පාරාසරියත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

පාරාසරිය ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“ඡ ඵස්සායතනෙ හිත්‍වා” යනු ආයුෂ්මත් පාරාසරිය තෙරුන්ගේ ගාථාවයි. එහි උපත කෙසේ සිදුවීද? උන්වහන්සේ ද පෙර බුදුවරු හමුවෙහි දී කළ ප්‍රාර්ථනාව ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි දී පින් රැස්කර ගනිමින් පැමිණ, පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේදී වැදි කුලයෙහි උපන්හ. වියපත් වූ ඒ වැදි තෙම හැසිරෙන එක්තරා වන ලැහැබකට, ඔහුට අනුග්‍රහ පිණිස වැඩම කළ, පියදස්සි බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදුනහ. ඒ වැදි තෙමේ ද මුවන් සොයමින් එතැනට පැමිණ ශාස්තෲන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් උන්වහන්සේට සුවසේ වැඩ සිටීමට ආවරණය වන පරිදි කුළුගෙයක් වැනිවූ ගස් අතු මණ්ඩපයක් සාදා, නෙළුම් මුලින් එය වසා මහත් වූ ප්‍රීති සොම්නසක් විඳින්නේ සත්දිනක් උන්වහන්සේට වැඳගෙන සිටියේය. දිනපතා මැලවෙන මල් ඔහු ඉවත් කරයි. අලුත් මලින් කුටිය වසයි. ශාස්තෲන් වහන්සේ සත්දින ගෙවුණු පසු නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට, භික්ෂු සංඝයා පිළිබඳව සිහිපත් කළ සේක. එකෙණෙහිම අසූදාහක් පමණ භික්ෂූහු ශාස්තෲන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. “මිහිරි දහම් කථාවක් අසමු”යි දෙවියෝ රැස්වුනහ. එවිට මහත් වූ සමාගමයක් විය. ශාස්තෲන් වහන්සේ පුණ්‍යානුමෝදනාව පවත්වා, ඒ වැදි පුරුෂයා ලබන දෙව් මිනිස් සැප හා මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ දී ලබන ශ්‍රාවක බෝධිය පිළිබඳව විවරණ දී වැඩිසේක. ඒ වැදිතෙම එසේ කරන ලද පින්කම නිසා දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසරා අවුත් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජගහ නුවර බමුණු පවුලක ඉපිද වියපත්ව ත්‍රිවේද පාරගත වූයේ පරාසර ගෝත්‍රයේ බැවින් “පාරාසරිය” යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධව බොහෝ බමුණන්ට වේද මන්ත්‍ර ඉගැන්වීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ රජගහ නුවරට වැඩම වූ අවස්ථාවෙහි බුද්ධානුභාවය දැක ලැබූ ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වු හෙතෙම විදසුන් වඩා නොබෝ දිනකින් ම රහත් බවට පත් වූයේය. උන්වහන්සේ අපදාන පාලියේදී සිය චරිතය මෙසේ දැක්වූහ -

“තමන් වහන්සේ ම සියල්ල අවබෝධ කරගත්තා වූ ලෝකනායක වූ සර්‍වඥ වූ මුනිගුණයෙන් යුක්ත වූ සමාධියෙහි දක්‍ෂ වූ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකය කැමති වූහ.

මහා මුනිවූ පුරුෂෝත්තම වූ ඒ පියදස්සි බුදුරජාණෝ වන ලැහැබට පිවිස පාංශුකූල සිවුර අතුරා සමවත් සුවයෙන් වැඩහුන්හ.

එකල්හි මම වනයෙහි හැසිරෙන මුව වැද්දෙක් වූයෙමි. තිත් මුවෙකු සොයමින් වනයේ ඇවිද ගිය මම එහිදී චතුරෝඝයන් තරණය කළ ආශ්‍රව රහිත වූ පිපියා වූ සල් ගසක් බඳු වූ අහස මැදට පැමිණි සූර්යයා බඳු වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි.

දේවාතිදේව වූ මහත් යශස් ඇති ඒ පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටු මම ස්වාභාවිකවම හටගත් විලකට බැස පියුම් රැගෙන ආවෙමි.

