7. වසල සුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

7. වසල සූත්‍ර වර්ණනාව

එවං මෙ සුතං යනු අග්ගික භාරද්වාජ සූත්‍රය වසල සූත්‍රය ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. එය දේශනා කිරීමට හේතු වූ කරුණ කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනේපිඬු සිටු විසින් කරවන ලද ජේතවන අරමෙහි වැඩ වසති. කසීභාරද්වාජ සූත්‍ර විස්තරයෙහි දැක්වූ පරිදි, පසුබත් කිස අවසන බුදු ඇසින් ලොව බලද්දී අග්ගික භාරද්වාජ බමුණාට තෙරුවන් සරණ සිල්හි පිහිටීමේ හේතු සම්පත් දැක, ‘මා එහි ගියවිට සංවාදයක් පවත්නේය. ඒ කතාබහ අවසානයෙහි දහම් දෙසුම අසා ඒ බමුණා සරණයෙහි පිහිටා සිකපද සමාදන් වන්නේ යැයි දැන, එහි ගොස්, කතාබහ අතරතුර බමුණා දහම් දෙසන සේ ඉල්ලා සිටින ලදුව මෙම සූත්‍රය වදාළහ. එහි එවං මෙ සුතං ආදිය මංගල සූත්‍ර විස්තරයෙහිදී සඳහන් කරන්නෙමි. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං ආදී කරුණු කසීභාරද්වාජ සූත්‍ර විස්තරය අනුව දතයුතුය.

තෙන ඛො පන සමයෙන අග්ගික භාරද්වාජස්ස යන්නෙහි විස්තර නොදැක්වූ කරුණක් වේ නම්, ඒ ගැන සඳහන් කරන්නෙමි. ඒ කෙබඳු අයුරින්ද? ඒ බමුණා ගිනි දල්වා ගරු පූජා පවත්වන හෙයින් අග්ගිකො නමින් පතළ විය. භාරද්වාජො පරම්පරාවයි. එහෙයින් අග්ගික භාරද්වාජ යැයි කියන ලදී. නිවෙසනෙ වසන ගෙයි, ඒ බමුණාගේ ගෙදර දොරටුවෙහි ඇතුළු පෙදෙසෙහි ගිනි පිදීම සඳහා සාලාවක් විය. එය ගෙදර දොරටුවේම යැයි කිවයුතු වුවත්, ඒ පිහිටි පෙදෙසෙහි ගෙයම ඇතුලත් කොට, නිවෙසනෙ යනුවෙන් කියන ලදී. සමීප අරුතෙහි ආධාර විබත් වචනයි. ගෙදර සමීපයෙහි යන අදහසයි. අග්ගි පජ්ජලිතො හොති ගිනි දල්වා, එතැන සිටියේ, ගින්න දැල්වීමට දර ඇතුළුකොට, හමන සුළඟින් දැක්වෙමින් ඉහළට නැගෙන ගිනිජාලාවෙන් ගැවසිණ. ආහුති පග්ගහිතා හිසෙහි පටන් දිය නා, මහත් ගරු බුහුමනින් කිරිබත්, ගිතෙල්, මීපැණි ආදිය ගෙනැවිත් (තැන්පත් කොට) ගින්නෙහි පූජා කිරීමට ගෙනෙන ලද සියල්ල ආහූතී යැයි කියනු ලැබේ. සපදානං ගෙයක් පාසා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සියළු ජනයාටම උදව් කිරීම පිණිස ආහාර (ලද තරමින්) සතුටුවීමටද, උසස් පහත් යැයි සම්මත කුල නොසළකා පිඬු පිණිස හැසිරෙති. සපදාන පිණ්ඩාය චරමානො යැයි එහෙයින් කියන ලදී.

(එසේ වැඩම වූ බුදුන් දැක බ්‍රාහ්මණයාගේ සිත සතුටු නොවී රළු නපුරු වචනයෙන් බුදුන්ට කථා කළේය.) හැම අයුරින්ම හැමදෙනා පහදනසුළු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, බමුණාගේ සිත නොපැහැදුනේ ඇයි? කුමක් නිසා මෙසේ නපුරු වචනයෙන් කතා කළේද? ඒ පිළිබඳ කිවයුතු මෙයයි. මේ බමුණා යහපත් කටයුතුවලදී මහණුන් දැකීම අයහපත් දෙයකැයි දැඩි අදහසින් යුතුය. මහා බ්‍රහ්මයා අනුභව කරන වේලාවෙහි කාලකණ්ණි, හිස මුඩුකරන ලද මහණුන් මගේ නිවහනට පැමිණියේ යැයි සිතා සිත කිලිටි කර ගත්තේය. හුදෙක්ම නපුරු තරහව ඇතිකර ගත්තේය. ඉක්බිති, නපුරුව, නොසතුටුව, එම හැඟීම් පිට කරන ලද්දේ තත්‍රෙව මුණ්ඩක ආදී ලෙසිනි. හිස මුඩු කිරීම අසුබ අයහපත් යැයි බමුණන්ගේ හැඟීමයි. එහෙයින් මෙහි පැමිණියේ අයහපත් කෙනෙකි. එහෙයින් මොහු දෙවියන්ගේ, බමුණන්ගේ පූජකයකු නොවේ යැයි පිළිකුල් කරමින් මුණ්ඩක යැයි කීය. හිස මුඩු කරන ලද බැවින්, ඉතිරි වන (ඉඳුල්) ආහාර ලබාගැනීමට මොහු මේ පෙදෙසට ඒම සුදුසු නැත. මහණකු වුවත්, කයෙහි කිලිටි බව අගය නොකරත්දැ’යි මහණකමටද පිළිකුල් කරමින් සමණක යැයි කීය. හුදෙක් තරහෙන්ම නොව, වසලයෙකු හෝ පැවිදිව ඔවුන් හා එක්ව ආහාර අනුභව කිරීම් ආදියෙන්, මේ තැනැත්තා වසලයෙකුටත් වඩා පව්කාරයෙකැයි පිළිකුල් කරමින් වසලක යැයිද කීය. උපතින්ම වසලයන් වූවන්ට හෝ පූජා ලැබීම, දැකීම, වේද මතුරු ඇසීම පව් සිදුවේ යැයි හඟිමින් එසේ කීය.

බමුණා එලෙස කිවූවත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහන් වූ මුහුණින් යුතුව, මිහිරි හඬින් බමුණා කෙරේ අනුකම්පාවෙන් සිහිල් වූ සිතින් තමා හැමදෙනාටම සමානතාවයෙන් නොවෙනස්ව පවතින බව පහදා දෙමින් ජනාසි පන ත්‍වං බ්‍රාහ්මණ යැයි කීහ. එවිට බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එයින් කම්පා නොවන බව පසන් මුහුණින් පිළිබිඹු වන අයුරු දැන, අනුකම්පාවෙන් සිහිල් වූ සිතින් නිකුත් මිහිරි හඬ අසා, අමාවෙන් අබිසෙස් ලද සේ සතුටු හදින්, පැහැදුනු ඉඳුරන් ඇතිව, නිහතමානීව, බමුණකුව ඉපදීමෙන් හටගත් විස පිටකිරීමක් බඳු නිතර කී රළු වචන හැර ‘මම යම් ආකාරයකට පහත් ඉපදීමකින් වසලයකැයි බලාපොරොත්තු වූයෙම්ද? ඔහු උසස් අදහස් ඇති බව පෙනෙන හෙයින් වසලයෙකු නොවේ. පහත් ඉපදීමක් ඇත්තෙකු ද නොවේ. වසලයෙකැයි මේ සළකනු ලබන කරුණු සළකා, න ඛො අහං භො ගොතම යැයි කීය. යම් කෙනෙකුට උසස් අවබෝධය ලැබීමට හේතු සම්පත් ඇත්තේ නම්, එය ලැබීමේදී නපුරු කෙනෙකු වුවත්, මොළොක් බවට පත්වීම (සොබා) දහමට අනුකූල වූවකි.

සාධූ - මෙම වචනය, ඉල්ලීම, පිළිගැනීම, සතුට පළකිරීම, එකඟතාව දැක්වීම, යහපත, අවධාරණය කොට දක්වන තැන යෙදේ. සාධු මෙ භන්තෙ භගවා - සංඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු ‘භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට සැකෙවින් දහම් දෙසන සේක්වා! - මෙහි ඉල්ලීමක් ලෙස යෙදී ඇත. ‘සාධු භන්තෙ ති ඛො සො භික්‍ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්‍දිත්‍වා අනුමොදිත්‍වා...’ ‘යහපති හිමියෙනි, ඒ බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කියන ලද කරුණු කෙරෙහි අනුමෝදන්ව......’ ආදී තැන්වල (එම අදහස) පිළිගැනීමේදී යෙදී ඇත. ‘සාධු... සාධු සාරිපුත්ත...’ ‘හොඳයි, මැනවි සාරිපුත්තය - සතුට දැක්වීමටය.

‘සාධු ධම්මරුචි රාජා - සාධු පඤ්ඤාණ වා නරො සාධු මිත්තාන මද්දූභො - පාපානං අකරණං සුඛං’

මෙහි යහපත - හොඳය යන අදහසටය. ‘සාධුකං සුණෙව මනසි කරොම’ ‘මැනවින් අසමු, මෙනෙහි කරමු’ යන තැන අවධාරණයෙන් දැක්වීමටය. මෙම සූත්‍රයෙහි යෙදුනේ ඉල්ලීමක් ලෙසයි.

