8. ආදිත‍්තජාතකවණ‍්ණනා 424 අට‍්ඨකථා

8. ආදිත්ත ජාතකය (424)

‘ආදිත්තස්මිං’ යන මේ ගාථා කොටස අයත් ජාතක කතා වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩ වෙසෙන සේක්, අසදෘශ මහා දානය නිමිති කොටගෙන වදාළ සේක. මේ දානය සම්බන්ධයෙන් වැඩිමනක් විස්තර ‘මහා ගෝවින්ද’ සූත්‍ර වර්ණනාවෙන් දතයුතුව ඇත. මේ දානය පැවැත්වූ දිනයට පසු දින, දම්සභාවෙහි රැස්වූ භික්‍ෂූහු, ‘ඇවැත්නි, කොසොල් රජතුමා මැනවින් සොයා බලා, උතුම් පුණ්‍ය ක්‍ෂේත්‍රය හඳුනාගෙන, බුද්ධ ප්‍රමුඛ වූ ආර්ය මහා සංඝරත්නයට මහදන් දුන්නේ යැ’යි, ඒ දානය ගැන කතා කරමින් හුන්හ. මේ අතර එතැනට වැඩි බුදුරජාණන් වහන්සේ, භික්‍ෂූන් සාකච්ඡා කළ කරුණු, ඔවුන්ගෙන්ම විමසා දැන, ‘මහණෙනි, රජතුමා මැනවින් සොයා බලා, අනුත්තර වූ පින් කෙත මැනවින් හඳුනාගෙන, ඒ ආර්ය සංඝයා විෂයෙහි දන් දීම වූ කලී, මහා ආශ්චර්යයක් නොවේ. පෙර පැරණි පඬිවරු පවා, එසේ මැනවින් සොයා බලා දන් දුන්නාහු යැ’යි, වදාරා මේ අතීත කතා පුවත මෙසේ වදාළ සේක.

