අධිමුත‍්තත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

අධිමුත්ත ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

විසිවන නිපාතයෙහි යඤ්ඤත්‍ථං යනාදී වූ ආයුෂ්මත් අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ ගාථාවන්ය. උන්වහන්සේද පෙර බුදුවරයන් සමීපයෙහි කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇත්තේ ඒ ඒ භවවල පින් රැස් කරන්නේ අත්‍ථදස්සී බුදුන් කල පොහොසත් කුලයක ඉපිද ව්‍යක්ත බවට පත්ව බුදුන් පිරිනිවන්පෑ කල්හි භික්‍ෂු සංඝයාට උපස්ථාන කරන්නේ මහදන් පැවැත්වීය. ඔහු ඒ පිනින් දෙවිමිනිසුන් අතර සැරිසරන්නේ මේ බුද්ධෝත්පත්ති කාලයෙහි ආයුෂ්මත් සංකිච්ච තෙරුන්ගේ නැගණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. අධිමුත්ත යැයි මොහුට නම් ලැබිණ. ඔහු වැඩිවිය පත්වූයේ තම මාමා වූ තෙරුන්වහන්සේ ලඟ පැවිදිව විදර්ශනා වඩන්නේ සාමණේර අවස්ථාවේදීම රහත් බවට පත්විය. එබැවින් අපදානයෙහි මෙසේ කියන ලදී.

ලෝකයට පිහිට වූ උතුම් අත්‍ථදස්සී බුදුන්වහන්සේ පිරිනිවන්පෑ කල්හි පහන් සිතින් භික්‍ෂු සංඝයාට උපස්ථාන කළේය.

ඍජු ගුණෝපේත වූ සමාහිත වූ සිත් ඇති සංඝරත්නයට ආරාධනාකොට මණ්ඩපයක් සාදවා උතුම් සංඝරත්නයට උක්ගස් වැළඳවීය.

යම් යම් දේව ආත්මයක හෝ මනුෂ්‍ය ආත්මයක උපදින්නෙම්ද මේ පින් බලයෙන්, සියළු සත්ත්වයන් පරදවා ඉදිරියෙන් සිටින්නෙමි.

එකල්හි කල්ප දහඅටක් යම් දානයක් දුන්නෙම්ද, දුගතියක නූපදින්නෙමි. ඒ මේ උක්ගස් දානයේ ඵලවිපාකයයි.

මා විසින් කෙලෙස් තවන ලදී. බුදුන්ගේ අවවාදය ඉටු කළෙමි.

රහත්බවට පැමිණ සමාපත්ති සුවයෙන් කල්ගෙවන්නේ උපසපන් වනු කැමැත්තේ මවගෙන් විමසන්නෙමියි මව් සමීපයට යන්නේ අතරමගදී දේවතාවියකට බිලිපූජාවක් කිරීම සඳහා මස් සොයමින් ඇවිදින්නා වූ සොරුන් පන්සියයකට මුනගැසිණ. දේවතාවියට බිල්ලක් වේවායි ඔහුවද සොරු අල්ලා ගත්හ. සොරුන් විසින් අල්ලාගන්නා ලද නමුත් භය නැතිව තැති ගැන්මකින් තොරව ප්‍රසන්න මුහුණින් යුතුව සිටියේය. ඔහුව දැක පුදුමයට පත් සිත් ඇති සොරදෙටුවා ඔහුට ප්‍රශංසා වශයෙන්.

යඤ්ඤත්‍ථං වා ධනත්‍ථං වා යෙ හනාම මයං පුරෙ, අවසෙ තං භයං හොති වෙධන්ති විලපන්ති ච.