තෙන හි යනු ඔහුගේ අදහස් දැක්වීමයි. ඔබ දැනගැනීමට කැමතිවෙහි නම්, යන අදහසින් කියන ලදී. ඊට අදාල වන පරිදි ඔහුට දැනගැනීමට කැමති වන ආකාරයට ‘බමුණ අසන්න, හොඳින් මෙනෙහි කරන්න. ඔබට දැනගැනීමට හැකිවන පරිදි ඔබට කියන්නෙමි’යි පසුපදය හා සම්බන්ධකොට දතයුතුය. එහි සුණාහි කණ නම් වූ ඉන්‍ද්‍රිය අසන කරුණට අදාලව මිස වෙනත් දෙයකට යොමුවීම වැළකීමයි. සාධුකං මනසිකරොහි (අසන දේ) ගැන නුවණ මෙහෙයා කල්පනා කරමින්, මනස නම් වූ ඉන්‍ද්‍රිය වෙනත් අරමුණකට ඇදී යාම වැළකීමයි. මෙහි මුලින් පෙන්වූයේ කරුණු වෙනස් අයුරින් තේරුම් ගැනීම වැළකීමයි. පසුව පෙන්වූයේ තේරුම් ලෙස වරදවා ගැනීම වැළකීමය. මුලදී දහම් ඇසීමෙහි (සූදානම් වීම) පෙන්වයි. පසුව, ඇසූ දහම් කරුණු සිත දරා විමසා බැලීමද ලෙසිනි. මුලින්, ‘මෙම දහම කරුණුවලට අදාලව මනා පද ගැළපීම සහිතය. එබැවින් ඇසිය යුතු යැයි ද පෙන්වා දෙයි. පසුව දැක්වූයේ එහි අරුත් සහිත බවය. එහෙයින් මෙනෙහි කළ යුතුය. යහපති, හෙවත් ‘සාධු’ යන්න පද දෙකෙහිම යොදා, මේ දහමෙහි ගැඹුරු බවද දේශනාවේ උසස් බවද (සළකා) හොඳින් අසන්න. තවදුරටත් ගැඹුරු අරුත්ද, අවබෝධයෙහි ගැඹුරු බවද (සළකා) හොඳින් මෙනෙහි කරන්නැයි පහදමින් සූණහි, සාධුකං මනසිකරොහි යැයි වදාළහ.

ගැඹුරු වූ දහමෙහි මා කෙසේ පිහිට ලබන්නෙම්දැ’යි මෙසේ කලකිරීමෙන් සිටි ඒ බමුණා උත්සාහවත් කරමින්, භාසිස්සාමී යැයි කීහ. ‘ඔබ ඒ කරුණු වටහාගන්නා ආකාරයට මම පදවහර මනාව ගළපා අදහස් මුදුන්පත් වන ලෙසින් කියන්නෙමි’ යන අදහස දතයුතුය. එයින් උත්සාහවත්ව, එවං හොති ඛො අග්ගිකභාරද්වාජො බ්‍රාහ්මණෙ භගවතො පච්චස්සොසි, පිළිගත්තේ යැයි කියන ලදී. දේශනයෙන් දැක් වූ පරිදි පිළිපැදීමේ අදහසින් ඉදිරියේ සිට ඇසුවේය යනුයි. ඉක්බිති ඔහුට භගවා එතදවොච දැන් කිවයුතු දේ සඳහා කොධනො උපනාහි ආදී ලෙසින් වදාරන ලදී.

කොධනො යනු කිපෙනසුළු බවයි. උපනාහි ඒ කිපීම දැඩි ලෙස ගෙන දිගින් දිගට පවත්වා ගැනීමයි. අනුන්ගේ ගුණ මකයි. පිසදා හරියි. මක්‍ඛී වේ. අයහපත් පවිටු ගති ඇති එබඳු තැනැත්තා, පාපමක්‍ඛී විපන්න දිට්ඨි යහපත් දැකීම නොමැති, අත්හරින ලද බවයි. වැරදි ලෙස ගත් හෝ නිවැරදි යයි සිතාගත් කරුණු දහයක් වූ වැරදි හැඟීම්වලින් යුතු වූයේ, මායාවී තමන්ගේ ඇති දොස් සඟවන ලකුණින්, කපටිබවෙන් යුතු, තං ජඤ්ඤා වසලො මෙබඳු පහත් ගතිවලට වසඟව, එය ජීවිතයෙහි (ආලේපයක්) මෙන් තබාගෙන සිටින තැනැත්තා වසලයා යැයි දැනගනුව. ඉදින් බ්‍රහ්මයාගේ (මුවින් උපන්නේ) යැයි මුදුනින් පිළිගත්තද, මොහුගේ අදහස අනුව (මූලික අදහස) වසලයකුමය. (එයින්) තම හදවතේ සතුට මිස වෙනත් තැනැත්තන්ට එසේ සතුටක් ඇති නොවේ. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුල් පදයෙන්ම ඒ බමුණාට කෝපයෙහි දොස් දක්වා, කෝප ආදී පවිටු ගුණවලින් යුතු තැනැත්තන්ගේ සිතැඟි පහදාදීමත්, ඒ ගැන විස්තර කරමින්, ඒ අනුව වසලයකු හා වසලයකු සේ සැළකෙන කරුණු දෙසූ සේක. ‘ඔබ හා මා යැයි සැළකීමක් නොකොට, තමා උසස් බව හඟවා අනුන් පහත්කොට සැළකීමද නොකොට, දහම් නය අනුව තමන්වහන්සේ බ්‍රාහ්මණයකු වන අයුරුත්, භාරද්වාජ බමුණාගේ වසල බවත් පහදා දුන්හ.

මීළඟට ‘කවර විටක හෝ පරපණ නැසීම, නුදුන් දේ ගැනීම ආදියෙහි යෙදුනත්, ඔහු බමුණකුම වේ’ යැයි යන බමුණන්ගේ දැඩිව ගන්නා හැඟීමක් වේද, ඒ හැඟීම ඉවත් කෙරෙමින්ද, හිංසා කිරීම් ආදී අයහපත් දෙයෙහි යෙදෙන කෙනෙකු එහි විපාක නොදැක, ඒවා අත් නොහරිත්ද, ඒ පුද්ගලයා පවිටු වූ වසලයකු වන බවද එහි පලවිපාකද දක්වමින් වෙනත් අයුරින් වසල බව හා වසලයකු වන සැටි දේශනා කරන්නට එකජං වා ද්විජං වා ආදී මෙබඳු ගාථා වදාළහ.

එකජො යනු බිත්තරයකින් උපත ලබන්නන් හැර, ඉතිරි යොනිවලින් (වෙනත් ආකාරයට) ඉපදෙන්නන්, එය ද එක්වරක් ඉපදීමකි. ද්විජො යනු බිත්තරයකින් ඉපදෙන, මවුකුසින් ද බිජුවටින්දැයි දෙවරකට උපදී. ඒ එකජං වා ද්විජං වාපි වේ. යොධ පාණං මේ ලෝකයෙහි යම් ජීවියකුට විහිංසති සිතිවිලි අනුව කය නම් දොරටුවෙන්ද සිතිවිලි අනුව වචනය නම් දොරටුවෙන්ද එක්කොට ජීවිත තොර කරයි. (සිත කය වචන මෙහෙයා යම් කෙනෙකු නසයි) පාණනි හිංසති යනුවෙන්ද සඳහන්ව ඇත. එහිදී බිත්තරයකින් හැර වෙනත් ලෙස ඉපදෙන හෝ, බිජුවටින් උපදින හෝ මෙම කොටස් දෙකටම අයත් ජීවීන්ට හිංසා කරයි යනුවෙන් ගළපා ගතයුතුය. යස්ස පාණෙ දයා නත්‍ථි එබඳු සිතින් අනුකම්පාවක් ඇති නොවන බව කීය. මෙතැන් සිට ඉදිරියට දැක්වෙන ගාථාවල, කලින් කියා ඇති පද විස්තර හැර, පැහැදිළි කළයුතු, විස්තර නොකරන ලද පද පමණක් සඳහන් කරන්නෙමි.

හන්ති නසයි, හානියට පත්කරයි. පරිරුන්‍ධති සේනාව පිරිවරා සිටී. ගාමානි නිගමානිච මෙහි ‘ච’ අකුරෙන් නගරද කිවයුතුය. නිග්ගාහකො සමඤ්ඤාතො මෙසේ හානි කිරිමෙහිදී සේනාව හා වටලා, ගම්නියම් නගර අවහිර කරන්නෙකැයි ලෝකයා දැනගනු ලබයි.

ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ ගම ද, නියම්ගමද නගරයද යන සියල්ලම ගම යන වචනය හා සැළකෙයි. ඒවා හැර මෙහි කැලය අදහස් වේ. ඒ ගමෙහි හෝ නැතිනම් කැලයෙහි හෝ, යං පරෙසං මමායිතං අනුන්ට අයිති, රැකගනු ලබන, නොදුන් යම් ඕනෑම දෙයක්, ථෙය්‍ය අදින්නං ආදියති (අයිතිකරුවන්) නොදෙන ලද, අනුදැනුමක් නොලද දෙයක් සොර සිතින් ගැනීමයි. යම්කිසි උපායකින්, යම්කිසි සොර මගකින් තම කොටසට එකතුකර ගැනීමයි.

