පරිඤ‍්ඤෙය්‍යනිද‍්දෙසවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

පරිඤ්ඤෙය්‍ය නිර්දේශ වර්ණනාව

පරිඤ්ඤෙය්‍ය නිර්දේශයෙහි, පරිඤ්ඤා ශබ්දයෙන්, ඤාත පරිඤ්ඤා, තීරණ පරිඤ්ඤා, පහාණ පරිඤ්ඤා යයි තෙවැදෑරුම් පරිඤ්ඤා සංගෘහිතයි යට අභිඤ්ඤෙය්‍ය යන්නෙන් ඤාත පරිඥාව ගැන කියන ලද හෙයින්ද මතුයෙහි ප්‍රහාණ කළයුතු යයි ප්‍රහාණ පරිඥාව ගැන කියන ලද හෙයින්, මෙහි තීරණ පරිඥාවම අදහස් කරන ලදි. ඵස්සො සාසවො උපාදානියො යනු ආස්‍රවයන්ටද, උපාදානයන්ටද ප්‍රත්‍යය වූ ත්‍රෛභූමික ස්පර්ශයයි. එය තමා අරමුණුකොට පවත්නා ආස්‍රවයන් සමගනුයි - සාසවොයි. අරමුණු ස්වභාවයට එළඹ උපාදාන හා සම්බන්ධ වීමෙන් උපාදානයන්ට හිතවත්නුයි උපාදානයෝයි. තීරණ පරිඥාවෙන් ස්පර්ශය දත්කල්හි ස්පර්ශය ප්‍රධාන සෙසු අරූප ධර්මයන්ද, ඒ අනුසාරයෙන් රූපධර්ම දත්තේ වේ. එහෙයින් එකම ස්පර්ශය කියන ලදි. මෙසේ සෙස්සෙහිද සුදුසු පරිදි යෙදිය යුතුය.

නාමං යනු සතර අරූප ස්කන්ධයන්ද, නිර්වාණයද වේ. රූපං යනු සතර මහා භූත රූපද, සතර මහාභූත රූපයන්ට උපාදාය වූ රූප සූවිස්සද වේ. සතර ස්කන්ධ නැමෙන අර්ථයෙන් නාමයි. ඒවා අරමුණට අභිමුඛව නැමෙයි. සියල්ලම නැමෙන අර්ථයෙන් නාමයි. සතර ස්කන්ධයෝ අරමුණෙහි ඔවුනොවුහු නැමෙති. නිර්වාණය, ආරම්මණ, ආරම්මණාධිපති ප්‍රත්‍යය තාවයෙන් තමා කෙරෙහි පැවති නිවැරදි ධර්මයන් නමයි. නොකඩවා පැවතීම් වශයෙන්ද, සීතාදියෙන් වෙනස්වන අර්ථයෙන්ද රූපයි. රුප්පනට්ඨෙන යනු, කිපීම් අර්ථයෙන්, පැවැත්මේ වෙනස්වීම් වශයෙන් සීත ආදියෙන් ගැටෙන ස්වභාවය රූපයයි කියයි. මෙහි නාමය යනු ලෞකික දෙයම අදහස් කරන ලදි. රූපය ඒකාන්තයෙන්ම ලෞකිකය.

