කප‍්පත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

කප්ප ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“නානාකුලමල සම්පුණ්ණො” යනු ආයුෂ්මත් කප්ප තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවන්ය. ඒවායේ උපත කෙසේ ද? උන්වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කළ ප්‍රාර්ථනා ඇති ව ඒ ඒ භවයේ දී කුසල් දහම් රැස්කරමින් අවුත්, සිද්ධත්‍ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ දී මහත් ධනවත් පවුලක ඉපිද නුවණැති බවට පත්වූහ. ඔහු නානාවිධ වර්ණවත් විසිතුරු වස්ත්‍රයන්ගෙන් ද නානාප්‍රකාර ආභරණයන්ගෙන් ද, නානාප්‍රකාර මැණික් රත්නයන්ගෙන් ද බොහෝ මල්මාලාදියෙන් ද කප්රුකක් අලංකාරව සාදා ඉන් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයට පූජා කළේය. ඒ පින්කමේ විපාක වශයෙන් දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසැරූ හෙතෙම, මේ බුද්ධෝත්පාදයේ දී මගධ රට මණ්ඩලික රජ පවුලක ඉපිද පියාගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍යයේ පිහිටා කාමයන් හි අතිශයින් ගිජුව, ඇලී වාසය කළේය. මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් නැගිට ලොව දෙස බැලූ ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ඤාණ දැලට ඔහු හසුවිය. “ඔහුට කුමක් සිදුවන්නේ ද? විමසූ තථාගතයන් වහන්සේ, “මෙතෙම මා සමීපයේ දී අසුභ කථාව අසා කාමයන් හි නොඇලුණු සිත් ඇතිව පැවිදි ව, රහත්වන්නේය”යි දැන අහසින් එතැනට වැඩමවා මේ ගාථාවන්ගෙන් කප්ප රජුට දහම් දෙසූහ.

“නානාකුලමල සම්පුණ්ණො මහා උක්කාරසම්භවො, චන්‍දනිකංව පරිපක්කං මහාගණ්ඩො මහාවණො.”

“පුබ්බරුහිර සම්පුණ්ණො ගුථකූපෙන ගාළ්හිතො, ආපොපග්ඝරණො කායො සදා සන්‍දති පූතිකං”

“සට්ඨි කණ්ඩර සම්බන්‍ධො මංසලෙපනලෙපිතො, චම්ම කඤ්චුක සන්නද්ධො පූතිකායො නිරත්‍ථකො”

“අට්ඨි සංඝාටඝටිතො නහාරුසුත්ත නිබන්‍ධනො, නෙකෙසං සංගතීභාවා කප්පෙති ඉරියාපථං.”

“ධුවප්පයාතො මරණස්ස මච්චුරාජස්ස සන්තිකෙ, ඉධෙව ඡඩ්ඩයිත්‍වාන යෙනකාමං ගමො නරො.”

“අවිජ්ජාය නිවුතො කායො, චතුගන්‍ථෙන ගන්‍ථිතො, ඔඝ සංසීදනො කායො, අනුසයජාලමොත්‍ථතො.”

“පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො, විතක්කෙන සමප්පිතො, තණ්හාමූලෙනානුගතො මොහච්ඡදනඡාදිතො.”

“එවායං වත්තතී කායො කම්මයන්තෙන යන්තිතො, සම්පත්ති ච විපත්‍යන්තා, නානාභාවො විපජ්ජති.”

“යෙමං කායං මමායන්ති අන්‍ධබාලා පුථුජ්ජනා, වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්බවං.”

“යෙමං කායං විවජ්ජෙන්ති ගුථලිත්තංව පන්නගං, භවමූලං වමිත්‍වාන පරිනිබ්බායිස්සන්ත්‍යනාසවා.” තී.

මේ ගාථාවන්ගෙන් අනේක ප්‍රකාර ව තත්ත්‍වාකාරයෙන් ම ශරීරස්වභාවය දැක්වෙන අසුභ කථාව ඇසූ එරජු, තම කය පිළිකුල් කරමින්, අප්‍රියකරමින් හටගත් සංවේගයට පත් සිතින් යුක්තව ශාස්තෲන් වහන්සේට වැන්දේය. වැඳ “ස්වාමීනි, මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙන් පැවිද්ද ලැබේ නම් මැනවි. උපසම්පදාව ලැබේ නම් මැනවි.”යි පැවිද්ද ඉල්වීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයෙහි සිටි භික්‍ෂුවක් කැඳවා, “මහණ, යව මොහු පැවිදි උපසම්පදා කර රැගෙන එව” යි අණකළ සේක. ඒ භික්‍ෂුව තම පඤ්චක කර්මස්ථානය දී පැවිදි කරන අවස්ථාවේ ඒ රජතුමා හිසකෙස් බාද්දීම සිවුපිළිසිඹියාපත් මහ රහත් ඵලයට පත්විය. අපදාන පාළියේ දී කප්ප හිමියෝ මෙසේ වදාළහ.