තස්ස තෙ නත්‍ථි භිතත්තං භීය්‍යො වණ්ණො පසීදති, කස්මා න පරිදෙවෙසි එවරූපෙ මහබ්භයෙ.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසීය. එහි යඤ්ඤත්‍ථං යනු යාගය පිණිස දෙවියන්ට බලි පූජාවක් කිරීම සඳහා යන අර්ථයි. ‘වා’ ශබ්දය විකල්ප අර්ථය සඳහාය. ධනත්‍ථං යනු සන්තක සියළු දේ පැහැරගැනීම සඳහාය. යෙ හනාම මයං පුරෙ සියළු දේ පැහැරගැනීම සඳහා. යෙ හනාම මයං පුරෙ යනු අපි පෙර යම් යම් සත්ත්වයන් ඝාතනය කෙළෙමුද යනුවෙන් අතීත අර්ථයෙහි වර්තමාන ක්‍රියාපදය යෙදීය. අවසෙ යනු ඉතිරි නොකොට, තං යනු ඔවුන්ගේ අවසෙස යැයිද පාඨයක් ඇත. අප විසින් අල්ලාගත් පසු එකකු හැර ඉතිරි අයට, අයං එව වා යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත. භයං හොති යනු මරණ භයයි. යම්හෙයකින් ඔව්හු කම්පාවෙත්ද, වැළපෙත්ද, සිතෙහි බිය නිසා කම්පාවෙත්ද ස්වාමීනි! නුඹලාට මේ මේ දේ දෙන්නෙමු. දාසබවට පත්වන්නෙමු ආදිය කියමින් වැළපෙත්.

තස්සතෙ යනු යම් ඒ නුඹ වනාහි අප විසින් දේවතාවියට බිලිදීම සඳහා මරණයට පත්කිරීමට ඔසවන ලද කඩු දැක බියට පත්වූයේ තැති ගනී. භීතං යනු බියසුළු බව. භයවෙත් යනු අර්ථයි. භීය්‍යොවණ්ණො පසීදති යනු ප්‍රකෘති වර්ණයටත් වඩා වැඩියෙන් තාගේ මුහුණෙහි පැහැය බබලයි. ඉදින් මොවුන් මා දැන්ම මරන්නේ නම් උපාදාන රහිතව පිරිනිවන් පාන්නෙමි. දුක් සමූහය බැහැර යන්නේ යැයි විශාල සොම්නසක් ඒ තෙරුන්ට ඇතිවිය. එවරූපෙ මහබ්භයෙ යනු මෙබඳු මහත් වූ මරණ බියක් එළඹි කල්හි හේත්‍වර්ථයෙහි මේ ආධාර වචනයයි.

දැන් තෙරුන් වහන්සේ සොරදෙටුවාට පිළිතුරු දීමේ ස්වරූපයෙන් බණ කියන්නේ.

නත්‍ථි චෙතසිකං දුක්‍ඛං අනපෙක්‍ඛස්ස ගාමණී, අතික්කන්තං භයා සබ්බෙ ඛීන සංයොජනස්ස චෙ.

ඛීණාය භවනෙත්තියා දිට්ඨෙධම්මෙ යථා තථෙ, නභයං මරණෙ හොති භාරනික්‍ඛෙපණෙ යථා.

සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ මග්ගෙචාපි සුභාවිනො, මරණෙ මෙ භයං නත්‍ථි රොගනමිව සංඛයෙ.

සුචිණ්ණං බ්‍රහ්මචරියං මෙ මග්ගෙචාපි සුභාවිනො, නිරස්සාදා භවා දිට්ඨා විසං පීත්‍වාව ඡඩ්ඩිතං.

පාරගු අනුපාදානො කත කිච්චො අනාසවො, තුට්ඨො ආයුක්‍ඛයා හොති මුත්තො ආඝාතනා යථා.

උත්තමං ධම්මතං පත්තො සබ්බලොකෙ අනත්‍ථිකො, අදිත්තාච ඝරාමුත්තො මරණස්මිං න සොචති.

යදත්‍ථි සංගතං කිඤ්චි භවො වා යත්‍ථ ලබ්භති, සබ්බං අනිස්සරං එතං ඉතිවුත්තං මහෙසිනා.

යො තං තථා පජානාති යථා බුද්ධෙන දෙසිතං, න ගණ්හාති භවං කිඤ්චි සුත්තතංච අයොගුලං.

න මෙ හොති අහොසින්ති භවිස්සන්ති න හොතිමෙ, සංඛාරා විගමිස්සන්ති තත්‍ථ කා පරිදෙවනා.