පෙර ‘සෝචීර’ රටේ ‘රෝරුව’ නුවර ‘භරත’ මහරජතුමා දසරාජ ධර්මයන් නො ඉක්මවා සිවු සඟරාවතින්, (සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන්) මහජනයාට සංග්‍රහ කරමින්, ජනතාවට පියකු මෙන් ද, මවක මෙන් ද, වැඩ වඩමින්, දිළින්දන්ට වණිබ්බකයන්ට (වර්ණනා කොට යමක් ඉල්ලන්නන්ට) යාචකයන්ට, මහදන් දුන්නේය. ‘සමුද්දවිජයා’ නම් වූ දේවිය රජුගේ අග මෙහෙසියයි. ඇය පණ්ඩිතය. ඤාණ සම්පන්නය. කිසියම් දිනෙක ස්වකීය දන් වැට පරීක්‍ෂා කරමින් සිටි රජතුමාට, ‘මාගේ මේ දානය, දුසිල්වත් කෑදර උදවිය පරිභෝග කෙරෙති. ඒ හේතුව නිසා, මාගේ මේ ක්‍රියාවත්, මාත් නුවණැත්තන්ගේ සිනාවට, පරිභාසයට ලක් වන්නට බැරිකමක් නැත. එබැවින් මම සීලසම්පන්න වූ, අග්‍ර දක්‍ෂිණෙය්‍ය වූ, පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් දෙන්නෙමැ’යි, කල්පනා කොට බලා ‘පසේ බුදුවරු නම් හිමාල වනපෙතෙහි වසති. කවරෙක් නම් උන්වහන්සේට ආරාධනා කොට, මෙහි වැඩම කරවන්නේද? කවරකු නම්, ඒ වෙනුවෙන් හිමවතට යවන්නෙම් දැ’යි, ඒ ගැන කල්පනා කරමින් සිට, තම සිත්හි ඇති වූ ඒ අදහස, තම දේවියට දැනුම් දුන්නේය. ‘මහරජතුමනි, ඔබතුමා මේ ගැන කරදර නොවනු මැනව. ඔබතුමා මෙතෙක් දුන් දානයේ බලයෙන් ද, සීලයේ හා සත්‍යයේ බලයෙන් ද, මල් වට්ටියක් අතට ගෙන, අධිෂ්ඨාන බලයෙන් ඒ මල් පසේබුදුවරුන්ට ආරාධනා පිණිස, උන්වහන්සේ වෙත යවා, එම ආරාධනාව පිළිගෙන උන්වහන්සේ මෙහි වැඩිකල්හි, සියලු පිරිකර සහිතව, අපි මහදන් පවත්වමු යැ’යි, දේවිය රජතුමාට කීවාය. රජතුමා ද, ‘යහපතැ’යි කියා එය පිළිගෙන ‘මුළු නුවර වැස්සෝ, සිල් සමාදන් වෙත්වා’යි බෙර හසුරුවා, පිරිවර ජනයා සහිතව තෙමේ ද, පෙහෙවස් සමාදන් වී, සිරිත් පරිදි දන් වැට ද ආරම්භ කොට, සමන්මල්වලින් පිරුණු රන් බඳුනක් දෝතට ගෙන, ප්‍රාසාදයෙන් බැස, රාජාංගනයෙහි මැද සිට, පොළොවෙහි පසඟ පිහිටුවා, නැගෙනහිර දෙසට වැඳ, නැවත මල් වට්ටිය දෝතට ගෙන, ‘මේ නැගෙනහිර දිසාවේ, යම්තාක් රහතන් වහන්සේ වෙත්ද? උන්වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා! ඉදින් අප කෙරෙහි යම්කිසි ගුණයක් ඇත්නම්, එය සලකා අප කෙරෙහි අනුකම්පා උපදවා, අපගේ දානය පිළිගනු මැනවැ’යි කියා, මල් මිටවල් සතක් අහසේ පා කොට හැරියේය. පෙරදිග දිසාවෙහි පසේ බුදුවරුන් නොමැති බැවින්, රජුගේ ආරාධනාව නිශ්ඵල විය. එම දිසාවෙන් කිසිවකු පැමිණියේ ද නැත. ඉන් පසුබෑමකට පත් නොවූ රජතුමා, පළමු කී පිළිවෙලටම ඊට පසුවදා ද සැරසී, දකුණු දිශාවට නමස්කාර කොට, දකුණු දෙස බලා ආරාධනාවද සිදුකොට, අනතුරුව මල් අතට ගෙන ඒවා අහසෙහි පා කොට හැරියේය. දකුණු දිශාවෙහි ද, පසේ බුදුවරුන් නොමැති බැවින්, රජුගේ ආරාධනාව නිශ්ඵල විය. මෙසේ මේ ආරාධනාව තෙවන දිනයෙහි බටහිර දිශාවට ද, සිව්වන දිනයෙහි උතුරු දිශාවට ද, රජතුමා සිදු කෙළේය. ‘උතුරු දිශාවේ හිමාල පෙදෙසෙහි වාසය කරන පසේ බුදුවරු වෙත් නම්, උන්වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්, අපගේ මේ දානය පිළිගනිත්වා’යි රජතුමා, සමන්මල් සත්මිට ගුවනට මුදා හළේය. ඒ සමන්මල් පාවී ගොස්, ‘නන්දමූලක’ පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි පන්සියයක් පසේබුදුවරුන් වහන්සේට, ඉහළින් මල්වියනක් මෙන් සැකසී, අනතුරුව ක්‍රමයෙන් බිමට වැටුණි.