“මම සිද්ධත්‍ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්තූපය ඉදිරියෙහි විසිතුරු දුහුල් එල්ලා කප්රුකක් පිදුවෙමි.

දිව්‍ය වූ මනුෂ්‍ය වූ ආත්මභාවයන් හි දී මාගේ දොරටුව හොබවමින් කප් රුකක් පිහිටියේය.

මම ද මා ඇසුරු කළ සැම ද ඒ කප්රුකින් දුහුල් ගෙන හැන්දෙමු.

මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර යම් කප්රුක් පූජාවක් කළෙම් ද එදා සිට මම දුගතියක නූපන්නෙමි. කප්රුක් දානයේ විපාක මෙබඳුය.

මෙයින් සත්වන කල්පයේ සත්රුවනින් හෙබි මහත් බලැති සුචෙල නම් සක්විති රජුව අට වරක් සැප වින්දෙමි.

දැන් මම කෙලෙස් දැවුයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”

රහත් බවට පත් වූ උන්වහන්සේ උපසම්පදාව ලබා, ශාස්තෲන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ එකත් පසෙක හිඳ, තමා රහත් වූ බව ප්‍රකාශ කරනු සඳහා බුදුරදුන් මුලදී වදාළ ගාථා දහය ම නැවතත් දේශනා කළහ. එනිසා ම එම ගාථාවන්ට “කප්ප ථෙරගාථා” නාමය විය.

එම ගාථාවන් හි “නානාකුලමල සම්පුණ්ණො” නානාප්‍රකාර අශුචියෙන් මලයෙන් පිරුණු, කෙස්, ලොම් ආදී නානාවිධ අශුචි කොටස්වලින් පිරුණු, “මහා උක්කාරසම්භවො” උක්කාර යනු වැසිකිළිය යි. මවගේ කුසේ හුමාලයෙන් තැම්බූ වැසිකිළියක මෙන් සිට උපදින බැවින් “මහා උක්කාර” යනු මවුකුස යි. ඒ මවු කුසින් මේ ශරීරය උපන්නේය යන අරුතින් “මහා උක්කාර සම්භව” නම් වේ. “චන්‍දිකං” ඉඳුල් දිය, ගැබ්මල් ආදිය දමන ස්ථානයක් බඳු, යමක දණක් පමණ අසුභයන්ගෙන් පිරී පවතී ද එබඳු ගවරවලක් බඳු, “පරිපක්කං” පරණ වූ, පැරණි සැඬොල් ගම් දොරටුවක ග්‍රීෂ්ම කාලයේ කැපූ වලකට විශාල වැසි බිනු ඇති මහා වැස්සක් වැටී මෙන් මුළු ගමේම වූ මළමුත්‍ර, ඇට, සම්, නහර, කෙළ, සෙම්, සොටු ආදී නානාප්‍රකාර කුණප දිය පහරින් ගසා ගෙන ගොස්, මඩ මිශ්‍ර වතුර සමඟ දින කිහිපයක් පැසීමෙන්, මී මැසි මදුරු පණු ආදීන්ගෙන් පිරීගිය, සූර්යතාපයෙන් තැවී පැසී ගිය, මතුපිට පෙන බුබුළු පිරි, ඉතා තද කළු පාටින් යුතු, අතිශය දුගඳ හමන, පිළිකුල් වූ ගවරවළක් බඳුය.” යන අදහසයි. එසේම දුක්ගෙනදෙන හුලක් බඳුවූ, අශුචි වැගිරෙන බැවින් ද ජරාමරණ උපදවන බැවින් ද ඉදිමෙන, පැසෙන, බිඳීයන ස්වභාව ඇති බැවින් ද මහත් ගඬුවක් වැනි වූ මේ කය “මහාගණ්ඩො” මහා තුවාලයකි. සෑම තැනකම දුක් වේදනා ගෙනදෙන ගඬුවලින් පිරි, අශුචි වැගිරෙන මහත් වණයක් බඳුය. “මහාවණෙ” වර්චස්වලින් යුතු “ගුථකූපෙන ගාළ්හිතො” නැතහොත් අශුචි වැගිරෙන, “ගුථ කූපෙ නිබාහිතො” යන පාඨය ද යෙදේ. “අශුචිවලින් නික්මෙන” යන අර්ථය එහි ඇත. “ආපො පග්ඝරණො කායො සදා සන්‍දති පූතිකං” මේ කය ආපොධාතුව නිසා සැමදාම වැගිරෙයි. කිසි දිනෙක පවිත්‍ර දේ නොවැගිරෙයි.

