1. සංසාරමොචකපෙතිවත්‍ථුවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

1. සංසාරමොචක ප්‍රෙතවස්තු වර්ණනාව

“නග්ගා දුබ්බණ්ණ රූ පාසී” යන මේ ධර්ම දේශනාව ශාස්තෲන් වහන්සේ වේළුවනයෙහි වැඩ වාසය කරන කල්හි මගධ රට ඉට්ඨකාවතී නම් එක්තරා ප්‍රේතියක අරබයා වදාළ සේක. මගධ රට ඉට්ඨකාවතී ද දීඝරාජී ද කියා ගම් දෙකක් වූහ. එහි සංසාර මෝචක කුලයෙහි මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයෝ බොහෝදෙනෙක් වසති - අතීතකාලයේ අවුරුදු පන්සියයකට පෙර එක්තරා ස්ත්‍රියක් ඒ ඉට්ඨකාවතී නම් ගමෙහි එක්තරා සංසාර මෝචක කුලයෙහි ඉපිද, මිථ්‍යාදෘෂ්ටි වශයෙන් බොහෝ පණුවන් හා පලගැටියන් මරා ප්‍රේතයන් අතර උපන්හ.

ඒ ප්‍රේතිය වසර පන්සියයක් මුළුල්ලේ සා පිපාසාදී දුක් අනුභව කොට, අපගේ බුදුන් ලොව පහළ වී පවත්වන ලද උතුම් දම්සක් ඇතිව, පිළිවෙළින් රජගහනුවර ඇසුරු කොට වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල්හි, නැවතත් ඉට්ඨකාවතී නුවර සංසාරමෝචක කුලයකම ඉපිද සත් අට හැවිරිදි වයස් කාලයේ අනෙක් දැරියන් සමග පාර තොටේ සෙල්ලම් කිරිමට සමත් වී ද? එකල්හි, ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ ඒ ගමම ඇසුරු කොට අරුනවතී විහාරයෙහි වාසය කරන සේක, එක් දවසක් දොළොස් නමක් භික්ෂූන් සමග, ඒ ගම්දොර සමීපයෙන් වඩින සේක. එකෙණෙහි බොහෝ ගම්දැරියෝ ගමින් නික්ම ගම්දොර සමීපයෙහි ක්‍රීඩා කරන්නේ ප්‍රසන්න මනසින් යුතුව මව්පියන්ගේ පිළිවෙත් දැකීමෙන් යුහුව ගොස් සැරියුත් තෙරුන් හා අනෙක් භික්ෂූන් පසඟ පිහිටුවා වැන්දාහුය. සැදැහැනැති කුලයෙහි උපන් ළමයා බොහෝ කලක් කුසල් පුරුදු නො කළ බැවින් ද, යහපත් ජනයාගේ සිරිත් විරිත් නැති බැවින් ද, ආදර රහිතව, නො හික්මුණු තැනැත්තියක් මෙන් සිටියාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇගේ පූර්ව චරිතය ද දැන් සංසාර මෝචක කුලයෙහි ඉපදීම ද නැවත මතු කාලයෙහි අපායෙහි උපදින්නට සුදුසු තැනැත්තියක් බව ද, දැක, ඉදින් ඕ ද මා වඳින්නේ නම් නිරයෙහි නූපදින බව ද, ප්‍රේතියක වසයෙන් ඉපදුනත් තමන් නිසාම සම්පත් ලබන්නේ යයි දැන, කරුණා පෙරදැරි සිතින් ඒ ළදැරියන්ට මෙසේ වදාළහ. “තෙපි භික්ෂූන් වදිව්. මේ දැරිය වනාහි නො හික්මුණු දැරියක් සේ සිටියායයි කීහු. එවිට අනෙක් දැරිවියෝ ඈ අතින් අල්වා ඇදගෙන ඇවිත් බලහත්කාරයෙන් තෙරුන්ගේ පා වැන්දවුහ.

ඕතොමෝ වැඩිවිය පැමිණ දීඝ රාජි නම් සංසාරමෝචක කුලයේ එක්තරා කුමාරයකුට විවාහ කොට දෙන ලදුව, පිරුණු ගැබ ඇතිව කළුරිය කරන ලදී, ප්‍රේත යෝනියේ ඉපදී නග්නව දුර්වර්ණව, සා පිපාසා දෙකින් මඩනා ඉතා බියකරු දැකුමෙන් යුතුව ඇවිදින්නී, රාත්‍රි කාලයෙහි ආයුෂ්මත් ශාරි පුත්‍ර ස්ථවිරයන්ට පෙනෙන සේ එකත්පස්ව සිටියාය. සැරියුත් හාමුදුරුවන් වහන්සේ ඒ ප්‍රේතිය දැක ගාථාවකින් මෙසේ ඇසීය.