ඉණ මාදාය තමාට අයත් කිසියම් දෙයක් (ඇපයට මෙන්) තබා වෙනත් දෙයක් ලබාගැනීම හෝ, කිසියම් දෙයක් නොතබා මෙපමණ කලකින්, මෙපමණ දෙයක් වැඩියෙන් (පොලියක්) දෙමි’යි අගය වැඩිකිරීමෙන් හෝ මෙයින් යම් ලාභයක් වේද, ‘එය මටය, මුදල ඔබටම වන්නේ’ යැයි ලාභය දෙදෙනාටම සමවන සේ හෝ මෙසේ සම්මතයකට පැමිණ ණය ගෙන, චුජ්ජමානො පලායති, න හි තෙ ඉණමත්‍ථි ඒ ණයහිමියා ‘මගේ ණය දෙව’යි, ඉල්ලනු ලබද්දී, ‘මා ඔබෙන් ගන්නා ලද ණයක් නැතැ’යි ද, කවරෙකු සාක්කි වේදැ’යි මෙසේ කියමින් ගෙදර සිටියද ඉවතට යයි.

කිඤ්චික්‍ඛකම්‍යතා ඉතා අල්ප ලෙසින් වුවද කිසියම් දෙයක්ම කැමතිව, පන්‍ථසමිං වජතං ජනං පාරෙහි යන කිසියම් ගැහැණියක හෝ පිරිමියකු හෝ, හනත්‍වා කිඤ්චික්‍ඛමාදෙති මරා කපා කොටා ඒ බඩු පැහැර ගනී.

අත්තහෙතු තම ජීවිකාව පිණිස, පරහෙතු ධනහෙතු එසේම තම ධනයට හෝ අනුන්ගේ ධනය වෙනුවෙන්, ‘ච’ හැමතැනටම විකල්ප ලෙසින් යෙදේ. සක්‍ඛි පුට්ඨො ‘දන්නා දෙයක් වේනම්, එය කියව’යි පවසන ලදුව, මුසා බ්‍රෑති දැනගෙන ‘නොදනිමි’ හෝ නොදැන ‘දනිමි’ හෝ කියයි. හිමිකරුවන් අහිමි වූවන් ලෙසට පත් කරයි.

ඤාතීනං ඒ හා බැඳුණු (නෑදෑ) ආදී, සඛානං සමවයස් වූ යහළුවන්ගේ, දාරෙසු අයිතිවූවන් කෙරෙහි හෙවත් බිරියන් කෙරෙහි, පතිදිස්සති පිළිකුල් ලෙස කටයුතු කරයි. ඉක්මවා හැසිරෙන ඇල්මක් දක්වයි. සහසා තම බලපුළුවන්කාරකමින්, (ඒ තැනැත්තිය) නොකැමතිව, සම්පියෙන ඔවුන් විසින් ඒ බිරියන් පතමින් දෙදෙනා කෙරෙහි ඇතිවන ආදරය ගැනද කියන ලද්දේ වේ.

මාතරං වා පිතරං වා මෙසේ මෙත් හැඟීමක් නැතිව, ජීණ්ණකං ගත යොබ්බනං මෙසේ කරුණ සහගත නොවී, පහුසන්තො න භරති සම්පත් උපකරණ ආදී සියළු පහසුකම් තිබුණද, රැකබලා නොගෙන, ආහාරපානාදිය නොදෙයි.

සසු බිරියගේ, හිමියාගේ මවට, හන්ති අතින් හේ කැටකැබිලිති ආදියෙන් හෝ වෙනත් කිසියම් දෙයකින් ගසයි. රොසෙති ඔහුට තරහම උපදවයි. වාචාය නපුරු වචනයෙන්,

අත්‍ථං මෙලොව පරලොවදී, උසස් අරමුණු ඉටුකරගත හැකි යම් දෙයක්, පුච්ඡිතො සන්තො ඇසූවිටක, අනත්‍ථමනුසාසති ඔහුට අයහපතක් වන ලෙසටම කරුණු කියයි. පටිච්ඡනෙන මන්තෙති දියුණුවට අදාල දෙයක් හෝ කියයිද, තමා නොදන්නා වුවත්, නොඇසූ, සැඟවූ අදහස් ඇති වචන යොදමින්, වටහාගත නොහැකි ලෙස කතා කරයි. ගුරුවරයකු එළිදරව් නොකරන, රහස් මෙන්, දිගුකලක් සඟවාගෙන සිට, වෙනත් කරුණු කියයි.

යො කත්‍වා අටුවාවෙහි මුල් කොටසෙහිදී පවිටු දෙයට කැමති බවක් ගැන මා විසින් සඳහන් කරන ලද පරිදි, ‘මේ ලොවෙහි ඇතැම් කෙනෙක් කයෙන්, වචනයෙන්, සිතින් දුසිරිත්හි හැසිර, එය සැඟවීමට පවිටු, ලාමක හැඟීම අනුව බලාපොරොත්තුව කටයුතු කරයි. මා මං ජඤ්ඤාති ඉච්ඡතී මෙසේ සිදුවී යැයි අනුන්ට දැන නොගන්නා ලෙසට, කරන ලද දේ හෙළිනොවන ලෙස රහසක් සේ තැබීම පටිච්ඡන්න කම්මන්තො වෙයි.

පරකුලං යනු නෑදෑ පවුලක් හෝ මිතුරු පවුලක් හෝ, ආගතං - එබඳු යම් පවුලකින් අනුභවකොට, එබඳු තැනකින් කෙනෙකු තම ගෙදරට පැමිණි විට, ආහාරපාන ආදියෙන් න පටිපූජෙති පෙරළා නොසළකයි. නොදෙයි. මනාව ආහාර නොදෙයි.

යො බ්‍රාහ්මණං වා පරාභව සූත්‍රයෙහි කියන ලද පරිදිය.

භත්තකාලෙ උපට්ඨිතෙ අනුභව කරන කල ඇතිවූ, උපට්ඨිතං යනුවෙන්ද පාඨයකි. රොසෙති වාචා න ච දෙති මොහු මගේ දියුණුව කැමතිව මා පොළඹවාගෙන යහපත් දේ කරවීමට පැමිණියේ යැයි නොසිතා, නොගැළපෙන, රළු වචනයෙන් දොස් කියයි. යටත් පිරිසෙයින් හමුවීමටවත් ඔහුට ඉඩ නොදේ. ආහාරයෙහිද මෙසේම සැළකිය යුතුය.

අසතං යොධ පබ්‍රෑති මේ ලෝකයෙහි යම් තැනැත්තෙකු, ‘අසවල් දින මේ මේ දේ ඔබට සිදුවන්නේ’ යැයි අයහපත් වචන කියයි. අසන්තං යනුද පාඨයකි. සිදුනොවන, නොවිය හැකි යන තේරුමයි. පබ්‍රෑති කියයි, ‘අසවල් ගමේ, සැපසේ ජීවත්වීමට හැකි පරිදි මෙබඳු සැප සම්පත් තිබේ. එන්න, එහි යමු, මාගේ නිවසෙහි පතිනිය වන්න. මේ මේ දේවල් ඔබට දෙන්නෙමි’යි අනුන්ගේ බිරියක හෝ අනුන්ගේ දාසියක හෝ සලෙලකු මෙන් වංචා කරමින්, නිජිංගිසානො බලාපොරොත්තු ඇතිකරමින්, කැමැත්ත ඇතිකරවමින්, ඇය රවටා යම් කිසිවක් ගෙන පලායාමට අදහස් කරයි.

යොච’ත්තානං යම් තැනැත්තකු තමන්ගේ, සමුක්කංසෙති උසස් ඉපදීමක් ඇතැ’යි තමා ඉහළ තත්ත්වයක බව පෙන්වයි. පරඤ්චමවජානති ඒ ආකාරයෙන් අනුන් පහත් කොට සළකා කටයුතු කරයි. ‘ම’ අකුර වචන සන්‍ධිවීමේදී වූවකි. නිහීනො ගුණදහම් සපුරන්නේ නැතිව, ඉතා පහත් බවට ගිය, සෙන මානෙන එසේ තමා උසස්කොට, අනුන් පහත්කොට සලකන මානයෙන් යුතු,

රොසකො කය වචනයෙන් අනුන්ට කෝපය ඇතිකරන, කදරියො තද මසුරුබවින්, වෙන කෙනෙකු විසින් අනෙකෙකුට යම්දෙයක් දෙනු ලබනවිට, යහපත් දෙයක් කරනවිට යම් තැනැත්තෙකු එය වළකත්ද, මෙය ඊට සමාන වචනයකි. පාපිච්ඡො අයහපත් පවිටු දෙයට කැමතිව, ඒ ගතිගුණවලින් යුතු වූයේ, මච්ඡරී ආවාස ආදියෙහි මසුරු බවින් යුතු සඨො තමා තුළ නොමැති ගුණදහම් ඇතැයි පෙන්වන, කපටිබවින් යුතු, යහපත් කතාබහක් නැති, නොකරනු කැමති වුවත් ‘කරමි’ ආදී ලෙසින් පවසන, ඔහුට පවෙහි පිළිකුල් කිරිමේ, ලජ්ජාවක් නැත. එහෙයින්ම එහි තැතිගැනීමක්, සංවේගයක්, බියක් නැති බැවින් අහිරීකො අනොත්තාපී,

බුද්ධං සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේට, පරිහාසති දතයුතු සියළු දෙය නොදන්නා බවට ආදී ලෙසින් දොස් නගයි. සාවකඤ්ච බුදුසව්වන්ට ද දුසිල් පිළිවෙතින් යුතු බව කියමින් දොස් නගයි. පරිබ්බාජං ගහට්ඨං වා මෙය සව්වන්ටම අදාළ පදයකි. පැවිද්දෙකුට හෝ, උන්වහන්සේගේ සාවක ගිහි තැනැත්තකුට හෝ, සිවුපසය සපයා දෙන කෙනෙකුට, වෙනත් සස්නෙක පිරිවැජියකුට හෝ කිසියම් ගිහියෙකුට හෝ බොරුවට දොස් කීමෙන්, චෝදනා කිරීමෙන්, නින්දා කරයිද යන අදහස පැරණි වියත්හු (පොරාණ) කැමති වෙති.