සුද්ධං ධම්ම සමුප්පාදං සුද්ධං සංඛාර සන්තතිං, පස්සන්තස්ස යථාභූතං නභයං හොති ගාමණී.

තිණකට්ඨසමං ලොකං යදා පඤ්ඤාය පස්සති, මමත්තං සො අසංවින්‍දං නත්‍ථි මෙති න සොචති.

උක්කණ්ඨාමි සරීරෙන භවෙනාම්හි අනත්‍ථිකො, සොයං භිජ්ජස්සති කායො අඤ්ඤොච න භවිස්සති.

යං වො කිච්චං සරීරෙන තං කරොථ යදිච්ඡථ, න මෙ තප්පච්චයා තත්‍ථ දොසො පෙමඤ්ච හෙහිතී ති.

මේ ගාථා ප්‍රකාශ කරන ලදී.

ඔහුගේ පුදුම සහගත ලොමුදැහැගන්වන වචනය අසා ආයුධ පසෙක දමා ඒ මානවකයෝ මෙය කීවාහ.

මෙය සංගායනා කාරක තෙරවරුන් විසින් කියන ලද ගාථාය. ඉන්පසුව එන ගාථා තුන සොරුන්ගේත් තෙරුන්ගේත් ප්‍රකාශන හා එයට පිළිතුරු ගාථාවන්ය.

ස්වාමීනි, කවරනම් තපසක් කොට කවරනම් ගුරුවරයෙක් ඇතිව, කවරකුගේ ශාසනයට ඇතුළත්ව ඒ අසෝකී බව ලබනේද?

සර්වඥ වූ සියල්ල දකින්නා වූ ජිනවරයන් වහන්සේ මගේ ගුරුවරයාය. මහා කාරුණික වූ ශාස්තෲන් වහන්සේ මුළු ලෝකයටම වෛද්‍යවරයෙකි.

උන්වහන්සේ විසින් ක්‍ෂයගාමී වූ මේ ධර්මය දේශනා කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ශාසනයට ඇතුළත්ව ඒ අසෝකී බව ලබන්නේද?

සොරු සාෂිවරයන් වහන්සේගේ සුභාෂිත වචනය අසා අවිආයුධ පසෙක දමා අයෙක් ඒ ක්‍රියාවන්ගෙන් ඉවත් වූහ. සමහර කෙනෙක් පැවිදිවීම රුචි කළහ.

ඔව්හු සුගතයන් වහන්සේගේ සසුනෙහි පැවිදිව සෑම අයුරකින්ම බොජ්ඣංගබල වඩා ප්‍රීතිමත් සිතැත්තාහු යහපත් මනසක් ඇත්තාහු අසංඛත සංඛ්‍යාත වූ නිර්වාණ පදය ස්පර්ශ කළහ.

එහි නත්‍ථි චෙතසිකං දුක්‍ඛං අනපෙක්‍ඛස්ස ගාමණී යනු දෙටුව, බලාපොරොත්තු සහිත තණ්හාව නැති මා වැන්නකුට තැතිගැන්මක් හෝ පෙර මෙන් චෛතසික දුකක්, දොම්නසක් නැත. දොම්නසක් නැති බව පැවසීමෙන් භයක් නැති බව කියයි. ඒ නිසා කියන ලදී. සියළු බිය ඉක්මවන ලදී. අතික්කන්තා භයා සබ්බෙ යනු ක්‍ෂය වූ සංයෝජන ඇති රහතන් වහන්සේගේ විසිපස් වැදෑරුම් මහා භයද අනිකුත් සියළු භයද ඒකාන්ත වශයෙන් ඉවත්ව ගිය, පහව ගිය, නැතිව ගිය යන අර්ථයි.