1. උස්ව නැගුනු ඉල ඇට ඇතිව, කෘශ වූ තැනැත්තිය, නග්නව පිළිකුල් දනවන පැහැය ස්වභාව ඇතිව, ඉල්පී ගිය නහර වැල් ඇතිව, මෙහි සිටින තී කවරීද?

එහි - ධමනිසන්‍ථතා - මස් ලේ නැති බැවින් නහර දැල් ප්‍රකටව පෙනෙන, උප්ඵාසුලිකෙ උස්ව නැගුණු ඉල ඇට, කිසිකෙ - කෙට්ටු වූ කෘශ වූ ශරීරය, පෙර “කිසා” යයි කියා නැවත “කිසිකෙ” යන වචනය - ඇට සම නහර පමණක් ඇති ශරීර ඇති බැවින් අතිශයින්ම කෙට්ටු බව දක්වන යන අර්ථය කියන ලදී. එය අසා ප්‍රේතිය තමාව හඳුන්වමින් ප්‍රකාශ කරන්නී.

2. ස්වාමීනි මම දුකට පැමිණියා වූ, යම ලෝකයයි කියන ලද ප්‍රේත අපායෙහි උපන්නා වූ, ප්‍රේත දුවක් වෙමි. පව්කම් කොට මිනිස් ලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි’යි

කියා නැවත තෙරුන් වහන්සේ

3. කයින් - සිතින් වචනින් කවර අකුශලයක් කරන ලද්දේ ද? කවර කර්ම විපාකයකින් ප්‍රේත ලෝකයේ ඉපදුනේ ද?

කරන ලද කර්මය විචාරන ලදුව නො දෙන සුලුව, මසුරුකමින් යුක්ත වීම නිසා ප්‍රේත යෝනියෙහි ඉපිද මහත් දුක් අනුභව කරන බව දක්වන්නී.

4. ස්වාමීනි පහන් සිත් ඇතිව මහණ බමුණන්ට දන් දෙවයි කියා අනුකම්පාවෙන් මට කියාදුන් මවක් හෝ පියෙක් හෝ නෑ කෙනෙක් හෝ වෙනත් අනුකම්පා කරන කෙනෙක් හෝ මට නො සිටියේය.

5. මෙබඳු වූ නග්නව බඩගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළනු ලබමින්, මෙතැන් පටන් අවුරුදු පන්සියයක් මුළුල්ලෙහි මම හැසිරෙම් ද? මාගේ පාපකර්මයාගේ විපාකය මෙය වේ.

6. ආර්යයන් වහන්ස නුඹ වහන්සේ පහන් සිත් ඇතිව මම වඳිමි. මහත් ආනුභාව ඇති ධීරයන් වහන්ස මට අනුකම්පා කරනු මැනව. යම්කිසි දාන වස්තුවක් දී මට පින් දුන මැනව. ස්වාමීනි ගතියෙන් මා මුදනු මැනවි.

එහි අනුකම්පකා- පරලොව දී ලැබෙන ඵලය සදහා උපකාර වුව මැනවි. භන්තෙ - තෙරුන් වහන්සේ ඇමතීමයි. යෙ මං නියොජෙය්‍යුං - මවක් හෝ පියෙක් හෝ - නැති නම් ඤාතියෙක් හෝ මෙබඳු පැහැදුණු සිතක් ඇතිව මහණ බමුණන්ට දන් දෙවයි, අනුකම්පාවෙන් මා යොදවන්නට කිසිවෙක් නො සිටියේය යන යෙදීමයි.

ඉතො අහං වස්සසතානි පඤ්ච යං එවරූපා විචරාමි නග්ගා මේ ප්‍රේතී තොමෝ මෙයින් තුන්වන ජාතියෙහි තමාගේ ප්‍රේත ආත්මභාවය සිහිකොට දැනුදු එසේම වසර පන්සීයයක් ගෙවන්ට වේදැයි යන සිතිවිල්ලෙන් ඇදහිල්ලෙන් සිටී. එහි - ය යනු යම් හෙයකින් දානාදී පිනක් නො කළ බැවින් මෙබඳු වූ නග්න වූ ස්ත්‍රියක්ව, මෙවක් පටන් වර්ෂ පන්සියයක් වසන්නට වේ දැයි විමසයි. තණහාසා - පිපාසය ඛජ්ජමානා - කනු කැමැත්තී බොනු කැමැත්තී යන අර්ථයි.

වන්‍දාමි තං අය්‍යපසන්න චිත්තා - ආර්යයන් වහන්ස සැදැහැ සිතින් මම ඔබ වඳින්නෙමි. මට දැන් කළහැකි එකම පුණ්‍යකර්මය එය පමණක් බව දක්වයි. අනුකම්පමං - අනුග්‍රහය දැක්වීම. මා උදෙසා දයාවෙන් කරුණාව දක්වනු මැනව. දත්‍වාචමෙ ආදිස්සයංහි කිඤ්චි - දීමට සුදුසු වූ කිසියම් දෙය්‍ය ධර්මයක් මහණ බමුණන්ට දී, ඒ දක්ෂිණාවේ, පින් මා සඳහා උදෙසන්න. ඒ පිණින් මේ ප්‍රේත ආත්මභාවයෙන් මිදී නිදහස් වන්නේය යන බලාපොරොත්තුව කියයි. එහෙයින් කීය. මොචෙහි මං දුග්ගතියා භවන්තෙ -

ප්‍රේතිය විසින් මෙසේ කී කල්හි සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ යම්සේ පිළිපැද්දේ ද එය දැක්වීම සංගීතිකාරකයෝ ගාථා තුනක් කීහ.