“සට්ඨිකණ්ඩරසම්බන්න්‍ධො” බෙල්ලෙ උඩ සිට ශරීරය පුරාම පැතිරී ගිය, පූර්ව, පශ්චිම, දකුණු, වම් යන පැති සතරේ පහ පහ බැගින් වූ නහර සතලිසකි. මෙසේ සැට කඩකට බෙදීගිය සැටක් මහනහරින් මුලු ශරීරයම වෙලී පවතී. “සට්ඨිකණ්ඩරසමන්‍ධො” නම් වේ. “මංස ලෙපන ලෙපිතො” මංස, මස් නම් බදාම තවරන ලද. නවසීයක් මස් පෙති වලින් තවරන ලද “චම්මක කඤ්චුක සන්නද්ධො” සම නම් කඤ්චුකයෙන් සර්ව ප්‍රකාරයෙන්ම, වටකර වසන ලද්දේය. “පූතිකායො” සෑම ආකාරයෙන්ම කුණු ගඳ ඇති කය “නිරත්‍ථකො” ප්‍රයෝජනයක් නැත. අනිකුත් සතුන්ගේ ශරීරයේ සම් ආදී ද්‍රව්‍ය ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වන නමුත් මිනිස් ශරීරයේ කිසිවක් ප්‍රයෝජනයට නොගනියි. “අට්ඨිසංඝාටඝටිතො” අතිරේක වූ තුන්සියයක් ඇටවලින් එකට බැඳී සම්බන්‍ධ කරන ලද “නහාරු සුත්තනිබන්‍ධනො” නූල් වැනි නවසීයක් නහරවලින් වෙලනා ලද “නෙකෙසං සංගතීභාවා” සිවු මහා භූත, ජීවිතින්‍ද්‍රිය, ආශ්වාස, ප්‍රශ්වාස, විඤ්ඤාණාදියේ එක්වීමෙන්, ඒකරාශීවීමෙන් සම්බන්‍ධ වී නූල් යෙදී ක්‍රියා කරන යන්ත්‍රයක් මෙන් සිටීම් ආදී ඉරියවු පවත්වයි.

“ධුවප්පයාතො මරණස්ස” මරණය සඳහාම ඒකාන්ත වූ ගමන් ඇති, උපතේ පටන් මරණය කරා නිරතුරුව පැමිණෙන ඒ මෘත්‍යුරාජ නම් මරණය සමීපයේ සිටී. “ඉධෙවඡඩ්ඪයිත්‍වාන” මේ ලෝකයේ ම කය හැරදමා තමා කැමති ස්ථානයකට මේ සත්ත්‍වයා ගමන් කරයි. කය මෙහි ම හැර දමා යන බැවින් මේ කය සමග එක්වීමක් නොකළ යුතුයි.

“අවිජ්ජාය නිවුතො” අවිද්‍යා නීවරණයෙන් වැසුනු, වෙලීගත් “ඒ අවිද්‍යාව නිසාම මේ කයට සත්ත්‍වයා ඇලී පවතියි” යන අදහසයි. “චතුගන්‍ථෙන” අභිධ්‍යාව ආදී කය පිළිබඳ දැඩි ඇල්ම ප්‍රමුඛ සිවුවැදෑරුම් ග්‍රන්‍ථයන්ගෙන් වෙලීගත්, වෙලාගැනීම් වහයෙන් ශරීරය දැඩිවගත්, “ඔඝසංසීදනො” කාමාදී සිවු ඕඝයන්හි ගැලුණු, බැසගත්, ප්‍රහීණ නොවී සත්ත්‍ව සන්තානයේ ඇලී පැවතීම් හේතුවෙන් කාමරාගාදිය “අනුසය” නම් වේ. ඒ අනුසය දැලින් මැඩගත්, අභිභවනය කළ බැවින්, “අනුසයජාලමොත්‍ථතො” මෙහි ‘ම’ කාරය පදසන්‍ධි කරන්නකි. ගාථාව සුඛෝච්චාරණය පිණිස දීර්ඝ කරන ලදි. “පඤ්චනීවරණෙ යුත්තො” කාමච්ඡන්‍ද ආදී පස් වැදෑරුම් නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් යුක්තව, මෙය කරණාර්ථයේ සත්තමී විභක්ති පදයකි.

