සාරිපුත‍්තත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

සාරිපුත්ත ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

යථාචාරි යථාසතො ආදී වූ ගාථාවන් ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේගේය. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන්ගේ ද කථා වස්තුව මෙසේ දතයුතුයි. අතීතයෙහි ශතසහශ්‍රාධික කල්ප අසංඛ්‍යයකට මත්තෙහි ආයුෂ්මත් සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ මහාසාල කුලයක ඉපිද නමින් සරද නම් වූ මානවකයෙක් විය. මහමුගලන් තෙරුන් වහන්සේ ගහපති මහාසාල කුලයෙහි ඉපිද නමින් සිරිවඩ්ඪ නම් කෙළෙඹි පුත්‍රයෙක් විය. ඔවුන් දෙදෙනාම වැලිකෙළියේ පටන්ම මිත්‍රයෝ වූහ. ඔවුන් අතුරින් සරද මානවයා පියාගේ ඇවෑමෙන් කුලයට හිමි ධනය ගැන සිතා එක්දිනක් හුදෙකලාව සිට මෙසේ කල්පනා කළේය. මේ සත්ත්වයන්ට වනාහි මරණය ඒකාත්තයි. ඒ නිසා මා විසින් එක් පැවිදි කෙනෙක් වෙත ගොස් මොක්‍ෂ මාර්ගය සෙවිය යුතුයැයි මිත්‍රයා වෙත පැමිණ ‘මම පැවිදිවනු කැමැති වෙමි. කිම නුඹටත් පැවිදිවන්න හැකිදැයි ඇසීය. ඔහු විසින් නොහැකියයි කීකල්හි, වේවා! මම පැවිදි වෙමියි රන් ගබඩා විවෘත කර දුගීමගී යාචකාදීන්ට මහදන් දී පර්වතයක් පාමුළට ගොස් ඍෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදි විය. ඔහුත් සමග එකට පැවිදි වූ බ්‍රාහ්මණ පුත්‍රයෝ හැත්තෑහතර දහසක් වූහ. ඔහු පංච අභිඥාවන්ද අෂ්ට සමාපත්තිද උපදවා ඒ ජටිලයන්ටද කසිණ භාවනා පරිකර්මයන් ඉගැන්වීය. ඒ සියල්ලෝද පංච අභිඥා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා ගත්හ.

ඒ කාලයෙහි අනෝමදස්සී නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළව පවත්වන ලද උතුම් දම්සක් ඇත්තේ සත්ත්වයන්ව සංසාර මහා ජලකඳෙන් එතෙර කරන්නේ එක්දිනක් සරද තාපසයාණන්ටත් ඔහුගේ අතවැසියන්ටත් සංග්‍රහයක් කරන්නෙමියි තනිවම පාසිවුරු ගෙන අහසින් ගොස් ‘මාගේ බුදුබව දැනගනීවා’යි තාපසයාණන්ට පෙනෙන්නටම අහසින් බැස පොළොවෙහි වැඩසිටි සේක. සරද තාපසයාණෝ බුදුසිරුරෙහි පිහිටි මහාපුරුෂ ලක්‍ෂණයන් බලා ‘සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක්’ යැයි ස්ථිරව දැනගෙන පෙරගමන්කොට අසුනක් පනවා පිළිගැන්වීය. පැනවූ අසුනෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක. සරද තාපසයාණෝ බුදුන් ලග එකත්පස්ව හිඳගත්තේය.

ඒ කාලයෙහි ඔහුගේ අතවැසි හැත්තෑහතර දහසක් පමණ ජටිලයෝ ප්‍රණීත වූ ගුණ ඇති පලතුරු ගෙන පැමිණියාහු ශාස්තෲන් වහන්සේ දැක හටගත්තා වූ පැහැදීම් ඇත්තාහු තමන්ගේ ගුරුවරයාත් ශාස්තෲන් වහන්සේත් වැඩසිටි ආකාරය බලා ගුරුතුමාණෙනි! පෙර අපි ඔබවහන්සේට වඩා ලොකු කෙනෙක් නැතැයි අදහාගෙන සිටියෙමු. මේ පුද්ගලයා වනාහි ඔබවහන්සේට වඩා උසස් කෙනෙක්ද? දරුවෙනි, කුමක් කියන්නහුද? අබ ඇටයක් සමග අටසැට දහසක් යොදුන් විශාල වූ මහමෙර සමාන කරන්නට කැමැත්තහුද? සර්වඥ වූ බුදුන් හා මා සමාන නොකරව් යැයි කීය. ඉක්බිති ඒ තාපසයෝ ගුරුවරයාගේ වචනය අසා, මේ පුරිසොත්තමයෙකියි සියල්ලෝම පාලඟ වැටී බුදුන් වැන්දාහ.

ඉක්බිති ගුරුතුමා ඔවුන්ට මෙසේ කීය. දරුවෙනි! ශාස්තෲන් වහන්සේට පූජාකළ හැකි යෝග්‍ය දෙයක් අපට නැත. ශාස්තෲන් වහන්සේ පිණ්ඩපාත වේලාවෙහි මෙහි වැඩි සේක. අපේ ශක්ති පමණින් යමක් පූජා කරමු. නුඹලා විසින් ගෙනෙන ලද ප්‍රණීත ඵලාඵල ඇත. ඒවා ගෙන එන්න යැයි ගෙන්වාගෙන අත් සෝදා තමාම තථාගතයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයෙහි පිළිගැන්වීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් ඵලාඵල පිළිගත් අවස්ථාවේම දෙවියෝ එහි දිව්‍යඕජස් බහාලූහ. තවුසා තෙමේම ජලයද පෙරා පිළිගැන්වීය. අනතුරුව දන් වළඳා අවසන්ව වැඩසිටි කල්හි සියළුම අතවැසියන් කැඳවා බුදුන් සමීපයෙහි පිළිසඳර කථාවෙහි යෙදී සිටියහ. ශාස්තෲන් වහන්සේ අග්‍රශ්‍රාවකයන් දෙනමත් භික්‍ෂු සංඝයා සමග එනු ලැබේවායි සිතූ සේක. ඔහු බුදුන්ගේ සිතිවිල්ල දැනගෙන එකෙණෙහිම ශතසහස්‍රයක් ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් පිරිවරා අවුත් බුදුන් වැඳ එකත්පසෙක සිටියහ.

ඉක්බිති සරද තාපසතුමා අතවැසියන් ඇමතීය. දරුවෙනි! ශාස්තෲන් වහන්සේටත් මහා සංඝරත්නටත් මල් ආසනවලින් පිදිය යුතුයි. ඒ නිසා මල් රැගෙන එන්න. ඔව්හු එකෙනෙහිම සෘද්ධි බලයෙන් සුවඳ හා වර්ණයෙන් යුත් මල් ගෙනවිත් බුදුන්ට යොදුනක් පමණ මල් අසුනක් පැනවූහ. අග්‍රශ්‍රාවක දෙනමට ගව් තුනක්ද සෙසු භික්‍ෂූන්ට අඩයොදුන් ප්‍රමාණ ආදියද නවක භික්‍ෂූන්ට බඹයක් පමණද අසුන් විය. මෙසේ පනවන ලද ආසනවල සරද තාපසතුමා තථාගතයන් වහන්සේගේ ඉදිරියෙහි වැඳගෙන සිට ස්වාමීනි! මට අනුග්‍රහ පිණිස මේ මල් ආසනයට නගින්න යැයි කීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ මල් අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩසිටි කල්හි අගසව් දෙනමක්, ඉතිරි භික්‍ෂූහුද තමතමන්ට පැනවූ ආසනවල වැඩසිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ඔවුන්ට මහත්ඵල වේවා’යි නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදි සේක. ඒ බව දැන භික්‍ෂූහුද නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදුනහ. සරද තාපසතුමා දවස් හතක් නිරතුරුව බුදුන් වහන්සේට මල්කුඩයක් දරමින් සිටියහ. අනිත් අය වනමුල් ඵලාඵල අනුභවකොට ඉතිරි වේලාවෙහි බුදුන් වෙත වැඳගෙන සිටියහ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ දවස් හතක් ගතවූ තැන නිරෝධයෙන් නැගිට අග්‍රශ්‍රාවක නිසභත්‍ථෙරං නිසභ තෙරුන් ඇමතීය. තවුසන්ට මල්ආසන පූජාවේ පින් අනුමෝදන් කිරීම කරන්න යැයි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ ශ්‍රාවකපාරමී ඤාණයෙහි පිහිටා ඔවුන්ට මල්ආසන පූජාව ගැන පුණ්‍යානුමෝදනාව කළහ. ඒ දේශනාවසානයෙහි ශාස්තෲන් වහන්සේ දෙවෙනි අගසව් අනෝමත්‍ථෙරං අනෝම තෙරුන් ඇමතු සේක. මහණ! ඔබද මොවුන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නැයි වදාළහ. ඔහුද ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය අළලා ඔවුන්ට බණ කීය. මේ දේශනා දෙකෙන්ම එක් ඇත්තකුටවත් ධර්මාවබෝධයක් සිදුවූයේ නැත. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධ විෂයෙහි සිට ධර්ම දේශනාව ආරම්භ කළ සේක. දේශනාව කෙළවර සරද තවුසා හැර ඉතිරි හැත්තෑහතර දහසක් පමණ වූ ජටිලයෝ රහත්බවට පැමිණියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහණෙනි, මෙහි එව් යැයි අත දිගුකළ සේක. ඔවුහු එකෙණෙහිම තවුස් වෙස් අන්තර්ධානව අටපිරිකර දරමින් හැටවයස් පිරුණු තෙරවරුන් මෙන් වූහ.

සරද තාපසතුමා වනාහි අනේ! මටත් මේ නිසභත්‍ථෙරො නිසභ තෙරුන් මෙන් අනාගතයෙහි එක් පසේබුදුවරයන් වහන්සේ නමකගේ අගසව් වන්නෙම් මැනවි යැයි බුදුන් ධර්ම දේශනා කරවීම සිතේ ඇති වූ සිතිවිල්ල නිසා සිත වෙනතකට යොමුවී සිටිය බැවින් මාර්ගඵල අවබෝධ කරගන්නට නොහැකිවිය. ඉක්බිති බුදුන් වැඳ එසේ ප්‍රාර්ථනා තැබීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ද ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනය බාධාවකින් තොරව ඉටුවන බව දැක ‘ඔබ මෙයින් කල්ප ශතසහශ්‍රාධිකයක් ඇති එකාසංඛ්‍යයක් කල්ප ඉක්මවා ගොතමස්ස ගොතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුන්ගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ සාරිපුත්ත සැරියුත් නම් වන්නෙහි යැයි විවරණ දී බණ කියා භික්‍ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන අහසට නැගුණු සේක.

සරද තාපස තෙමේද යාලුවා වූ සිරිවඩ්ඪස්ස සිරිවඩ්ඪගේ ලඟට ගොස් මිත්‍රය! මා විසින් අනොමදස්සිස්ස අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුලදී අනාගතයේ පහළවන්නා වූ ගොතමස්ස ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අගසව් තනතුර පතන ලදී. නුඹද උන්වහන්සේගේ දෙවන ශ්‍රාවක තනතුර පතන්නැයි කීය.

සිරිවඩ්ඪො සිරිවඩ්ඪ තෙමේ ඔහුගේ උපදේශය පිළිගෙන තමන්ගේ වාසස්ථානයේ ඉදිරිපිට අටකිරියක් පමණ වූ භූමිය සමතලා කරවා ලදපස්මල් විසුරුවා නිලුපුල් වහලක් සහිත මණ්ඩපයක් කරවා බුදුන්ට අසුනක් පනවා සෙසු භික්‍ෂූන්ටද ආසන පනවා මහත් වූ සත්කාර සැලකිලි සූදානම් කර සරද තාපසයා ලවා බුදුන්ට ආරාධනා කරවා දවස් හතක් මහදන් පවත්වා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්‍ෂු සංඝයාට මහත් වටිනා සිවුරු පොරවා දෙවෙනි ශ්‍රාවක පදවිය සඳහා ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ද ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනය නියත වශයෙන් සිදුවන බව දැනගෙන කියන ලද ආකාරයෙන් විවරණ දී භුක්තානුමෝදනාව කර නික්ම ගිය සේක. සිරිවඩ්ඪො සිරිවඩ්ඪ තෙමේ තුටු පහටුව දිවි ඇතිතෙක් පිංකොට දෙවෙනි චිත්ත වාරයෙහි කාමාවචර දිව්‍ය ලෝකයක උපන්නේය. සරද තාපසතුමා වනාහි සතර බඹවිහරණ වඩා බඹලොව උපන්නේය.

එතැන්සිට ඒ දෙදෙනාගේම අතුරු කර්මයක් නොකියන ලදී. අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළවීමට පෙරාතුවම සරද තාපසතුමා රජගහ නුවරට නුදුරු උපතිස්ස උපතිස්ස ගමෙහි රූපසාරියා රූපසාරී නම් වූ බැමිණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඒ දවසේම ඔහුගේ යහලුවා රාජගහස්සෙව රජගහ නුවරට නුදුරෙහි කොලිතගාමෙ මොග්ගලියා කොලිත ගමෙහි මොග්ගලී නම්වූ බැමිණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. මේ කුල දෙකම සත්වැනි කුල පරම්පරාව දක්වා එකට බැඳුණු මිත්‍රකම නිසාම ඒ දෙදෙනාටම එකදවසේම ගැබ් පෙරහැර දුන්හ. දසමස් ඇවෑමෙන් උපන්නා වූ ඔවුන්ට සාත්තු සේවිකාවෝ හැටදෙනෙක් උපස්ථාන කළහ. නම් තබන දවසෙහි රූපසාරි බ්‍රාහ්මණියා රූපසාරි බැමිණියගේ පුත්‍රයාට උපතිස්ස උපතිස්ස ගමෙහි දෙටු කුලයෙහි පුත්‍රයා බැවින් උපතිස්සො උපතිස්ස යැයි නම් කළහ. අනික් දරුවාට කොලිතගාමෙ කොලිත ගමෙහි දෙටු කුලයේ පුත්‍රයා බැවින් කොලිත යැයි නම් තැබූහ. ඔවුහු දෙදෙනාම මහ පිරිවරින් වැඩෙන්නාහු වැඩිවිය පැමිණ සියළු ශිල්පයන්හි පරතෙරට ගියහ.

ඉක්බිති එක්දිනක ඔව්හු රාජගහෙ රජගහනුවර ගිරග්ග සමජ්ජ නම් වූ සැණකෙළියක් බලන්නාහු මහජනයා රැස්ව සිටිනු දැක නුවණ මුහුකුරා ගිය බැවින් සිහිනුවණින් ඉස්මතු වූවාහු මෙසේ සිතූහ. ‘මේ සියල්ලෝම වර්ෂ සියයකට පසු මරණයට පත්වෙති.’ සිතා සංවේගයට පත්ව අප විසින් මොක්‍ෂ ධර්මය සෙවිය යුතුයි. එයද සොයන්නවුන් විසින් එක්ව පැවිද්ද ලබන්නට සුදුසු යැයි තීරණය කොට පන්සියයක් මාණවකයන් සමග සඤ්ජය නම් පරිබ්‍රාජකයා ලග පැවිදි වූහ. ඔවුන් පැවිදි වූ කාලයේ පටන් සඤ්ජයො සංජයගේ ලාභසත්කාර අධික විය. ඔව්හු දවස් කීපයකින් සියළු සංජයස්ස සංජයගේ ඉගැන්වීම් විමසා බලා එහි හරයක් නොදැක එතනින් නික්ම ඒ ඒ තැන්වල උගතුන් යැයි සම්මත සමණ බ්‍රාහ්මණයන් හමුවී ප්‍රශ්න විචාරත්. ඔවුහු ඔවුන් විසින් විමසන දෙයට වෙනස් දෙයක් කීමෙන් ප්‍රශ්නය විසඳන්නට අසමත් වූහ. මෙසේ ඔවුහු මොක්‍ෂය සොයමින් ඇවිදින්නාහු කතිකාවතක් ඇතිකර ගත්හ. අප අතුරින් යමෙක් පළමුව විමුක්තිය සොයාගනීද ඔහු අනිත් තැනැත්තාට දැනුම්දිය යුතුයි.

ඒ කාලයේ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උතුම් වූ බුද්ධත්වයට පත්ව පවත්වන ලද උතුම් දම්සක් පැවතුම් ඇත්තේ පිළිවෙලින් උරුවෙලකස්සපාදිකෙ උරුවෙල කස්සප ආදි දහසක් ජටිලයන් දමනය කර රාජගහං රජගහනුවරට පැමිණ වෙළුවනාරාමයේ වැඩවසයි. එක්දිනක් උපතිස්සො උපතිස්ස පරිබ්‍රාජක තෙමේ පිරිවැජි අරමට යන්නේ ආයුෂ්මත් අස්සජිත්‍ථෙරං අස්සජි තෙරුන් රජගහනුවර පිඬුසිඟා වඩින සැටි දැක ‘මා විසින් මීට පළමු මෙබඳු මනා ආකල්ප ඇති පැවිද්දකු දැක නැත. මෙහි යම් ශාන්ත ධර්මයක් තිබිය යුතුයි සිතා හටගත් පැහැදීම් ඇත්තේ ප්‍රශ්නයක් අසන්නට ඉඩක් බලාපොරොත්තුවෙන් පිටුපසින් ලුහුබැඳ ගියේය. තෙරුන් වහන්සේද ලැබූ පිණ්ඩපාතය වැළඳීමට යෝග්‍ය තැනකට ගියේය. පරිබ්‍රාජකයා තමාගේ පරිබ්‍රාජක ආසනය පිළියෙල කර දුන්නේය. දන් වළඳා අවසානයේ තමාගේ කෙණ්ඩියෙන් ජලයද දුන්නේය.