7. අනුකම්පා සිත් ඇති සාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයෝ ඇගේ කීම මැනවැයි පිළිගෙන භික්ෂු නමකට එක්බත් පිඬක් ද, එක් රියනක් පමණ රෙදිකඩක් ද, එක් පැන් තැටියක් ද දී, ප්‍රේතියට දක්ෂිණාව දුන්නේය.

8. ඇයට පින් පැමිණවීමෙන් අනතුරුවම දානයාගේ විපාක උපන්නේය. කෙබඳු විපාකයක් ද යත් නන් වැදෑරුම් දිව බොජුන්, සමාන භෝජන ද, දිව්‍ය වස්ත්‍ර සමාන වස්ත්‍ර ද, නන් වර්ග පානවර්ග ද උපන්නේය.

9. දිව්‍ය භෝජනාදිය ලැබුණු පසුව පිරිසිදු ශරීර ඇතිව, හඳිනා ලද පිරිසිදු වස්ත්‍ර ඇතිව, කසීසළුවලටත් වඩා උසස් සළු පැළඳ, සැරියුත් තෙරුන් වෙත එළඹි

භික්‍ඛූනං - භික්ෂුන් වහන්සේලා - වචන වෙනස්වීම් වසයෙන් කියන ලදී - ආලොපං භික්‍ඛුනො දත්‍වා - සමහර තැනක පාඨය ආලොපා - බත් පිඬක්, එක බත් ගුලියක් පාණි ම තතඤ්ච චොළකං - එක්රියනක් පමණ රෙදිකඩක් යන අර්ථයි. ඵාලකස්ස ච පානියං එක තැලියක් පිරෙන පමණක් පැන්, ඉතිරි කොටස “ඛල්ලාටිය ප්‍රේත වස්තුවේ” දැක්වූ පරිදිය.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ, පිනාගිය ඉඳුරන් ඇතිව පිරිසිදු ශරීර වර්ණයෙන් යුක්තව දිව්‍ය වස්ත්‍රවලින් සැරසී තමන්ගේ ශරීර වර්ණයෙන් හාත්පස බබුළවමින් තමන් වෙත පැමිණි ප්‍රේතිය දැක ඈ ලවා ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් කර්ම ඵලය වර්ණනා කරනු කැමැත්තේ,

10. පින්වත් දෙවිදුව! යම්බඳු වූ ඒ විශිෂ්ට වූ ශරීර වර්ණයෙන් ඕසධී තරුව මෙන් සියළු දිසා බබුළුවමින් සිටින්නෙහිය.

11. කවර හේතුවකින් ඔබගේ මෙබඳු වර්ණයක් ඇති වී ද? කවර කුශල විපාකයකින් මේ යහපත් ප්‍රතිඵල ලැබෙන්නේ ද? සිත් පිනවන වස්තූපකරණ කෙසේ උපදිත් ද?

12. මහත් ආනුභාව ඇත්තිය! තිගෙන් විචාරමි. මිනිස් වූවා කිනම් පිනක් කරන ලද්දී ද? කවර හේතුවකින් මෙසේ දිළිසෙන ආනුභාව ඇත්තේ වී ද? තිගේ ශරීර වර්ණය දස දෙස බබුළුවයි.

එහි අභික්කන්තෙන - ඉතා මනවඩන විශිෂ්ට රූපයක් යන අර්ථයි. වණ්ණෙන - සමෙහි වර්ණයෙන්, ඔභාසෙති දිසා සබ්බා - මුළු දස දිසාවම බබුළුවත් ඒකාලෝක කරයි. ඔසධී විය තාරකා ඉතා උසස් ප්‍රභාවත් ආලෝකයක් මොහුට ඇත්තේනුයි. මොහු දරනු ලැබේනුයි - ඖෂධයන් (සෙවීමට) අනුබල උපකාර දෙන නිසා ඕසධී නම්ලද තරුව යම්සේ හාත්පස ආලෝක කරමින් සිටී ද? එසේම ඔබ ද සියලු දස දිසාවන් බබළවත් යන අර්ථයි.