දිට්ඨෙ ධම්මෙ යථා තථෙති යනු චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මයන් අවබෝධ කරගැනීමෙන්, කෙලෙස් ප්‍රහාණය සාක්‍ෂාත් කරගැනීමෙන් හා භාවනා වශයෙන් මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් ඇති තතු දුටුකල්හි මරණෙ යනු මරණ හේතුවයි. හාරනික්‍ඛෙපණෙ යථා යනු යම්සේ කිසියම් පුරුෂයෙක් හිසෙහි තබාගෙන සිටිය විශාල බරකින් නිදහස් වන්නේ එය බිම තැබීමෙහි බියක් ඇතිකර නොගනී. මෙබඳු තත්ත්වයක් ලැබීම යනු අර්ථයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මෙසේ දේශනා කරන ලදී.

භාරා භවෙ පඤ්චක්‍ඛන්‍ධො භාරහාරොච පුග්ගලො, භාරාදානං දුඛං ලොකෙ භාර නික්‍ඛෙපණං සුඛං.

සුචිණ්ණන්ති මනා චරිතය. බ්‍රහ්මචරියං යනු ශික්‍ෂාත්‍රය අඩංගු ශාසන බ්‍රහ්මචරියයි. එයින්ම මාර්ගය මනාව වඩන ලද්දේ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගගයද මනාව වඩනා ලද්දේ. රොගානමිව සංඛයෙ යනු බොහෝ රෝගයන්ගෙන් මඩිනා ලද්දා වූ රෝගියාගේ අසනීප අඩුවීගෙන යනවිට ප්‍රීතියත් සතුටක්ම ඇතිවෙයි. එපරිද්දෙන් ස්කන්‍ධ රෝග සංඛ්‍යාත මරණයෙහි මා වැන්නකුට බියක් නැත.

නිරස්සාදා භවාදිට්ඨා යනු තුන්වැදෑරුම් දුක්වලින් මඩනා ලද එකොලොස් ගින්නකින් දැවෙන්නා වූ භවත්‍රය ආශ්වාද රහිත බව මා විසින් දකින ලදී. වීසං පීත්‍වාජඩ්ඪිතං යනු ප්‍රමාද වශයෙන් විස පානය කර එලෙසම ඉවත දමන්නාක් මෙන් මට මරණය පිළිබඳව බියක් නැත යන අර්ථයි.

මුත්තො ආඝාතනායථා යනු යම්සේ සොරුන් විසින් මැරීම සඳහා ගෙනයන ලද්දේ කිසියම් උපායකින් එයින් මිදුනේ තුටු පහටු වූයේ වෙයි. එසේ සසර පරතෙරට ගිය බැවින් උපාදාන සතරින් නිදහස් වූයේ පරිඤ්ඤ ආදී සොළොස් කෘත්‍යයන් කළ බැවින් කතකිච්ච නම් වේ. කාමාසව ආදියෙන් තොර වූයේ ආයුක්‍ෂය හේතුවෙන් සතුටු වූයේ සොම්නස් වූයේ වෙයි.

උත්තමං යනු ශ්‍රේෂ්ඨයි. ධම්මතන්ති යනු ධර්ම ස්වභාවයයි. රහත් බව සිද්ධ වූ කල්හි එය සඵලවීමේ හේතුවෙන් ප්‍රීතියට පත්වූ සබ්බලොකෙ යනු මුළු ලෝකයෙහි දීර්ඝායුෂ ආදී සැප බහුල බව ආදී වශයෙන් ලෝකයෙහි අනත්‍ථිකො යනු අපේක්‍ෂාවක් නැති. ආදිත්තාව ඝරා මුත්තා යනු යම්සේ යම් පුරුෂයෙක් හාත්පසින්ම ගින්නෙන් ගිනිගෙන දිලිසෙන ගෙයකින් නික්මගියේ එයින් පිටවීම නිමිති කරගෙන ශෝක නොකරයි. මෙසේ ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේ මරණය නිමිති කරගෙන ශෝක නොකරයි.