මෙසේ ගුරුවතාවත් කොට බත්කිස අවසන්කළ තෙරුන් වහන්සේ සමග කථාබහ කොට ඔබවහන්සේගේ ගුරුවරයා කවුද? කවරකුගේ ධර්මයක් ප්‍රියකරන්නෙහිද? විචාළේය. තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ගැන සඳහන් කළේය. නැවත ඔහු විසින් ඔබවහන්සේගේ ගුරුතුමා කවර වාදයක් ඇති කෙනෙක්දැයි විචාළේ, මොහුට සසුනෙහි ගැඹුරුබව දක්වා කියමියි සිතා තමන්ගේ නවක බව ප්‍රකාශකොට කෙටියෙන් උන්වහන්සේගේ සසුනෙහි ස්වරූපය කියන්නේ ‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා’ (යම් ධර්ම කෙනෙක් හේතුවක් නිසා හටගත්තේද) ආදී ගාථාව ප්‍රකාශ කළේය. පරිබ්‍රාජක තෙමේ පළමු පද දෙක අසාම දහසක් ක්‍රම ඇති සෝතාපත්ති ඵලයෙහි පිහිටියේය. ඉතිරි පද දෙක ගෙනහැර දක්වා සෝවාන් වූ කල්හි ගාථාව නිමකළේයැයි කියත්. ගාථාව අවසන් වනාහි සෝවාන් වී මත්තෙහි විශේෂයක් නොපවත්නා කල්හි මෙහි යම් හේතුවක් තිබිය යුතුයැයි සළකා තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීය. ස්වාමීනි, මීට වඩා ධර්ම දේශනා නොකරන්න. මෙපමණක් ප්‍රමාණවත්ය. අපගේ ශාස්තෲන් වහන්සේ වැඩවසන්නේ කොහේද? වේළුවනයේ යැයි කී කල්හි, ස්වාමීනි! ඔබවහන්සේ පළමුව වඩින්න. මම මගේ යහළුවාට දුන් පොරොන්දුව ඉටුකර ඔහුවද රැගෙන එන්නෙමියි පසඟ පිහිටුවා වැඳ තුන් වතාවක් ප්‍රදක්‍ෂිණා කර තෙරුන් වහන්සේ පිටත්කර යවා පිරිවැජි අරමට ගියේය.

කොලිත කොලිත පිරිවැජියා එන්නා වූ ඔහුව දුරදීම දැක මුහුණුවරින්ම විශේෂ අධිගමයක් ලබාගත් බව දැනගෙන නිර්වාණාවබෝධය පිළිබඳව ප්‍රශ්න කළේය. ඔහුද එසේය ඇවැත්නි! අමාව ලබාගත්තෙමියි ඔහුටද දන්වා ඒ ගාථාවම ඔහුට ප්‍රකාශ කළේය. ගාථාව අවසානයේ කොලිතො කොලිත තෙමේ සෝවාන්ඵලයෙහි පිහිටා මෙසේ කීය. මිත්‍රය! ශාස්තෲන් වහන්සේ කොහේ වැඩ සිටීද? වෙළුවනයෙහි යැයි කීය. එසේනම් ශාස්තෲන් වහන්සේ දකින්නට යමු. සාරිපුත්තත්‍ථෙරො සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ හැමකල්හිම ගුරුන් පුදන කෙනෙකි. ඒ නිසා සඤ්ජයස්ස සංජයගේ සමීපයට ගොස් බුදුගුණ කියා ඔහුවද බුදුන් සමීපයට කැඳවාගෙන යනු කැමැත්තේ විය. ඔහු ලාභසත්කාර ලැබීම අඩුවීම ගැන සිතා අතවැසි බව නොකැමැත්තේ දියවැලක්ව සිට දියබිඳුවක් වීමට නොකැමැත්තෙමියි. කීය. ප්‍රතික්‍ෂෙප කළේය. ඔවුහු නොයෙක් ආකාරයෙන් ඔහුට කරුණු පහදා දෙන්නට අසමත් වූවාහු තමාට කීකරු දෙසියපනහක් අතවැසියන් සමග වෙළුවනයට ගියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එන්නා වූ එවුන් දුරදීම දැක මේ එන්නා වූ දෙදෙනා අග්‍රශ්‍රාවක යුගලය වන්නේයැයි වදාරා ඔවුන්ගේ පිරිසට ඔවුන්ගේ චරිතයන්ට යෝග්‍ය පරිදි ධර්මය දේශනා කර රහත්බවෙහි පිහිටුවා ඒහිභික්‍ෂුභාවයෙන් ඔවුන්ට උපසම්පදාව ලබාදුන් සේක. ඔවුන්ට යම්සේද මේ අග්‍රශ්‍රාවක දෙනමටද ඍද්ධිමය පාත්‍රාසිවුරු ලැබුන නමුත් ඉතිරි මාර්ගත්‍රය පිළිබඳව කටයුතු අවසන් වූයේ නැත. කුමක් නිසාද? ශ්‍රාවක පාරමී ඥානය මහත් බැවිනි.

ඔවුනතුරෙන් මහාමොග්ගල්ලානො මහාමොග්ගල්ලාන තෙරුන් පැවිදි වූ දවසෙන් සත්වෙනි දවසෙහි මගධ රටෙහි කල්ලවාලගාමෙ කල්ලවාලගමෙහි මහණදම් කරන්නේ ථිනමිද්ධයෙන් පීඩාවට පත්වූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දන්වන ලදුව ථිනමිද්ධය තුරන්කොට ධාතුකමටහන් අසාම ඉතිරි මාර්ගත්‍රය අවබෝධ කරගෙන ශ්‍රාවක පාරමී ඥානය මස්තකප්‍රාප්ත කරගත්තේය. ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තො සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ පැවිදි දින සිට අඩමසක් ගියතැන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග රජගහනුවර සූකරඛත ලෙණෙහි (ඌරන් හෑරූ ලෙණ) වැඩවසන්නේ තමන්ගේ බෑණා වූ දීඝනඛ දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයාට ‘වෙදනා පරිග්‍රහ සූත්‍රාන්තය දේශනා කරන කල්හි දේශනාව අනුසාරයෙන්ම නුවණ මෙහෙයවා’ අනුන්ට දුන් බතක් වළඳන්නකු මෙන් ශ්‍රාවක පාරමී ඥානය මස්තකප්‍රාප්ත වූයේ විය. මෙසේ අග්‍රශ්‍රාවක දෙනමටම බුදුන් සමීපයේදීම ශ්‍රාවකපාරමී ඥානය මස්තකප්‍රාප්ත විය. ඒ නිසා අපදානයෙහි මෙසේ කියා ඇත.

හිමවතට නුදුරෙහි ලම්බක නම් වූ පර්වතයක් ඇත. මට එහි ආශ්‍රමයක් සාදන ලදී. පන්සලක්ද නිර්මාණය කරන ලදී.

මගේ අසපුව අසල මනහර තොටුපලවල් ඇති උස් වූ ඉවුරු ඇති මනහර ගංගාය. ඉතා පිරිසිදු වැලිතලාවන්ගෙන් ගහණය.

ගල්කඳු ආදිය නැතිව මනාව සුවඳවත් වූ ගංගාවෝ ගලා බසිත්. එයින් මගේ අසපුව ශෝභාමත් වෙයි.

කිඹුල්ලු, මකරු, සුංසුමාරයෝ, කැස්බෝ, මගේ අසපුව ශෝභාමත් කරමින් ඒ නදියෙහි සැරිසරත්.

පාඨින, පාවුස, බලජ, මුඤ්ජ, රෙහෙණ, මගුරු යන මත්ස්‍යයෝ මගේ අසපුව ශෝභාමත් කරමින් එහි පැන පැන යත්.

ගඟෙහි ඉවුරු දෙපස මල් ඇති, ගෙඩි ඇති වෘක්‍ෂයෝ වෙත්. මගේ අසපුව ශෝභාමත් කරමින් දෙපස බබලත්.

මගේ අසපුවෙහි අඹ, සල්, තිලක, පළොල්, සින්දුවර යන ගස්වල මල් පිපී දිව්‍ය සුගන්ධය පතුරුවත්.

සපු, සළල, කොහොඹ, නා, කිතුල් යන ගස් මල් පිපී දිව්‍යමය සුවඳ මාගේ අසපුවෙහි විහිදුවයි.

අසෝක, භගිනිමාලා, අංකොල, බිම්බජාල යන වෘක්‍ෂයෝ මනාව මල් පිපී නමගේ අසපුවෙහි වෙයි.

[missing trans]

කණිකාර, කණ්ණිකා, අසන, අජ්ජුන යන වෘක්‍ෂයෝ මල් පිපී මගේ අසපුව සෝභාමත් කරමින් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවත්

පුන්නාග, ගිරිපුන්නාග, කොවිළාර යන වෘක්‍ෂයෝ මනාව මල් පිපී මගේ අසපුව ශෝභාමත් කරමින් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවත්.

උද්දාලක, කුටජ, කදම්බ, බකුල වෘක්‍ෂයෝ මල්පිපී මගේ අසපුව සෝභාමත් කරමින් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවත්.

ආලක, ඉසිමුග්ග, කෙසෙල්, මාතුලුංගි යන වෘක්‍ෂයෝ සුවඳ ජලයෙන් වැඩී ඵල දරත්.

එකල්හි විල්වල අන්‍ය වූ පද්මයෝ පිපෙත්. කේසරී පුෂ්පයෝ හටගනිත්.

එකල්හි විල්වල පද්මයෝ ගැබ්ගනිත්. නෙලුම්අල විහිදී යත්. යුගල පත්‍රයන්ගෙන් යුක්තව විල් බබලත්.

[missing trans]

පාඨින, පාවුස, බලජ, මුඤ්ජරොහිත, මකර, මග්ගුර යන මත්ස්‍යයෝ විලෙහි වසත්.

කිඹුල්ලු, තන්තිගාහ, රාක්‍ෂසයෝ, පිඹුරෝ එකල්හි එම විලේ වසත්.

ඒ විල ඇසුරුකොට පරෙවියෝ, රවිහංසයෝ, සක්වාලිහිණියෝ, කොවුලෝ, ගිරව්, සැළයෝ ජීවත් වෙත්.

වනයෙහි කුකුත්‍ථකයෝ, කුළීරකයෝය. පොක්‍ඛරසාටිකයෝය. දින්දිභයෝය. ඒ විල ඇසුරුකොට ජීවත්වෙත්.

හංසයෝ, කොඤ්චයෝ, මොනරු, කොවුලෝ, තම්බචූලකයෝ, පම්පකයෝ හා ජීවඤ්ජීවයෝ ඒ විල ඇසුරුකොට ජීවත්වෙත්.

බොහෝ වූ කොසිකයෝ, පොට්ඨසීස, කුරුර, සෙනක, මහාකාළා යන පක්‍ෂීහු ඒ විල ඇසුරුකොට ජීවත්වෙති.

බොහෝවූ පසදා, සූකර, චමර, ගණ්ඩක, රොහිච්ච, සුකපොත යන පක්‍ෂීහු ඒ විල ඇසුරුකොට ජීවත් වෙති.

සිංහයෝ, ව්‍යාඝ්‍රයෝ, දිවියෝ, වලස්සු, ඇත්තු ඒ විල අසල ජීවත් වෙත්.

කින්නරයෝ, වඳුරෝ මෙන්ම වනකම්මික සොරු ද වැද්දෝ ද ඒ විල ඇසුරු කොට ජීවත්වෙත්.

මගේ අසපුව අසල තින්දුක, පියාල, මධුක, සුමාරි යන වෘක්‍ෂයෝ ඵල දරත්.

කොහොඹ, සල්, වෘක්‍ෂයෝ ගෙඩි දරමින් මාගේ අසපුවට නුදුරෙහි තිබෙත්.

නෙල්ලි, අඹ, ජම්බු, කෝල, භල්ලාතක, බෙලි, වෘක්‍ෂයෝ ඵල දරත්.

ආලුවා, කළම්බා, ඛිල්ලානි, කක්කොලා, ජීවක, සරණ යන බොහෝ වෘක්‍ෂයෝ මගේ ආශ්‍රමයේ වෙත්.

මගේ අසපුවට නුදුරෙහි සීතල මහාජලය ඇති විසිතුරු ඉවුරු ඇති විල් නිර්මාණය කර ඇත.

නෙලුම්-උපුල්වලින් ගැවසීගත් පුණ්ඩරීකයන්ගෙන් යුත් මන්දාරක වෘක්‍ෂයන්ගෙන් ගැවසී ගත්තේ දිව්‍යමය සුවඳ පැතිරෙයි.

එකල්හි මම සියළු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ මල්පිපුණු ඵලයන්ගෙන් සපිරි වනයෙහි සාදන ලද රම්‍ය වූ ආරාමයෙහි වාසය කරමි.

සිල්වත් වෘතසම්පන්න ධ්‍යාන වඩන හැමකල්හි ධ්‍යානයෙහි යෙදී සිටින පංච අභිඥා බලයන්ගෙන් සමන්විත සුරුචි නම් තාපසයෙක් වීමි.

විසිහතර දාහක් ශිෂ්‍යයෝ මට උපස්ථාන කළහ. මේ බ්‍රාහ්මණයෝ සියළුදෙනම ජාතිමත් වූ කීර්තිමත් අයය.

ලක්‍ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි, ඉතිහාසයෙහි, නිඝණ්ඩු සහිත කෙටුභ, ව්‍යාකරණයෙහි හා ස්වධර්මයෙහි පරතෙරට ගියහ.

උප්පාත, නිමිත්ත, ලක්‍ෂණ ශාස්ත්‍රයන්හි දක්‍ෂ වූ මාගේ ශිෂ්‍යයෝ පෘථිවිය හා විශ්වය පිළිබඳව මනාව හදාරා ඇත්තෝය.

අල්පේච්ඡ වූ නිපක ප්‍රඥාවෙන් යුත් මොවුහු අල්ප වූ ආහාර ගන්නේ ලොල් නොවූහ. හැමදාම ලාභඅලාභ දෙකින්ම සතුටු වූවාහු මා පිරිවරා ගනිත්.

[missing trans]

[missing trans]

දොරටු සයෙහි හික්මුණු තණ්හාවෙන් තොරවූවාහු රකින ලද ඉඳුරන් ඇත්තාහු ධීර වූ මාගේ ශිෂ්‍යයෝ කිසිවකුටත් යටත්කළ නොහැක්කහුය.

පලඟින්ද, හිඳීමෙන්ද, සිටීමෙන්ද, සක්මනින්ද කාටවත් යටත්කළ නොහැකි මාගේ ශිෂ්‍යයෝ රාත්‍රිය ගතකරත්.

ඇලිය යුත්තෙහි නොඇලෙත්. ද්වේෂ කටයුතු දේ කෙරෙහි ද්වේෂ නොකරත්. කාටවත් යටකළ නොහැකි මාගේ ශිෂ්‍යයෝ මුලාවිය යුත්තෙහි මුලා නොවෙත්.

කිසිවකුටත් යටත්නොවන මාගේ ශිෂ්‍යයෝ නිරන්තරයෙන් සෘද්ධිය ගැන විමසිල්ලෙන් සිටිති. ඔවුහු පෘථිවිය කම්පාකරත්.

ක්‍රීඩා කරන්නා වූ ඒ ශිෂ්‍යයෝ ධ්‍යාන ක්‍රීඩා කරත්. දඹවලින් ගෙඩි ගෙන එත්.

අන්‍යයෝ අපර ගෝයානයට යත්. තව කොටසක් පූර්ව විදේහයට යත්. අනිත් අය උතුරුකුරු දෙසට යති.

ඉදිරියෙන් තවුස් පිරිකර යවත්. පසුව ඔවුහු යත්. විසිහතර දහසකින් අහස වසන ලදී.

කෙනෙක් ගින්නෙන් පිසන්නෝය. කෙනෙක් හට ගිනි නැත්තේය. හැපීමට අපහසු දත් ඇත්තෝය. සමහරු ගලින් අඹරාගනිත්. ඇතැමෙක් වැටුනා වූ ගෙඩි භෝජනකොට ඇත්තාහ.

සමහරු පිරිසිදුබව සඳහා උදයේද සමහරු සවසද ජලයට බසිත්. මාගේ ශිෂ්‍යයෝ ජලයෙන් කෑම නිසා ලඟාවිය නොහැක්කෝය.