කෙනා - කිං ශබ්දය විචාරීමෙහිය. හේතු අර්ථයෙහි කරණ වචනයි. කවර හේතුවකින් ද යන අර්ථයි. තෙ - ඔබ එතාදිසො - මේ ආකාරයෙන් යම් සේ දක්නා ලැබේදැයි කියන ලදී. කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති - කවර පුණ්‍ය විශේෂයකින් මෙහි ස්ථානයෙහි දැන් තී විසින් ලබන ලද යහපත් ප්‍රතිඵල සමෘද්ධ වී ද? නිපදවී ද? උප්පජ්ජන්තී - උපදිත් භොගා - පරිභෝග කටයුතු යන අර්ථයෙන් භෝග යයි නම් ලද සිත් පිනවන සියළු වස්ත්‍රාභරණ ආදිය යෙ කෙවි - යම් කිසිවක් යනු භෝගයන් ඉතිරි නොකොට වැයකොට සංග්‍රහණය කෙරේ යනුයි. කිසිවක් ඉතිරි නොකොට වැය කිරීම වනාහි මෙහි නිර්දේශිතයි. යම්සේ මේ සංස්කාරයෝ යනුයි. යෙකෙවි මනසො පියා - සිතින් ප්‍රිය කරන ලද දේ මනාපිය නම් වේ යන අර්ථයි.

පුච්ඡාමි - ප්‍රශ්න කරමි. දැන ගැනීමට කැමැත්තෙමි තං යනු ඔබ, දෙවී දිව්‍යනුභාවයෙන් යුක්ත වූයේ දෙවී - මහානුභාවයයි එහෙයින් කියන ලදී. මනුස්සභුතා මිනිසත් බව පතා මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි මිනිසුන් අතර ඉපදීම, මෙය බොහෝසයින් සත්ත්වයෝ මනුෂ්‍යත්මභාවයෙහි සිට පින් කරන්නේය යයි දැක්වීමට කියන ලදී. මේ වූ කලී ඒ ගාථාවන්ගේ සංක්ෂේප අර්ථයයි. විස්තර වශයෙන් පරමත්‍ථදීපනී නම් වූ විමානවත්‍ථු අට්ඨකථාවෙහි කියන ලද පරිද්දෙන් දත යුත්තේය.

මෙ පරිද්දෙන් සැරියුත් තෙරුන් විසින් විමසන ලදුව ඒ ප්‍රේතී තොමෝ තමාගේ සම්පත්ති ලාභය පිණිස කාරණය ප්‍රකාශ කරමින් සෙසු ගාථා කියන ලදී.

13. ලෝකයෙහි කරුණා සම්පන්න වූ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පඬුවන් වූ, කාශ වූ බඩසයින් පීඩිත වූ, නග්න වූ, සුන්බුන් සිරුරු සිවිය ඇති දුප්පත් වූ මා දුටුවේය.

14. භික්ෂුන් වහන්සේ නමකට බත් පිඬක් ද, රියනක් පමණ රෙදිකඩක් ද, පැන්තලියක් ද දී මට පින් අනුමෝදන් කළේය.

15. බත් පිඬෙහි විපාකය බලනු මැනවි. කැමති විය යුතු වූ කාම සම්පතින් යුතුව, දහසක් අවුරුදු මුළුල්ලේ නොයෙක් රස මසවුලෙන් යුත්, දිව බොජුන් වළදමි.

16. රියනක් පමණ වූ රෙදි කඩෙහි විපාකය බලනු මැනවි. නන්ද රජුගේ රටෙහි යම් පමණ වස්ත්‍රයෝ වෙත් ද?

17. ස්වාමිනී! මට මේ කෝසෙය්‍ය වස්ත්‍ර හා කම්බිලි ද, කොමු පිළි හා කපු පිළි ද යන හඳනා පොරෝනා වස්ත්‍රයෝ, ඊට වඩා බොහෝ වෙති.

18. මහත් වූ ද මා හැඟි වූ ද, ඒ වස්ත්‍රයෝ අහසෙහිම එල්බෙත් ද ඒ මම යම් කිසි වස්ත්‍රයක් සිතට ප්‍රිය වේ නම් එය පරිභෝග කරමි.

19. පැන්තලියගේ විපාකය යම්බඳු ද? බලනු මැනවි ගැඹුරු වූ ද සතරැස් වූ ද, පොකුණු මනාව පහළ වූහ.

20. සුදු වැල්ලෙන් ගැවසි ගත්තා වූ. යහපත් තොටුපල ඇති, සිහිල් ජලය ඇති, සුවඳ ඇති හෙළ පියුමෙන් ගැවසීගත් මල් රේණු වලින් ගැවසුණු ජලයෙන් පිරුණහ.

21. මම එහි ඇළෙමි. ඉඳුරන් හසුරුවමි. සතුටුවෙමි. කිසිවකින් බිය නැත්තී වෙමි. ස්වාමීනි! ලෝකයෙහි කරුණාන්විත වූ භික්ෂු වූ ඔබ වහන්සේ වඳින්නට පැමිණියේ වෙමි.