අනරහා සන්තො කෙලෙස් දුරු නොකළද, එසේ හඟවමින්, අරහං පටිජානති මා රහත් යැයි හඟවයි. අනෙක් තැනැත්තන්ටද, ‘මේ පුද්ගලයා රහත් කෙනෙකැ’යි හැඟවෙන පරිදි වචන කියයි. ඉරියව් මගින් පෙන්වීමට උත්සාහ කරයි. සිතින්ද ඒ බව කැමති වෙයි. චොරො සොරා, සබ්‍රහ්මකෙ ලොකෙ උසස් අදහසින් කීය. මුළු ලොවෙහිම යැයි කියන ලදී. ගෙවල් බිඳීම් මංකොල්ලකෑම්, ගෙවල් කඩාබිඳ දැමීම්, සැඟව සිට අනුන්ගේ ධනය පැහැර ගන්නට ලොවෙහි සොරා යැයි හඳුන්වනු ලබයි. සසුනෙහිදී (අදාල සාවක) පිරිසගෙන් සිවුපසය ආදිය පැහැර ගැනීම සැළකේ. එහෙයින් මෙසේ වදාළහ.

මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි සොරුන් පස්දෙනෙකු දක්නා ලැබේ. ඒ පස්දෙන කවුද? ‘කවදා මට සියයක් හෝ දහසක් හෝ පිරිවරා හිංසා කරමින්, මරා දමමින්, කප්පවමින්, කප්පවමින්, තදබල පීඩා පමුණුවමින්, ගම් නියම්ගම් රාජධානිවල ඇවිදින්නෙම් දැ’යි එක් මහා හොරෙකුට සිතෙහි. පසුකලක ඔහු සියයක් හෝ දහසක් හෝ පිරිවරා, හිංසා කරමින්..... ඇවිදි. මහණෙනි, එපරිද්දෙන්ම, මේ සස්නෙහි ඇතැම් පාපී මහණුන්ටද ‘කවදා මම සියයක් හෝ..... පිරිවරා ගිහියන්ගෙන්ද පැවිද්දන්ගෙන්ද සත්කාර ගරු බුහුමන් පුද පූජා ලබමින් සිවුරු පිඬු අහර පිරිකර..... ලබන්නෙම්දැ’යි සිතති. මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි දක්නට ලැබෙන පළමුවන මහා සොරාය.

මහණෙනි, නැවතද ඇතැම් පවිටු මහණෙකු තථාගතයන් විසින් මනාව පවසන ලද දහම් විනය ඉගෙන (තමන් පිළිනොපැද) තමන්ම දවා (වැනසෙයිද) මහණෙනි, ඒ දෙවන සොරාය.

[missing trans]

නැවතද පවිටු මහණකු සඟ පිරිසට අයත් උයන්වතු, එහි දේපල, වසන තැන්, විහාර දේපල, ඇඳ, පුටු, කොට්ට, ගුදිරි, තඹ කළ, තඹහැලි, තඹජෝගු, තඹ තාච්චි, වෑය, පොරොව, කෙටේරිය, උදැල්ල, අලවංගුව, වැල් උණ, සැවන්න, තණකොළ, මැටි, ලී බඩු, මැටි බඩු ආදිය (සැහැල්ලු) බර බඩු බාහිරාදිය හා පිරිකර, ගිහියන් ලවා රැස්කර ගනිත්ද, ඒවා ලබාගැනීමට චාටුකමින් පොළඹවා ගනිත්ද, ඔහු මේ ලෝකයෙහි දක්නට ලැබෙන සිවුවන සොරාය.

මහණෙනි, සදෙව්ලොව හා දෙව් මිනිසුන් ‘අතර, යම් කෙනෙකු තමාට නොමැති මිනිස් ගති ඉක්මවා ලබන ‘මගපල ආදිය ඇතැ’යි බොරුවෙන් මුලාකොට කියත් ද ඔහු සොරුන් අතර මුල්තැන ගන්නා සොරාය.

එදිනෙදා සොරු පොදුවේ මිල මුදල් සම්පත්, අස්වනු ආදිය සොරකම් කරති. ශාසනයෙහි කියන ලද මෙම සොරුන් අතර පළමු සොරා ඒ අයුරින් සිවුපසය ආදියද දෙවැනි සොරා උගතයුතු දහමෙහිද, තුන්වන සොරා (තමා නොහැසිරෙන බඹසරෙහි) අනුන්ට පවසමින්ද, සිවුවන සොරා පැවිද්දන්ට ලැබෙන බඩු බාහිරාදියෙහිද, පස්වන සොරා ‘දැහැන්, සමාධි, සමවත්, මගපලවලින්ද එලොව හා මෙලොව (යහපතට හේතුවන) ගුණදහම් නැමති ධනයද, එදිනෙදා ලැබෙන සිවුරු හා පහසුකම් ආදියද සොරකම් කරයි. ‘මහණෙනි, ඔබලා විසින් සොරබවෙන් යුතුව රටවැසියන් දෙන අහර අනුභව කරන ලද්දේ’ යැයි එහෙයින් කියන ලදහ. ‘ථෙය්‍යාය වො භික්‍ඛවෙ රට්ඨපිණ්ඩො භුත්තො’ එහි පස්වන මහ සොරා යම් කෙනෙකු වෙත් ද, ඔහු උදෙසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ චොරො සබ්‍රහ්මකෙ ලොකෙ යැයි වදාළහ. ‘මහණෙනි, යම් තැනැත්තෙකු තමාට නැති මගපල ආදිය තමන්ට ඇතැයි බොරුවෙන් උසස්කොට කියත්ද, ඔහු සදෙව්ලෝ දෙවියන් සහ මිනිසුන් අතර මහා හොරෙක් වෙති’යි (හොර දෙටුවෙකු) මෙසේ වදාළහ. ‘සදෙවකෙ භික්‍ඛවෙ ලොකෙ සදෙව මනුස්සාය අයං අග්ගො මහාචොරො යො අසන්තං අභූතං උත්තරිමනුස්සධම්මං උල්ලපතී’ මෙසේ එලොව මෙලොව ධනය හොරකමෙහි හොර දෙටුවක ලෙස කියන ලදී. එය මෙහිදීද සබ්‍රහ්මකෙ ලොකෙ යැයිද තවත් තහවුරුකොට පැවසූහ.

එසො බො වසලාධමො මෙහි ඛො යනු තදින්ම තේරුම් ගතයුතු හෙවත් අවධාරණය කිරිමයි. එයින්, එය (එම කරුණ) වසලයකු බවට පත්වන බව, හැම කරුණකට පසුව යෙදීමෙන් දැඩිසේ පෙන්වා දෙයි. කවර හෙයින්ද? උසස් දෙයෙහි සොර ගතිය දැක්වෙන බැවිනි. ඒ අදහස ඉවත නොහරින තාක් කල් වසල බවට හේතුවන කරුණු ද පවතී.