තිස්සො වෙදනා යනු, සුඛ, දුක්ඛ, උපේක්‍සා යන වේදනාවය. ඒවා ලෞකිකමය. ආහාරා යනු, ප්‍රත්‍යයයි. ප්‍රත්‍යයෝ වනාහි තමාගේ ඵලය ගෙන එත්නුයි = ආහාරයි. කබලිංකාර, ඵස්ස, මනො සඤ්චෙතනා, විඤ්ඤාණ වශයෙන් එය සතරකි. වස්තු වශයෙන්, පිඩු කළයුතු හෙයින්ද, පිඬු වශයෙන් ගිලදැමිය යුතු හෙයින්ද කබලිංකාරාහාරයි. බත් පිට්ටු ආදී මූලාධාරයන්ගෙන් හටගත් ඕජාවට මෙය නමකි. ඒවා ඕජෂ්ටමක රූප උපදවයි නුයි = ආහාරයි. චක්‍ෂු ස්පර්ශාදී සවැදෑරුම් ස්පර්ශයන්ද, ත්‍රිවිධ වේදනා ගෙන එයිනුයි ආහාරයි. සිතෙහි සිතිවිල්ල = මනො සංචෙතනායි. සිතෙහි ඒකාග්‍රතාව - චිත්තෙකාග්‍රතාව මෙනි. මනසෙහි හෝ ඒ හා යෙදුණු සිතිවිලි - මනෝ සංචේතනායි. ආජානීය අසුන් යෙදූ රථය - ආජඤ්ඤ රථයයි කියන්නාක් මෙනි. ත්‍රෛභූමික කුසලා කුසල චේතනාවන්ය. එය ත්‍රිවිධ භවයන් ගෙන ඒනුයි - ආහාරයි. විඤ්ඤාණං යනු එකුන්විසි ආකාර ප්‍රතිසන්ධි විඤ්ඤාණයයි. එය ප්‍රතිසන්ධි නමැති රූපය ගෙන එයිනුයි - ආහාරයි. උපාදානක්ඛන්‍ධා යනු, උපාදාන ගොදුරුකොට ඇති ස්කන්ධයන්ය. මධ්‍ය පාදයෙහි ලෝපය දතයුතුය. උපාදානයෙන් හටගත් ස්කන්ධ = උපාදානස්කන්ධයි. තණ (කොල) ගින්න දහයියා ගින්න යම්සේද, එසේය. උපාදානයන්ට යටහත්ව පවත්නා ස්කන්ධ උපාදානස්කන්ධයි. රාජ පුරුෂයන් මෙනි. උපාදානයන්ගෙන් හටගත් වූ ස්කන්ධ උපාදාන ස්කන්ධයි. මල් වෘක්‍ෂය ඵල වෘක්‍ෂය මෙනි. උපාදාන, කාම, දිට්ඨි, සීලබ්බත, අත්තවාදූපාදාන වශයෙන් සතරකි. අර්ථ වශයෙන්, තදින් අල්ලා ගනීනුයි උපාදානයි. රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ වශයෙන්ද පහකි.

ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානීති යනු, චක්ඛු, සෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය, මන යන ආයතන සයයි.

සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො යනු කවර සතක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදි,

මහණෙනි, නානාප්‍රකාර ශරීර ඇති නානාප්‍රකාර හැඟීම් ඇති, සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, මිනිස්සු, සමහර දෙවිවරු, සමහර විනිපාතික අසුරයෝ, මේ පළමු විඤ්ඤාණ ස්ථිතියයි.

මහණෙනි, නානාප්‍රකාර ශරීර ඇති ඒකාකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, ප්‍රථමයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ, මේ දෙවන විඤ්ඤාණස්ථිතියයි.

මහණෙනි, එක් ආකාර ශරීර ඇති නානාප්‍රකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, ආභස්සර දෙවියෝ, මේ තෙවන විඤ්ඤාණස්ථිතියයි.

මහණෙනි, ඒකාකාර ශරීර ඇති, ඒකාකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, සුභකිණ්හක දෙවියෝ. මේ සතරවන විඤ්ඤාණ ස්ථිතියයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන් ඉක්මවීමෙන්, කෝප සංඥා නැති කිරීමෙන් විවිධාකාර සංඥාවන් මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ආකාසය අනන්ත යයි ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ පස්වන විඤ්ඤාණස්ථිතියයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ සවන විඤ්ඤාණස්ථිතියයි.

මහෙණනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා කිසිත් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ සත්වන විඤ්ඤාණස්ථිතියයි.