එහි උප්පණ්ඩුකී - පඬුවන් පැහැය ගත්, ජාතං - පරිභෝගයෙහි - බඩගින්න මැඩපවත්වා - අයපති තච්ඡචිං - සුණු විසුණු වූ ශරීර නම, ලොකෙ - මෙසේ කාරුණික වූ, කරුණා විශේෂය දැක්වීම පිණිස කියන ලදී. තං මං - එබදු වූ මම, කියන ලද පරිද්දෙන් මා කෙරෙහි කරුණාව උපදවා - දුග්ගතං නිරයට ගිය,

භික්‍ඛුනං ආලොපං දත්‍වාප - ආදී වසයෙන් ස්ථවිරයන් වහන්සේ මා වෙනුවෙන් කරුණාව ඉපිද වූ ආකාරය, කටයුතු කළ ආකාරය දැක්වීමයි. එහි භත්තං - යනු ආහාරයි. දිව්‍ය භෝජන යන අර්ථයි. වස්ස සතං දසා දස වර්ෂ සියයක්, වර්ෂ දහසක් කියන ලද්දේ වේ. මෙය අත්‍යන්ත සංයෝගයේදී මේ වචනයි. කාම කාමීනී අනෙක රසඛ්‍යඤ්ජනං - අන්‍යයන් විසින් ද කැමති කැමති වූ පරිද්දෙන් සමන්විත වූ නොයෙක් රස මසු වලින් යුත් බත් අනුභව කරමි යන යෙදීමයි.

චොලස්සා - දියයුතු සුදුසු දාන වස්තුව වසයෙන් ගොදුරු කොට ඇති දානමය පුණ්‍යකර්මය දක්වයි. විපාකං පස්ස සාදිසං - ස්වාමීනි රියනක් පමණ වූ ඒ රෙදි දන් දීමෙන් ලත් විපාක සංඛ්‍යාත ඵලය බලනු මැනැවි. යම් බඳු වූ (දිවසළු හැද පෙර වූ රූපය දක්වා ප්‍රේතිය කීවාය. යාවතානන්‍දරා ජස්ස - ආදිය කීහ.

එහි මේ නන්‍දරාජ යනු කවරෙක් ද? යටගිය දවස වනාහි අවුරුදු දස දහසක් ආයු ඇති මිනිසුන් අතරෙහි බරණැස්වාසී වූ එක් කෙළඹි පුත්‍රයෙක්, අරණ්‍යයෙහි ශරීර සුවය සඳහා ඇවිදින්නේ, අරණ්‍යස්ථානයේ එක්තරා පසේ බුදුන් වහන්සේ නමක් දුටුවේය. ඒ පසේ බුදුන් වහන්සේ එහි සිවුර මැසීමෙහි සිටින්නේ නුවාව නො මසාම හකුළා තබන්නට සුදානම් විය. ඒ කෙළඹියා එකල්හි එකරුණ දැක, ස්වමීනි කුමක් කරන්නේ දැයි අසා ඒ පසේ බුදුන් සැහැල්ලු පැවතුම් ඇති බැවින් කිසිවක් නො කීයේය. සිවුරට රෙදි අඩු බව දත් කෙළඹියා තමන්ගේ උතුරු සළුව පසේ බුදුන් පාමුල තබා ගියේය. පසේ බුදුන් වහන්සේ එය ගෙන නුවාව මසා සිව්ර පෙරවීය. ඒ කෙළෙඹියා ආයුෂ කෙළවර කළුරිය කොට තව්තිසා දෙව්ලොව ඉපිද එහි ආයු ප්‍රමාණය දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව, බරණැසට යොදුනක් පමණ දුරින් එක් ගමක ඇමති කුලයෙක උපන්හ.

ඔහු තරුණ වයසට පැමිණි කල්හි, එම ගමෙහි නැකැත් කෙළි ඝෝෂා කරන ලදී. හෙතෙම මෑණියනි මට නැකැත් කෙළි ක්‍රීඩාවට වස්ත්‍රයක් දෙන්නැයි ඉල්ලීය. මව ඔහුට සෝදන ලද වස්ත්‍රයක් දුන්නේය. මෑණියනි මෙය ගොරෝසු යයි කීය. ඕ අනෙක් වස්ත්‍රයක් ගෙන දුන්නාය. ඒ වත ද ඔහු ප්‍රතික්‍ෂේප කළේය. එවිට මව මෙසේ කීවාය. දරුව යම්කිසි ගෙයක අපි උපන්නෙමු ද? ඒ ගෙයි මීට වඩා සියුම් වූ වස්ත්‍රයක් ලබන්නට අපට පින් නැතැයි ඕ කීවාය. මෑණියනි! ලබන තැනකට මම යමි. යන්න පුත! අදම ඔබට බරණැස් නුවර රජකම ලැබේ නම් මම කැමැත්තෙමි, ඇය කීවාය. හෙතෙම මෑණියනි යහපතියි මවට වැඳ පැදකුණු කොට කීය. අම්මේ මම යමි, පුත්‍රය යන්න! මවට මෙසේ සිතිණ, ඔහු කොහේ යන්න ද? ගෙයි මෙතැන හෝ එතැන හෝ හිඳිනු ඇත. හෙතෙමේ වනාහි පින් බලයෙන් චෝදනා කරන ලද ගමෙන් නික්ම බරණැස් නුවරට ගොස් මඟුල් ගල්තලාවෙහි හිස පටන් වසා පොරවා හොත්තේය. ඒ බරණැස් රජු කළුරිය කොට සත්වැනි දවස විය.