සියස් පත් ඇති මනරම් වූ පියුම් රැගෙන ආ මම, කුළුගෙයක් සාදා එය පියුමින් වැසූවෙමි.

පස් මරුන් ජයගත් සත්වයන්ට අනුකම්පා කරන කාරුණික මහාමුනීන්‍ද්‍ර වූ පියදස්සී බුදුහු දවල් රෑ සතක් ඒ කුළුගෙයි විසූහ.

පරණ පියුම් ඉවත් කළ මම අලුත් පියුම් වලින් කුළුගෙය සෙවිලි කළෙමි. එකෙණෙහිම ඇඳිලි බැඳ සිටියෙමි.

සමාධියෙන් නැගිට සිටි ලෝකනායක වූ පියදස්සී බුදුරජාණෝ, දස දෙස බලමින් වැඩහුන්හ.

එවිට ම පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සුදස්සන නම් අග්‍ර උපස්ථායක භික්‍ෂුව බුදු සිත දැන, අසූදාහක් භික්‍ෂූන් පිරිවරා වනයේ සුවසේ වැඩහුන් ලෝකනායකයන් වහන්සේ වෙත එළඹියේය.

එවිට වන ලැහැබෙහි අධිගෘහිත සියලුම දෙවියෝ ද බුදුසිත දැන එතැනට රැස්වූහ.

කුම්භාණ්ඩයන් ද රකුසන් සහිත යකුන් ද රැස්වූ කල්හි, භික්‍ෂු සංඝයා ද වැඩම වූ කල්හි බුදුහු මෙසේ වදාළහ.

“යමෙක් සතියක් පුරා මා පිදුවේ ද මට ආවාසයක් කරවූයේ ද ඔහු කවරෙක්දැයි මම පවසමි. එසේ පවසන මාගේ වදන් අසවු,

ඉතා දුකසේ දැකිය හැකි වූ ඉතා සියුම් වූ ද ඉතා ගැඹුරු වූද ඒ පින්කම මැනවින් ප්‍රකාශිතය. එය නුවණින් බලා පවසන්නෙමි. ඒ මාගේ වචනය අසවු.

මොහු දාහතර කල්පයක් දිව්‍යරාජය විචාරන්නේය. පියුමක් මෙන් වැසුණු මහත් වූ කුළුගෙයක් අහසේ සිට ඔහුට සෙවන දෙයි. මේ පින්කමේ විපාකය එයයි. මෙතෙම කල්ප දෙදහස් හාරසියයක් දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසරන්නේය.

ඒ සියලු තැන්හිදී මල් මුවා වියනක් අහස් හි පහළ වන්නේය. පියුම් පතෙහි දිය නො තැවරෙන්නා සේ මොහුගේ සිතේ ද ක්ලේශයෝ නොතැවරෙති. මොහු පංචනීවරණ ධර්‍ම සිතින් දුරලා, සසුන් ගතවීමෙහි සිත් උපදවා ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදිවන්නේය. මල්මුවා විමනක් දරමින් ගිහිගෙන් නික්මෙන්නේය.

ප්‍රාඥ වූ සිහියෙන් යුක්ත වූ රුක්මුල් හි වසන මොහුට පැවිදි වූ පසුද මල්වියනක් අහසෙහි දරන්නේය.

මොහු චීවර, පිණ්ඩපාත, සේනාසන හා ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන සිවුපසය භික්‍ෂු සංඝයාට පුදා අනාශ්‍රව වී පිරිනිවන් පාන්නේ ය.

ඒ මම කුළු ගෙයකින් පැවිද්දට නික්මුණෙමි. රුක්මුල් හි වසන කල ඒ කුළු ගෙය ද දැරීමි.

චීවර පිණ්ඩපාත ආදියෙහි අපේක්‍ෂාවක් මට නැත. කරන ලද පින්කම නිසා සිවුපසය අනූනව ලබමි.