කිහිලිවල දිගට වැඩුණු කෙස් ඇති, දිගට වැඩුණු නිය ඇති, මැලියම් බැඳි දත් ඇති, කිලිටි වූ හිස් ඇති සිල් සුවඳින් සුවඳවත් වූ මාගේ ශිෂ්‍යයෝ ළංවීමට නොහැක්කෝය.

උග්‍ර වූ තපස් ඇති ජටිලයෝ උදෙන්ම රැස්වී ලාභ අලාභ ප්‍රකාශකොට එකල්හි අහසේ යත්.

නිකුත්ව යන්නා වූ මොවුන්ගේ මහා හඬක් පවතී. අඳුන්දිවිසම් සෙලවෙන හඬින් දෙවියෝ සතුටුවෙත්.

අහසෙහි හැසිරෙන්නා වූ සෘෂිවරු ඒමේ දිසාවන්හි ගමන් කරත්. තමන්ගේ බලයෙන් යුක්ත වූ ඔවුහු තමා කැමැති තැනකට යත්.

අහසෙහි හැසිරෙන්නා වූ මොවුහු මහපොළව කම්පා කරත්. උග්‍ර වූ තේජස් ඇති කිසිවකුටත් යටත්කළ නොහැකි ඔවුන් මහසයුර මෙන් කැළඹෙන්නේ නැත.

කිසිවකුටත් ලඟාවිය නොහැකි මාගේ සමහර ශිෂ්‍යයෝ සිඳීම, සක්මන, නේසජ්ජික යන ධුතංග දරණ ඍෂිවරුය. සමහරු භෝජන ගත්තෝය.

මෛත්‍රී විහාරයෙන් කල්යවන මොවුහු සියළු ප්‍රාණීන්ට හිතෛෂීය. සියල්ලෝම තමන් උසස්කොට දැක්වීමත් අනුන් හෙළාදැකීමක් නොකරත්.

සිංහරාජයකු මෙන් තැතිගැන්මක් නැති හස්තිරාජයෙක් මෙන් ස්ථාවර වූ ව්‍යාඝ්‍රයන් මෙන් ලඟාවිය නොහැක්කාහු මා සමීපයට පැමිණෙත්.

සිද්ධවිද්‍යාධරයෝද දේවතාවෝද නාග ගන්‍ධර්ව, රාක්‍ෂසයෝද, කුම්භණ්ඩයෝද, දානවයෝද, ගුරුලෝද ඒ විල ඇසුරුකොට ජීවත්වෙත්.

[missing trans]

මොවුහු තමන්ට යෝග්‍ය පරිදි ඔවුනොවුන්ට ගෞරව සහිතව ජීවත් වෙත්. විසිහතර දහසක් වූ ඔවුන්ගේ කිසිම ශබ්දයක් නැත.

පියවරෙන් පියවර තබා අල්ප වූ හඬ ඇතිව, මනා සංයමයෙන් යුක්තව සියල්ලෝම පැමිණ මාහට සිරස තබා වඳිති.

මම ශාන්ත වූ තපස්සී වූ ඒ ශිෂ්‍යයන් විසින් පිරිවරන ලද්දෙම් ධ්‍යාන වඩන්නේ ධ්‍යනයෙහි ඇලුනේ මේ ආශ්‍රමයෙහි වාසය කරමි.

සෘෂිවරුන්ගේ සිල්සුවඳ හා මල්සුවඳ යන උභය සුවඳින්ද ගෙඩිවල සුවඳින්ද මුළු අසපුවම සුවඳවත් වෙයි.

රෑ දවල් නොදනිමි. අරතියක් මට නැත. මම තමන්ගේ ශිෂ්‍යයන්ට අවවාද කරන්නෙම් ලොකු සතුටක් ලබමි.

පිපුණු හා පිපෙන මල්වල පැසෙන්නා වූ ගෙඩිවලද දිව්‍යමය සුවඳ මාගේ ආශ්‍රමය පුරා විහිදී යත්.

මම සමාධියෙන් නැගිට පව් තවන්නේ නිපක ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූයෙම් කරෙහි තබාගත් බර සහිතව වනයට ඇතුල්වීමි.

එකල්හි මම උත්පාක, සුපිණ ආදී ලක්‍ෂණවල මනා දැනුමක් ඇත්තේ ඒහා සම්බන්ධ මන්ත්‍ර පදයන් ධාරණය කරමි.

භාග්‍යවත් වූ ලෝකශ්‍රේෂ්ඨ වූ මිනිසුන්ට උත්තම වූ අනොමදස්සී බුදුන්වහන්සේ හිමවතට වැඩි සේක.

උතුම් වූ පුරිසෝත්තම වූ, කාරුණික වූ, මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ හිමවතට පිවිස පලක් බැඳ වැඩසිටි සේක.

ප්‍රභාමත්, මනරම් වූ ඉඳුවර මලක් බඳු වූ දිලිසෙන සූර්යයා බඳු අසුනෙහි වැඩසිටිය ඒ බුදුන් වහන්සේව මම දැක්කෙමි.

දිලිසෙන පහන් රුකක් වැනි, අහසේ විදුලියක් වැනි මනාව මල් පිපුණු සල්ගසක් වැනි ලෝකනායකයන් වහන්සේව දුටුවෙමි.

මේ මහාවීර වූ දුක අවසන් කරන්නා වූ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ මේ දර්ශනයට පත්ව සියළු දුකින් මිදෙන්නේය.

මම දෙවියන්ට දෙවි වූ උතුම් ලක්‍ෂණ දැක ඒ ගැන සළකා බැලීමි. බුදුවරයෙක්ද නැද්ද? චක්‍ෂුමත් ඒ උතුමන් වඳිමි.

උතුම් වූ දහසක් චක්‍ර ලක්‍ෂණයන් පාදයන්හි දුටුවෙමි. ඔහුගේ ලක්‍ෂණ බලා තථාගතයන් පිළිබඳ තීරණයකට පත්වූයෙමි.

එවිට මම ඉදලක් ගෙන මිදුල ඇමදීමි. ඉක්බිති මල් පූජාකර බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් පූජා කළෙමි. සම්මා සම්බුද්ධ වූ සසර නමැති ඕඝයන්ගෙන් එතෙර වූ ආශ්‍රව නැති බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කර අඳුන්දිවිසම ඒකාංශකර ලෝකනායකයන් වහන්සේට නමස්කාර කළෙමි.

ආශ්‍රව නැති, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් ඤාණයකින් යුක්තව වැඩ වසයිද ඒ ඤාණය මම වර්ණනා කරමි. මාගේ භාෂණය ශ්‍රවණය කරන්න.

අමතෝදයන් වහන්ස, ස්වයංම්භූඥානය ඇති ඔබවහන්සේ මේ ලෝකය නිදහස් කරගන්නෙහිය. ඔව්හු ඔබවහන්සේගේ දර්ශනපථයට පැමිණ සැකය නමැති ජලකඳ තරණය කරත්.

නුඹවහන්සේ සත්ත්වයන්ට ශාස්තෲ වන සේක. කේතුව, ධජය, යූපය වන සේක. මිනිසුන්ට උත්තම වූ සත්ත්වයන්ට එකම පිහිට වූ එකම ප්‍රදීපය වන්නේය.

සමුද්‍රයෙහි ඇති ජලය ආළ්හක ආදී මිණුමකින් ප්‍රමාණ කරන්නට පුළුවන. නමුත් සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ඤාණය ප්‍රමාණවත් කරන්නට නොහැක.

තරාදියක තබා මහපොළව දරන්නට පුළුවන. සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ඤාණය එසේම රඳා තබන්නට නොහැක.

අහස නූලකින් හෝ අඟල් මිම්මකින් මනින්නට පුළුවන. සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ඥානය එසේ මනින්නට නුපුළුවන.

මහා සමුදුරේ ජලය හෝ මහපොළවේ පස් සම්බුදුන්ගේ ඤාණයට සමාන කිරීම සුදුසු නැත.

දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ සිත් ඔබවහන්සේගේ ඤාණ ජාලයට ඇතුළත් වෙයි.

යම්කිසි නුවණකින් උතුම් වූ බුද්ධත්වයට පත්වූ සේක්ද, සර්වඥයන් වහන්ස, ඒ ඥානයෙන් අන්‍ය තීර්ථකයන් මර්දනය කරන සේක.

ඔහු මේ ගාථාවන් කියා සුරුචි නම් වූ තාපසයා අඳුන්දිවිසම බිම අතුරා හිඳගත්තේය.

මහා වනයෙහි කුඩා අසූදහසක් එකතුව එකෙනෙහිම ගිරිරාජ නමින් විශාල පර්වතයක් බිහිවිය.

එකෙණෙහිම මතුවී ආ මහා පර්වතය දිගින් පළලින් විශාලය. එය කෝටි සතසහශ්‍රයකට කැඩී බිඳී ගියේය.

ලකුණක් තබන කල්හිම එය සම්පූර්ණයෙන් ක්‍ෂයවී ගියේය. සර්වඥයන් වහන්ස! ඔබවහන්සේගේ ඥානය එසේ සිඳී නොයන්නේය.

ඉතා සියුම් දැලකින් යමෙක් ජලය පෙරයිද ඇතැම් ප්‍රාණීහු ජලයෙහි අඩංගුව සිටිත්.

මහාවීරයන් වහන්ස, එසේම යම්කිසි තීර්ථකයෝ ඒ ඒ දෘෂ්ටි ගැනීමෙන් පැකිලුනාහු පරාමර්ශනය කිරීමෙන් මෝහනයට පත්වූහ.

සියල්ල දකින්නා වූ ඔබවහන්සේගේ ශුද්ධ වූ ඤාණයෙන් මොවුහු ඔබවහන්සේගේ දැලට හසුවෙත්. ඤාණය ඉක්මවන්නට නොහැක්කේය.

ඒ කාලයෙහි ජින වූ මහා යසස් ඇති අනොමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමාධියෙන් නැගිට ලෝකය බැලූ සේක.

අනොමදස්සී බුදුන්ගේ නිසභ නම් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේ තාදී ගුණ ඇති ශාන්ත වූ සිත් ඇති සියක් දහසක් පිරිවර ඇත්තේය.

ජලභිඤ්ඤා ලැබූ පවිත්‍ර වූ ක්‍ෂීණාශ්‍රවයන් සමග ධ්‍යාන වැඩීය. බුදුන් වහන්සේගේ සිත දැනගෙන තථාගතයන් වහන්සේ ලඟට පැමිණෙයි.

ඔවුහු එහි අහසෙහි සිට ප්‍රදක්‍ෂිණා කළහ. ඇඳිලි බැඳගෙන නමස්කාර කරමින් බුදුන් සමීපයට ලඟාවූහ.

ලෝකනායක වූ මිනිසුන්ට නායක වූ අනොමදස්සී බුදුන්වහන්සේ භික්‍ෂූන් මැද වැඩසිටියේ සිනහ පහළ කළ සේක.

අනොමදස්සී බුදුන්ගේ වරුණ නම් වූ උපස්ථායකයා සිවුර ඒකාංශකොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් විචාළේය.

භාග්‍යවතුන් වහන්ස! සිනහ පහළ කිරීමට හේතුව කුමක්ද? බුදුවරයන් වහන්සේලා හේතුවක් නැතිව සිනහ පහළ නොකරත්.

ලෝකනායක වූ මිනිසුන් අතර උත්තම වූ අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ගාථාව ප්‍රකාශ කළහ.

යමෙක් මට මල්වලින් පූජාකළේද මාගේ ඤාණය පැසසූයේද මම ඔහුව පසසමි. මගේ ප්‍රකාශය අසන්න.

සියළු දෙවියෝ බුදුන් වහන්සේගේ වචනය හඳුනාගෙන රැස්වූහ. සද්ධර්මය අසනු කැමැත්තාහු භාග්‍යවතුන් ලඟට රැස්වූහ.

[missing trans]

ඇත්, අස්, රිය, පාබල යන චතුරංගනී සේනාව නිරන්තරයෙන් මා පිරිවරා සිටී. මේ බුද්ධ පූජාවේ ඵලයයි.

සැටදහසක් තූර්යවාදයන් හා බෙර සූදානම්ව මා ලඟ වාදනය කරත්. මේ බුද්ධ පූජාවේ ඵලයයි.

විසිතුරු වස්ත්‍රාභරණවලින් සැරසුණු මුතුමැණික් කුණ්ඩලාභරණ පැලඳ සිටියාහු ඝන ඇහිබැම ඇත්තාහු සුන්දර සිනහ ඇත්තාහු සිහින් ඉඟ පෙදෙස් ඇත්තාහු සොළොස් දහසක් ස්ත්‍රීහු නිරන්තරයෙන් මා පිරිවරා සිටිත්. මේ බුද්ධ පූජාවේ ආනිශංසයයි.

කල්ප ශතසහශ්‍රයක් දෙව්ලොව සැප විඳින්නේය. දහස් වාරයක් රටෙහි චක්‍රවර්තී රජවන්නේය.

ශක්‍රදේවේන්ද්‍රයා දහස් වාරයක් දිව්‍යරාජ්‍යය කරන්නේය. මහත් වූ ප්‍රදේශ රජවරුන්ගේ නායකයාය.

අවසාන ආත්මභාවයෙහි මිනිසත්බවට පත්වෙයි. සාරිය නම් බැමිණිය කුසින් දරන්නීය.

මේ මනුෂ්‍යයා මවගේ නාම ගෝත්‍රයෙන් ප්‍රකට වෙයි. සාරිපුතක යන නම් ඇති තීක්‍ෂණ ඤාණ ඇත්තෙක් වන්නේය.

කෙනෙක් අසූකෝටියක් වස්තුව හැරදමා පැවිදි වෙති. ශාන්තපදය සොයමින් මේ ලෝකයේ හැසිරෙති.

මෙයින් අපරිමෙය්‍ය වූ කල්පයකදී ඔක්කාක කුලයෙහි බිහිවූ ගෝත්‍රයෙන් ගෞතම නම් වූ බුදු කෙනෙක් ලොව පහළ වන්නේය.

උන්වහන්සේගේ ධර්මය දායාද කොට ඇති ඖරස බුද්ධපුත්‍රයෙක් නමින් සාරිපුත්ත පහළ වන්නේය.

මේ භාගිරථි ගංගාව හිමාලයෙන් ආරම්භ වී මහසයුර වෙත පැමිණෙයි. මහා සාගරය පුරවයි.

එසේම මේ සාරිපුත්ත ත්‍රිවිද්‍යාවන්හි විශාරද වූයේ ප්‍රඥාව පාරමිතාවක් ලෙස වඩා සත්ත්වයන් සතුටු කරවයි.

හිමවතින් පටන්ගෙන මහා සමුදුර දක්වා වැලි ප්‍රමාණය ගණන් වශයෙන් අසංඛ්‍යයයි. අප්‍රමාණයි.

එයද සංඛ්‍යා වශයෙන් ගණන් කළ හැකිය. නමුත් සැරියුත් තෙරුන්ගේ ප්‍රඥාව එසේ නොවේ.

[missing trans]

මහා සමුද්‍රයේ රළගෙඩි ගණන අසංඛ්‍යයි. එසේ සැරියුත් තෙරුන්ගේ ප්‍රඥාව එසේ නොවන්නේය.

සම්මා සම්බුද්ධයන් වූ ගෞතමයන් සතුටුකොට ප්‍රඥාව පාරමී තත්ත්වයට ගොස් අග්‍රශ්‍රාවක වන්නේය.

තාදි ගුණයෙන් යුත් ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේ පවත්වන ලද දම්සක් ඇත්තේ ධර්ම නමැති වැහිබිඳු වස්වමින් ධර්ම වර්ෂාවක් පවත්වයි.

සාක්‍යපුංග වූ ගෞතමයන් වහන්සේ මේ සියල්ල දැනගෙන භික්‍ෂු සංඝයා මැද වැඩසිට අග්‍ර ස්ථානයෙහි තබන්නේය.

අනෝමදස්සී බුදුන්ට මා විසින් යහපත් දෙයක් කරන ලදී. යමෙක් හට මම පූජා සත්කාර කොට හැමතන්හි පාරමී තත්ත්වයට ගියෙමි.

කරන ලද අප්‍රමාණ වූ කුසල ධර්මයන්ගේ ඵලය මෙහිදී මට පෙන්වන ලදී. ඊයක් මෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුනෙමි. මම කෙලෙසුන් නැසුවෙමි.

අසංඛත සංඛ්‍යාත වූ අචලපදය වූ නිර්වාණය සොයන්නේ එකල්හි මම සියළු තීර්ථකයන් සොයමින් සසර ඇවිද්දෙමි.

යම්සේ රෝගී පුද්ගලයෙක් ඖෂධයක් පාවිච්චි කරන්නේද එසේම සංසාර නමැති ව්‍යාධියෙන් මිදීම සඳහා සියළු ධනය වියදම් කරන්නේය.

අමෘතපදය වූ අසංඛත නම් වූ නිර්වාණය සොයන්නේ පන්සියයක් පිරිවරා ඍෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදි වූයෙමි.

ජටාබරින් බර වූයේ අඳුන්දිවිසමක් පෙරවා අභිඤ්ඤාවන් උපදවාගෙන බඹලොව ගියෙමි.