ඇමතියෝ ද පුරෝහිතයා ද රජුගේ ආදාහන කටයුතු කොට, රාජංගනයෙහි හිඳ සාකච්ඡා කළහ. රජුට එක දුවක් සිටී. පුතුන් නැත. අරාජක වූ රාජ්‍යය නො පවතී ඵුස්සරථය යොදවමු. ඔවුහු කුමුදු පැහැ (අශ්වයින්) සෛන්ධවයන් සතර දෙනෙකු යොදා ශ්වේතච්ඡත්‍රය පෙරමුණේ තබා පස්වැදෑරූම් රාජ කකුධ භාණ්ඩයන් රථයෙහිම තබා, රථය විහිදුවා පසුපස තූර්යනාද පැවැත්වූහ. රථය පෙරදිගින් ගමන් අරඹා උයනට අභිමුඛව සිටියේය. පළපුරුද්ද වශයෙන් රථය උයනට යයි එය නවත්වනු යයි සමහරු කීහ. පුරෝහිතයා නො නවත්වන්නැයි කීහ. රථය කුමාරයා පැදකුණු කොට නැගීමට සැරසී සිටියේය. පෙරෙවි බමුණා පොරවා සිටි රෙදිකොණ ඉවත්කොට පාද තලයන් බලමින්, “මේ දීපය පමණක් නොව, දෙදහසක් කොදෙව් පිරිවර කොට ඇති සතරමහ දිවයින්හි එකම රජ බව කරන්නට සුදුස්සෙකුයි” කියා තූර්ය නාද පවත්වව් යයි කීහ. තුන්වරක් තූර්යනාද පැවත් වූහ.

එකල්හි කුමාරයා මුහුණ විවර කොට බලා දරුවෙනි කුමන කරුණක් නිසා ඔබලා මෙහි ආවහු දැයි ඇසීය. ස්වාමීනි නුඹ වහන්සේට රාජ්‍යය පැමිණියේ යයි කීහ. තොපගේ රජ කොහිදැයි ඇසීය. ස්වාමීනි ස්වර්ගස්ථ විය. කෙතෙක් දවස් ඉක්ම ගියාහුද? අද සත්වෙනි දවසය. පුත්‍රයෙකු දියණියක නැත්තේ ද? දේවයිනි දියණියක් සිටී. පුත්‍රයෙක් නැත. එසේ නම් රාජ්‍යය කරවන්නෙම්යි කී කල්හි ඔව්හු එකෙණෙහිම අභිෂේක මණ්ඩපයක් කොට, රජ දියණිය සර්වාලංකාරයෙන් අලංකාර කොට, උයනට පමුණුවා කුමාරයාණන් හට අභිෂේක කළාහුය.

ඉක්බිතිව කරන ලද අභිෂේක ඇති ඔහුට ලක්ෂයක් අගනා වස්ත්‍රයක් එළවූහ. හෙතෙම දරුවනි! මේ කුමක්දැයි ඇසීය. දේවයින් හදනා සළුව යයි කීහ. දරුවෙනි දළ නො වේදැයි ඇසීය. දේවයන් වහන්ස මනුෂ්‍යයන් පරිභෝග කරන වස්ත්‍ර අතුරෙන් මීට වඩා සියුම් වස්ත්‍ර නැතැයි කීහ. යුෂ්මතුන්ගේ රජ මෙබඳු වස්ත්‍ර හැන්දේදැයි ඇසීය. දේවයිනි එසේය. තොපගේ රජ පින් ඇත්තෙකැයි නො සිතමි. රන් කෙණ්ඩිය ගෙන එව වස්ත්‍ර ලබමියි කීහ. රන්කෙණ්ඩිය ගෙන ආහ. හෙතෙම හුනස්නෙන් නැගී අත් සෝදා මුව සෝදා දකුණතින් පැන් ගෙන පෙර දිගට ඉස්සේය. එකල්හි ඝන පොළව පලාගෙන කප්රුක් අටක් පැන නැංගාහ. නැවත පැන් ගෙන පැදුම් දෙසට, දකුණු දෙසට හා උතුරු දිගට පැන් ඉසිය. සියලු දිසාවන්හි අට අට බැගින් කප්රැක් තිස් දෙකක් පහළ වූහ. එක් එක් දිසාවන්හි දහසය දහසය බැගින් කප්රුක් හැටහතරක් පහළ වූහයි සමහරු කියති. හෙතෙම එක් දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් හැඳ එකක් පොරවා නන්ද රජුගේ නුවර නූල් කටින ස්ත්‍රීහු නූල් නො කටිත්වායි අණබෙර ලව්වයි කියා සේසත් නංවා අලංකාරයෙන් සරසන ලද ඇත් කඳට නැගී නුවරට පැමිණ, රාජ මාලිගාවට නැගී මහත් සම්පත් අනුභව කළේය.