මවිසින් ගණන් කළ නොහැකි කල්ප ගණනක් ඉක්මවන ලද්දේය. ඒ කල්ප හිස් ලෙස ගෙවූ මම බුදුවරු රැසක් අතහැර දැමුවෙමි.

මෙයින් කල්ප එක්දහස් අටසියයකට පෙර පියදස්සී බුදුහු ලොව පහළවූහ. මම උන්වහන්සේ ඇසුරු කොට මේ ජන්මයට එළඹියෙමි.

මෙහිදී පසැස් ඇති අනෝම නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, එළඹ අනගාරී වූ සසුනෙහි පැවිදි වූ මා හට පස්මරුන් ජයගත් දුක් කෙළවර කළ බුදුහු පිළිවෙත් මග දෙසූසේක. ඒ ධර්‍මය ඇසූ මම නිවණට පැමිණියෙමි.

ශාක්‍ය කුල තිලක වූ ඒ ගෞතම නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ සියලු ආශ්‍රව සිඳ අනාශ්‍රව ව වෙසෙමි.

මීට කල්ප එක්දහස් අටසියයකට පෙර බුදුරජුන්ට යම් පූජාවක් කළෙම් ද ඒ නිසා දුගතියක් නොදනිමි. බුද්ධ පූජාවේ විපාකය මෙබඳුය.

දැන් මම සියලු කෙලෙස් දැවූයෙමි. -පෙ- බුදුරදුන්ගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.

රහත් බවට පත් ව තම පිළිවෙත සිහිපත් කර බැලූ පාරාසරිය තෙරණුවෝ හටගත් සොම්නසින් තම ප්‍රීතිය පහළ කිරීම් වශයෙන් මේ ගාථාව වදාළහ.

“ඡඵස්සායතනෙ හිත්‍වා ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො, අඝමූලං වමිත්‍වාන පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො”

එහි “ඡඵස්සායතනෙ හිත්‍වා” යනු චක්‍ෂු සම්ඵස්සාදී සයක් වූ සම්ඵස්සයන්ගේ ඉපදීමට කරුණු වූ බැවින් ‘ස්පර්ශායතන’ යැයි ලැබූ නම් ඇති චක්‍ෂු (ඇස) ආදී ආධ්‍යාත්මික ආයතන සය. ඒ හා බැඳුනු කෙලෙසුන් ප්‍රහාණ කිරීම් වශයෙන් අත්හැර, “ගුත්තද්වාරො සුසංවුතො” යනු එම චක්‍ෂුද්වාරාදිය මනාව වැසූ බැවින් ඒ හා බැඳී පවතින අභිධ්‍යාදී පාපධර්‍මයන් පිවිසීම වැළැක්වීම වශයෙන්, සිහිය නමැති දොර කවුළුව මනාව වසා සංවර වූයෙමි. නැතහොත් මනස සයවැනි කොට ඇති සදොර කියූ ආකාරයෙන්ම රක්‍ෂා කරනලද බැවින් වැසූ දොර ඇත්තේ, කායාදිය මනාව සංවර වූ බැවින් “සුසංවුතො” නම් වේ. මෙසේ මෙහි අර්ථ දත යුතුයි. “අඝ මූලං වමිත්‍වාන” සංසාරික දුකට මුල් වූ අවිද්‍යා, භවතණ්හාදී දෝෂ හෝ සියලුම කෙලෙස් දෝෂ, ආර්යමාර්ගය නම් විරේක පානය කිරීමෙන් වමාරා ස්ව සන්තානයෙන් බැහැර කොට ඉවත් කරන ලදුයේ, “පත්තො මෙ ආසවක්ඛයො” කාමාදි ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය වන බැවින් හෝ එම ආශ්‍රව නැතිකිරීමෙන් පැමිණිය යුතු බැවින් නිවණ ද අර්හත්‍වය ද ‘ආසවක්ඛය’ නම් වේ. උන්වහන්සේ “ආශ්‍රවක්‍ෂයට පැමිණියහ. අවබෝධ කරගත්හ”යි උදන් ඇණීම් වශයෙන් රහත්බව ප්‍රකාශ කළසේක.

පාරාසරිය ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.