යදත්‍ථිසංගතං කිඤ්චි යනු මේ ලෝකයෙහි යම්කිසි දෙයක් තිබේද විද්‍යමාන වෙයිද ලබයිද සත්ත්වයන් විසින් රැස්කරන ලදද සංඛාරයන් සමග එක්වීමක් වේද ඒ ඒකරාශී වීමයි. සංඛතං යන පාඨයන්ද ඇත. එයට යම්කිසි හේතුප්‍රත්‍යයන් එක්ව කරන ලද හේතුවක් නිසා උපන්නා වූ යන අර්ථයි. භවොවායත්‍ථ ලබ්භතී යනු යම් ඒ සප්ත යෝනිවල යමෙක් උපත ලබයි යන අර්ථයි. සබ්බං අහිස්සිරං එතං යනු මේ සියල්ල බලරහිතය. මෙහිදී කිසිවකු විසින් මෙසේ විය යුතුයයි බලයක් පතුරුවන්නට නොහැකි වෙයි. ඉතිවුත්තං මහෙසිනා යනු සියළු ධර්මයෝ අනාත්මයහ. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙසේ වදාරණ ලදී. ඒ නිසා මෙය බලයක් නැති බව දැනගන්නා ඇත්තා මරණයේදී ශෝක නොකරයි යන යෙදුමයි.

න ගණහාති භවං කිඤ්චි යනු යම් ආර්ය ශ්‍රාවකයෙක් සියළු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යය යනාදි ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදද එසේම ඒ භවත්‍රය විදර්ශනා ප්‍රඥා සහිත මාර්ග ඥානයෙන් වටහා ගනීද ඒ කිසියම් පුරුෂයෙක් සැප කැමැත්තේ දිනක් රත්වූ යකඩ ගුලියක් අතින් අල්ලා නොගනීද එසේ යම්කිසි කුඩා හෝ මහත් වූ හෝ භවයක් නොගනීද එහි ආශාවක් නොකරයි යන අර්ථයි.

නමෙ හොති අහොසිං යනු අතීතයෙහි මම මෙබඳු වූයෙමි යනුවෙන් ආත්ම දෘෂ්ටි වශයෙන් මගේ සිතෙහි පැවැත්මක් නැත. දෘෂ්ටියෙන් මනාව මිදුණු බැවින් ධර්ම ස්වභාවය මනාව දුටු බැවින්, භවිස්සන්ති න හොතිමෙ එයින්ම අනාගත කාලයෙහි මට මෙබඳු වූ කවරෙක් වන්නේද මෙසේද මට නොවන්නේය. සංඛාරා විගම්ස්සන්ති යනු මෙසේ වනාහි වෙයි. ප්‍රත්‍යනුරූපව පවත්නා වූ සංස්කාර මිස මෙහි කිසියම් ආත්මයක් හෝ ආත්මීය වූවක් නැත. ඒවාද නැතිව යන්නේය. විනාශ වන්නේය. මොහොතක් පාසා බිඳී යන්නේය. තත්‍ථ කා පරිදෙවනා යනු මෙසේ බලන්නා වූ මා වැන්නකුට එහි සංස්කාරයන්ගේ නැතිව යාමේ කවරනම් වැලපීමක්ද?

සුද්ධං යනු හුදෙක් පිරිසිදු, ආත්ම සාරයෙන් මිශ්‍ර නොවූ ධම්ම සමුප්පාදං යනු ප්‍රත්‍යය හා ප්‍රත්‍ය හේතුවෙන් උපන් ධර්ම සමූහය, අවිද්‍යා ආදී හේතූන් නිසා සංස්කාර ආදී ස්වභාවයන්ගේ පැවැත්ම, සංඛාරසන්තතිං යනු ක්ලේශ කර්ම විපාක ප්‍රභේද සංඛ්‍යාත සංස්කාර සමූහය පස්සන්තස්ස යථාභූතං යනු විදර්ශනා සහිත මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් ඇති පරිදි දැනගන්නහුගේ,

තිණකට්ඨසමං ලොකං යනු යම්සේ වනයෙහි කාටවත් අයත් නැති තණ පඳුරක් යම්කිසි කෙනෙක් ගැනීමට සූදානම් වනවිට කෙනෙක් මා සතු මෙය ගන්න කියා කීමක් සිදුනොවන්නේය. මෙසේ ඔහු අයිතිකාරයෙක් නැති තණ පඳුරකට සමාන වූ සංස්කාර ලෝකය යම්දිනක ප්‍රඥාවෙන් දකීද ඔහු එහි මමත්වයක් නොදකින්නේ නොලබන්නේය. නොකරන්නේය. නත්‍ථිමෙ යනු ඒ මම එය මට නැත්තේ යැයි ශෝක නොකරයි.