මෙසේ කල් ගත කරද්දී එක් දවසක් රාජ දේවිය රජුගේ සම්පත් දැක තපස්වීන් වහන්ස ආශ්චර්යයකි කියා කාරුණිකව මෙසේ දැක්වීය. දේවිය කුමක්දැයි රජු විසින් විමසන ලදුව, දේවයන් වහන්ස! නුඹ වහන්සේගේ සම්පත් අති මහත්ය. නුඹ වහන්සේ සසර අතීතයේ දී මහත් කුසල් කර ඇත. දැන් මතු කාලය සදහා කුසල් නො කරන්නාහු යයි කීවාය. කවරෙකුට දන් දෙමු ද සිල්වතුන් නැතයි කීය. දේවයන් වහන්ස ජම්බුද්වීපය රහතුන්ගෙන් හිස් නොවේ. නුඹ වහන්සේ දානය සකස් කරවනු මැනවි. මම රහතුන් වහන්සේ ලබන්නෙමි කීවාය. දෙවෙනි දවසේ රජු මහත් අනගිදන් සකස් කරවීය. දේවී තොමෝ ඉදින් මේ දිශාවෙහි රහතුන් වහන්සේලා ඇත්නම් මෙහි වැඩමවා අපගේ භික්ෂාව පිළිගනිත්වා! යි අධිෂ්ඨාන කොට උතුරු දිගට මුහුණ ලා ළපැත්ත යට කරගෙන වැද හොත්තේය. දේවිය එසේ වැදහොත් වේලේ, හිමවතෙහි වසන්නා වූ පද්මාවතියගේ පුත්‍ර වූ පසේ බුදුවරුන්ට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ පදුම පසේ බුදුන් වහන්සේ සහෝදර පසේ බුදුන් ආමන්ත්‍රණය කළ සේක. නිදුක්වරුනි! නන්ද රජු තොපට ආරාධනා කරති. ඔවුන්ගේ ආරාධනාව ඉවසනු මැනවි. උන්වහන්සේලා ආරාධනාව පිළිගෙන එකෙණෙහිම අහසින් වැඩමවා උතුරු දිග දොරටුව ළග බැස්සාහුය. රටවැසියෝ දේවයන් වහන්ස පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා වැඩියාහු යයි රජුට සැළ කළහ. රජු දේවිය සමග ගොස් වැඳ පාත්‍ර ගෙන පසේ බුදුවරුන් කෙරෙහි ප්‍රාසාදයට වැඩමවා එහි දී උන් වහන්සේලාට දන් පිරිනමා, බත්කිස අවසන් වූ කල්හි රජු සඞ්ඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ද, දේවිය දෙවන ස්ථවිර වහන්සේ මුල වැද වැටී ආර්යයන් වහන්සේලා ප්‍රත්‍යය පිළිබඳව නො වෙහෙසුන මැනැව. අපි පිනෙන් නො පිරිහෙන්නෙමු. මෙහි වැසීමට අපට ප්‍රතිඥා දුන මැනවියි ප්‍රතිඥා ලබාගෙන රජ උයනෙහි නිවාසස්ථාන කරවා ජීවිතාන්තය දක්වා පසේ බුදුවරුන්ට උපස්ථාන කොට උන්වහන්සේ පිරිනිවි කල්හි උත්සව පවත්වා අඟිල් සඳුන් ආදී දරවලින් ශරීර ආදාහන කෘත්‍යය කරවා ධාතුත් ගෙන චෛත්‍යයක් බඳවා, මෙබඳු මහානුභාව සම්පන්න මහාර්ෂීවරුන්ටත් මරණය වන්නේ නම් අප වැන්නන්ට කියනුම කවරේදැයි උපන් සංවේග ඇතිව, ජ්‍යෙෂ්ට පුත්‍රයාට රජකම පවරා රාජ්‍යයෙහි පිහිටුවා රජු ශ්‍රමණ ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදිවිය. දේවිය රජතුමා පැවිදි වූ කල්හි මම කුමක් කරන්නදැයි සිතා ඕ තොමෝ පැවිදි වූවාය. දෙදෙනම උයනෙහි වෙසෙමින් ධ්‍යාන සැපයෙන් කල්යවා ආයු කෙළවර බඹලොව උපන්හ. එ නන්දරාජ වනාහි අප බුදුන්ගේ ශාසනයෙහි මහා ශ්‍රාවක වූ මහා කාශ්‍යප තෙරුණුවෝය. දේවිය භද්‍රකාපලානී නම් වූවාය.