මහණෙනි, මේ සත් විඤ්ඤාණස්ථිතීහු වෙති. විඤ්ඤාණ සහිත ස්කන්ධයෝය. එහි සෙය්‍යථාපි යනු නිදර්ශනාර්ථයෙහි නිපාතයි. මනුස්සා යනු, අප්‍රමාණ චක්‍රවාටයන්හි අප්‍රමාණ මනුෂ්‍යයින්ගේ වර්ණ හැඩරුව ආදී වශයෙන් එක සමාන දෙදෙනෙක් නැත. යමෙක් වර්ණ හැඩරුව ආදියෙන් සමාන වූවාහු වෙත්ද, ඔවුන් අතරද ඉදිරිය. වටපිටාව බැලීමෙහිදී සමාන නොවෙති. ඔවුන්ගේ, ත්‍රිහේතුක, ද්විහේතුක, අහේතුකයෝද වෙති. එහෙයින් විවිධ හැඳිනීම්යයි යූ.සේයි. එකච්චෙ දෙවා යනු, සවැදෑරුම් කාමාවචර දෙවියෝය. ඔවුන් අතර සමහරුන්ගේ ශරීර නිල්වන්ය. සමහරුන්ගේ කහ ආදී වර්ණයෝය. ඔවුන්ගේ ත්‍රිහේතුක, ද්විහේතුක අය සිටිති. අහේතුක අය නොවෙති. එකච්චෙච විනිපාතිකා යනු සතර අපායෙන් මිදුණු, පුනබ්බසුමාතා යක්‍ෂණිය, ප්‍රියංකර මාතාව, ඵුස්සමිත්තා, ධම්මගුත්තා යනාදීහුද, අනෙකුත් විමාන ප්‍රේතයෝද වෙති. මොවුන් අතරද, සුදු, කලු, කළු රන්වන්, කලු වර්ණ වශයෙන්ද, කෘශ-ස්ථූල, මිටි, උස වශයෙන්ද, ශරීර විවිධාකාර වෙයි. මිනිසුන්ට මෙන් ත්‍රිහේතුක, ද්විහේතුක, අහේතුක වශයෙන් සංඥාවෝද වෙති. ඔවුහු දෙවිවරුන් මෙන් මහේශාඛ්‍ය නොවෙති. දිළිඳු මිනිසුන් මෙන් අල්පේශාක්‍යය. දුර්ලභ කෑම්-ඇඳීම් ඇත්තාහු දුකින් පීඩිතව වාසය කරති. සමහරු කළුවර අඩමසෙහි දුකට පත්වූවාහු, සඳ ඇති අඩමසෙහි සුවපත් වූවාහු වෙති. එහෙයින් සුව හටගැනීමෙන් විවසව පතිත වන හෙයින්, විනිපාතික යයි යූ.සේයි. මෙහි යමෙක් ත්‍රිහේතුක වෙත්ද? ඔවුන්ට පියංකර මාතාවන්ට මෙන් මාර්ගඵල ප්‍රතිලාභයද වෙයි.

බ්‍රහ්මකායික යනු, බ්‍රහ්මපාරිසද්‍ය, බ්‍රහ්ම පුරෝහිත, මහාබ්‍රහ්ම යනාදීහුය. පඨමානිබ්බත්තා යනු, ඒ සියල්ලෝම ප්‍රථමධ්‍යානයෙන් උපන්නාහුය. බ්‍රහ්ම පාරිසද්‍යයෝ ස්වල්ප වශයෙන් වැඩූ ධ්‍යානයෙනි. බ්‍රහ්ම පුරෝහිතයෝ මධ්‍යම වශයෙන් වැඩූ ධ්‍යානයෙනි. ඔවුන්ගේ ශරීරද විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇත්තාහුය. මහා බ්‍රහ්මයෝ වනාහි ඉතා උසස් අන්දමින් වැඩූ ධ්‍යානයෙනි. ඔවුන්ගේ ශරීරයද ඉතා විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරී ඇත්තාහුය. මේ මොවුන්ගේ ශරීර විවිධාකාරය. ධ්‍යාන වශයෙන් සංඥාව එකක් බැවින් නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤී යයි කියන ලදි. ඔවුන් යම්සේද, සතර අපායයන්හි සත්ත්වයෝද එසේය. නිරයෙහි සමහරුන්ගේ ගවුවක් පමණ. සමහරුන්ගේ අඩයොදුනක් පමණ සමහරුන්ගේ තුන් ගවුවක් පමණ ආත්මභාව වෙයි. දෙව්දතුට වනාහි යොදුන් සියයක සිරුරක් හටගත්තේය. තිරිසනුන් අතරෙහි සමහරු කුඩා වෙති. සමහරු විශාල වෙති. ප්‍රේත විෂයයන්හි සමහරු හැට රියනක්ද, සමහරු අසූරියනක්ද වෙති. සමහරු මනා පැහැයෙන් යුත් අතර සමහරු දුර්වර්ණය. කාලකඤ්ජික අසුරයෝ එසේය. තවද දීඝපිට්ඨික නම් වූ ප්‍රේතයෝ හැඩයොදුන්වද වෙති. සංඥාව වනාහි සියල්ලන්ටම අකුසල විපාක අහේතුකවම වෙයි. මෙසේ අපායිකයෝද වෙනස් ශරීර ඇත්තාහු ඒකාකාර හැඟීම් ඇත්තාහු වෙතියි යන කොටසට වැටෙති.