ජින ශාසනය හැර වෙනත් වූ බාහිර ශුද්ධියක් නැත. යම් ඒ බුද්ධිමත් සත්ත්වයෝ ජින ශාසනයෙහිදී පවිත්‍රත්වයට පත්වෙති.

යහපතක් ගෙන දෙන්නා වූ මෙය කතලුවක් නොවේ. අසංඛත සංඛ්‍යාත වූ නිර්වාණය සොයමින් නොගිය තැනක් නැත.

යම්සේ හරයක් බලාපොරොත්තු වන පුරුෂයෙක් කෙසෙල් ගසක් පලන්නේය. නමුත් එහි අරටුවක් නොදකින්නේය. ඔහු හරයෙන් තොර කෙනෙක් වෙයි.

එපරිද්දෙන් ලෝකයේ නානාදෘෂ්ටි ඇති බොහෝ ජනයා අසංඛත සංඛ්‍යාත අරටුවෙන් තොර වේ. යම්සේ හරයක් නැති කෙසෙල්ගස මෙනි.

මම අවසාන භවයෙහි බ්‍රහ්මබන්‍ධු කෙනෙක් වූයෙමි. බොහෝ භවභෝග සම්පත් අත්හැර දමා අනගාරික සසුනෙහි පැවිදි වූයෙමි.

ගුරුවරයෙක් වූ මන්ත්‍රධර වූ ත්‍රිවේදයෙහි පරතෙරට ගියා වූ සංජය නම් වූ බ්‍රාහ්මණයෙකි. මම ඔහු ලඟ වාසය කරමි.

මහාවීරයන් වහන්ස, ලගාවිය නොහැකි උග්‍ර වූ තේජස් ඇති අස්සජී නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් එකල්හි පිඬු පිණිස ඇවිදියි.

මම ඒ ප්‍රඥාවන්ත වූ මොනෙය්‍ය වතෙහි යෙදීම නිසා මුනි නම් වූ ශාන්ත වූ සිත් ඇති මහාභාග වූ පිපුණා වූ පද්මයක් බඳු උන්වහන්සේව දුටිමි.

එසේ දැක මනාව දැමුනා වූ පවිත්‍ර මනසක් ඇති නායක වූ පුවර වූ ධීර වූ මුන්වහන්සේ අර්හත් උතුමෙක් වන්නේයැයි මට අදහසක් පහළ විය.

ප්‍රසාදජනක ඉරියව් ඇති ප්‍රියජනක මනාව හික්මුනා වූ උතුම් වූ ආත්ම දමනයෙහි දමනය වූ මුන්වහන්සේ අමාව පෙන්වන්නෙක් වන්නේය.

ඉදින් මම සතුටු සිතින් උත්තම අදහස විචාරන්නෙම් නම් උන්වහන්සේ එය ප්‍රකාශ කරන්නේය. එවිට මම විචාරමි.

අමතපදය ගැන ඇසීමට අවකාශයක් බලබලා මම පිඬුසිඟා වඩින උන්වහන්සේගේ පසුපස ගියෙමි.

වෙනත් වීථියකට වැඩියවිට උන්වහන්සේ ලඟට පැමිණ, වීරයන් වහන්ස! ඔබවහන්සේ කවර ගෝත්‍රයකද? උතුමාණනි! ඔබවහන්සේ කාගේ ශිෂ්‍යයෙක්ද? යනුවෙන් මම විචාළෙමි.

උන්වහන්සේ එසේ විචාළ මට සිංහයකු මෙන් කිසි කලබලයක් නැතිව මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය. බුදුන් ලොව පහළ විය. ඇවැත්නි! මම උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයෙක් වෙමි.

මහාවීරයන් වහන්ස! මහා කීර්ති ඇත්ත! පින්වතාණෙනි! බුදුන් වහන්සේගේ ශාසනය, ධර්මය කෙබඳු එකක්ද? මට ප්‍රකාශ කරන්නේ නම් මැනවි.

ඔහු විචාළ මාහට ගැඹුරු වූ තණ්හා ඊය විනාශකරන සියලු දුක් නැතිකරන මුළු ධර්මයම ප්‍රකාශ කළේය.

යම් ඒ ධර්ම කෙනෙක් හේතුවක් නිසා හටගන්නේ ද ඒවාට හේතුව තථාගතයන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක. ඒවායේ නිරෝධයද දේශනා කළහ. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මෙබඳු වාද ඇත්තෙකි.

පැනය විසඳූ කල්හි මම පළමු ඵලයට පැමිණියෙමි. ජින ශාසනය ගැන අසා රජස් රහිත මල රහිත වූයෙමි.

මුනිවරයන් වහන්සේගේ වචනය අසා උතුම් වූ ධර්මය දැක ධර්මයෙහි බැසගත්තෙම් මේ ගාථාව කීවෙමි.

බොහෝවූ කල්ප ගණනාවකින් දක්නට නොලැබුණු, නුදුටු මේ ධර්මය දැනගත්විටම අශෝකී නිර්වාණපදය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ විය.

ඒ මම ධර්මය සොයමින් ඒ මේ තැන්වල සංචාරය කළෙමි. ඒ අර්ථය මා දැන් ලඟා කරගෙන ඇත. අප්‍රමාද වීමට දැන් කාලයයි.

අස්සජී තෙරුන් විසින් අචල වූ තත්ත්වයට පත්කළ මම සතුටින් මිත්‍රයාව සොයමින් අසපුවට ගියෙමි.

මනාව හික්මුනා වූ මාගේ මිත්‍රයා මා දුරදීම දැක මාගේ ඉරියව් දැක මේ වචනය ප්‍රකාශ කළේය.

ප්‍රසන්න වූ මුහුණ ඇත්තේ ඔබ කෙරෙහි මුනිභාවයක් පෙනෙන්නට තිබේ. උතුම් නිර්වාණපදය පිළිබඳ කිසියම් ධර්මයක් අවබෝධ කර ගත්තෙහිද?

බ්‍රාහ්මණය! ඔබ වළක්වන්නාක් මෙන් සුභ වූ දර්ශනයෙන් යුක්ත විය. දාන්ත වූයේ දාන්ත නොවූවන් දාන්ත කරන්නේ ඉතා උපශාන්ත වන්නෙහිය.

ශෝක නමැති ඊය විශෝධනය කරන්නා වූ අමෘතය, මා විසින් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. ඔබද එය අවබෝධ කරගන්න. බුදුන් සමීපයට යමු.

මනාව ශික්‍ෂණය වූ මාගේ මිත්‍රයා එයට එකඟ වී යහපතැයි පිළිතුරු දී අතින් අත අල්ලාගෙන ඔබවහන්සේ සමීපයට පැමිණ,

අපි දෙදෙනාම ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමු. ඔබවහන්සේගේ ශාසනයට ඇතුළත්ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොරව වාසය කරමු.

කොලිත වනාහි ඍද්ධියෙන් ශ්‍රේෂ්ඨය. මම ප්‍රඥාවෙන් අගතැන්පත්ය. අපි දෙදෙනාම එකතුවී සසුන බබළුවන්නෙමු.

බලාපොරොත්තු සුන්වී මම ඇවිද නොගිය තැනක් නැතිතරම්ය. ඔබවහන්සේගේ අභියසට පැමිණ බලාපොරොත්තු සම්පූර්ණ කරගත්තේ වෙමි.

නියම කාලයේදී වෘක්‍ෂයෝ මහපොළොවෙහි පිහිටා මල් දරත්. දිව්‍යමය සුවඳ පතුරුවමින් සියළු ප්‍රාණීන් සතුටු කරත්.

මහාවීරයන් වහන්ස! ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්ස! මහා යසස් ඇත්ත! ඔබවහන්සේගේ සසුනෙහි පිහිටා නියම අවස්ථාවෙහි මල් හටගන්නට යයි.

සසරින් මිදීමට විමුක්තිය නමැති මල සොයන්නේ ඒ විමුක්තිය නමැති මල ලබාගෙන සියළු ප්‍රාණීන් සතුටු කරමි.

චක්‍ෂුමතුන් වහන්ස! ඔබවහන්සේගේ පුත්‍රයාට බුද්ධියෙන් සමාන කළ හැකි කෙනෙක් බුදු කෙතෙහි නැත.

ඒ ශිෂ්‍යයෝ සුවිනීතය. පිරිසද මනාව හික්මුණෝ වෙත්. උතුම් වූ දමනයෙන් යුක්ත වූවාහු හැමකල්හි උන්වහන්සේ පිරිවරා සිටිත්.

ධ්‍යාන කරන්නාහු ධ්‍යානයෙහි ඇලුනාහු ධීර වූ ශාන්ත වූ සිත් ඇති එකඟ වූ සිත් ඇත්තාහු මොනෙය්‍ය වතින් යුක්ත වූ මුනිවරයෝ උන්වහන්සේව හැමදා පිරිවරා සිටිත්.

අල්පේච්ඡ වූ නිපක ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ ධීර වූ අල්ප වූ ආහාර ඇත්තාහු ලොල් නොවූවාහු ලාභ අලාභ දෙකින්ම සතුටු වූවාහු උන්වහන්සේව සැමදා පිරිවරා සිටිත්.

ආරණ්‍යවාසී වූ ධූතයන්හි ඇලුනා වූ ධ්‍යාන කරන්නාහු සැහැල්ලු චීවර දරන්නාහු විවේකයෙහි ඇලුණු වීර වූ හැමදා උන්වහන්සේව පිරිවරත්.

ප්‍රතිපත්ති මාර්ගයෙහි යෙදුනාහු ඵලයන්හි පිහිටියාහු හික්මියාහු ඵලලාභී වූවාහු උත්තම වූ අර්ථය කෙරෙහි බලාපොරොත්තු ඇත්තාහු උන්වහන්සේව හැමකල්හිම පිරිවරත්.

සෝවාන් වූවෝද නිර්මල වූ සකෘදාගාමී ඇත්තෝද අනාගාමී හා අර්හත් ඇත්තෝද උන්වහන්සේ හැමකල්හි පිරිවරා සිටිත්.

සතිපට්ඨානයෙහි දක්‍ෂ වූවෝ බොජ්ඣංග භාවනාවන්හි ඇලුනාහු ඒ බොහෝ ශ්‍රාවකයෝ උන්වහන්සේව හැමකල්හි පිරිවරා සිටිත්.

සෘද්ධි පාදයන්හි දක්‍ෂ වූ සමාධි භාවනාවන්හි ඇලුනා වූ සම්‍යග් ප්‍රධන් වීර්යයෙහි යෙදුනාහු හැමකල්හි උන්වහන්සේ පිරිවරා සිටිත්.

ත්‍රිවිද්‍යා දරන්නා වූ ජ අභිඥාවන් ලද්දා වූ සෘද්ධියෙන් උසස්ම තත්ත්වයට පැමිණියා වූ ප්‍රඥාවෙන් උසස්ම තත්ත්වයට ගියා වූ ඇත්තෝ සැමදා උන්වහන්සේව අනුගමනය කරත්.

මහාවීරයන් වහන්ස, මෙබඳු වූ ඔබවහන්සේගේ ශිෂ්‍යයෝ මනාව හික්මුනාහු ලඟාවිය නොහැක්කාහු උග්‍ර වූ තේජස් ඇත්තාහු සැමකල්හි උන්වහන්සේව පිරිවරා සිටිත්.

හික්මුනා වූ තපස් ඇත්තා වූ ඒ ශිෂ්‍යයන් විසින් පිරිවරන ලද්දා වූ ඔබවහන්සේ තැතිගැන්මෙන් තොර සිංහරාජයකු මෙන්ද චන්ද්‍රයා මෙන් ද බබලන්නේය.

ඒ වෘක්‍ෂයෝ මහපොළොවෙහි පිහිටා එහි වැඩෙත්. විශාල බවට පත්වෙත්. ඵලද පෙන්වත්.

ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්ස! මහා යසස් ඇත්ත! ඔබවහන්සේ මහපොළව හා සමාන වන්නේය. ඔබවහන්සේගේ ශාසනයෙහි පිහිටා අමාඵලය ලබත්.

සින්දු, සරස්වතී, චන්දභාගී, ගංගා, යමුනා, සරභූ, මහී යන ගංගාවෝ ගලාබසිමින් සාගරයට පැමිණෙත්. පැරණි නම් සියල්ල අත්හරිත්. සියල්ලට සාගර යන නම ලබත්.

එපරිද්දෙන් සිව්කුලයන්ගෙන් ඔබවහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වූවාහු පැරණි නම් අත්හරිත්. සියල්ලෝම බුද්ධ පුත්‍රයෝ යැයි හඳුන්වත්.

යම්සේ වනාහි අහසෙහි ගමන්කරන නිර්මල චන්ද්‍රයා ලෝකයේ සියළු තාරකා සමූහයන් අතර ප්‍රභාවෙන් වැඩිය බබලයි.

මහාවීරයන් වහන්ස! එපරිද්දෙන් ඔබවහන්සේ දෙව්මිනිසුන් විසින් පිරිවරන ලද්දේ මේ සියළු දෙනාම ඉක්මවා ඔබවහන්සේ බබලන සේක.

ගැඹුරු සාගරයෙහි නැගී එන්නා වූ රළ වෙරළ ඉක්මවා යන්නේ නැත. ඒ සියළුම රළ වෙරළ ස්පර්ශ කර විහිදී විසිරි යයි.

එසේම ලෝකයේ නානා දිට්ඨි ඇති තීර්ථක ජනයෝ ධර්මය ගැන වාදකරනු කැමැත්තෝ නමුත් ඒ මුනිවරයන් වහන්සේව ඉක්මවා නොයත්.

චක්‍ෂුමත් උත්තමයාණෙනි, ඒ අය වාද කිරීමට උන්වහන්සේ වෙතට පැමිණ සීසීකඩ විසිරි යත්.

යම්සේ ජලයේ හටගත්තා වූ බොහෝ වූ කුමුදු හා නෙලුම් මල් ජලයෙන් හා මඩවලින් අපිරිසිදු වෙත්.

එපරිද්දෙන් ලෝකයේ පහළ වූ බොහෝ සත්ත්වයෝ ජලයේ කුමුදු මලක් මෙන් රාග ද්වේශයන්ගෙන් ස්පර්ශ වෙමින් සිටිත්.

යම්සේ පද්මය ජලය මැද නැගී සිටිමින් පිරිසිදු කෙසරු ඇතිව ජලය ස්පර්ශ නොකර සිටී.

එපරිද්දෙන් මහාවීරයන් වහන්ස! ලෝකයේ උපන්නා වූ මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්ස! ලෝකය සමග ඇලී නොසිටියි. යම්සේ ජලයෙන් නෙලුම් මල වෙන්ව තිබෙන්නාක් මෙනි.

යම්සේ රම්මක මාසයෙහි බොහෝ ජලජ පුෂ්පයෝ හටගනිත්. මල් හටගැනීමට ඇති ඒ මාසය ඉක්මවා නොයත්.

ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්ස! නුඹවහන්සේ ඔවුන්ගේ විමුක්තිය සඳහා පිපී ඇත. ජලයේ හටගත් පද්මය මෙන් ශාසනය ඉක්ම නොයත්.

මනාව මල් පිපුණු සාල වෘක්‍ෂය දිව්‍යමය සුවඳක් හමයි. අනිකුත් සාල වෘක්‍ෂයන් පිරිවරාගෙන සාල රාජා ලෙස බබලයි.

මහාවීරයන් වහන්ස! එපරිද්දෙන්ම ඔබවහන්සේ බුද්ධ ඥානයෙන් සුපුෂ්පිත වූයේ භික්‍ෂු සංඝයා පිරිවරා සාලරාජ වෘක්‍ෂයක් මෙන් බබලයි.

යම්සේ හිමාලය පර්වතය සියළු ප්‍රාණීන්ට ඖෂධයකි. නාගයන්ට අසුරයන්ට මෙන්ම දෙවියන්ටද වාසස්ථානයකි.

මහාවීරයන් වහන්ස! එපරිද්දෙන් ඔබවහන්සේ සියළු ප්‍රාණීන්ට ඖෂධයක් බඳුය. ත්‍රිවිද්‍යාවෙන් ඡඅභිඥාවන්ගෙන් පරතෙරට ගිය සේක.

මහාවීරයන් වහන්ස! කාරුණික වූ ඔබවහන්සේ විසින් අවවාද කරන ලද්දා වූ ඔහු ඔබවහන්සේගේ සසුනෙහි ධර්මයෙහි ඇලී සතුටින් වාසය කරත්.

යම්සේ මෘගරාජ වූ සිංහයා ගුහාවෙන් නික්ම සතර දිසාව බලා තුන්වරක් නාදකළේද,

සිංහ ගර්ජනාවෙන් සියළු මෘගයෝ තැතිගනිත්. එපරිද්දෙන් ජාතිමත් වූ මොහු සැමදා සත්ත්වයන් සන්ත්‍රාසයට පත්කරත්.

මහාවීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ ගර්ජනාවෙන් මහපොළව කම්පවෙයි. අවබෝධ කළයුතු පුද්ගලයෝ අවබෝධ කරත්. මාරයාට හිමි ශරීර ඇත්තෝ සන්ත්‍රාසයට පත්වෙති.

මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්ස! ඔබවහන්සේගේ නාදයෙන් සියළු තීර්ථකයෝ භයවෙත්. රංචුවෙන් කපුටන් මෙන්ද, යම්සේ සිංහයාගෙන් මෘගයන් මෙන්ද (භය වෙත්.)

ලෝකයේ යම්කිසි ගණ ප්‍රධානියෙක් තමා ශාස්තෲ යැයි කියාගනිත්. ඔවුහු පරපුරෙන් ආ ධර්මය දේශනා කරත්.

මහාවීරයන් වහන්ස! ඔබවහන්සේ එසේ ප්‍රාණීන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නේ නැත. හුදෙක් බෝධිපාක්‍ෂික ධර්මයන් හා චතුරාර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කරගෙන.

ආසය, අනුසය දෙක දැනගෙන, ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ බල දුබලතාවයන් දැනගෙන යෝග්‍ය හා යෝග්‍ය නොවන පුද්ගලයන් අවබෝධ කරගෙන මහාමේඝයක් මෙන් ගර්ජනා කරන සේක.

සක්වල අවසන දක්වා පැතිර සිටි පිරිස් නොයෙක් දෘෂ්ටීන් ගැන සිතන්නාහු ඒ විමතිය නැතිකිරීම සඳහා

සියල්ලන්ගේ සිත් දැනගෙන උපමාවේ දක්‍ෂ මුනිවරයන් වහන්සේ එකම ප්‍රශ්නයක් කියන්නා හාම සත්ත්වයන්ගේ විමතිය දුරු විය.

උපතිස්ස වැනි අයගෙන් පොළව පරිපූර්ණ වන්නේය. ඒ සියලුම දෙනා ඇඳිලි බැඳගෙන ලෝක නායකයන් වහන්සේව පැසසූහ.

ඔව්හු කල්පයක් හෝ නොයෙක් වර්ණනාවන්ගෙන් කීර්තිඝෝෂා කළහ. නමුත් ප්‍රමාණවත් කරන්නට සමත් නොවෙත්. තථාගතයන් වහන්සේලා වනාහි අප්‍රමාණ ගුණ ඇත්තෝය.

යම්සේ මා විසින් තමන්ගේ ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් ජීනයන් වහන්සේව පසසන ලදී. කල්ප කෝටියක් ප්‍රශංසා කරන්නේ මෙසේ කීර්ති ප්‍රශංසා කළෙමි.

ඉදින් කිසියම් දෙවියෙක් හෝ මිනිසෙක් හෝ මනාව හික්මුනේ බුදුගුණ මනින්නට උත්සාහ කරන්නේද ඔහු වෙහෙසට පත්වන්නේය.

ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්ස! මහා යසස් ඇත. ඔබවහන්සේගේ අනුශාසනයෙහි පිහිටා ප්‍රඥාවෙන් පරතෙරට ගොස් ආශ්‍රවයන්ගෙන් තොරව වාසය කරමි.

තීර්ථකයන් මර්දනය කරමි. ජින ශාසනය පවත්වාගෙන යමි. අද ධර්මසේනාපතීන් වහන්සේ ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේගේ සසුනේය.

මෙහිදී කරන ලද අප්‍රමේය වූ කර්මයන්හි ඵලය දක්වන්නෙහිය. මනාව විදින ලද ඊපහරක් මෙන් සියළු කෙලෙස් නැතිකළෙමි.

යම්කිසි මනුෂ්‍යයෙක් සැමවිටම හිසෙහි බරක් දරන්නේද ඔහු බරෙන් බර වූයේ ඒ බර නිසා දුකට පත්වූයේ වෙයි.

මම ගිනි තුනකින් දැවෙමින් භවයෙහි හැසුරුනෙමි. බරෙන් බර වූයේ පර්වතය උදුරා දැම්මෙමි.

මගේ බර බිම තබන ලද්දේ මා විසින් භවයෙන් ඔසවන ලදී. ශාක්‍ය පුත්‍රයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි කළයුතු දේ කරන ලදී.

යම්තාක් බුදුකෙතෙහි ශාක්‍ය ප්‍රධානියකු හැර මම ප්‍රඥාවෙන් අග්‍ර වෙමි. මට සමානයෙක් නැත.

සමාධි විෂයෙහි අතිදක්ෂය. ඍද්ධියෙන් පරතෙරට ගියේය. අද මම කැමැතිනම් දහසක් මවන්නෙමි.

අනුපිළිවෙල වාසයට වසී වූ මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ මට නියෝග මාර්ගය දේශනා කළේය.

මාගේ දිවැස පිරිසිදුය. මම සමාධියෙහි දක්‍ෂ වෙමි. සම්‍යග්ප්‍රධාන වීර්යයෙන් යුක්ත වූයේ බෝධ්‍යංග භාවනාවෙහි නිරත වූයෙමි.

ශ්‍රාවකයකු විසින් පැතිය යුතු සියල්ල මා විසින් කරන ලදී. ලෝකනාථයන් වහන්සේ හැර මට සමාන කෙනෙක් නැත.

සමාපත්තීන්හි දක්ෂ වූ ධ්‍යාන මොක්‍ෂලාභී බොධ්‍යංග භාවනාවෙහි නිරත වූ ශ්‍රාවක පාරමී තත්ත්වයට ගියෙමි.

බුද්ධිය හා ස්පර්ශ වූ ශ්‍රාවක ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ තම පිරිස කෙරෙහි උතුම් ගෞරව ඇති සැමකල්හි සියළු සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙන් පතළ සමසිත් ඇති.

ගලවා දැමූ විෂ ඇති සර්පයකු මෙන්ද, අඟ සිඳුනු වෘෂභයෙක් මෙන්ද පහත හෙළන ලද මානයෙන් හා දර්පයෙන් යුක්තව සංඝයා වෙත ගෞරවයෙන් එළඹෙමි.

ඉදින් මාගේ ප්‍රඥාව රූපවත් වන්නේ නම් මහපොළවට සමාන වන්නේ නැත. මේ අනෝමදස්සී බුදුන්ගේ ප්‍රඥාව වර්ණනා කිරීමේ ඵලයයි.

තාදිගුණ ඇති ශාක්‍යපුත්‍රයන් වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද දම්සක් පැවතුම මම පවත්වාගෙන ගියෙමි. මේ සියල්ල ප්‍රඥාවට ප්‍රශංසා කිරීමේ ඵලයි.

මා කිසිදිනක කිසිතැනක පාපිෂ්ට, හීන වූ වීර්ය ඇති කුසීත වූ අල්පශ්‍රැත වූ අනාචාරයේ හැසිරෙන අය සමග සිටියේ නැත.

බහුශ්‍රැත වූ බුද්ධිමත් වූ සීලයන්හි මනාව යෙදුනා වූ චිත්ත සමථයෙහි යෙදුනා වූ ඇත්තන් මුදුනෙහි සිටීවා.

යම්තාක් මෙතැනට රැස්වූ ස්වාමිවරුණි, ඔබලාට මෙසේ කියමි. අල්පේච්ඡ වව්. සතුටු වූ සිත් ඇත්තෝ වව්. හැමවිටම ධ්‍යනයෙහි ඇලුනු ධ්‍යාන වඩන්නෝ වව්.

මම යම් කෙනෙකුව පළමුව දැක රජස් නැති චිත්තමල රහිත තත්ත්වයට පැමිණියෙම්ද මාගේ ඒ ධීර වූ ආචාර්යයන් වහන්සේ අස්සජි නම් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේය.

අද මම උන්වහන්සේගේ ධර්මය රැකගන්නා තැනැත්තා වශයෙන් ධර්මසේනාපති වීමි. හැමතන්හි උසස් තත්ත්වයට පත්ව ආසවයන් නැතිව වාසය කරමි.

මාගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ අස්සජි නම් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේ වූහ. උන්වහන්සේ යම් දිසාවක වැඩවසයිද මම හිස පහත් කරමි.

ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ගෞතමයන් වහන්සේ මගේ කර්මයන් සිහිපත්කොට භික්‍ෂු සංඝයා මැද වැඳ සිට මා අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

මාගේ ක්ලේශයෝ නැසුනාහ. බුද්ධ අනුශාසනය කරන ලදී.

ශාස්තෲන් වහන්සේ වනාහි පසුකලෙක දෙව්රම් මහ වෙහෙරෙහි ආර්යසංඝයා මැද වැඩසිටියේ තමන්ගේ ශ්‍රාවකයන් ඒ ඒ ගුණ විශේෂයන්ගෙන් අග්‍රස්ථානයෙහි තබන්නේ මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක භික්‍ෂූන්ගෙන් මහා ප්‍රාඥයන් අතර මේ සාරිපුත්ත තෙරුන් මහාප්‍රාඥ භාවයෙන් අග්‍රස්ථානයෙහි තැබීය. හෙතෙම මෙසේ ශ්‍රාවක පාරමී ඥානයෙහි මස්තකප්‍රාප්ත වී ධර්මසේනාපති තනතුරෙහි පිහිටුවා ලෝකයාට යහපත සිදුකරන්නේ එක්දිනක් සබ්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලාට තමන්ගේ චරියාව ගෙනහැර දක්වන විලාශයෙන් අන් කරුණක් විස්තර කරන්නේ,

කාය සංවරතාදිය ඇතිව හැසිරෙන සිහි ඇති මිථ්‍යා සංකල්පයන් අතහැර නෙක්‍ඛම්ම ආදී සංයත වූ සංකල්පනාවෙන් යුක්ත වූ ධ්‍යාන වඩන අප්‍රමාදී වූ කර්මස්ථාන භාවනාවේ ඇලුනා වූ භාවනාවෙන් එකඟ වූ සිත් ඇති අසහාය වූ සතුටින් සිටින පුද්ගලයා භික්‍ෂුව යැයි කියති.

සිනිඳු හෝ රළු හෝ අහර අනුභව කරන්නේ බොහෝකොට අනුභව නොකරයි. නොපිරුණු කුස ඇත්තේ පමණ දැනගත් ආහාර ඇත්තේ සිහියෙන් යුක්තව භික්‍ෂුව හැසිරෙන්නේය.

හතරපස් පිඩක් අනුභව නොකර ජලය බොන්නේය. නිර්වාණය කෙරෙහි යොදන ලද සිත් ඇති භික්‍ෂුවගේ සැප විහරණයට සුදුසුය.

මේ ප්‍රයෝජනය සඳහා කැප වූ සිවුරු හඳින්නේය. එය නිවනට යොමුකළ සිත් ඇති භික්‍ෂුවගේ පහසු පැවැත්මට සුදුසුය.

පර්යංකයෙන් සිටින්නහුගේ දෙදන වර්ෂාවෙන් නොතෙමෙන තෙක් සිටීද එබඳු චර්යාව නිවනට යොමුකළ සිත් ඇති භික්‍ෂුවගේ පහසු පැවැත්මට හේතු වෙයි.

යමෙක් සැපය දුකක් ලෙස දුටුවේද දුක උලක් ලෙස දැක්කේද මේ දෙකට මැදිවීද නොවීය. මෙසේ සිටියහු කවරනම් දුකකින් බැඳුනේද?

කවදා හෝ පාපිෂ්ඨ වූ කුසීත වූ හීන වූ වීරිය ඇති අල්පශ්‍රැත අනාදර පුද්ගලයාට ලෝකයේ කුමකින් කුමක් වෙයිද?

බහුශ්‍රැත, බුද්ධිමත්, සීලයන්හි සංවර වූ චිත්ත දමනයෙහි යෙදුනා වූ තැනැත්තා මගේ මුදුහි සිටීවා.

යමෙක් ප්‍රපඤ්චයෙහි යෙදුනේද ප්‍රපඤ්චයෙහි ඇලුනේ වේද ඔහු බේම නම් වූ අනුත්තර වූ නිර්වාණයට නුදුරෙහි සිටියේ වෙයි.

යමෙක් ප්‍රපඤ්චය අත්හැර ප්‍රපඤ්ච රහිත මාර්ගයෙහි ඇලුනේ වේද, අනුත්තර වූ ක්‍ෂේම වූ නිර්වාණය සාක්‍ෂාත් කරගත්තේය.

ගමේ හෝ අරණ්‍යයෙහි හෝ නිම්නයේ හෝ පොළවේ හෝ යම්තැනක රහතන් වහන්සේලා වැඩවසත්ද ඒ භූමිය රමණීය වන්නේය.

යම් ඒ රමණීය වූ අරණ්‍යයක ජනයෝ සතුටු නොවෙත්ද, වීතරාගී පුද්ගලයෝ එබඳු තන්හි සතුටු වෙති. ඔවුහු කාමගවේෂීහු නොවෙත්.

යමෙක් තමාගේ වරදක් පෙන්වා දෙන්නහු නිධානයක් පෙන්වන්නකු ලෙස දකීද වරද පෙන්වාදෙන එබඳු ඤාණවන්ත වූ පණ්ඩිතයකු භජනය කරන්නේය. එබන්දකු සේවනය කරන්නහුට යහපතක් මිස අයහපතක් සිදු නොවේ.

අවවාද කරන්නේය. අනුශාසනා කරන්නේය. අකුසල ධර්මයන්ගෙන් වලක්වන්නේය. එබඳු පුද්ගලයාව සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රියය. අසත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය නැත.

චක්‍ෂුමත් වූ බුදුන්වහන්සේ අන් අයකුට ධර්මය දේශනා කළේය. ධර්මය දේශනාකරන කල්හි බලාපොරොත්තු සහිතව කන් යොමු කළෙමි. මට ඒ ශ්‍රවණය හිස් නොවූවකි. ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුනේ වෙමි.

පුබ්බෙනිවාසඥානය හෝ දිවැස සඳහා නොවේ. චෙතොපරිය ඥානය සඳහා හෝ සෘද්ධිය සඳහා හෝ චුති උත්පත්තිය දැනගැනීම සඳහා හෝ සොතධාතුවේ පිරිසිදු බව සඳහා හෝ මාගේ ප්‍රාර්ථනාවක් නොවීය.

වෘක්‍ෂමූලයක් ඇසුරුකොට හිස මුඩුකර සඟල සිවුරක් පොරවාගෙන ප්‍රඥාවෙන් උත්තම වූ උපතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ ධ්‍යාන වඩයි.

චතුර්ථ ධ්‍යානයට සමවන් සම්මා සම්බුද්ධ ශ්‍රාවකයාණෝ එකණෙහි ආර්ය වූ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි.

යම්සේ ගල් පර්වතයක් නොසෙල්වී මනාව පිහිටියේ වෙයිද එපරිද්දෙන් මෝහය දුරුකළ භික්‍ෂුව පර්වතයක් මෙන් කම්පා නොවෙයි.

(සිත) පිරිසිදු වූ නිතර පරිශුද්ධත්වයෙහි යෙදුනා වූ කෙස්ගසක අග පමණ වූ අල්ප පාපය වළාකුළු ස්වල්පයක් මෙන් දියවී යයි.

මරණය ගැන සතුටු නොවෙමි. ජීවිතය ගැනද සතුටු නොවෙමි. සිහිකල්පනාවෙන් යුක්තව සම්පජාන ප්‍රඥාවෙන් මෙම සිරුර අත්හරින්නෙමි.

මරණය ගැන සතුටු නොවෙමි. ජීවිතය ගැනද සතුටු නොවෙමි. කාලයද අපේක්‍ෂා කරමි. කුලීකාරයෙක් මෙන් මුදල් උපයමි.

මේ මරණය වන්නේය. මරණය නොවීමෙක් නොවන්නේය. කලින් හෝ පසුව ඒකාන්ත වශයෙන් මරණය වන්නේය. ඒ නිසා මනා ප්‍රතිපත්ති පුරව්. (අපායාදියෙහි) මහාදුක් නොවිඳිව්. කාලයම, ඉක්ම නොයවා.

යම්සේ ප්‍රත්‍යන්තයක පිහිටි නගරය අභ්‍යන්තර බාහිර වශයෙන් මනාව ආරක්‍ෂා කෙරේද එපරිද්දෙන් තමාව ආරක්‍ෂා කරන්න. කාලය ඉක්ම නොයාවා. කාලය අතපසු කළ අප නිරයෙහි ශෝක කරත්.

උපශාන්ත වූ නොඇලුනා වූ අල්පව කථාකරන උද්ධත නොවූ පුද්ගලයා ගසක කොල සුලඟින් සෙලවෙන්නාක් මෙන් පාපධර්මයන් සොලවයි.

[missing trans]

උපශාන්ත වූ ආයාසයෙන් තොරව පැහැපත් නොකැළඹුනු යහපත් සිල් ඇති ප්‍රාඥයා දුක් කෙළවර කරන්නේය.

ගිහි හෝ පැවිදි හෝ එක් පක්‍ෂයක්වත් විශ්වාස නොකරන්න. හොඳට සිට නරක් වෙත්. නරක්ව සිට හොඳ වෙත්. නරකව සිට නැවතත් හොඳ වෙත්.

කාමච්ඡන්‍දය, ව්‍යාපාදය, ථීනමිද්ධය, උද්ධච්ච කුක්කුච්ච, විචිකිච්ඡා යන මේ පස භික්‍ෂුවකට චිත්තක්ලේශයෝ වෙත්.