එතෙ ඛො වසලා මීළගට ඒවා, (වෙන් වෙන්ව) පළමු ගාථාවෙන් සිතේ පවත්නා විපතක් ලෙස තරහ ආදී කරුණු පහක් ද පවිටු ගුණමකු බවද වෙන්කොට හයක් ලෙසද, දෙවන ගාථාවෙහි වැරදි පිළිවෙතක් ලෙස පණ ඇති කෙනෙකුට හිංසා කිරිම එකක් ලෙසද, තුන්වන ගාථාවෙහි වැරදි පිළිවෙතක් ලෙස ගම් නියම්ගම් පැහැරිම එකක් ලෙසද, සොරකම ලෙසින් සතරවන ගාථාවෙහි එකක්ද පස්වැන්නෙහි ණය ගෙන රැවටීම එකක්ද, හයවැන්නෙහි බලහත්කාරව, මග සැඟවී පැහැර ගැනීම එකක් ලෙසද, හත්වැන්නෙහි වංචා සහගතව කරුණු තහවුරු කිරීම එකක් ද, අටවැන්නෙහි මිතුරන් භේද කිරීම එකක්ද, නව වැන්නෙහි කළගුණ නොදැනීම එකක්ද, දසවැන්නෙහි හානිකිරීම්, හිංසා පීඩා කිරිම් ලෙසින් එකක්ද, එකොළොස්වැන්නෙහි හදවතින්ම රැවටීම එකක්ද, දොළොස් වැන්නෙහි කරන කටයුතු සැඟවීම ලෙස දෙකක්ද දහතුන් වැන්නෙහි කළගුණ නොදත් ලෙසින් එකක්ද, දහහතර වැන්නෙහි රැවටීම ලෙස එකක්ද, පහළොස් වැන්නෙහි පීඩාකිරිම් ලෙසින් එකක්ද, දහසය වැන්නෙහි රැවටීම් ලෙසින් එකක්ද දහහත් වැන්නෙහි තමා උසස්කොට අනුන් හෙළා දැකීම් ලෙසින් දෙකක්ද දහඅටවැන්නෙහි වැරදි පිළිවෙත් කටයුතු නිසා වන විපත් ලෙස කෝප කරවීම් ආදී සතකින්ද, දහනව වැන්නෙහි අපහාස ලෙස දෙකක්ද, විසිවැන්නෙහි මුල්ම සොරා ලෙස එකක්දැයි මෙසේ කරුණු තිස්තුනක් හෝ හතරක් දක්වා වසලයෙකු වන අයුරු නිදසුන්කොට පෙන්වූහ. එතෙ ඛො වසලා වුත්තා මයා යෙ වො පකාසිතා එහි තේරුම නම්, යෙ වො මයා බමුණ, වසලයකු වන කරුණු ඔබ කලින් දැන සිටියෙහිද? මෙසේ කෙටියෙන් (දැක්වෙයි) වසලා වුත්තා ඒවා විස්තර ලෙසින්, එතෙ ඛො පකාසිතා නැතහොත් යෙ වො මයා පුද්ගලයකු සළකා කියනු ලැබීය. ඒවා කරුණු ලෙසින් එතෙ බො පකාසිතා නැතහොත් එතෙ බො වසලා වුත්තා උසස්, උතුම් කටයුතු ලෙසින් මිස උපතින් නොවේ. මයා යෙ වො පකාසිතා යනු කොධනො උපනාහි ආදී වසයෙනි.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වසලයා හඳුන්වා, යම් ලෙසකින් බමුණ තම දැඩිව ගත් හැඟීමෙන්, තදින්ම ඇලී සිටිත් ද, ඒ අයුරින්ම හැඟීම ඉවත් කෙරෙමින්, න ජච්චා වසලො යැයි කීහ. එහි තේරුම නම්, ඇත්තටම න ජච්චා වසලො හොති, න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණෙ එතකුදු වුවත් කම්මනා වසලො හොති කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණෙ අපිරිසිදු කටයුතුවල යෙදී ඊට වසඟ වූයේ වසලයෙක් වෙයි. පිරිසිදු කටයුතුවල යෙදී, අපිරිසිදු දෙය බහා තැබීමෙන් බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙයි. ඔබලා වසලයකු පහත් ලෙසද බමුණකු ඉතා උසස් ලෙසද යම් ආකාරයකින් සිතවුද, එසේනම්, වසලයකු වන්නේ (ඔහුගේ) පහත් කටයුතු නිසාය. උසස් කටයුතු නිසා බමුණකු වේ යැයි මෙසේද තේරුම් කොට දෙමින් මෙසේ කීහ.

මීළඟට එම අදහසම නිදසුන්කොට තහවුරු කරන්නට තදමිනාපි ජානාථ ආදී ගාථා තුනක් වදාළහ. ඒවා අතරින් ගාථා දෙකක් සතර පදයි. එක් ගාථාවක් පාද හයකි. එහි තේරුම මෙසේය. න ජච්චා වසලො හොති යනුවෙන් මා විසින් යම් කරුණක් කියන ලද ද, තදමිනාපි ජානාථ යථාමෙදං නිදස්සනං එය මේ ආකාරයෙන් දැනගනුව, මාගේ මහණකම අනුව මේ නිදසුන කියන ලදී. කෙබඳු නිදසුනක්ද? චණ්ඩාලපුත්තො සොපාකො -පෙ- බ්‍රහ්මලොකූප්පත්තියා

සැඩොලාගේ පුතු = චණ්ඩාල පුත්තො, මළසිරුරු කන බල්ලන් ලවා තමන්ද කා දමනු පිණිස, සොපාකො, මාතංගො යනු එම නම්වලින් හඳුන්වනු ලබන, විස්සුතො මෙසේ පහත් උපතින්ද, දිවි පැවැත්මෙන්ද, නමින්ද පතළව,

සො දෙවැනි පදය හා සම්බන්ධකොට, සො මාතංගො යසං පරමං පත්තො පුදුම ඇදහිය නොහැකි තරම්, උතුම් ඉතා උසස් කිත් පැසසුමට පත්ව, යං සුදුල්ලභං උසස් යැයි සම්මත කුලයක උපන්නද ලැබිය නොහැකි, පහත් යැයි සම්මත කුලයක උපන් බැවින් ඉතා දුලබ වූ මෙබඳු යසසට පත්ව, ආගඤ්ජුං තස්සුපට්ඨානං ඛත්තියා බ්‍රාහ්මණ බහූ ඒ මාතංගට මෙහෙවර පිණිසද උවටැන් පිණිස ද කැත් කුලවත්හුද, බමුණෝද, වෙළඳ, සුද්ද ආදී කුලවලට අයත් (යැයි සැළකෙන) බොහෝ දඹදිව මිනිස්සු පැමිණියහ යන තේරුමයි.

මෙසේ උවටැන් ලබන හේතු සම්පත් ඇති සො මාතංගො, කෙලෙස් දූවිලි පහකරන ලද බැවින් විරජං, ගරු කටයුතු බුදුවරු ආදී උතුමන්ගේ මගට පිළිපන් බැවින් මහාපථං බඹලොවට, දෙව්ලොවට යාමට හැකි බැවින් දෙව ලොක යාන යෑම කියන ලද සමවත් අටනම් යානයට අභිරුය්හ, ඒ පිළිවෙතින්, කාමරාගං විරාජෙත්‍වා කය බිඳීමෙන් හෙවත් මරණින් පසු බ්‍රහ්මලොකූපගො අහු එය එසේ උසස් යැයි සම්මත නොවූවත්, න නං ජාති නිවාරෙසි, බ්‍රහ්මලොකුප්පත්තියා බඹලොව උපත ලදැයි කියන ලදී. මේ තේරුම මෙසේ දතයුතුය.

ඒ ඒ අයුරින් සතට හිතසුව සලසන මහ බෝසතාණෝ පෙර, පහත් යැයි සම්මත සැඩොල් කුල උපන්නාහ. මාතංග නම් වූ ඔහු විරූපීව, නුවරින් පිටත, සමින් කරන ලද කුටියක වාසය කරයි. ඇතුළු නුවර ආහාර පිණිස හැසිර, ජීවිතය ගෙන යයි. මේ අතර, එක්දිනක, ඒ නුවර සුරා නැකැත් උළෙල දැන්වූ කල, සුරාලෝලීහු තමන්ට හැකි අයුරින් පිරිවර සමග කෙළිදෙලෙන් ගත කරති. දැකුම්කළු, පහදනා සුළු රූ සපුවෙන් යුතු, දෙවඟනක බඳු දිට්ඨමංගලිකා නම් වූ, පසළොස් විය සපිරි එක් බමුණු මහසල් කුල දුවක් ද, තම කුල පරම්පරාවට සුදුසු පරිදි කෙළිදෙලෙන් ගතකරන්නෙමි’යි රසකැවිලි ආදී බොහෝ නොයෙක් දේ ගැල්වල පටවා, සුදුපැහැ ගොනුන් යෙදූ යානාවකට නැගී මහ පිරිවරින් උයනට යන්නීය. ඇය “විරූපී දේ යහපත් නොවේ” යැයි දැකීමට අකමැතිය. එහෙයින් ඇය ‘දිට්ඨ මංගලිකා’ නම් වූවාය.

එකල මාතංග උදෑසනම පිබිද, පටරෙදිකඩක් හැඳ, පිත්තල සීනුවක් අතෙහි බැඳ, දුරසිටම මිනිසුන් දුටුවිට එය නාද කරමින්, ආහාර සඳහා නගරයට පිවිසෙයි. එවිට දිට්ඨමංගලිකාද (මොහු) ‘ඉවත් කරව, ඉවත් කරව’ යැයි පහත් ලෙස සිතන ජනයා ඉවත් කිරීමෙහි නියුතු මිනිසුන්ට නියෝග කරන්නී, නගර දොරටුව මැද දී මාතංග දැක ‘අර කවුරුන්දැ’යි ඇසුවාය. ‘මා මාතංග නම් සැඩොලා වෙමි’යි ඔහු කීය. ඇය ‘මෙබඳු කෙනෙකු දැක ගියවිට කිනම් යහපතක් වේදැ’යි රිය නැවැත්වූවාය. එවිට මිනිස්සුද ‘අපට උයනට ගොස් කෑමබීම ආදිය ලැබීමටද ඉඩ තිබුණි. මාතංගයා අපට අනතුරු කරන ලදැ’යි කිපී ‘සැඩොලා අල්ලා ගනිවු’යි කැටකැබලිතිවලින් පහර දී (ගල්මුල් ගසා) ‘මළේ යැයි පාදයෙන් ගෙන පසෙකට ඇද දමා කසළින් වසා ගියහ. ඔහු සිහිය ලැබ නැගිට, ‘උතුමනි, මේ දොරටුව සියල්ලන්ටම අයත්ද? නැතිනම් බමුණන්ටම පමණක් වෙන්කරන ලද්දක්දැ’යි මිනිසුන්ගෙන් ඇසීය. ‘සියල්ලන්ටම පොදු යැ’යි ඔවුහු කීහ. ‘මෙසේ සියල්ලන්ටම පොදු දොරටුවෙන් පිවිස, ආහාර ඉල්ලාගෙන යැපෙන මට දිට්ඨමංගලිකාගේ මිනිසුන් මේ මහ විපත කරන ලදැ’යි වීදියක් වීදියක් පුරා ඇවිදිමින්, ජනතාවට පවසමින්, ‘දිට්ඨමංගලිකාව නොලැබ මිස නොනැගිටිමි’යි බමුණාගේ ගෙදර දොරටුවෙහි වැතිරුණේය.