ආභස්සරා යනු ගිනිපන්දමක ගිනි මෙන් මොවුන්ගේ ශරීරයෙන් ආලෝකය කැඩි කැඩී වටෙනුයේ, සරන්නාක්, විසිරෙන්නාක් මෙන් පෙනේනුයි ආභස්සරයි. ඔවුන් අතර, පහක් වන ධ්‍යාන ක්‍රමයෙහි දෙවන, තෙවන ධ්‍යාන දෙක මඳ වශයෙන් වඩා උපන්නාහු පරිත්තාභ නම් වෙති. මධ්‍යමව වඩා උපන්නාහු අප්පමාණභා නම් වෙති. ප්‍රණීතව වඩා උපන්නාහු ආභස්සර නම් වෙති. මෙහි වනාහි උත්කෘෂ්ට පරිච්ඡේදයෙන් ඒ සියල්ලෝම ගණන් ගත්හ. ඒ සියල්ලන්ගේම ශරීර එකම පැතිරීම් ප්‍රමාණයකි. සංඥාව වනාහි අවිතර්ක, විචාර මාත්‍රද, අවිතර්ක, අවිචාර වශයෙන් වෙනස්ය.

සුභකිණ්හ යනු මනා රුවින් ගැවසී ගත්තේ විසිරී පැවැත්තේනුයි සුභකිණ්හායි. මනා වර්ණවත් ශරීරාලෝකයෙන් එකට කැටිව ඇත යන අර්ථයි. මොවුන්ට වනාහි ආභස්සර බ්‍රහ්මයින්ට මෙන් කැඩි කැඩී ආලෝකය නොයයි. ධ්‍යාන සතරේ ක්‍රමයෙහි තෙවන ධ්‍යානයෙහිද, පහේ ක්‍රමයෙහි සතරවන ධ්‍යානයෙහිද, චූල, මධ්‍ය, ප්‍රණීත ධ්‍යාන වශයෙන් පරිත්තසුභ, අප්පමාණසුභ, සුභකිණ්හ යන නම්වලින් උපදිත්. මේ සියල්ලෝම ඒකාකාර ශරීර ඇත්තාහු මෙන්ම, සිව්වන ධ්‍යාන සංඥාවගේ වශයෙන්, ඒකාකාර හැඟීම්වලින් යුක්ත වූවෝ යයි දතයුතුයි. වේහප්ඵල බ්‍රහ්මයෝද, සතරවන විඤ්ඤාණස්ථිතියටම ඇතුළත්ය. අසඤ්ඤසත්ත බ්‍රහ්මයෝ, විඤ්ඤාණය නොමැති හෙයින් මෙහි සංග්‍රහ නොවෙත්. සත්තාවාසයන්හි සංග්‍රහ වෙති. වර්ධනය වන පක්‍ෂයෙහි සිටිත්.

සුද්ධාවාසිකයෝ සදාකාලික නොවෙති. කල්ප ලක්‍ෂයක්ද, අසංඛෙය්‍යක් වූයේද, බුද්ධ ශූන්‍ය ලෝකයෙහි නූපදිති. කල්ප සොළොස් දහසක් අතරත, බුදුවරු උපන් කල්හිම උපදිති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මචක්‍රය පවත්වන කල්හි කඳවුරු බැන්දා මෙනි. එහෙයින් විඤ්ඤාණ ස්ථිතියද නොවේ. සත්තාවාසයද නොවේ. මහාසිව තෙරහු සාරිපුත්‍රය, මා විසින් මේ දීර්ඝ කාලය තුළ සුද්ධාවාස දෙව්ලොව හැර නොවිසූ විරූ සත්තාවාස සුලභ නැත. මේ සූත්‍රයෙන් සුද්ධාවාසය සතරවන විඤ්ඤාණට්ඨිතියද සතරවන සත්තාවාසයද භජනය කෙරෙත් යයි කියයි. එය සූත්‍රයෙන් ප්‍රතික්‍ෂෙප නොකොට අනුදත් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයයි. සඤ්ඤාව යම්සේද විඤ්ඤාණයටද එසේය. සියුම් බැවින් විඤ්ඤාණයද නොවේය. අවිඤ්ඤාණයද නොවේය. එහෙයින් විඤ්ඤාණස්ථිතීන්හි නොකියන ලදි.