යමෙක්හට සත්කාර කරනවිටත්, සත්කාර නොකරනවිටත් යන දෙකේදීම මධ්‍යස්ථව කම්පා නොවී අප්‍රමාද විහාරීව සිටීද,

නිරන්තරයෙන් ධ්‍යාන කරන සුබුම වූ දිට්ඨි විදර්ශක වූ උපාදානස්කන්‍ධයන් ක්‍ෂය කිරීමෙහි යෙදී සිටින්නහු සත්පුරුෂයා යැයි කීහ.

මහාසමුද්‍රයත්, මහපොළවත්, පර්වතයෝත් අවිඥානක බැවින් සියල්ල ඉවසත්. ශාස්තෲන් වහන්සේ උතුම් විමුක්තිය සඳහා ඒවා උපමා කිරීම සුදුසු නැත.

මහාප්‍රාඥ වූ සමාහිත සිත් ඇති දම්සක් පැවතුම් දේශනාවට අනුව පවත්නා වූ තෙරුන් වහන්සේ ගමන්මාර්ග ඇත්තේ ගින්න හා සමානය. නොඇලෙයි. කිලිටි නොවෙයි.

මහා බුද්ධිමත් වූ මහා මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ප්‍රඥාවෙන් පාරමී තත්ත්වයට පත් වූයේ ජලය නොවූවත් ජලයට සමානය. හැමවිටම නිවුනේ වෙයි.

මා විසින් ශාස්තෲන් වහන්සේව ඇසුරු කරන ලදී. බුද්ධ අවවාදය කරන ලදී. මහත් වූ භාරය බිම තබන ලදී. නැවත ඉපදීමක් නැත.

අප්‍රමාදයෙන් සපයා ගන්න. මේ මාගේ අනුශාසනයයි. මම දැන් පිරිනිවන් පාන්නෙමි. සියළු ආකාරයෙන්ම මිදුනේ වෙමි.

මේ ගාථාවන් ප්‍රකාශ කළේය.

මේවායින් ඇතැම් ගාථා තෙරුන් විසින් කියන ලද ඒවාය. ඇතැම් ඒවා තෙරුන් අරභයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී. සියල්ලට පසුව තමන්ගේ පැවැත්ම ප්‍රකාශ කිරීම් වශයෙන් තෙරුන් විසින් කියන ලද බැවින් තෙරුන් වහන්සේගේම ගාථාවන් විය.

එහි යථාචාරී යනු යම්සේ කාය ආදියෙන් සංවර වී හැසිරෙයි. වාසය කරයි. යම්සේ හැසිරෙන ස්වභාව ඇති හෝ යථාචාරී යන්නෙන් සිල්වත් යන අර්ථය කියයි. යථාසතො යනු ශාන්ත පරිද්දෙන්. ගාථාවේ උච්චාරණ පහසුව සඳහා අනුනාසිකය ලොප්කර දක්වන ලදී. එයින් ශාන්ත වූයේ ආර්යයන්ගෙන් සතිමා යනු උතුම් සිහියෙන් යුක්ත වූ, යතසංකප්පඣායී යනු හැම අයුරකින්ම මිථ්‍යා සංකල්ප අත්හැර නෛෂ්ක්‍රම්‍ය සංකල්පාදි වශයෙන් හික්මුණු සංකල්ප ඇත්තේ වී ආරම්මණ හා ලක්‍ෂණ අනුව භාවනා කරන්නේ අප්පමත්තො යනු එකී යථාචාරී භාවයෙහි පවත්වාගෙන යන සංකල්ප ඇතිව ධ්‍යානයෙන්ද ප්‍රමාද රහිතව සියළු තන්හි සුපිහිටි සිහිකල්පනා ඇත්තේ අජ්ඣත්තරතො යනු අධ්‍යාත්මයෙහි කම්මට්ඨාන භාවනාව සඳහා ඇලුනේ. සමාහිතත්තො යනු ඒ භාවනාවෙන්ම එකඟ වූ සිත් ඇති. එකො යනු දෙවැන්නෙක් නැති ගණ සංසර්ගයත් ක්ලේශ සංසර්ගයත් හැර කාය විවේකයත් චිත්ත විවේකයත් වැඩිදියුණු කරගනිමින් සන්තුසිතො ප්‍රත්‍යයන් පිළිබඳ සතුටින් හා භාවනාවේ යෙදීම නිසා ඇතිවන සතුටින් යන දෙකින්ම මනාව සතුටු වූ, භාවනාවෙහි මතු මතුත් ආවර්ජනා කිරීමෙන් විශාලව සතුටක් උපදී. මස්තකප්‍රාප්ත වීම පිළිබඳව කිවයුතු නැත. තමාහු භික්‍ඛුං යනු මෙබඳු පුද්ගලයා භය දැකීමෙන් ද බිඳී ගිය කෙලෙස් ඇති බැවින් ද භික්‍ෂුව යැයි කියත්.

දැන් කියනලද අයුරු දෙවදෑරුම් සන්තෝෂයන්ගෙන් ප්‍රත්‍ය සන්තෝෂය පළමුව දක්වන්නේ අල්ලං සුක්‍ඛංවා (මෘදු, රළු) ආදිය කීය. එහි අල්ලං යනු ගිතෙල් ආදිය දැමීමෙන් තෙත් වූ සිනිඳු වූ සුක්‍ඛං යනු පොතුවලින් රළු වූ ‘වා’ ශබ්දය අනියමාර්ථය සඳහා යෙදී ඇත. අල්ලංවා සුක්කංවා යනුවෙන් ප්‍රකාශ වුනේ එයයි. බාළ්හං අතිශයින් සුහිතො යනු තෘප්තිමත් නොවූයේ යන අර්ථයි. කෙසේනම් වන්නේද? ඌනුදරො මිතාහාරො - අඩු වූ කුස පිරීම් ඇති ප්‍රමාණයට වළඳන, ප්‍රණීත වූ හෝ කටුක වූ හෝ භෝජනයක් අනුභව කරන්නේ භික්‍ෂුව ඇති තරම් නොවළඳා ඌනුදරො සැහැල්ලු කුසක් ඇත්තේ. එයින්ම මිතාහාරො සීමාසහිතව බොජුන් ගන්නේ, අංග අටකින් යුත් ආහාරය වළඳන්නේ එහි ප්‍රමාණවත් බව සඳහා ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කරන සිහියෙන් සතො යුක්තව. පරිබ්බජෙන වාසය කරන්නේය.

යම්සේ වනාහි සම්පූර්ණ නොවූ කුස පිරිම් ඇත්තේ මිතාහාර නම් වේ. එය දක්වන්නට චත්තාරො ආදිය කියන ලදී. එහි අභුත්‍වා යනු චත්තාරො වා පඤ්ච වා ආලොපෙ සතරපස් පිඩක් නොවළඳා තවත් ආහාරවලට ඉඩතබා වතුර පානය කරන්නේය. මේ වනාහි ආහාරයෙහි සැහැල්ලු පැවැත්මයි. නිර්වාණය කෙරෙහි යොදනා ලද සිත් ඇති භික්‍ඛුනො ඵාසුවිහාරාය භික්‍ෂුවගේ පහසු පැවැත්ම සඳහා. ධ්‍යානාදීන් අධිගමයට සුදුසුවන බැවින් සැප විහරණය සඳහා අලං ප්‍රමාණවත්ය. සුදුසුය යන අර්ථයි. මේ කුසට ආහාරයක් වශයෙන් පිණ්ඩපාතය ගැන කියන්නේ පිණ්ඩපාතයෙහි ඇති අන්‍යෝන්‍ය සතුට දක්වයි. භුත්‍වානා ති අනුභවකොට යනුවෙන්ද පාඨයක් ඇත. ඔහු අහර සතරපස් පිඩකින් පමණක් ශරීරය පවත්වාගෙන යාමට දක්‍ෂ අතිශයින් ස්ථිර ස්වභාවයක් ඇති පුද්ගලයකු වශයෙන් කියන ලදී. මතු ගාථාවන්හි ද සසඳන්නේමය. අල්ප වූ චීවර සේනාසන ඇති බැවින් යනුවෙන් කියන ලද බැවින්.

කප්පියං යනු කැප අකැප කොමුපිළි ආදියෙන් අනික් වූ යමක් යන අර්ථයි. තඤ්චෙ ඡාදෙති කැප චීවරං සිවුර ඉදින් වැසිය යුතු තැන් වසයි. ශාස්තෲන් වහන්සේලා විසින් අනුදැන වදාළ අඩුම වශයෙන් අනුදැන වදාළ ප්‍රමාණයෙන් යුත්යැයි යන අර්ථයි. ඉදමත්‍ථිතං මේ ප්‍රයෝජනය සඳහා, ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් දේශනා කළ ප්‍රයෝජන සඳහා එනම් සීතල ආදිය වළක්වාගැනීම සඳහා හා හිරිඔතප් රැකෙන සේ ආවරණය කර ගැනීම සඳහා යන අර්ථයි. මෙයින් කයෙහි පරිහරණය කරන සිවුර ගැන සඳහන් කරන අතර එහි අන්‍යොන්‍ය සතුටක් ගැනද කියයි.

පල්ලංකෙන නිසින්නස්ස පල්ලංකය (පර්යංකය) වනාහි ඌරුබද්ධාශනයයි. එයින් සිටියා වූ, තුන් සන්ධියකින් යුත් පර්යංකය බැඳගෙන සිටින්නහුගේ යන අර්ථයි. ජණ්ණුනකෙනාභිවස්සති යම් ඒ කුටියක එසේ සිටියහුගේ දණදෙක, වර්ෂාව ඇති කල්හි වැහිජලයෙන් නොතෙමෙයිද එපමණකින් එය සබ්බ පරියන්ත සෙනාසන නම් වේ. හැකිය යනු එහි වාඩිවී සඵලත්වයක් බලාපොරොත්තුවන කුලපුත්‍රයා විසින් තම බලාපොරොත්තුව ඉෂ්ට කරගැනීම සඳහා ඒ නිසා කියන ලදී. නිර්වාණය කෙරෙහි යොමුකරන ලද භික්‍ෂුවට පහසු විහරණය සඳහා යෝග්‍ය වේ.

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ මේ ගාථා සතරින් යම් ඒ භික්‍ෂූහු බොහෝ බලාපොරොත්තු ඇති, අසතුටු වූවාහුද ඔවුන්ට අනිත් උසස්කොට ඇති සල්ලෙබ අවවාද ප්‍රකාශකොට දැන් වේදනා ස්වභාවයෙන් භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් ඇතිවන සතුට ගැන දක්වමින් යොසුඛං යනාදිය කීහ. එහි සුඛං යනු සැපවේදනාව. දුක්‍ඛතො විපරිණාම දුකෙන්. අද්දා යනු දුටුවේය. විදර්ශනා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත, මාර්ග ප්‍රඥාවෙන් ඇති පරිදි යමෙක් දැක්කේය යන අර්ථයි. සුඛ වේදනාව වනාහි පරිභෝග කාලයෙහි ආශ්වාදජනක නමුත් එය විෂ මිශ්‍ර ආහාරයක් මෙන් දිරවනවිට දුකක්ම වෙයි. එයින් මෙහි දුක්‍ඛානුපස්සනාව දක්වයි. දුක්‍ඛමද්දක්‍ඛි සල්ලතො දුක් වේදනාව යමෙක් උලක් ලෙස දුටුවේය. දුක් වේදනාව වනාහි උලක් මෙන් ශරීරයට ඇතුල් වනවිටත් ඇතුලේ තිබෙන විටත් ගලවන විටත් පීඩාවක්ම උපදවයි. එපරිද්දෙන් උපදින්නා වූත්, පවතින්නා වූත් බිඳෙන්නා වුත් සත්ත්වයාව පීඩාවට පත් කරයි. මෙයින් මෙහි දුක්‍ඛානුපස්සනාවම උසස්කොට කියයි. එයින්ද යමක් දුක් සහිතද එය අනාත්මයි යන කියමනෙන් වේදනා දෙකෙහි තමතමන් කෙරෙහි ප්‍රකාශ වෙයි. උභයන්තරෙන දෙක අතර. සුවදුක් වේදනාවන්ගේ මැද පිහිටි අදුක්‍ඛ, අසුඛ යන අර්ථයි. නාහොසි ඇති තතු අවබෝධ වීමෙන් තමතමන් කෙරෙහි පිවිසීමක් නොවීය. කෙනව ලොකස්මිං කිං සියා මෙසේ වේදනා ස්වභාවයෙන් පස්වැදෑරුම් වේදනා ස්කන්‍ධයන් දැනගෙන ඒ හා බැඳී පවත්නා සියළු කෙලෙස් දැල සිඳ දමා සිටියේ කවරනම් ක්ලේශයකින් ලෝකයෙහි බැඳීමක් හෝ දෙවියන් අතරට කුමක් හෝ පැමිණියේද, සිඳී ගිය බැඳීම් ඇත්තේ පැනවීමක් නොලද්දේ විය යන අදහසයි.

දැන් වැරදි මගෙහි පිළිපන් පුද්ගලයන් නින්දාවට ලක් කරන්නේ මහා මාර්ගයෙහි පිළිපන් අයට ප්‍රශංසා කරන්නේ මාමෙ ආදී ගාථා සතරක් ප්‍රකාශ කළේය. එහි මාමෙ කදාචි පාපිච්ඡො යමෙක් අයහපත් ගුණයන්ම ප්‍රශංසා කරනු කැමැත්තේ පාපිෂ්ටයෙක් වේ. මහණදහම්හි උත්සාහය නැතිකමෙන් කුසිතො නම් වේ. එයින්ම හීනවිරියො හීන වූ වීර්ය ඇති, චතුරාර්ය සත්‍යය පටිච්ච සමුප්පාදය ආදියෙන් යුක්ත වූ ශ්‍රවණයෙන් තොර බැවින් අප්පස්සුතො අල්පශ්‍රැත වූ අවවාද අනුශාසනාවලදී ආදරයක් නැති බැවින් අනාදරො අනාදර නම් වේ. එබඳු හීන පුද්ගලයා මා ලඟ කවදා හෝ නොවේවා. කුමක් නිසාද? කෙන ලොකස්මිං කිං සියා මේ ලෝකයෙහි සත්ත්ව නිකායෙහි එබඳු පුද්ගලයකුට කවරනම් අවවාදයකින් කුමක් සිදුවිය හැකිද? කරන ලද කවරකින් කුමක්වීද නිරර්ථකයි යන අර්ථයි.

බහුස්සුතොවා යනු යම් පුද්ගලයෙක් ශීලාදිය අඩංගු සුත්ත, ගෙය්‍ය ආදී ප්‍රභේද ඇති බොහෝ ශ්‍රැතයන් ලැබීමෙන් බහුශ්‍රැත වී. ධම්මොජ ප්‍රඥාව, පාරිහාරිය ප්‍රඥාව, පටිවෙධ ප්‍රඥාව වශයෙන් මෙධාවි ඤාණවන්ත වූ සීලෙසු ච ශීලයන්හිද මනාව පිහිටි බැවින් සුසමාහිතො සුසමාහිත නම් වේ. චෙතොසමථං යනු ලෞකික ලෝකෝත්තර ප්‍රභේද ඇති චිත්ත සමාධියෙහි අනුයුත්තො යෙදුනු තැනැත්තා එබඳු පුද්ගලයා මගේ හිස මුදුනෙහි තිට්ඨතු සිටීවා. සමග වාසය වේවා.

යොප්පඤ්ච මනුයුත්තො යම් පුද්ගලයෙක් වනාහි කර්මයෙහි ඇලීම් වශයෙනුත් රූපයෙහි ඇලීම් වශයෙනුත් පවත්නා ප්‍රපඤ්ච යන අර්ථයෙන් තණ්හාදී ප්‍රභේද ඇති ප්‍රපඤ්චයෙහි ඇලුනේ එහිද ආදීනව නොදැකීමෙන් අභිරතො ඇලුනේ. සො නිබ්බානං විරාධයී නිවනට නුදුරෙහි නොසිටියේ,

යොච පපඤ්චං හිත්‍වාන යනු යම් පුද්ගලයෙක් තණ්හා ප්‍රපඤ්චය අත්හැර එය නැති බැවින් නිප්පපඤ්චස්ස නිර්වාණයාගේ පථෙ අධිගමයට උපාය මාර්ගය වූ ආර්ය මාර්ගයෙහි රතො භාවනා කරන කල්හි එහි ඇලුනේ. සො නිබ්බානං අරාධයී යනු සාක්‍ෂාත් කර ගනී. සඵල කරගනී.

ඉක්බිති එක්දිනක් තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ බාල සොහොයුරාගේ රෙවත ථෙරස්ස රේවත තෙරුන්ගේ කටුවලින් ගැවසීගත් කිහිරි ගස්වලින් වැසීගිය නිරුදක කතරක වාසය කරනු දැක එයට ප්‍රශංසා කරමින් ‘ගාමෙවා’ යනාදී ගාථා දෙකක් ප්‍රකාශ කළේය. එහි ගාමෙවා යනු කිසියම් රහතන් වහන්සේ නමක් ග්‍රාමාන්තයක කාය විවේකය නොලබතත් චිත්ත විවේකය වනාහි ලබයි. ඔවුන්ගේ සිත විමුක්තියට බාධාකර අරමුණුවලින් සොලවන්නට නොහැකිය. ඒ නිසා ගාමෙවා ගමෙහි හෝ වේවා! අරඤ්ඤාදිසු අරණ්‍ය ආදියෙහි හෝ වෙනත්තැනක හෝ යත්‍ථ අරහන්තො විහරන්ති තං භූමි රාවණෙය්‍යකං ඒ භූමි ප්‍රදේශය රමණීය වන්නේමය යන අර්ථයි.