උක්කණ්ඨාමි සරීරෙන යනු අසාර වූ හටගත්තා වූ අකෘතඥ බවෙන් අසූචි දුගඳ හමන ජුගුප්සාජනක පිළිකුල් ස්වභාවයෙන් මේ ශරීරය පිළිබඳව කළකිරෙමි. මේ ශරීරය පිළිබඳව කළකිරෙන්නේ මෙසේ සිටිමි. භවෙ නාම්හි අනත්‍ථිකො යනු සියළුම භවයන්ගෙන් නැත්තෙක් වෙමි. කිසිම භවයක් නොපතමි. සොයං භිජ්ජිස්සති කායො යනු මේ මගේ ශරීරය දැන් ඔබගේ ප්‍රයෝගයෙන් වෙනස් අයුරකින් හෝ වෙනස් තැනක හෝ බිඳී යන්නේය. අඤ්ඤො ච න භවිස්සති යනු වෙනත් ශරිරයක් ඉදිරියේදී මට නැත. පුනර්භවයක් නැති බැවිනි.

යං වො කිච්චංසරීරෙන යනු නුඹලාට මේ ශරීරයෙන් ප්‍රයෝජනයක් තිබේද එය කරන්න. ඉදින් කැමැත්තේ නම් කැමැති වන්න. නමෙ තප්පච්චයා යනු ඒ නිමිත්ත මේ ශරීරයට නුඹලා විසින් කැමැති වූ කටයුතු කිරීම හේතුවයි. තත්‍ථ යනු ඒවා කරන හෝ නොකරන කල්හි. දොසො පෙමඤ්ච හෙහිතී පිළිවෙලින් ක්‍රෝධය වෛරය ඇති නොවන්නේය. තමාගේ භව ආශාව සර්වප්‍රකාරයෙන් ප්‍රහීණ බැවින් යන අර්ථයි. වෙනත් හේතුවක් නිසා හෝ වෙන තැනක හෝ පටිඝයට හේතුකාරකයන් නොමැති කල්හිද තප්පච්චයා එයට හේතුව යැයි කියති. තත්‍ථ (එහි) යන වචන හේතුකාරක වශයෙන් කියන ලදී.

තස්ස යනු අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ තංවචනං යනු නත්‍ථි චෙතසිකං දුක්‍ඛං (චෛතසික දුකක් නැත) ආදිය මරණයෙහි බියක් නැති බව දක්වන ලදී. එයින්ම පුදුම සහගත ලොමුදැහැගන්වන වචනයක් අසා මාණවා යනු සොරු. සොරුන්ට මාණව යැයි කියති. මාණවෙහි පි සමාගච්ඡන්ති කතකම්මෙහිපි අකතකම්මෙහි (කළ නොකළ කර්මයන් නිසා සොරුන් එක්තැන් වෙත්) ආදියෙහි මෙනි.

කිං භදන්තෙ කරිත්‍වාන යනු කවරනම් තපස් කර්මයක් කොට ඔබගේ ගුරුවරයා කවරෙක්ද? කවරකුගේ ඉගැන්වීමක් අවවාදයක් නිසා මේ නිශ්ශෝකී බව, මරණ අවස්ථාවේ සෝකයක් ඇති නොවේ යන අර්ථය කීවාහ. විමසීම් වශයෙන් ප්‍රකාශ කළහ.