අට්ඨලොක ධම්මා යනු, ලාභ, අලාභ, යස, අයස, නින්දා, ප්‍රශංසා, සැප, දුක් යන මේ අට, ලෝකයෙහි පැවැත්ම කෙරෙහි ඉතා උසස් අන්දමින් බලපාන ධර්ම බැවින් ලෝකයාගේ ධර්මනුයි = ලෝක ධර්මයි. මෙයින් මිදුණු සත්ත්වයෙක් නම් නැත. බුදුවරුන්ටද මුහුණ දෙන්ට සිදුවේමය. දෙසුම් පරිදි,

මහණෙනි, මේ අටලෝ දම් ලෝකය අනුව පෙරළේ. ලෝකයද අටලෝදම් අනුව පෙරළේ. කවර අටදෙනෙක්ද? ලාභය ද, අලාභය ද, අයස ද, යසස ද, නින්දාව ද, ප්‍රශංසාව ද, සුවය ද, දුක ද යන අටයි. මහණෙනි මේ අටලෝ දම් ලෝකය අනුව පෙරළේ. ලෝකයද මේ අටලෝදම් අනුව පෙරළේ.

එහි අනුපරිවත්තන්ති යනු ලුහුබඳිත්. අත් නොහරිත්. ලෝකයෙන් නොනවතිත් යන අර්ථයි. ලාභ යනු පැවිද්දාට සිවුරු ආදියත්, ගෘහස්ථයාට ධනධාන්‍යාදි ලැබීම්ය. එම ලාභයම නොලබන්නේ, අලාභයයි. ලාභ නොවීම අලාභයයි කියන කල්හි, තේරුම් නොවන තත්ත්වයට පත්වන හෙයින් පිරිසිඳ දැනීමක් නොවන්නේය. යසො යනු පිරිවරයි. එම යසසම නොලබන කල්හි අයසයි. නින්දා යනු නුගුණ කථා කිරීමයි. පසංසා යනු ගුණවර්ණනා කථා කිරීමයි. සුඛං යනු කාමාවචරයින්ට කායික හා චෛතසික වහයෙනි. දුක්ඛං යනු පෘථග්ජන සෝවාන්, සකෘදාගාමීන්ට කායික හා චෛතසික වශයෙනි. අනාගාමී හා රහත් අයට කායිකවම පවතී.

නවසත්තාවාසා යනු, සත්ත්වයින්ගේ විසීම්, වාසය කරන ස්ථාන යන අර්ථයි. ඒවා වනාහි මෙහි ප්‍රකාශිත ස්කන්ධයෝමය. කවර නවයෙක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදි.

මහණෙනි, මේ සත්තාවාස නවයකි. කවර නවයෙක්ද? මහණෙනි, නානාප්‍රකාර ශරීර ඇති, නානාප්‍රකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, මිනිස්සු සමහරු දෙවිවරු සමහර විනිපාතික අසුරයෝ, මේ පළමු සත්ත්වාසයයි.

මහණෙනි, නානාප්‍රකාර ශරීර ඇති, ඒකාකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, ප්‍රථමයෙන් උපන් බ්‍රහ්මකායික දෙවියෝ, මේ දෙවන සත්ත්වාසයයි.

මහණෙනි, ඒකාකාර ශරීර ඇති නානාප්‍රකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, ආභස්සර දෙවියෝ. මේ තෙවන සත්තාවාසයයි.

මහණෙනි, ඒකාකාර ශරීර ඇති, ඒකාකාර හැඟීම් ඇති සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, සුභකිණ්හක දෙවියෝ, මේ සතරවන සත්තාවාසයයි.

මහණෙනි, හැඟීම් නැති-සංවේදීතාවෙන් තොර සත්ත්වයෝ සිටිත්. ඒ කෙසේද යත්, අසඤ්ඤසත්ත දෙවියෝ මේ පස්වන සත්ත්වාසයයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාවන්ගේ ඉක්මවීමෙන්, කෝප, සංඥාවන් දුරලීමෙන්, නොයෙක් සංඥාවන් (හැඟීම්) මෙනෙහි නොකිරීමෙන්, ආකාසය අනන්තයයි, ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ සවන සත්ත්වාසයයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකාසානඤ්චායතනය ඉක්මවා, විඤ්ඤාණය අනන්තයයි (බවුන් වඩා) විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ සත්වන සත්තාවාසයයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතන ඉක්මවා කිසිවක් නැතැයි (බවුන් වඩා) ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ අටවෙනි සත්තාවාසයයි.

මහණෙනි, සර්වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා කිසිවක් නැතැයි බවුන් වඩා නේවසචඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි සත්ත්වයෝ සිටිත්. මේ නවවන සත්තාවාසයයි. මහණෙනි, මේවා නව සත්තාවාසයි.