බමුණාද තම ගෙදර දොරටුවෙහි මාතංග වැතිර සිටිති’යි අසා ‘ඔහුට තුට්ටුවක් දී (ඉතාම සුළු මුදලක්) සිරුර තෙලෙන් ආලේප කරගනුව’යි කියා ඉවත් කරන ලෙස කීය. ඔහු ඊට නොකැමති විය. දිට්ඨමංගලිකාව නොලැබ නොනැගිටිමි’යි කීය. එවිට බමුණා, තුට්ටු දෙකක මුදල් දෙව, තුට්ටුවකින් කැවුමක් කෑමටත්, අනික් තුට්ටුවෙන් සිරුරෙහි (රුදා ඇති තැන්) තෙලින් ආලේප කරගනුව’යි දැන්වීය. ඔහු ඊටද නොකැමතිව, දිට්ඨමංගලිකාව ගැනම කියයි. බමුණා එය අසා, මසුරමක් දෙව, කහවණුවකින් සතරෙන් කොටසක්, අඩ කහවණුවක්, කහවණුවක්, කහවණු දෙකක්, තුනක්, සියයක් දක්වා (දීමට) අණ කළේය. මාතංගද ඊට නොකැමතිව දිට්ඨමංගලිකාවම ඉල්ලද්දී හිරු ද අවරට ගියේය. ඉක්බිති බැමිණිය පහයෙන් බැස, තිරවලින් වටකරවා ඔහු වෙතට ගොස්, ‘දරුව මාතංග, දිට්ඨමංගලිකාවගෙන් වූ වරදට කමා කරන්න. කහවණු දහසක් ගනුව, දෙදහසක්, තුන්දහසක් බැගින් මෙසේ සියදහසක් දක්වා ගනුව’යි කීවාය. ඔහු නිහඬවම වැතිර සිටියේය.

මෙසේ සතර පස් දිනක් ගත වූ විට, බොහෝ පඬුරු (තෑගි) ආදිය දුන්නත් දිට්ඨමංගලිකාව නොලද රජ කුමාරවරු ‘පිරිමියෙකු නම්, අවුරුදු කීපයක් වුවත් උත්සාහ කොට කැමති දේ ලබාගනිති, ඔබ කලකිරීමට පත් නොවන්න, ඒකාන්තයෙන්ම දින දෙක තුනකින් ඔබ දිට්ඨමංගලිකා ලබන්නෙහි’ යැයි මාතංගට කණට කොඳුරා කීහ. ඔහු නිහඬවම වැතිර ගත් ලෙසම සිටියේය. ඉක්බිති සත්වන දිනයෙහි ඒ අවට සිටින අසල්වාසීහු එක්ව ‘ඔබලා මාතංග නැගිටුවා (ඉවත් කරව) දැරිය හෝ දෙව, අප සියල්ලන් නොනසව’යි කීහ. යම් තැනැත්තකුගේ ගෙදර දොරටුවෙහි, මෙසේ වැතිර හුන් අයෙකු මැරෙත්ද, ඒ ගෙදර සහ හාත්පස ගෙවල් හතක, ගෙවල් හතක වසන්නෝ සැඩොල් බවට පත්වෙති’යි ඔවුන්ට මෙබඳු හැඟීමක් විය. එවිට දිට්ඨමංගලිකාට නිල්පැහැ රෙදිකඩක් පොරවා, බත්හැන්දක් දැමූ බඳුන් ආදිය අතට දී හඬද්දීම ඔහු ළඟට ගෙන ගොස්, එසේනම් දැරිය මෙන්න, නැගිට යව’යි (භාර) දුන්හ. ඇය පසෙක සිට ‘නැගිටින්න’ යැයි කීවාය. ‘අතින් අල්වා නැගිටුව’යි මාතංග කීය. ඈ ඔහු නැගිට වූවාය. ඔහු හිඳගනිමින්, ‘අපි ඇතුළුනුවර විසීමට ඉඩ නොලබමු, එන්න, මා නුවරින් පිටත සම් කුටියට ගෙන යන්නැ’යි කීය. ඈ ඔහු අතින් අල්ලාගෙන එහි ගියාය. පිටෙහි තබාගෙන ගිය බව ජාතක භාණකයෝ කියති. මාතංග එහි ගෙන ගොස්, සිරුරෙහි තෙල් ගල්වා, උණු දියෙන් නාවා, කැඳ පිස දුන්නාය. ඔහු, ‘මේ බමුණු දැරිය නොනැසේවා’යි කුල මුසුකිරීමක් නොකොට (පහස නොලැබ) අඩමසක් පමණ සිරුරට සවිබල ගෙන, ‘මම කැලයට යමි, ආපසු ඒමට කල්ගත වේයැයි ඔබ කලකිරීමට පත් නොවව’යි කියා, (අවට) ගෙවල්වල වසන මිනිසුන්ට ‘මැය රැකගනුව’යි අණකොට, ගෙයින් නික්ම, තවුස් වෙසින් පැවිදිව, කසිණ බවුන් වඩා, කිහිප දිනකින් සමවත් අට ද අභිඤ්ඤා පහ ද උපදවා, දැන් මා දිට්ඨමංගලිකාවගේ මනාපය වන්නේ’ යැයි අහසින් අවුත් නුවර දොරටුවෙහි බැස, දිට්ඨමංගලිකාවට (තමා වෙත) පැමිණෙන ලෙස දැන්වීය.

ඇය එය අසා, ‘පැවිදිව සිටින කිසියම් මගේ නෑදෑයෙකු මගේ අසරණ බව දැන, දැකීමට පැමිණියාහ’යි සිතන්නී, එහි ගොස් ඔහු හඳුනා දෙපා මුල වැතිර, ‘මා අනාථ කළේ ඇයිදැ’යි ඇසුවාය. මහ බෝසත් මාතංග ‘දිට්ඨමංගලිකාවනි, ඔබ දුක් නොවන්න. මුළු දඹදිව වැසියන්ගෙන් ඔබට ගරු සැළකිලි ලබාදෙන්නෙමි’ මෙසේද පැවසීය. ‘මගේ සැමියා මහා බ්‍රහ්මය, මාතංග නොවේ. මහා බ්‍රහ්ම දින හතකින් සඳ විමන පලාගෙන මා ළඟට එන්නේයැ’යි ඔබ ගොස් එම ආරංචිය පතුරුවා හළ මැනවැ’යි ද දැන්වීය. ‘හිමියනි, බමුණු මහසල් කුලදුවක් වූ මම මගේ පව නිසා මෙවන් දිළිඳු බවට පත්වීමි. එසේ කිව නොහැකි යයි ඈ කීවාය. මහ බෝසත්, ‘ඔබ මාතංගගේ බලය නොදන්නෙහි’ යැයි කියා, ඇයට එය තහවුරු වන අයුරින් නොයෙක් පෙළහර දක්වා, එසේම ඇයට අණකොට තමා වසන තැනට ගියේය. ඇය ඔහු කී ලෙස කළාය.

තම පව්කම්වලින් සැඩොලියක වූ මැයට, මහා බ්‍රහ්මයා (ඇගේ කුලවත් බව) කෙසේ නැවත ඇති කරන්නේදැ’යි අපහාස කරමින් මිනිස්සු සිනාසුණහ. ඇය තද උඩඟු බවින් යුතුව, ‘මෙයින් හයවන දින, පස්වන දින, සිවුවන, තුන්වන දින, හෙට, අද එන්නේ’ යැයි දවසින් දවස හඬ නගා කියමින් නගරයෙහි ඇවිදින්නීය. මිනිස්සු ඇය පවසන දේ විය හැකි යැයි දැන, තම නිවෙස් දොරටුවල වේදිකාවක් කරවා, (මහා බ්‍රහ්මගේ) අත අල්ලා ගැනීමට කටයුතු සලස්වා, වියපත් දැරියන් සරසවා ‘මහා බ්‍රහ්ම පැමිණි කල, (තවමත් විවාහ නොවූ කුමරි බඹසර රක්නා) කඤ්ඤා දානයක් දෙමු’යි, අහස දෙස බලමින් හුන්හ. ඉක්බිති මාතංග මහ බෝසත්, පොහෝ දිනයෙහි අහස් තලයට නැගී, ජනයා බලා සිටියදීම, සඳෙහි සඳවිමන පලාගෙන, මහාබ්‍රහ්ම රුවෙන් පිටතට ආවේය. මිනිස්සු සඳවල් දෙකක් පායා ඇතැයි සිතූහ. එහිදී කෙමෙන් කෙමෙන් පැමිණෙනු දැක, දිට්ඨමංගලිකා කීවේ ඇත්තකි. මහාබ්‍රහ්මයාම මේ දිට්ඨමංගලිකාව හික්මවීමට මාතංග ලෙසින් ආවේ’ යැයි තීරණය කළේය. මෙසේ ඔහු මහජනයා බලා සිටියදීම, දිටඨමංගලිකා සිටින තැනටම බැස්සේය. එදිනම ඇය ගැබ් ගැනීමට සුදුසුව සිටියාය. ඔහු ඇගේ නැබ ඇඟිලිතුඩින් පිරිමැදීය. ඒ පහසින් දරු ගැබක් පිහිටියේය. එහිදී, ‘ඔබට දරුගැබක් පිහිටියේය. පුතකු ලද විට, ඔහු නිසා ජීවත් වන්නැ’යි ඇයට පැවසූ (මාතංග) මහජනයා බලා සිටියදීම සඳ විමනට පිවිසියේය.

