයාසනයෙහි හිඳ ගන්නා ලද මා විසින් බොහෝ නඩු විසඳන ලදි. ඒ ඒ බ්‍රාහ්මණ-ගෘහපතියන්ගේ බොහෝ නඩු ද විසඳන ලදි. ඒ මම තොප වැනි සම ජාතික සිවුපාවුන්ගේ නඩුවක් විසඳීමට, කුමක් නිසා අපොහොසත් වෙම්ද? මම තොපගේ කලහය සංසිඳවමි. මිත්‍රවරුනි, මා හේතුකොට ගෙන, තොපගේ විවාදය සංසිඳේවා!’

මෙසේ කී සිවලා මාලුවා කොටස් තුනකට වෙන්කොට ‘අනුතීරචාරිය, නුඹ වලිගය ගනුව. හිස ගම්භීරචාරියාටය. මැද කොටස මට යැ’යි කීවේය. මෙහි ‘අථායං මජ්ඣිමො ඛණ්ඩො’ යනු ‘තවද මේ මැද කොටස යි’ යන අර්ථයි. මෙහි එන ‘අථායං’ යන්න ‘අච්චායං’ යනුවෙන් ගතහොත් එහි අර්ථය ‘ඉක්මවා’ යනු යි. එනම් මේ කොටස් දෙක ඉක්මවා ඇති මේ මැද කොටස, විනිශ්චයට ස්වාමි වූ, ධර්මයෙහි පිහිටි මට සුදුසු වන්නේය’ යන අර්ථයි.

මෙසේ සිවලා ඒ මාලුවා බෙදා, තෙපි කලහ නොකොට නගුටත් හිසත් කා දමවු යැ’යි කියා, මැද කොටස කටින් ඩැහැගෙන, දිය බල්ලන් බලා සිටිද්දීම පලා ගියේය. ඒ දුටු දිය බල්ලෝ දෙදෙනා සූදු කෙළ, දහසක් පරාද වූවන් සේ, දුර්මුඛව බලාහිඳ, මෙසේ පැවසූහ.

7. ඉදින් (අප අතර) විවාදයක් නොවූයේ නම්, බොහෝ කාලයකට කෑම ඉතිරි කරගන්නට තිබුණි. හිස නැති, වලිගය නැති, ‘රෝහිත’ නම් වූ මේ මාලුවා, සිවලා ගෙන ගියේය. (රෝහිත යනු රතු පැහැති යන තේරුමයි.)

මෙහි ‘චිරම්පි’ යනු දින දෙක-තුනක් සඳහා කියන ලදි’ යන අර්ථයි.

මේ අතර සිවලා ද ‘අද බිරියට රෝහිත මාලුවා කවන්නෙමැ’යි, සතුටු සිතින් ඈ වෙත ගියේය. සිවලා එනු දුටු සිවලිය අතිශයින් සතුටුව මෙසේ කීවාය.

8. යම් සේ ක්‍ෂත්‍රිය රජෙක් රාජ්‍යත්වය ලැබ සතුටු වන්නේද? එපරිද්දෙන් මම අද (සතුටින්) පිරුණු මුහුණ ඇති සැමියා, දැක සතුටු වෙමි.

මෙසේ කී සිවලිය මාලුවා ලැබූ ආකාරය සිය සැමියාගෙන් විමසමින් මේ ප්‍රශ්නය ඇසුවාය.

9. සබඳ, විචාරණ මට කියනු මැනවි. ගොඩබිම වෙසෙන ඔබ, ජලයෙහි වෙසෙන මාලුවා කෙසේ ඇල්ලුවෙහිද? කෙසේ නම් ඔබ විසින් ඌ ග්‍රහණය කරගන්නා ලදද?

මෙහි ‘කථන්නු’ යනු ‘සිවලා, සොඳුර, කවයි කියා මාලු කෑල්ල ඈ ඉදිරියේ තැබූ කල්හි, ගොඩබිම වෙසෙන ඔබ කෙසේ නම් දියෙහි වූ මාලුවා අල්ලා ගත්තෙහිදැ’යි සිවලිය විචාළාය’ යන අර්ථයි.

සිවලියගේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙන සිවලා ඈට තමා මාලු කෑල්ල ලබාගත් අයුරු පැහැදිලි කරමින් මෙසේ පැවසීය.

10. කලහ නිසා ඇති දේ නැති වේ. ඒ නිසාම ධනය ද නැතිවේ. දියබල්ලෝ කලහය නිසා පිරිහුණාහුය. ‘මායාවිය, මාලුවා අනුභව කරව’

මෙහි ‘විවාදෙන කිසා හොන්ති’ යනු ‘සොඳුර, මේ සත්ත්වයෝ දෙදෙනා විවාද කරමින්, ඒ විවාදය නිසා ම ඉතා මඳ වූ ද, ඉතා අල්ප වූ ද මස් හා ලේ ලැබූහ’ යන අර්ථයි. ‘විවාදෙන ධනක්ඛයා’ යනු ‘අමු රන්, රත්රන් ආදී වූ ධනයන්ගේ විනාශය ද, කලහ නිසා සිදුවේ. දෙදෙනෙකු කලහ කරගන්නා කල්හි, පරාජිතයා ඒ පරාජය නිසාම, ධන හානියට පැමිණෙයි. අනෙකා ජය හේතුවෙන් සංග්‍රහ කරන්නට ගොස් ධන හානියට පැමිණේ’ යන අර්ථයි. ‘ජිනා උද්දා’ යනු ‘මේ දිය බල්ලෝ දෙදෙනාම, විවාදය හේතු කොටගෙනම, මේ මාලුවා අහිමි කරගත්හ. එබැවින් ඔබ මා විසින් ගෙනෙන ලද, මේ සතාගේ උත්පත්තිය නො විචාරව. මායාවිය, මේ රෝහිත මාලුවා නුඹ තනියෙන් අනුභව කරව’ යන අර්ථයි.

මෙහි පහතින් දැක්වෙන අදහස් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ඒවාය.

11. එපරිද්දෙන් මිනිසුන් අතර, යම්විටෙක කලහ ඇතිවේද? පසුව ඒ අය විනිශ්චය සොයා දුවති. විනිශ්චයකරු ඔවුන්ට විසඳුම ලබා දෙන්නේය. එහිදී ධනය විනාශ වේ. රජයේ ආදායම වැඩිවේ.

මෙහි ‘එවමෙවං’ යනු ‘මහණෙනි, යම් සේ මේ දිය බල්ලෝ භෝජනයෙන් පිරිහුණාහුද? එපරිද්දෙන් මිනිසුන් අතර ද කිසියම් විටෙක වාද විවාද හට ගනියි. එහිදී ඒ මිනිස්සු විනිශ්චය සොයා දුවති. නීති විශාරදයින් වෙත එළඹෙති. මක්නිසාද? ඔවුන්ට විසඳුම ලබා දෙන්නන් නීතිඥයන් වන බැවිනි. මෙහි ‘විනායක’ යනු විවාදාපන්න මිනිසුන්ගේ විවාදය සංසිඳවන්නා’ යන අර්ථයි. ‘ධනාපි තත්‍ථ’ යනු ‘එහිදී ඒ විවාදාපන්න මිනිස්සු සිය ධනයෙන් ද පිරිහෙති’ යන අර්ථයි. ‘ජීයං’ යනු ‘තමා සන්තක දෙයින් පිරිහෙති. එනම්, දඩ ගෙවීමෙන් ද, ජයග්‍රහණය නිමිත්තෙන් කරන වියදම්වලින් ද, වශයෙනි. ඊටත් අමතර ව, එයින් රජයේ භාණ්ඩාගාරයද තරවේ’ යන අර්ථයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා සත්‍යය ප්‍රකාශකොට, ජාතකය නිමවා වදාළ සේක. එදා සිවලා නම්, උපනන්ද තෙරණුවෝ ය. දිය බල්ලෝ දෙදෙනා නම්, මේ මහලු භික්‍ෂු දෙනමය. මේ සියලු කරුණු ප්‍රත්‍යක්‍ෂ වශයෙන් දුටු වෘක්‍ෂ දේවතාවා නම්, ‘මම ම යැ’යි, බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.