දසායතනානි යනු, චක්ඛායතනය, රූපායතනය, සෝතායතනය, සද්දායතනය, ඝාණායතනය, ගන්‍ධායතනය, ජිව්හායතනය, රසායතනය, කායායතනය, ඵස්සායතනයයි මෙසේ දහයකි. මනායතන-ධර්මායතන ලෝකෝත්තර මිශ්‍ර හෙයින් නොගන්නා ලදි. මේ දස විසඳුම්හි විදර්ශනා වශයෙන් තීරණ පරිඤ්ඤාව කියන ලදි. ‘සබ්බං භික්ඛවෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යං ආදීන්හි අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්‍ද්‍රියාදීත්‍රයද, නිරෝධ ප්‍රතිපදාවන්ගේ සාක්‍ෂාත් කිරීමෙන් භාවනා කරුණද, ඒවාහිම ප්‍රතිවේධ කරුණද, දුක්ඛාදීන්ගේ ඉවත් කිරීමට හේතුවූ අනුත්පාදාදීන්ගේ වශයෙන් පසළොසක්ද, පරිග්‍රහර්ථාදීන්ගේ වශයෙන් එක්තිසක්ද, මතු ප්‍රතිවේධාර්ථාදියෙන් ත්‍රයයක්ද, මාර්ගාංගයන්ගේ වශයෙන් අටක්ද, ප්‍රයෝගයන්ගේ සංසිඳීම් අර්ථයදැයි ආදීන්ගෙන් වශයෙන් ද්වයයක්ද, අසංඛතාර්ථයාගේ නැගිටීම් ආදීන්ගේ වශයෙන් ද්වයයක්ද, නිර්යානාර්ථයාගේ අවබෝධ කිරීම් වශයෙන් ත්‍රයයක්ද, අවබෝධ අර්ථාදීන්ගේ වශයෙන් ත්‍රයයක්ද, අවබෝධ කිරීම් පක්‍ෂයට ඇතුළත් වීම් වශයෙන් ත්‍රයයක්ද, බබලවන අර්ථාදීන්ගේ වශයෙන් සතරක්ද, ප්‍රකාශනාර්ථාදීන්ගේ වශයෙන් අටළොසක්ද, විවට්ටානුපස්සනාදීන්ගේ වශයෙන් නවයක්ද, ක්‍ෂයයෙහි ඤාණය, අනුත්පාදයෙහි ඤාණයන්ද ප්‍රඥා විමුක්තියද, නිර්වාණයද යන මෙම ධර්මයන්ගේ ප්‍රතිලාභ වශයෙන් තීරණ පරිඥාව යූ.සේයි. සෙස්සෙහි සුදුසු පරිදි විදර්ශනා වශයෙන්ද, ප්‍රතිලාභ වශයෙන්ද තීරණ පරිඥාව කියන ලදැයි දතයුතුයි.

යෙසං යෙසං ධම්මානං පටිලාභත්‍ථාය වාය මන්තස්ස තෙ තෙ ධම්මා පටිලද්ධා හොන්ති එවං තෙ ධම්මා පරිඤ්ඤතාචෙව හොන්ති තීරිතාච යනු කෘත්‍යය නිමාකිරීම් අර්ථයෙන් තීරණ පරිඥාව කියන ලදි. කෘත්‍යයන් සමාප්ත වූ කල්හි ඒ ධර්ම ලැබුණාහු වෙති. සමහරු වනාහි ප්‍රමාදීව විදර්ශනා ප්‍රාප්තිකයන්ට ඤාත පරිඥාවයයි කියති. අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ගෙන් ඤාත පරිඥාව කියන ලද හෙයින් එය නොහොබී. පරිඤ්ඤතාචෙව හොන්ති තීරිතාච යනු ඔවුහු අවබෝධ කරගත් ධර්මයම සම්පූර්ණයෙන් දැනගත්තෝ මෙන්ම තීරණය කරන ලද්දාහුද නම් වෙතියි අර්ථයි. මෙසේ කෘත්‍ය සමාප්ත කරන අර්ථයෙන් පරිඤ්ඤාතාර්ථය කියන ලද්දේ වෙයි.

දැන් එම අර්ථයම එක් එක් ධර්මයන්හි ප්‍රතිලාභ වශයෙන් යොදා, අන්තයෙහිද නිගමනය කොට දක්වන්ට, නෙක්ඛම්මං යන ආදිය කීහ. ඒ සියල්ල පෙර කියන ලද අයුරින්ම දතයුතුය.

පරිඤ්ඤෙය්‍ය නිර්දේශ වර්ණනාව නිමි.