බමුණෝ, ‘දිට්ඨමංගලිකාව මහා බ්‍රහ්මගේ බිරිඳය. අපගේ මව පහළ වූවායැ’යි කියා, සත්කාර කරනු කැමතිව ඒ ඒ තැනට කැඳවමින්, මිනිසුන් එක්රැස් වීමෙන් නගර දොරටු අවහිර විය. ඔවුහු දිට්ඨමංගලිකා අමුරන් ගොඩක තබා, නහවා, සරසා අලංකාර කොට, රියක නංවා, මහත් හරසරින් නගරය වටා ගෙනගොස්, නගරය මැද වේදිකාවක් කොට, ඇය එහි ‘මහා බ්‍රහ්මයාගේ බිරිඳ’ යැයි දෙවඟනක මෙන් තබා, වාසය කරවීය. ‘ඔබට වාසය කිරීමට සුදුසු තැනක් කරමු, එතෙක් මෙහි වාසය කරනු මැනවැ’යිද කීහ. ඈ එම වේදිකාවෙහිම පුතකු බිහිකළාය. ඒ උතුම් පිරිසිදු දවසෙහි, පුතු සමග (ඇයද) හිස පටන් නහවා, ‘මණ්ඩපයෙහි උපන් බැවින්, ‘මණඩව්‍ය කුමරු’ යැයි දරුවාට නම් තැබූහ. එතැන් පටන් බමුණෝ මහා බ්‍රහ්මගේ පුතු යැයි ඔහු පිරිවරා හැසිරෙති. එමෙන්ම, නොයෙක් සිය දහස් ගණනින් පඬුරු ගෙන පැමිණෙති. ඒ බමුණෝ කුමරුට රැකවරණ සැලසූහ. එහි පැමිණෙන්නෝ ඉක්මණින් කුමරු බැහැදැකීමට ඉඩ නොලබති.

කෙමෙන් කෙමෙන් වැඩෙන කුමරු දන් දීමටද පටන් ගත්තේය. දෙනු ලබන දෑ ලබාගැනීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් පැමිණෙන දුගී දිළින්දන් ආදීන්ට නොදී, මණ්ඩව්‍ය කුමරු බමුණන්ටම දෙයි. මහ බෝසත් ද ‘මගේ පුතු කෙසේ දන් දෙයිද, නොදේ දැ’යි විමසා බලද්දී, බමුණන්ටම දෙන බව දැක, ‘සියල්ලන්ටම ලැබෙන පරිදි කටයුතු යොදමි’යි සිවුර පොරවා, පාත්‍රය ගෙන, අහසින් අවුත් පුතුගේ ගෙයි දොරකඩ සිටියේය. කුමරු ඔහු දැක, ‘මෙබඳු විකාර රූ ඇති සැඩොලකු කොහෙන් පැමිණියේදැ’යි කිපී මේ ගාථාව කීය.

කුතො නු ආගච්ඡසි රුම්මවාසී ඔතල්ලකො පංසුපිසාචකොව, සංකාරචොලං පටිමුච්ච කණෙඨ කො’රෙ තුවං හොසි අදක්‍ඛිණෙය්‍යො

බමුණෝ ‘අල්වා ගනිවු, අල්වා ගනිවු’ කියමින් ඔහු අල්ලාගෙන තලා මහත් විපතට පත්කළහ. ඔහු අහසින් ගොස්, නගරයෙන් පිටත තැනක සිටියේය. කිපුණු දේවතාවෝ කුමාරයා බෙල්ලෙන් අල්ලා, දෙපා ඉහළටත්, හිස පහළටත් තැබූහ. පිටතට නික්මුණු ඇස්දෙකින් හා මුවෙන් කෙළ වගුරුවමින්, ‘සුරු සුරු හඬින් හුස්ම හෙළමින් දුක්විඳිනු ලබයි. දිට්ඨමංගලිකා ඒ අසා ‘කිසිවෙකු පැමිණ ඇත්දැ’යි ඇසුවාය. ‘එසේය, පැවිද්දෙකු පැමිණියේ යැයි කීය. ගියේ කොතැනටද?’ ‘මේ දෙසට ගියේය’ ඇය ඒ අනුව ගොස්, ‘හිමියනි, තමා වන් දාසයාට කමා කළ මැනවැ’යි ඔහුගේ පාමුල බිම වැතිරුණාය. එවේලෙහි මහබෝසත් පිඬු පිණිස හැසිර, ලැබුණු කැඳ පානය කරමින් සිටියේය. ඔහු ඉතිරි කැඳ ටිකක්, දිට්ඨමංගලිකාට දුන්නේය. ‘යව, මේ කැඳවතුර කළයකට දමා කලතා, භූත විකාරයක් ඇති තැනැත්තාගේ මුහුණ, ඇස්, කන්, නාසා පුඩුවල ඉසව, සිරුරෙහි ද තැවරෙන සේ කැඳ විසුරුවනු, මෙසේ සුව වන්නේ යැයි ද කීය. ඇය එසේ කළාය. කුමරුට පෙර පරිදි සිහි ලද විට, ‘එන්න, පුත, පණ්ඩිතයන් කමාකරවන්නෙමු’යි පුතු ද බමුණාද ඔහුගේ පාමුල මුණින් හොවා හිඳුවා කමා කරවීය.

මාතංග පඬිතුමා සියළු දෙනාටම දානය දිය යුතුයැයි අවවාද කොට, තමන් වසන තැනට ගොස්, ‘දිට්ඨමංගලිකාව දමනය කරන ලද බව කාන්තාවන් අතර පතළය, මිනිසුන් අතර පතළව ඇත්තේ මණ්ඩව්‍ය කුමරු දමනය කරන ලද බවයි. දැන් කවරෙකු දමනය කළ යුතුදැ’යි සිතුවේය. එහිදී, බන්‍ධුමතී නුවර, බන්‍ධුමතී ගංතෙර වසන, උපතින් උසස් යැයි උඩඟු තවුසෙකු දුටුවේය. ඔහු ‘මම උපතින් ඉතා උසස් වෙමි. වෙනත් කෙනෙකු පරිහරණය කරන ජලය නොගනිමි’යි ගඟෙහි ඉහළ පෙදෙසේ වසයි. මහ බෝසත්, ඒ තවුසා වසන තැනටත් ඉහළ පෙදෙසක වාසයට සුදුසු සේ පිළියෙල කොට, උඩඟු තවුසා ජලය පරිහරණය කරනවිට, දැහැටි සපා ජලයට දැමීය. එය ගඟෙහි පාවී එනු දුටු තවුසා, ‘මෙය දැමුවේ කවුරුන්දැ’යි උඩුගං බලා ගොස්, මහ බෝසත් දැක, ‘මෙහි ඉන්නේ කවුදැයි ඇසීය. ‘ඇඳුරුතුමනි, මාතංග නම් සැඩොලාය. ‘සැඩොලා ඉවත යව, ගඟ ඉහළින් වාසය නොකරව’යි කීය. මහබෝසත් ද ‘යහපත, ඇඳුරුතුමනි’, යැයි (පිළිගෙන) ගඟ පහළ වසයි. පහළට ගසා ගෙන යන දැහැටි දඬු ආදිය (උඩඟු) තවුසා ළඟට පාවී එයි. තවුසා නැවත සැඩොලා ඉවතට යව, ගඟ පහළින් වාසය නොකරනු, ගඟ ඉහළින්ම වාසය කරනු යැයි කීය. බෝසත් තවුසා ‘යහපත ඇඳුරුතුමනි’ යැයි එසේ කළේය. නැවත ද එසේම සිදුවිය. (උඩඟු) තවුසා නැවත ද එසේම කරති’යි කිපී, ‘හිරු උදාවන වේලෙහි ඔබේ හිස සත්කඩකට පැලේවා’යි බෝසත් තවුසාට සාප කළේය. ‘යහපත, ඇඳුරුතුමනි, මම හිරු උදාවීමට නොදෙමි’යි හිරු නැගීම වැළැක්වීය. එයින් රැය ඉක්ම නොයයි. කළුවර පවතී’ යැයි බිය වූ බන්‍ධුමතීවාසීහු තවුසා වෙත ගොස්, ‘ඇඳුරුතුමනි, අපට යහපතක් වේදැ’යි ඇසූහ. ඔවුහු ඒ තවුසා රහත් වූවෙකැ’යි සිතති. තවුසා ඔවුන්ට සියල්ල පැවසීය. වැසියෝ මහබෝසත් තවුසා වෙත ගොස්, ‘හිමියනි, හිරු මුදාහළ මැනවැ’යි ඉල්ලූහ. ‘ඔබලාගේ රහත් වූ තැනැත්තා අවුත් මා කමා කරත්ද, හිරු මුදා හරිමි’යි කීය.