මේ කාරණය ගැන ආවර්ජනා කොට බැලූ, එක් පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක්, මෙය රජුගේ දානයට කළ ආරාධනාවක් බව වටහා ගෙන, පසුදා පසේබුදුවරුන් සත්නමක් අමතා, ‘උතුමනි, රටේ රජතුමා ඔබ හැමට ආරාධනා කෙරේ. එබැවින් ‘රජුට සංග්‍රහ කරන්නේ නම්, මැනවැ’යි වදාළහ. එය පිළිගත් පසේබුදුවරු අහසින් වැඩම කොට, රාජකීය දොරටුව අබියස පෙනී සිටියහ. උන්වහන්සේ දුටු රජතුමා මහත් සොම්නසට පත්ව, නමස්කාර කොට, උන්වහන්සේ ප්‍රාසාදය වෙත වැඩම කරවා, මහත් වූ සත්කාර සම්මාන කොට, දන් පිරිනමා බත් කිස අවසන් වූ කල්හි, උන්වහන්සේට වැඳ ‘ස්වාමීනි, හෙටත් මාගේ දානයට වඩිනු මැනවැ’යි, මෙලෙසින් පුන පුනා ආරාධනා කොට, දින හයක් පුරාවට නොකඩවා මහදන් පැවැත්වීය. සත්වැනි දින සියලු පිරිකර සහිතව, දානය සකසා සත්රුවනින් වැඩදමන ලද, ඇඳ පුටු පනවා, තුන් සිවුරු ප්‍රධානකොට, සියලුම ශ්‍රමණ පරිභෝග වස්තූන් පසේ බුදුවරුන් සත්නම ඉදිරියෙහි තබා, ‘මේ සියලු පිරිකර ඔබ හැමදෙනා වහන්සේ විෂයෙහි දෙමු’යි කියා, උන්වහන්සේට දානය පිරිනැමූ රජතුමා හා දේවිය යන දෙදෙනා දන් වළඳා අවසන් වූ පසේබුදුවරුන් වෙත, දොහොත්මුදුන් දී නමස්කාර කරමින්ම බලා සිටියහ. උන්වහන්සේ සත්නම අතුරෙන් ‘සංඝත්‍ථෙර’ වූ පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ, රජු ඇතුළු පිරිසට අනුමෝදනා බණ වදාරමින්, මෙසේ පැවසූ සේක.

ආදිත්තස්මිං අගාරස්මිං - යං නීහරති භාජනං, තං තස්ස හොති අත්‍ථාය - නො ච යං තත්‍ථ ඩය්හතී

එවමාදිපිතො ලොකො - ජරාය මරණෙන ච, නීහරෙථෙව දානෙන - දින්නං හොති සුනීභතන්ති

මෙහි ‘ආදිත්තස්මිං’ යනු ‘එවේලෙහි ගිනිගත්’, යන අර්ථයි. ‘භාජනං’ යනු ‘කිසියම් උපකරණයක්’ යන අර්ථයි. ‘නො ච යං තත්‍ථ’ යනු ‘එහි යමක් දැවේද? යටත් පිරිසෙයින් තණ ඇතිරියක් වුවත්, ඒ සියල්ල ඔහුට අනුපකාරීම වේ’ යන අර්ථයි. ‘ජරාය මරණෙනච’ යන්න ප්‍රකට දේශනාවකි. අර්ථ වශයෙන් මෙය, ‘එකොළොස් ගින්නෙන් ඇවිලගත්, ලෝකයෙන් දශවිධ දාන වස්තුවට වැටෙන, ඒ ඒ පිරිකර දානය වූ කලී, සිතාමතා බඩු ඉවත් කරගැනීමක් වැනිය’ යන අර්ථයි. ‘දින්නං’ යනු ‘අල්ප වශයෙන් හෝ බොහෝ වශයෙන් හෝ යමක් දෙන ලදද? එය මැනවින් රැකගත් දෙය නම් වේ’ යන අර්ථයි.

මෙසේ සංඝත්‍ථෙර වූ පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ, ස්වකීය අනුමෝදනාව නිමකොට, ‘මහරජතුමනි, අප්‍රමාදීව කටයුතු සිදුකළ මැනවැ’යි, රජුට ඔවදන් දී, අහසට පැන නැගී රජමාලිගාවේ කර්ණිකාව අතරින් නික්ම, නන්දමූලක පර්වත ප්‍රාන්තය බලා වැඩි සේක. රජු විසින් උන්වහන්සේට පිදූ පිරිකර ද, උන්වහන්සේ සමග ම අතුරුදන් වී නන්දමූලක පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි ම, නිසි තැනෙක තැන්පත් විය. රජුගේද රාජදේවියගේ ද ශරීරයත්, අධික වූ ප්‍රීතියෙන් පිරී ගියේ. මෙසේ සංඝත්‍ථෙර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ රජමැදුරෙන් ඉවත්ව වැඩිය පසු, සෙසු පසේ බුදුවරු එක් එක් නම, එක් එක් ගාථාව බැගින් අනුමෝදනා පිණිස වදාරා, එකී අයුරෙන්ම ස්වකීය පිරිකරත් සමගම නන්දමූලක පර්වත ප්‍රාන්තය කරා වැඩියහ. උන්වහන්සේ වදාළ ගාථා පහත දැක්වේ.