ඒ අසා තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන්ට පිළිතුරු දෙන්නේ ‘සබ්බඤ්ඤු’ ආදිය කීහ. එහි සබ්බඤ්ඤූ යනු අනුන්ගේ අවවාදයෙන් තොරව සර්වප්‍රකාරයෙන් සියළු ධර්මය වටහා ගැනීමට සමත් බලාපොරොත්තු සහිත බැවින් උනන්දු කරවන පැවැත්ම ඇති අනාවරණ ඥානයාගේ අවබෝධයෙන් අතීත ආදී ප්‍රභේද ඇති සියල්ල දන්නේය යන අර්ථයෙන් සබ්බඤ්ඤු නම් වේ. එම සියල්ල දක්නා ඇසින් සියල්ල දන්නේනුයි සබ්බදස්සාවී නම් වෙයි. යම් ඒ මෙහිදී කිවයුතු දේ වේද එය ඉතිවුත්තකපාලි වර්ණනාවේදී විස්තර වශයෙන් කියන ලද්දේමය. එහිදී කියන ලද ක්‍රමයෙන්ම දැනගත යුතුයි. පස්මරුන් පරාජය කළ නිසා ජින නම් වේ. හීන ආදී වශයෙන් ප්‍රභේදයක් නැතිව සියළුම සත්ත්ව වර්ගයා කෙරෙහි පවත්නා වූ මහත් වූ කරුණාවෙන් යුක්ත වූයේ මහාකාරුණික නම් වේ. දිට්ඨධම්ම වශයෙන් හා පරලෝක වශයෙන් සුදුසු පරිදි හික්මවන බැවින් අනුශාසනා කරන බැවින් සත්‍ථා නම් වේ. එයින්ම සියළු ලෝකයා කෙලෙස් නමැති රෝගවලට බෙහෙත් කරන බැවින් සියළු ලෝකයාට වෛද්‍යවරයෙක් වූ සම්මා සම්බුදු වූ මාගේ ආචාර්ය වූ යනුයි. ඛයගාමී යනු නිවනට යන්නා වූ.

මෙසේ තෙරුන් විසින් ශාස්තෲ ශාසනයේ ද ගුණ ප්‍රකාශ කළ කල්හි හටගත්තා වූ ශ්‍රද්ධා ඇති සමහර සොරු පැවිදි බවට පත්වූහ. සමහරු උපාසක බවට පත්වන බව දැන්වූහ. එම අර්ථය දක්වන්නේ සුත්‍වාන චොරා... යනාදී ගාථා දෙක කීහ. එහි ඉසිනො යනු අධිශීල ශික්‍ෂාදිය සොයන බැවින් යන අර්ථයෙන් ඍෂිවරයන් වහන්සේගේ, අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ නික්‍ඛිප්ප යනු අත්හැර. සත්‍ථානිච ආවුධානි ච යනු කඩු ආදී ශස්ත්‍ර ද දුන්න, ඊතල ආදි ආවුධ ද තම්හා ච කම්මා යනු ඒ සොරකම් කිරීමේ කටයුත්තෙන්,

තෙ පබ්බජිත්‍වා සුගතස්ස සාසනෙ යනු ඒ සොරු යහපත් වූ ගමන් ආදියෙන් යුක්ත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සසුනෙහි පැවිදි බවට පත්ව භාවනා විශේෂ අධිගමයෙන් ඇති වූ සතුටින් හා ප්‍රීතියෙන් යුක්තවීමෙන් යන අර්ථය සඳහා උදග්ගචිත්තා යැයි කීහ. සුමනා යනු සොම්නසට පැමිණි. කතින්‍ද්‍රියා යනු වඩන ලද ඉඳුරන් ඇති. ඵුසිංසු යනු අග්‍ර වූ මාර්ගධිගමයෙන් අසංඛත වූ නිර්වාණය අවබෝධ කරගත්හ. අධිමුත්තො යනු සොරුන් හික්මවා ඔවුන් එහිම රඳවා මව සමීපයට ගොස් මවගෙන් විචාරා ආපසු ඇවිත් ඔවුන් සමග උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් පැවිදි කරවා උපසම්පදා කළේය. ඉක්බිති ඔවුන්ට කමටහන් විචාළේය. ඔව්හු නොබෝකලකින් රහත් බවට පත්වූහ. ඒ නිසා කියන ලදී. තෙ පබ්බජිත්‍වා -පෙ- අසංඛත ආදිය.

අධිමුත්ත ථේර ගාථා වර්ණනාව නිමියේය.