එවිට මිනිස්සු, ‘හිමියනි, එන්න, මාතංග පඬිතුමන් කමා කරගනුව, ඔබගේ කලහය අප වැනසීමට පත් නොකරනු මැනව’යි තවුසාට කීහ. (උඩඟු) තවුසා ‘මම සැඩොලා කමා කර නොගනිමි’යි කීය. මිනිස්සු, ‘ඔබ අප වනසන ලද්දෙහි’ යැයි අත්පා වලින් අල්වාගෙන, මහා බෝසත් තවුසා ළඟට ගෙන ගියහ. මාතංග තවුසාද ‘මගේ පාමුල දිගාවී වැතිර, කමා කරන්නේ නම්, සමාව දෙමි’යි කීය. මිනිස්සු එසේ කරන ලෙස තවුසාට පැවසූහ. ‘මම සැඩොලාට නොවඳිමි’යි (නැවත) පැවසීය. එවිට, මිනිස්සු ‘ඔබේ කැමැත්තෙන් නම්, නොවඳින්නෙහි’ යැයි අත්, පා, රැවුල, බෙල්ල ආදී තැන්වලින් අල්ලාගෙන, බෝසත් තවුසා පාමුල නිදි කරවූහ. බෝසත් තවුසාද, ‘මොහුට මම කමා කරමි, එහෙත් ඔහුට අනුකම්පාවෙන්ම හිරු උදාවීමට නොදෙමි. හිරු උදාවනවිට ඔහුගේ හිස සත්කඩකට පැලෙන්නේ’ යැයි ද පැවසීය. මිනිස්සු දැන් කුමක් කළයුතු දැයි ඇසූහ. ‘එසේනම් මොහුගේ ගෙල පමණට වතුරෙහි තබා, මැටිවලින් හිස ආවරණය කරව, හිරු රැස් පහස ලබනවිටම මැටි වැස්ම සත්කඩකට පැලෙන්නේය. එසේ පැලුනු විට, ඔහු වෙනතකට යේවා’යි මාතංග තවුසා පැවසීය. (ඔවුහු) තවුසාගේ අත් පා ආදියෙන් අල්වාගෙන එසේ කළහ. මැටි වැස්ම සත් කඩක්ව පැලී දියට වැටුණු විට තවුසා බියවී පලා ගියේය. ඒ දුටු මිනිස්සු ‘පින්වතුනි, බලව, මහණකුගේ බලය’ යැයි, දැහැටි ආදිය පිරිනමා සියළු කරුණු වටහාගෙන, (කලින් සිටි තවුසා) මෙබඳු මහණකු නොවේයැ’යිද සළකා තවුසා කෙරෙහි පැහැදුණහ. එතැන් පටන් මුළු දඹදිව රජ බමුණු ආදී ගිහියෝ, පැවිදෝ මාතංග පඬිතුමන්ට උවටැන් සඳහා පැමිණියහ. තවුසා ආයු ඇති තෙක් ජීවත්ව, මරණින් පසු බඹලොව උපන්නේය. එහෙයින් තදමිනාපි ජානාථ -පෙ- බ්‍රහ්මලොකුප්පත්තියා යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ.

මෙසේ න ජච්චා වසලො හොති, කම්මනා වසලො හොතී යන කරුණු පහදා මීළඟට න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණෙ - කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණෙ යන්න තහවුරු කරන්නට අජ්ඣායක කුලෙ ජාතා - දුග්ගච්චා ගරහාය වා වදාළහ.

අජ්ඣායක කුලෙ ජාතා යනු වේද මතුරු ඉගෙන, ඒ අනුව කටයුතු කරන, බමුණු යයි සම්මත පවුලක ඉපිද, අජ්ඣායකා කුලෙ ජාතා යයිද පාඨයකි. මන්ත්‍ර ඉගෙනුම ලද, නොකිලිටි වූ බමුණු කුලයක උපන් යන තේරුමයි. මන්ත්‍ර සකස්කොට ගත්තෝ යන අරුතින්, මත්තබන්‍ධවා, වේදයෙහි නෑයෙකු බඳු, වේදය පිහිටකොට ඇති බව කියන ලදී. තෙච පාපෙසු කම්මෙසු අභිණ්හමුපදිස්සරෙ ඔවුහු මෙබඳු කුලයක උපත ලදද මන්ත්‍ර සකස්කොට තිබුණද, පරපණ නැසීම ආදී පව්කම්හි නැවත නැවත යෙදෙති. දිට්ඨෙව ධම්මෙ ගාරය්හා සම්පරායෙ ච දුග්ගති ඔවුහු මෙසේ පතළ වෙමින්, (ඒ කටයුතුවල යෙදෙමින්) මේ ජීවිත කාලය තුල මවුපියන් විසින්ද ‘මොවුන් අපගේ පුත්තු නොවෙති. ඔවුන් කුලයට නිගරු කරමින්, අවජාතකව උපන්නාහ, ඔවුන් පලවා හරිවු’ යනුවෙන් ද, බ්‍රාහ්මණයන් විසින්, ‘මොවුන් ගැහැවියෝය, ඔවුන් බමුණෝ නොවෙති. ඔවුන්ට මලවුන් උදෙසා දෙන දාන (සද්ධ) යාග, කිරිබත් හැළි ආදිය පිරිනමන තැන්වලට පිවිසීමට ඉඩ නොදෙව, ඔවුන් හා කතාබහ නොකරව’ යනුවෙන් ද, අනෙක් මිනිසුන් විසින් ‘මොවුන් පව් කරන්නෝය, මොවුන් බමුණෝ නොවෙති’ යනුවෙන් ද ගැරහුම් ලබති. පරලොවෙහිදී ද ඔවුන්ට දුක් ලැබේ. නිරය ආදී ලෙසින් මරණින් පසු උපත ලබයි යන තේරුමයි. සම්පරායෙ වා යනුද පාඨයකි. ඔවුන්ට පරලොව ද දුක් සහිත වේ යැයි, දුක උරුම වේ යැයි අදහසයි. න තෙ ජාති එය එසේ උසස් යැයි සිතුවද, ඔබ එහි යම් හරයක් ඇතැයි බලාපොරොත්තු වුවද, ජාති හෙවත් (සම්මත ඕනෑම කුලයක) ඉපදීමෙන් අයහපත් කටයුතුවල යෙදීම බමුණකු වුවත්, සම්පරායෙ ච දුග්ගතී මේ කියන ලද පරිදි දුග්ගච්වා හෝ ඇස් ඉදිරිපිටම ගැරහීමට පත්වීම වැළැක්විය නොහැකි සේ ගාරය්හ වා න නිවාරෙති කියා ඇති අයුරුය.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, වේදය ඉගෙනීමට සම්මත කුලයක උපත ලැබුවද, ඒ බමුණන්ගේ ද ගැරහිය යුතු කරුණු ඇස් ඉදිරියෙහිම ඇතැයි දක්වමින්, (ඊට අනුකූලව) දුගතියට යාමෙන් මරණින් පසුවද බමුණු කුලයෙහි පැවැත්මක් නොමැති බව දක්වමින් න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණො යැයි මෙහිද තේරුම පහදා දී, දැන් තවත් අයුරින් එහි තේරුම නිගමනය කරමින් ‘බමුණ මෙලෙසම

න ජච්චා වසලො හොති න ජච්චා හොති බ්‍රාහ්මණො කම්මනා වසලො හොති කම්මනා හොති බ්‍රාහ්මණො

යැයි වදාළහ. ඉතිරි කරුණු කසීභාරද්වාජ සූත්‍රයට අදාලව කී පරිදි දතයුතුය. එහෙත් මෙහි අමුතුවෙන් සඳහන් කිරිමෙහිදී, නික්කුජ්ජීතං වා ආදී පදවලට මේ කරුණුද දතයුතුය. යම් තැනැත්තකු යටිකුරු කරන ලද දෙයක් උඩුකුරු කරන්නාක් මෙන්, එසේ මට වරදවා යොමු වූ කරුණු (වසල යැයි කීම) උපතින් උසස් වේ යැයි ජාතිවාදයට නතුව, උපතින්ම බමුණකු හෝ වසලයෙකු වේ යැයි තිබූ හැඟීම ඉවත් කිරීමයි. ඒ දැඩිව ගත් හැඟීමෙන් නගා සිටුවීම සැඟවූ දෙයක් හෙළිදරව් කිරීම වනුයේ ජාතිවාදයෙන් වැසුණු කම්මවාදය පැහැදිළි කිරීම නිසාය. බමුණකු, වසලයකු වීමට - මුසු නොවන, නොවක් මග එක එල්ලේම කියාදීම මං මුළාවූවකුට මඟ පෙන්වන්නාක් වැනිය. අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නා සේ, මාතංග කතා ආදිය නිදසුන් කොට (මගේ) නැණ එළිය දැල්වීමෙන් පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් ඒ ඒ ආකාරයට මට පහදා දෙන ලද බැවින් අනෙක පරියායෙන ධම්මො පකාසිතො වෙයි.

අග්ගික භාරද්වාජ (වසල) සූත්‍ර විස්තරය නිමි.