3. යම් පුද්ගලයෙක් උට්ඨාන වීර්යයෙන් උපයාගත් දැයින්, ධර්මලාභී උතුමකුට දන් දේද? ඒ තැනැත්තා යමයාගේ ‘වේතරණී’ නිරය ඉක්මවා, දිව්‍යමය ස්ථානයන්ට පැමිණේ.

4. දානයත් යුද්ධයත් සමාන යැයි කීහ. සත්පුරුෂ වූ ටිකදෙනෙක්, බොහෝ දේ ජයග්‍රහණය කෙරෙති. ඉදින් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව, සුලු දෙයක් දන් දුන්නත්, එයින් ඔහු පරලොවදී ද, සැපයට පත්වේ.

5. සුදුස්සන් සොයා බලා දන් දීම, බුදුරදුන් විසින් පසස්නා ලද්දකි. මේ මිනිස්ලොව දන් දීමට සුදුසු කෙනෙක් වෙත්ද? ඒ අය (උතුමන්) කෙරෙහි දුන් දේ, මහත් ඵලය. මනා වූ කෙතක වපුරන ලද බීජ වැනිය.

6. යමෙක් සත්ත්ව හිංසාවෙන් තොරව හැසිරේද? අනුන්ගේ අපවාද නිසා පව් නොකෙරේද? (පවට) බිය නිසා ඔහු පැසසුම් ලබයි. එහි (පවෙහි) සූරයා පැසසුම් නොලබයි. සත්පුරුෂයා බිය නිසා පව් නොකෙරේ.

7. අවම වූ බ්‍රහ්මචර්යාවෙන් ද, රජ කුලයෙහි උපදියි. මධ්‍යම වූ බ්‍රහ්ම චරියාවෙන්, දේවත්වයටද, උපරිමයෙන්, නිවනට ද පත්වේ.

8. ඒකාන්තයෙන් දානය විවිධ ආකාරයෙන් පසස්නා ලද්දකි. දානයටත් වඩා, ධර්මයට පැමිණීම උතුම්ය. පෙරත් එනම්, ආදියේ දී නුවණැති සත්පුරුෂයෝ, නිවන් අවබෝධයම කළහ.

මෙහි ‘ධම්මලද්ධස්ස’ යනු ‘රහතන් වහන්සේ ආදිකොට, යම්තාක් ශුෂ්ක විදර්ශක යෝගාවචරයා, ධර්මය ලද බැවින් ‘ධම්මලද්ධ’ නම් වේ. ඔහුම උට්ඨාන වීර්යයෙන්, ඒ ධර්මය අවබෝධ කොටගත් බැවින් ‘උට්ඨානවිරියායගත’ නම් වේ. එබඳු පුද්ගලයෙකුට, යම් තැනැත්තෙක් දන් දේ ද?’ යන අර්ථයි. ‘උට්ඨාන වීර්යයෙන් යුතුව, ධාර්මිකව උපයා ගත් දැයින්, ප්‍රථම කොටස ගෙන, යම් පුද්ගලයෙක් සිල්වතුන් කෙරෙහි දන් දෙයිද?’ යන අර්ථයි. උපයෝග (දුතියා) අර්ථයෙහි සාමි වචනය (ඡට්ඨි විභක්තිය) යොදා, මෙහි අර්ථය දත යුතුය. ‘වෙතරණී’ යනු ප්‍රකට දේශනාවකි. ‘අටමහා නිරයන් ද, සොළොස් ඔසුපත් නිරයන් ද, ඉක්මවා, යන අර්ථයි. ‘දිබ්බානි ඨානානි උපෙති’ යනු ‘දෙව්ලොව උපදී’ යන අර්ථයි.