අරඤ්ඤානි යනු මල් පිපුණු ගස් සමූහයෙන් ගැවසීගත් පිරිසිදු ජලාශවලින් සමන්විත වනාන්තර. රමණීයානි සුන්දරය කියා සම්බන්ධ වේ. යත්‍ථ යනු යම් අරණ්‍යයක පිබිදියාක් මෙන් ප්‍රබෝධයෙන් විනෝද වනවිට කාම මැස්සා, කම්සැප සොයන්නා වූ ජනො න රමති වීතරාගා පහවූ රාග ඇති රහතන් වහන්සේලා බඹරුන් මීමැස්සන් මෙන් නෙලුම් විල්වල, එබඳු ස්වරූප ඇති අරණ්‍යවල, රමිස්සන්ති නතෙ කාමගවෙසිනො යම් හෙයකින් ඒ වීතරාගීහු කාමගවේෂීන් නොවන බැවින්ය යන අර්ථයි.

නැවත තෙරුන් වහන්සේ රාධං රාධ නම් වූ දුප්පත් බ්‍රාහ්මණයකුට අනුකම්පා කර පැවිදි කරවා, උපසම්පදාව ලබා දී ඔහුවම තමන්ගේ අතවැසි කොට හැසිරෙන්නේ එක්දිනක් ඔහුගේ කීකරුකම ගැන සතුටුවී අවවාද දෙන්නේ ‘නිධීනංවා’ යනාදි ගාථාව ප්‍රකාශ කළේය. එහි නිධීනං වා යනු ඒ ඒ තැන්හි නිදන්කොට තැබූ රන්රුවන් ආදියෙන් පිරුණු නිදන්කල පවත්තාරං කටුක ජීවිතයක් ගතකරන දුප්පත් මිනිසකුට අනුකම්පාකොට එන්න, ඔබට සැපසේ ජීවත් වෙන්නට උපායක් පෙන්වන්නෙමියි කියා නිදන් වස්තුවක් පෙන්වා අත දිගහැර ‘මෙය ගෙන සැපසේ ජීවත් වෙව’ යැයි කියන ලද ආකාරය මෙනි. වජ්ජදස්සිනං යනු වරද පෙන්වන දෙදෙනෙක්. මෙයින් ඔහුට අසරුප් ලෙස හෝ අගරු ලෙස සංඝයා මැද නින්දා කරන්නෙමියි සිදුරක් සොයන්නේ, නොදන්නා දෙයක් පෙන්වන්නට, දැනගත් දෙයක් සතුටුවෙමින් සීලාදියේ දියුණුවක් කැමැතිද ඒ ඒ වරද බලන්නේ උදව් උපකාර කරන ස්වභාව ඇත්තේ යන අර්ථය මෙහි බලාපොරොත්තු විය. යම්සේ වනාහි දුකට පත් පුද්ගලයකු මෙම නිධානය ගන්නයැයි බැනවැදුනත් නිධානය පෙන්වන්නා කෙරෙහි කෝප නොවෙයි. සතුටු වූයේම වෙයි. මෙසේ මෙබඳු පුද්ගලයන් කෙරෙහි නොසරුප් දෙයක් හෝ වරදක් දැක කියන කල්හි කෝප නොවිය යුතුයි. සතුටු සිතින්ම යුක්තවිය යුතුයි. ස්වාමීනි, නැවතත් මට මෙබඳු දෙයක් දුටුවිට කියන්නයැයි ඉල්ලා සිටිය යුතුයි. නිග්ගය්හවාදිං යනු යමෙක් වරදක් දැක මට මේ එකට වාසය කරන අතවැසියා උපකාරයක් වෙයි යැයි නොසිතා වරදට අනුව තර්ජනය කරමින් යහමගට යොමුකරමින් දඬුවම් කරන්නේ හික්මවයි. මේ වරද පෙන්වා එයට අවවාද දෙන්නා බුදුන්වහන්සේ වැනිය. මෙසේ කියන ලදී. ‘ආනන්දය, නින්දා කරන්න. නින්දා කරන්න කියමි. කියමි. නැවතත් මතුකරමින් කියමි. යම් හරයක් තිබේද, එය රඳා සිටී. මෙධාවිං යනු ධම්මොජ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ තාදිසං යනු මෙබඳු ස්වරූප ඇති පණ්ඩිතයා භජෙති සේවනය කරන්නේය. තාදිසං හි එබඳු ආචාර්යවරයකු භජමානස්ස අතවැසියාට සෙය්‍යො හොති නපාපියො දියුණුවක් මිස පරිහානියක් ඇති නොවේ යන අර්ථයි.

ඉක්බිති එක්දිනක් අස්සජි පුනබ්බසුකෙහි අස්සජි පුනබ්බසුක විසින් කීටාගිරි ආවාසයෙහි දූෂිත තත්ත්වයට පත් වූ කල්හි ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් අණකරන ලද්දේ තමන්ගේ පිරිස මහාමොග්ගල්ලානෙන මහමුගලන් තෙරුන් සමග එහි ගිය ධම්ම සේනාපතීන් වහන්සේ අස්සජි පුනබ්බසුකෙසු අස්සජි පුනබ්බසුකයන්ට අවවාද කරන කල්හි මේ ගාථාව ප්‍රකාශ කළහ. එහි ඔවදෙය්‍ය යනු අවවාද අනුශාසනා කරන්නේය. අනුසාසෙය්‍ය යනු එයටම පරියාය වචනයකි. නැතහොත් උපන් කාරණයෙහි අවවාද කරයි. ඔබට මේ දෝසය ඇතිනොවූ කල්හිත්, එය විය කියාත්, යනාදී ලෙස අනාගතය උදෙසා කථා කරන්නේ අනුශාසනා කිරීම නම් වේ. මුනගැසී කථාකරන්නේ හෝ අවවාද දෙයි. අනභිමුඛයෙහි දූතයකු යවා හෝ පණිවිඩයක් යවා අවවාද කරයි. තමාම හෝ කියන්නේ අවවාද කරයි. නැවත නැවත කියන්නේ අනුශාසනා කරයි. අසබ්භාච අකුසල ධර්මයන් නිවාරයෙ වලක්වන්නේය. කුසල්දහම්හි පිහිටුවන්නේය යන අර්ථයි. සතංහි සොති මෙබඳු පුද්ගලයා සත්පුරුෂයන්ට පියො හොති ප්‍රිය වෙයි. යම් ඒ අශාන්ත වූ අසප්පුරිෂ වූ පරලෝකය ප්‍රතික්‍ෂෙප කළා වූ ආමිෂය කෙරෙහි යෙදූ ඇස් ඇති ජීවත්වීම සඳහා පැවිදි වූවාහු ඔවුන්ගේ ඒ අවවාද දෙන්නා අනුශාසකයාට මෙසේ කියති. ‘ඔබ අපගේ උපාධ්‍යායවරයා හෝ ආචාර්යවරයා නොවේ. කුමක් නිසා අපට මෙසේ කියන්නේද? මෙසේ මුඛය නමැති ඊතලවලින් විදින්නන්ටත් අප්පියො හොතී අප්‍රිය වෙයි.

යම් කෙනෙක් අරභයා ශාස්තෲන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරයිද ඔහුම වාසනා සම්පත්තියෙන් යුක්තයැයි භික්‍ෂූන් අතර කථාව ආරම්භ වූ විට එය එසේ නොවේයැයි පෙන්වමින් අඤ්ඤස්ස ආදී ගාථාව කීය. එහි අඤ්ඤස්ස යනු තමාගේ බෑනා. දීඝනඛ දීඝනඛ පරිබ්‍රාජකයා ගැන කියයි. ඔහුට බුදුන් වහන්සේ වේදනාපරිග්‍රහ සූත්‍රය දේශනා කරන කල්හි මේ මහතෙරුන් වහන්සේ භාවනා මාර්ගයෙහි යෙදී ශ්‍රාවකපාරමී ඤාණයෙහි මස්තකප්‍රාප්ත විය. සොතමොධෙමි අත්‍ථිකො යනු ශාස්තෲන් වහන්සේ මුල්කරගෙන බලාපොරොත්තු සහිතව අසනු කැමැත්තේ කණ යොමු කළෙමි. තංමෙ අමොඝං සවණං යනු ඒ එසේ අසන ලද දෙය මගේ අමෝඝය ලබාගැනීමට හේතුවිය. අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ විසින් ලැබිය යුතු සම්පත්තීන්ට අවශ්‍ය එකක් විය. ඒ නිසා කියන ලදී. විමුත්තොම්හි (මිදුනේ වෙමි) ආදිය.

නෙවපුබ්බෙනිවාසාය තමාගේ ද අනුන්ගේ ද පෙර විසූ ජීවිත ගැන දැනගන්නා නුවණ සඳහා පණිධි මෙ න විජ්ජති වාසනාවක් මට නැතැයි යෙදිය යුතුයි. පිරියම් කිරීම් වශයෙන් ඒ සඳහා සිතේ ප්‍රාර්ථනාවකුදු නොවීය යන අර්ථයි. චෙතොපරියාය චෙතොපරිය ඤාණය පිණිස ඉද්ධියා ඉද්ධිවිධ ඤාණයට චුතියා උප්පත්තියා සත්ත්වයන්ගේ චුතිය හා උත්පත්තිය දන්නා වූ නුවණින්, චුතූපපාතඥානය සඳහා, සොතධාතු විසුද්ධියා දිව කණ ලැබීමේ ඤාණය. පණිධී මෙ න විජ්ජති මේ අභිඥා විශේෂයන් සඳහා පිළියම් වශයෙන් සිතෙහි පැතුමක් මට නැත. නොවීය යන අර්ථයි. සර්වඥ ගුණයන් මෙන්ම බුදුන්ගේ අග්‍රමාර්ගාධිගමයෙන් ශ්‍රාවකයන්ට සියළු ශ්‍රාවක ගුණ අතට පත්වෙයි. ඔවුන්ගේ අවබෝධය පිණිස පරිකර්ම වශයෙන් කළයුතු වැඩ කොටසක් ඇත.

රුක්‍ඛමූලං ආදී ගාථා තුනක් කපොත කපොත කන්දරාවෙහි වාසය කරන්නහුට යක්‍ෂයකු විසින් පහරදුන් කල්හි සමාපත්ති බලයෙන් තමන්ගේ වෙනසක් නොවීම දැක්වීම් වශයෙන් කියන ලදී. එහි මුණ්ඩො යනු මුඩුකරන ලද කෙස් ඇති. සංඝාටිපාරුතො සඟල සිවුර පොරවා හිඳිනේ. සංඝාටියා සුපාරුතො කියාද පාඨයක් ඇත. (සඟල සිවුර මනාව පොරවා යනු එහි අර්ථයි.) පඤ්ඤාය උත්තමො ථෙරො ථෙර කෙනෙක් වී ප්‍රඥාවෙන් උත්තම තත්ත්වයට පත්ව. ශ්‍රාවකයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨය යන අර්ථයි. ඣායති යනු ආරම්මණය ඒ අනුව භාවනා කිරිම හා ලක්‍ෂණ අනුව භාවනා කිරිම කරයි. බොහෝකොට සමාපත්තියෙන් වාසය කරයි යන අර්ථයි.

උපෙතො හොති තාවදෙ යනු යම්විටක යක්‍ෂයා විසින් හිසට පහරදුන් කල්හි එවේලේම අවිතක්කං අවිතක්ක චතුර්ථ ධ්‍යාන ඵලසමාපත්තියට සමාපන්නො අරියෙන තුණ්හීභාවෙන සමවැදුනේ ආර්ය වූ තුණ්හීභාවයෙන් යුක්ත වූයේ විය. අතීත අර්ථයෙහි වනාහි හොති යැයි වර්තමාන වචනයෙන් කියා ඇත.

පබ්බතොව නවෙධති මොහක්‍ඛයො පර්වතයක් මෙන් කම්පා නොවී මෝහය ක්‍ෂය කළේ බිඳ දමන ලද සියළු කෙලෙස් ඇත්තේ භික්‍ෂු ඒ භික්‍ෂුව සෙලමය පබ්බතො ශෛලමය පර්වතයක් මෙන් අචලො සුප්පතිට්ඨිතො නොසෙල්වී මනාව පිහිටියේ ඉටු අනිටු වශයෙන් කිසිවකින් කම්පා නොවෙයි. හැමතන්හි වෙනසකට පත්නොවේය යන අර්ථයි.

එක්දිනක් අමතක වීමෙන් තෙරුන්ගේ සිවුරු අග එල්ලී තිබෙනවිට එක්තරා සාමණේර නමක් ‘ස්වාමීනි, නියම ලෙස සිවුරු පෙරවිය යුතු’ නේදැයි කීය. එය අසා ඔබ විසින් හොඳ දෙයක් කරන ලදී කියන ලදී යැයි සිතා එකෙනෙහිම ටික දුරක් ගොස් නියම අයුරින් සිවුරු පොරවා අප වැනි අයට මෙයද වරදක් යැයි දක්වන්නේ අනංගණස්ස යනාදී ගාථාව කීය.

නැවත මරණයෙහිත් ජීවත් වීමෙහිත් තමන්ගේ සමාන සිතුවිල්ල දක්වන්නේ නාභිනන්දාමි ආදී ගාථා දෙක කියා අනුන්ට බණ කියන්නේ ‘උභයෙන මිදං’ යනාදී ගාථා දෙක කීය. එහි උභයෙන දෙකෙහිම, කාල දෙකෙහිදීම යන අර්ථයි. මිදන්ති යන තැන ඇති ‘ම’ කාරය පද සන්ධි වීමකි. ඉදං මරණමෙව මරණය ඇත්තේමය. නොමැරීමක් නම් නැත්තේමය. ඒ උභය කාලයන්හි යැයි කීය. පච්ඡාවා පුරෙවා මධ්‍යම වයසට පසුව හෝ ජරාජීර්ණ වීමේ කාලයට පළමු ළමා කාලයේ මරණය වීම වශයෙන් මරණය ඒකාන්තමය. ඒ නිසා පටිපජ්ජථ යහපත් වූ ප්‍රතිපත්ති පුරන්න. වැරදි ලෙස පිළිපැද මාවිනස්සථ නොනැසෙව්. අපායවල මහා දුක් නොවිඳිව්. ඛණො වෙ මා උපච්චගා ක්‍ෂණ අටකින් තොරව මේ නවවැනි ක්‍ෂණයයි. නුඹලාව ඉක්ම නොයවා යැයි යන අර්ථයි.

ඉක්බිති එක්දිනක් ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨිතං මහා කොට්ඨික තෙරුන් දැක ඔහුගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරමින් ‘උපසන්තො’ ආදී ගාථා තුනක් කීය. එහි නියම නොකළ ධුනාතී යනු සොළවයි යනුවෙන් කියන ලද අර්ථය නැවත තෙරුන් සම්බන්ධ කර කියන්නේ ‘අප්පාසී’ යනාදිය කීය. එහි අප්පාසී යනු දැන් අත්හළේය යන අර්ථයි. අනායාසො යනු උත්සාහයක් නැතිව, කෙලෙස් දුක් රහිත යන අර්ථයයි. විප්පසන්තො අනාවිලො ප්‍රසන්න වූයේ අශ්‍රද්ධාව ආදිය නොමැති කමින් මනාව පැහැදිලි සිත් ඇත්තේ, පිරිසිදු සංකල්ප ඇති බැවින් අනාවිල නම් වේ. ‘න විස්සසෙ’ යන ගාථා දෙව්දත්ව විශ්වාසකර ඔහුගේ දෘෂ්ටිය රුචිකර සිටියා වූ වජ්ජිපුත්තකෙ වජ්ජිපුත්‍රයන් අරභයා කියන ලදී.

එහි න විස්සසෙ යනු විශ්වාස නොකරන්න. අදහන්න එපා යන අර්ථයි. එකතියෙසු ඇතැම් ස්ථිර ස්වභාවයක් නොමැති පෘථග්ජනයන් කෙරෙහි, එවං යම්සේ නුඹලා දෙවදත්තො දෙව්දත් මනාව ප්‍රතිපත්තිවල යෙදෙන්නෙකැයි විශ්වාසයට පැමිණියහ. එපරිද්දෙන්. අගාරිසු ගිහියන් කෙරෙහි සාධු හුත්‍වාන යම් හෙයකින් පෘථග්ජන ස්වභාවය වනාහි අශ්වයකුගේ පිට උඩ තබන ලද කලගෙඩියක් මෙන්ද දහය්යා ගොඩක සිටවන ලද කණුවක් මෙන් ද ස්ථිරව නොපිහිටියේය. එබැවින් ඇතැමෙක් මුලදී හොඳ වී සිට පසුව අසාධු හොන්ති නරක් වෙත්. යම්සේ දෙව්දත් මුලදී සිල්වත්ව අභිඥා සමාපත්තිලාභීව සිට ලාභ සත්කාර කෙරෙහි ගිජුව දැන් පිරිහුණු විශේෂ බල ඇත්තේ අත්තටු සිඳින ලද කවුඩකු මෙන් අපාය භය ඇත්තේය. එබැවින් දුටු පමණින් යහපත්යැයි විශ්වාස නොකළ යුතුයි. සමහරු වනාහි කල්‍යාණමිත්‍ර සංසර්ගයක් නොමැතිව, කලින් අසාධු හුත්‍වා අයහපත්ව පසුව කල්‍යාණමිත්‍ර ආශ්‍රයෙන් සාධු හොඳ වෙත්මය. ඒ නිසා දෙවදත්ත සදිසෙ දෙව්දත්ට සමාන සත්පුරුෂ ප්‍රතිරූපකයන් හොඳ අයයැයි විශ්වාස නොකරන්නේය යන අර්ථයි.