මේ නන්ද රජතෙම වනාහි දස දහසක් හවුරුදු මුලුල්ලෙහි දිව්‍ය වස්ත්‍රම පරිභෝග කරමින්, තම රට උතුරු කුරු දිවයින මෙන් සමෘද්ධ කරමින් පැමිණි මිනිසුන්ට දිවසළු දෙමින් ජීවත් විය. ඒ මේ දිව්‍ය වස්ත්‍ර සමෘද්ධිය සදහා මේ ප්‍රේතී තොමෝ “යාවතා නන්‍දරාජස්ස විජිතසමිං පටිච්ඡදා” යනාදිය කීහ. එහි විජිතස්මිං - රටෙහි, පටිච්ඡදා - වස්ත්‍ර, ඒවා සංවරණයෙහි වැසීමෙහි නියුතු වේ යයි. ‘පටිච්ඡදා’ වස්ත්‍ර යයි කියයි.

මේ ප්‍රේතිය නන්ද රජුගේ සමෘද්ධිය මෙන් මගේ සමෘද්ධිය ද මහත් යයි දැක්වීමට “තතො බහුතරා භන්තෙ වත්‍ථානච්ඡාදානාති මෙති” ආදිය කීය. එහි තතො නන්ද රජුගේ පරිග්‍රහණයට සුදුසු වූ බහුතර වස්ත්‍ර මෙන්, මට ද වස්ත්‍ර ඇත්තේය යන අර්ථය වත්‍ථානච්ඡාදනානි - හඳින වස්ත්‍ර මෙන්ම පොරවන වස්ත්‍ර ද, කොසෙය්‍ය කම්බලියානි - කෝසෙය්‍ය වස්ත්‍ර ද කම්බිලි ද, ඛොම කප්පාසිකානි - කොමු පිළි හා කපු පිළි

විපුලා දිගින් ද පළලින් ද පුළුල් වූ මහත් වූ, මහග්ඝා - වටිනාකම් වසයෙන් මහත් වූ, මහාර්ඝ වූ, ආකාසෙව ලම්බරෙ - අහසෙහිම එල්බගෙන සිටිත්. යංයංහි මහාසො පියං - යම් යම් පරිද්දෙකින් මගේ මනස පිය වඩන්නේ ද ඒ ඒ දෙය ගෙන පරිහරණය කරමි. පොරවමි.

ථාලකස්සව පානීය විපාකං පස්සයාදිසං තලියක් පමණ ප්‍රමාණයෙන් පැන් දීමෙන් අනුමෝදන් කළේය. එහි විපාකය වනාහි මහත් කොට විශාල කොට දක්වමින් ගම්භීරා චතුරසා ච, ආදිය කීහ. එහි ගමභීරා ඉතා ගැඹුරු චතුරස්සා - කොන් සතරක් ඇති - පොක්‍ඛරඤ්ඤො - පොකුණු - සුනිම්මිතා කුසලානුභාවයෙන් මනාව පිහිටි.

සෙතොදකා - සුදු ජලය සුදු වැල්ලෙන් ගැවසී ගත්තේය. සීතා සිසිල් ජලය - අප්පටිගන්‍ධා - පිළිකුල් රහිත, මනාසුවඳ ඇති - වාරිකිඤ්ජක්‍ඛ පූරිතා - පියුම් හෙළ පියුම්, ආදී මල් රේණුවලින් සංයුක්ත වූ පිරුණු වතුර,

සහං - ඒ මම, රමාමි - ඇලීමෙන් විදිමි. කිලාමි - ඉඳුරන් හසුරුවමි - මො දාමි - භෝග සම්පත්තියෙන් ප්‍රමුදිත වීමි. අකුතො භයා - කිසිවක කෙරෙන් භටගත් බියක් නැතිව සුවසේ වෙසෙමි හන්තෙ වදිතමාගමා - ස්වාමීනි! මේ දිව්‍ය සම්පත් ලැබීමට හේතු කාරණා වූ ඔබ වහන්සේට නමස්කාර කීරීමට පැමිණියේ වෙමි. [missing trans]

ඒ දුව විසින් මෙසේ කී කල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඉට්ඨකාවතිය, දිඝරාජීය යන දෙගම්වැසි මිනිසුන් තමන් වෙත පැමිණි කල්හි මේ කථා වස්තුව විස්තර වසයෙන් වදාරමින්, සංවේග උපදවා සංසාර මෝචක පාප කර්මයෙන් මුදවා උපාසක භාවයෙහි පිහිට වූහ. එපවත් භික්ෂූන් අතර ප්‍රකට විය. භික්ෂූහු ඒ ප්‍රවෘත්තිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළාහුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කාරණය අර්ථෝත්පත්ති කොට ගෙන පැමිණි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. දේශනා තොමෝ මහාජනයාට සාර්ථක විය.

සංසාර මෝචක ප්‍රේතවස්තු වර්ණනාව නිමාවිය.