කාමවිතර්කාදී මිථ්‍යා විතර්කවලින් යුක්ත වූ, “විතක්කෙන සමප්පිතො,” “තණ්හාමුලෙනානුගතො” තණ්හාව නම් භවමූලයෙන් ලුහුබැඳ ගත්, “මොහච්ඡදනඡාදිතො” මොහ නම් පියනින් වසන ලද, මේ සියලුම විඤ්ඤාණ සහිත කරජ කාය සඳහා මෙය කියන ලදි. ආත්මභාවය සවිඤ්ඤාණික වූවක් මය. “මහණෙනි, සිඳ දැමූ භවයන්ට පැමිණවීම් ඇති තථාගත ශ්‍රී ශරීරය මෙහි සිටියි. මේ කය මය, නාමරූප බාහිර ධර්ම වේ.” ආදියෙහි ආත්මභාවයට “කාය” නම යෙදේ. “එවායං වත්තනි කායො” නොයෙක් කුණපයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ ද අවිද්‍යාවෙන් වැසුණා වූ ද ආදී වශයෙන් ඉහත පැවසූ ලෙස මේ කය පවතියි. මෙසේ මේ කය පවතියි, ක්‍ෂේම නම් නිවණට යා නොදී යෑමට නොහැකි සේ හකුළුවයි. සුගති දුගතිවලම උපදවමින් සසර පැවැත්ම ඇතිකරයි. “සම්පත්ති ච විපත්ත්‍යන්තා” මෙහි යම් සම්පත්තියක් වේ නම් එය විපත් කෙළවර කර ඇත. සියලු යෞවනභාවයන් ජරාව කෙළවර කර ගෙන ඇත. සියලුම නිරෝගිකම ව්‍යාධිය, ලෙඩවීම අවසර කර ඇත. සියලුම ජීවිත මරණය කෙළවර කර ඇත. සෑම එක් වීමක් ම වෙන්වීමකින් අවසන් වේ. එනිසා “නනාභාවො විපජ්ජති” යැයි කියන ලදි. නානාභාව නම් වෙනස් වීමයි, විප්‍රයෝගය යි. එය කිසිකලෙක “වෙන්වන” පුද්ගල වශයෙන් ද කිසිකලෙක “වෙන්විය යුතු” වශයෙන් ද යනාදී ලෙස විවිධත්‍වයට පැමිණේ.

“යෙ මං කායං මමායන්ති,” අඳබාල පුහුදුන් පුද්ගලයෝ මෙසේ අසුභ වූ අනිත්‍ය වූ, අස්ථිර වූ, දුක්ගෙන දෙන, නිසරු, මේ ශරීරය “මෙය මාගේය” මමායනය කර ගනිමින් ඡන්දරාගය උපදවති, ජාති වශයෙන් ඝෝර භයානක වූ, අනුවණයන් විසින් ඇලිය යුතු හෙයින් “සොහොන” නම් වූ සසරට නැවත නැවත ඉපිද මැරීම් වශයෙන් පැමිණෙති. සසර වර්ධනය කර ගනිති. “ආදියන්ති පුනබ්භවයං” යි එනිසා කියන ලදි.

“යෙමං කායං විවජ්ජෙන්ති ගුථලිත්තංව පන්නගං” යම් සැප කැමති, ජීවත්වනු කැමති පුරුෂයකු අසුචි වැකුණු සර්පයකු දැක, ඌ ඉතා පිළිකුල් බැවින් ද අතිශය භය උපදවන බැවින් ද දුරින් ම දුරු කරන්නේ ද, එමෙන්ම පණ්ඩිත කුලපුත්‍රයෝ අශුචි භාවයෙන් පිළිකුල් සහගතවූ ද අනිත්‍යභාවයෙන් බිය සහිත වූ මේ කය දුරුකරති. කය පිළිබඳව ඇති ඡන්දරාගය ප්‍රහාණය කරති. ඔවුහු සසරට මුල් වූ අවිද්‍යාව, භව තණ්හාව වමාරා, නැතිකර, අතිශයින් ම දුරුකර, ඒ නිසාම සර්වප්‍රකාරයෙන් ම ආශ්‍රව රහිත වූ සෝපාදිසේස හා අනුපාදිසේස නිර්වාණධාතුන්ගෙන් පිරිනිවෙන්නෝ වෙති.

කප්ප ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.