‘සමානමාහු’ යනු ‘සමාන කොට කියති’ යන අර්ථයි. ‘වස්තුව ඉවර වේ යැයි යන බියෙන් පෙළෙන්නාට දානය වලංගු නැත. බියෙන් පෙළෙන්නාට යුද්ධය වලංගු නැත. ජීවිතාශාව අත්හැර, යුද්ධයට පිවිසුණු තැනැත්තාම, යුධ කිරීමෙහි හැකියාව ලබයි. සම්පත්වල ආශාව දුරුකළ දායකයාම, දන් දීමේ හැකියාව ලබයි. ඒ නිසා ම දන් දීමත්, යුද්ධ කිරීමත්, සමානකොට කියති, යන අර්ථයි. ‘අප්පාපි සන්තා’ යනු ‘ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් ක්‍රියා කෙරෙන ටිකදෙනෙක්, බොහෝ දේ ජයග්‍රහණය කෙරෙති. එපරිද්දෙන්ම අල්ප වූ, පරිත්‍යාගී චේතනාවක්, බොහෝ මසුරු සිත් ද, ලෝභාදිය ද, කෙලෙස් සමූහයන් ද, පරදවා ජය ගනී’ යන අර්ථයි. ‘අප්පම්පි චෙ’ යනු ‘දිය යුතු දාන වස්තුව මඳ වුවත්, කර්මය හා ඵලය විශ්වාස කොටගෙන දෙයි’ යන අර්ථයි. ‘තෙනෙව සො’ යනු ‘මහරජතුමනි, ඒ මඳ වූ දාන වස්තුවෙන්, අල්ප වූ පරිත්‍යාගයෙන්, ඔහු පරලොවදීත් සැප ඇත්තෙක් වේ’ යන අර්ථයි.

‘විචෙය්‍යදානං’ යනු ‘දිය යුතු දේත්, දිය යුතු අයත්, සොයාබලා දුන් දානය යි. එහිදී මොනවා හෝ නොදී, අග්‍ර වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද දාන වස්තුවක් සපයාගෙන, පරිත්‍යාග කිරීම, ‘දිය යුතු දේ සොයාගැනීම’ නම් වේ. කාට කාට හෝ නොදී, සීලාදී ගුණසම්පන්න උතුමන් සොයා, ඔවුන්ටම දන්දීම, ‘දිය යුතු අය සොයා ගැනීම නම් වේ’ යන අර්ථයි. ‘සුගතප්පසත්‍ථං’ යනු ‘මෙබඳු වූ දානය බුදුවරුන් විසින් පසස්නා ලදි. මෙහි ‘දිය යුතු අය සොයා ගැනීම’ යන මේ කාරණය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ‘යෙ දක්ඛිණෙය්‍යා......’ ආදිය කියන ලදි. එහි දක්ඛිණෙය්‍යා යන්නෙන්, දක්‍ෂිණාවට අතිශයින් සුදුසු බුද්ධාදී උතුමන්, අපේක්‍ෂා කරන ලදි යන අර්ථයි.

‘පාණභූතානි’ යනු ‘පණ ඇති සත්ත්වයන්’ යන අර්ථයි. ‘අහෙඨයං’ යනු ‘කරුණාවෙන් යුතුව, අනුන් වෙහෙසට පත් නොකරමින් හැසිරෙන’, යන අර්ථයි. ‘පරූපවාදා’ යනු ‘අනුන්ගේ දෝෂාරෝපණයට බියෙන්, පව් නොකෙරේ’, යන අර්ථයි. ‘භීරු’ යනු ‘දෝෂාරෝපණයට බිය’ යන අර්ථයි. ‘නහි තත්‍ථ සූරං’ යනු ‘යමෙක් නුවණින් විමසා බැලීමෙන් තොරව, දෝෂාරෝපණයේ සූරයෙක් වේද, පඬිවරු එවැන්නන් නො පසසති’ යන අර්ථයි. ‘භයාහී’ යනු ‘දෝෂාරෝපණ බිය නිසා ද, පඬිවරු පව් නොකෙරෙති’ යන අර්ථයි.

‘හීනෙන බ්‍රහ්මචරියෙන’ යනු බුදුසමයෙන් බාහිර වූ සමයයන්හි, මෙවුන්දම් සෙවීමෙන් පමණක් වැළකීම, ‘හීන බ්‍රහ්මචරිය’ නම් වේ. එයින් රජකුලයේ උපත ලබයි. ධ්‍යානයේ උපචාර මාත්‍රයක් උපදවා ගැනීම, ‘මධ්‍යම බ්‍රහ්මචරිය’ නම් වේ. එයින් දෙව්ලොව උපදී. අෂ්ට සමාපත්තීන් උපදවා ගැනීම, ‘උත්තම බ්‍රහ්මචරිය’ නම් වේ. එයින් බඹලොව උපදින්නා ‘විසුජ්ඣති’ නම් වේ. දෙව්ලොවක උපත ලැබීම, අපේක්‍ෂා කොටගෙන, බුද්ධ ශාසනයෙහි සිල් රකින්නකුගේ, බ්‍රහ්මචරියා ශීලය හීන බ්‍රහ්මචර්යාව’ නම් වේ. පිරිසිදු සිල්වතකුගේ සමාපත්ති උපදවා ගැනීම, මධ්‍යම බ්‍රහ්මචර්යාව නම් වේ. පිරිසිදු සිල්හි පිහිටා, විදසුන් වඩා, රහත් ඵලයට පත්වීම උත්තම බ්‍රහ්මචර්යාව නම්වේ.

මෙහි අවසාන ගාථාවේ අර්ථය මෙසේය. එනම්, ‘මහරජතුමනි, කෙසේ නමුත් දානය වූ කලී, ඒකාන්තයෙන් ම බොහෝ සෙයින්, පසස්නා ලද්දකි. වර්ණනා කරන ලද්දකි. ඒ දානයටත් වඩා, සමථ-විදර්ශනා සංඛ්‍යාත ත්‍යවූ ද, නිර්වාණ සංඛ්‍යාත වූ ද, ධර්ම කොට්ඨාශයක් වන, ආර්ය ධර්මයට පත්වීම ම උත්තරීතරය. මක්නිසාද? මේ කල්පයෙහි ම පෙර විසූ, කාශ්‍යප ආදි වූ, බුදුවරු ද, ඊටත් පෙර වෙස්සභු ආදී, බුදුවරු ද, ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ ය. ඒ නුවණැත්තෝ සමථ විදර්ශනා වඩා, නිවනට ම පැමිණුනාහුය. නිවන අවබෝධ කළාහු ය’ යන අර්ථයි.

මෙසේ සත්වැනි පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ස්වකීය අනුමෝදනාවෙන්, අමාමහ නිවන වර්ණනා කොට, බණ කියා, රජුට, අප්‍රමාදීව කටයුතු සිදුකිරීමට ඔවදන් දී, පෙර කී ක්‍රමයෙන් ම ස්වකීය වාසස්ථානය වෙත වැඩි සේක. රජතුමා ද සිය මෙහෙසිය සමග දිවි ඇති තෙක්, දානාදි පින්කම් කරමින් ජීවත්ව සිට, මැරී ගොස් දෙව්ලොව උපන්නේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්මදේශනාව ගෙනහැර දක්වා, ‘මෙසේ පෙර විසූ පඬිවරු පවා, ‘විචෙය්‍ය දාන දුන්නාහු යැ’යි, වදාරා ජාතකය නිමාවට පත් කළ සේක. එදා විසූ පසේ බුදුවරු හැමදෙනා වහන්සේ පිරිනිවන්පෑ සේක. එදා සමුද්දවිජයා දේවිය නම්, රාහුල මාතාවය. භරත රජතුමා වූ කලී, ‘මම ම යැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ දක්වා වදාළ සේක.