යමකුගේ කාමච්ඡන්ද ආදී සිතෙහි කිලුටු පහනොවීද ඔව්හු අයහපත් අයයි. යමකුගේ ඒ කිලුටු පහවීද ඔවුහු යහපත්ය යන කරුණු දක්වන්නට ‘කාමච්ඡන්‍දො’ යනාදී ගාථාව කියා අසාධාරණ ලෙස උසස්කොට තබන ලද සත්පුරුෂ ලක්‍ෂණ දක්වන්නට ‘යස්ස සක්කිරියමානස්ස’ (සත්කාර කරන යමකු හට) ආදී ගාථා දෙක කියන ලදී.

අසාධාරණ ලෙස උසස්කර දැක්වූ බව ‘මහා සමුද්දො’ ආදී ගාථාව වදාළහ. එහි මහා සමුද්දො යනු මේ මහා සාගරය මහා පඨවි පොළව. පර්වතය. පෙරදිග ආදී භේද වශයෙන් අනිලොච තමන්ගේ සිත්පිත් නැතිකමින් හොඳ නරක දෙකම ඉවසත්. ඒ ගැන සිතා බැලීමෙන් නොවේ. ශාස්තෲන් වහන්සේ වනාහි යම් ඒ රහත්බව ලබාගැනීම හේතුවෙන් උතුම් වූ තාදි ගුණයෙහි පිහිටියේ ඉටු අනිටු සැමතැනම සමව විකෘතියක් නැතිව සත්‍ථුවර විමුත්තියා අග්‍රඵල විමුක්තියෙන් ඒ මහා සමුද්‍ර ආදිය උපමාය උපමා වශයෙන් න යුජ්ජන්ති අල්පමාත්‍ර වශයෙන්වත් සුදුසු නොවේ යන අර්ථයි.

චක්කානුවත්තකො ශාස්තෘන් වහන්සේලා පවත්වන ලද ධර්මචක්‍රය අනුව පවතින්නෝය. ථෙරො යනු අසේඛ වූ ශීලස්කන්ධාදියෙන් යුක්ත වූ තෙරුන් වහන්සේ. මහාඤාණී මහාප්‍රාඥ වූ සමාහිතො යනු උපචාර අර්පණා සමාධියෙන් අනුත්තර වූ සමාධියෙන් යුක්ත වූ පඨවාපග්ගිසමානො ඉටුඅනිටු අරමුණු එක්රැස් වීමේදී වෙනසකට පත්නොවන ස්වභාව ඇති පෘථිවිය හා ජලයෙන් හා ගින්නෙන්ද සමාන පැවතුම් ඇත්තේ ඒ නිසා කියන ලදී, ‘නොඇලෙයි. දූෂණය නොවෙයි’.

පඤ්ඤාපාරමිතං පත්තො ශ්‍රාවක ඤාණයාගේ පාරමී තත්ත්වය උපරිම තත්ත්වයට ගිය. මහාබුද්ධි යනු පුථු-හාස-ජවන-නිබ්බෙධ යන ලක්‍ෂණවලින් සමන්විත මහත්වූ ප්‍රඥාවෙන්, බුද්ධියෙන් යුක්ත වූ, මහාමතී යනු ධර්මය හා බැඳුනු ස්වභාව ඇති මහත් වූ න්‍යයයන් තෝරාබේරා ගැනීමේ ඤාණයෙන් යුක්ත වූ, යම් ඒ සතරවැදෑරුම් හා දහසය වැදෑරුම් වූ හතලිස්හතර වැදෑරුම්, හැත්තෑතුන් ආකාර ප්‍රඥා ප්‍රභේද වූ සියලුම ප්‍රඥාවන් සර්වප්‍රකාරයෙන් අවබෝධ කරගත් බැවින් මහාප්‍රාඥතාව ආදී විශේෂ යෙදීම්වලින්ද මේ මහතෙරුන් වහන්සේ අතිශය බුද්ධිමත්යැයි කීමට සුදුසුය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරා ඇත.

මහණෙනි! සාරිපුත්‍ර තෙරුන් වහන්සේ මහා ප්‍රාඥයෙකි. පුථු ප්‍රාඥයෙකි. හාස ප්‍රාඥයෙකි ජවන ප්‍රාඥයෙකි. තීක්‍ෂණ ප්‍රාඥයෙකි. නිබ්බෙධික ප්‍රාඥයෙකි ආදී වශයෙනි.

එහි මේ පණ්ඩිත ස්වභාවයේ උතුම් බව ප්‍රකාශ කිරීමට ධාතු කුසලතාව, ආයත කුසලතාව, පටිච්චසමුප්පාද කුසලතාව, ඨානාඨාන කුසලතාව යන සතරවැදෑරුම් කුසලතාවයන්ගෙන් පණ්ඩිතය. මහා ප්‍රාඥතාදීන්ගෙන් විස්තර දැක්වීමේ පිළිවෙල -

මහා ප්‍රඥාව යනු කුමක්ද? මහත් වූ අර්ථයන් ගන්නේනුයි මහාපඤ්ඤා නම් වේ. මහත්වූ ධර්මයෙහි විශාල වූ නිරුක්ති විශාල තේරුම්ගැනීමේ කරන්නේනුයි මහාපඤ්ඤා නම් වේ. මහත් වූ සීලස්කන්ධයෙහි, මහත් වූ සමාධි ස්කන්ධයෙහි, මහත් වූ ප්‍රඥා ස්කන්ධයෙහි, මහත් වූ විමුක්ති ස්කන්ධයෙහි, මහත් වූ විමුත්තිඤාණ දස්සනයෙහි ගන්නේනුයි මහාප්‍රාඥ නම් වේ. මහත් වූ තැන් නොතැන්, මහාවිහාර සමාපත්ති මහත් වූ ආර්ය සත්‍යයන් මහත්වූ සතිපට්ඨානයෙහි මහත් වූ සම්‍යක් ප්‍රධානයෙහි මහත් වූ ඍද්ධිපාදයෙහි මහත්වූ ඉන්‍ද්‍රිය, මහත් වූ බල, මහත්වූ බොජ්ඣංග, මහත් වූ ආර්ය මාර්ගයෙහි මහත් වූ සාමඤ්ඤඵල, මහා අභිඤ්ඤායො අභිඥාවන්, මහත් වූ පරමාර්ථ, නිර්වාණය ලබාගන්නා වූ යන අර්ථයෙන් මහාප්‍රාඥ නම් වේ.

පුථුපඤ්ඤා යනු කවරේද? පුළුල් ලෙස නන්වැදෑරුම් ස්කන්ධයන්හි ඤාණය පවත්නේනුයි පුථුපඤ්ඤා. පුළුල් ලෙස නොයෙක් ධාතූන්හි පළල් වූ නොයෙක් ආයතනවල පුළුල් නන්ආකාර පටිච්ච සමුප්පාදයෙහි, පුළුල් ලෙස නොයෙක් අයුරු ශුන්‍යභාවය ලත් කල්හි පුළුල් ලෙස නොයෙක් අර්ථයන්හි පුළුල් නොයෙක් ධර්මයන්හි පුළුල් නොයෙක් නිරුක්තීන්හි පුළුල් නොයෙක් ප්‍රතිභානයන්හි පුළුල් නොයෙක් සීලස්ක්ඛන්ධයන්හි පුළුල් නොයෙක් සමාධි, පඤ්ඤා, විමුත්ති, විමුත්තිඤාණදස්සන ස්කන්ධයන්හි පුළුල් නොයෙක් තැන් නොතැන්හි, පුළුල් නොයෙක් වසන ලද සමාපත්තීන්හි, පුළුල් නොයෙක් ආර්ය සත්‍යයන්හි, පුළුල් නොයෙක් සතිපට්ඨානයන්හි සම්‍යග්ප්‍රධාන, ඉද්ධිපාද, ඉන්‍ද්‍රිය-බල-බොජ්ඣංගයන්හිද පුළුල් නොයෙක් ආර්ය මාර්ගයන්හි ද, සාමඤ්ඤඵලයන්හිද අභිඤ්ඤාවන්හිද පෘථග්ජනයාට සාධාරණ ධර්මතාවයන් ඉක්මවා ගිය පරමාර්ථ සත්‍යය වූ නිර්වාණයෙහි ඤාණය පවත්වන්නේනුයි පුථුපඤ්ඤා නම් වේ.

හාස පඤ්ඤා යනු කවරේද? මේ ලෝකයෙහි යම් ඒ සිනහ බහුල වූ වින්දනය බහුල වූ සතුට බහුල වූ ප්‍රීති ප්‍රමෝද්‍ය බහුල වූ පුද්ගලයෙක් සීලය සම්පූර්ණ කරන්නේ හාසපඤ්ඤා හාසබහුල වන්නේද -පෙ- එබඳු තැනැත්තාම ඉන්‍ද්‍රිය සංවරය පරිපූර්ණ කරන්නේනුයි හාස පඤ්ඤා වේද ඔහු බොජුනෙහි පමණ දැන වළඳයි. භාවනාව සඳහා නිදිවරයි. සීලක්ඛන්‍ධය සමාදන් වී සමාධි ස්කන්ධය, පඤ්ඤා ස්කන්ධය, විමුත්ති ස්කන්ධය, විමුත්තිඤාණ ඛන්ධකය පරිපූර්ණ කරයිද ඔහු හාසපඤ්ඤා හාසබහුල නම් වේ. -පෙ- තැන් නොතැන් අවබෝධ කරගනීද හාසපඤ්ඤා, හාසබහුල නම් වේ. විහාර සමාපත්ති පරිපූර්ණ කරයිද ආර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගනී. සතිපට්ඨාන වඩයි. සම්‍යප්‍රධාන, ඉද්ධිපාද, ඉන්‍ද්‍රිය බල, බොජ්ඣංග, ආර්ය මාර්ගය වඩන්නේද හාස පඤ්ඤා නම් වේ. සාමඤ්ඤඵල සාක්‍ෂාත් කරගනී. අභිඤ්ඤාවන් අවබෝධ කරගනීද, හාස පඤ්ඤා-හාස බහුල නම් වේ. අවබෝධවීම නිසා ඇතිවන ප්‍රීතියෙන් යුක්ත වූයේ ප්‍රීති පාමොජ්ජබහුල වූයේ පරමාර්ථ නිර්වාණ ධාතුව සාක්‍ෂාත් කරගනීද ඒ හාස පඤ්ඤා වේ.

ජවන පඤ්ඤා යනු කුමක්ද? යම් ඒ අතීත වර්තමාන අනාගත කාලයක හටගත් යම් රූපයක් වේද -පෙ- යමක් ලග හෝ ඈත හෝ වේද ඒ සියළු රූප අනිත්‍ය වශයෙන් වහා වෙනසට පත්වන්නේය යනුවෙන් තේරුම් ගන්නා ප්‍රඥාව ජවන පඤ්ඤාය. දුකෙන් වහා අනාත්ම වශයෙන් දුවයි නුයි ජවන පඤ්ඤාය. යම් ඒ වේදනාවක් -පෙ- යම් ඒ විඤ්ඤාණයක් අතීත වර්තමාන අනාගත වශයෙන් -පෙ- සියළු විඤ්ඤාණයට අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් වහා වෙනස්වෙයි. ජවන පඤ්ඤායි. -පෙ- ජරාමරණ අතීත අනාගත වර්තමාන වශයෙන් අනිත්‍ය, දුක්ඛ, අනාත්ම වශයෙන් වහා ඉදිරියට යයි. ඒ ජවන පඤ්ඤායි.

රූපය අතීත, අනාගත, වර්තමාන ලෙස අනිත්‍යයි. ක්‍ෂයවීම නිසා දුකයි. භය නිසා අනාත්මයි. අසාර වශයෙන් කිරා බලා තීරණය කර කල්පනා කර නැතිකර දමා රූප නිරෝධය වූ නිර්වාණයෙහි සිත වහා දුවයි. ජවනපඤ්ඤායි. වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර, විඤ්ඤාණ අනිත්‍යයි. ක්‍ෂයවීමේ අර්ථයෙන් දුකයි. එය අර්ථයෙන් අනාත්මයි. අසාරාර්ථයෙන් කිරා බලා තීරණය කර නැතිකර දමා විඤ්ඤාණ නිරෝධයෙහි නිර්වාණයෙහි වහා සිත දුවයි ජවන පඤ්ඤාය. චක්‍ඛු -පෙ- ජරාමරණ අතීත, අනාගත, වර්තමාන අනිත්‍ය, ක්‍ෂය -පෙ- ආදී වශයෙන් නුවණින් සලකා බලා නැතිකොට ජරාමරණ, නිරෝධ, නිබ්බාන යන අංශයන්හි වහා සිත දුවයිනුයි ජවන පඤ්ඤායි.

රූපය අතීත, වර්තමාන, අනාගත කාලයන්හි අනිත්‍ය, සංඛත, පටිච්ච සමුත්පන්න, ක්‍ෂයවීම, ව්‍යායවීම, විරාග, නිරෝධ ආදී ලෙසත් -පෙ විඤ්ඤාණය - චක්‍ඛු -පෙ- ජරාමරණ, අතීත, වර්තමාන, අනාගත අනිත්‍ය සංඛත, පටිච්ච සමුත්පන්න හා ක්‍ෂය-ව්‍යය ස්වභාවකොට ඇති විරාග නිරොධ වශයෙන් සසඳා බලා තීරණය කර නුවණින් සළකා බලා නැතිකොට ජරාමරණ ඇත්තා වූ නිර්වාණයෙහි වහා සිත දුවන්නේනුයි ජවන පඤ්ඤායි.

තික්‍ඛ පඤ්ඤා යනු කවරේද? වහා කෙලෙස් සිඳ දමයිනුයි තික්‍ඛ පඤ්ඤායි. උපන්නා වූ කාම විතර්කයන් නොඉවසයි. අත්හරියි. ඈත් කරයි. බැහැර කරයි. නැවත නූපදින තත්ත්වයට පත්කරයි. උපන්නා වූ ව්‍යාපාද විතර්කය, උපන්නා වූ විහිංසා විතර්කය උපනුපන් පාප අකුසල ධර්මයන් උපන්නා වූ රාග, ද්වේෂ, මෝහ, ක්‍රෝධය, වෛරය, මකුබව, අනුකම්පා රහිත බව, ඊර්ෂ්‍යාව, මසුරුකම, මායාව, කපටිබව, දරදඬු ගතිය, කලහකාරී බව, මානය, අතිමානය, මදය, ප්‍රමාදය යන සියළු ක්ලේශ ධර්මයන් සියළු දුශ්චරිතයන් සියළු අභිසංස්කාරයන් සියළු භවගාමී කර්මයන් නොඉවසයි. අත්හරියි. බැහැර කරයි. විනාශ කරයි. නැවත නූපදින තත්ත්වයට පත්කරයි නුයි තික්‍ඛ ප්‍රඥාවයි. එකට අසුනෙහි ආර්යමාර්ග සතරත් සතර සාමඤ්ඤඵලත් පටිසම්භිදා සතරත් අභිඥා සයත් ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගත්තේ වෙයිද සාක්‍ෂාත් කරගත්තේ වේද දකින ලද්දේ වේද එය තික්‍ඛ පඤ්ඤායි.

නිබ්බෙධික ප්‍රඥාව යනු කවරේද? මේ ලෝකයෙහි කෙනෙක් සියළු සංස්කාරයන්හි කලකිරීම් බහුල වන්නේද බයවීම බහුල වේද එපාවීම් බහුල වේද නොඇල්ම බහුල වේද අකමැත්ත බහුල වේද මුහුණ නොදී සිටීද නොඇලෙයිද සියළු සංස්කාරයන්හි කලනොකිරුණු ස්වභාව ඇති විනාශ නොකළ ස්වරූප ඇති ලෝභය විනාශ කරයිද එය නිබ්බෙධික ප්‍රඥාවයි. කලකිරීම ඇතිනොවූ විනාශ නොකළ දෝස-මෝහ-ක්‍රෝධ-වෛර -පෙ- ආදී සියළු භවගාමී කර්මයන් විනාශ කරයි. බිඳ දමයිනුයි නිබ්බෙධික ප්‍රඥායි.

මෙසේ කියන ලද විස්තරයෙන් දක්වන ලද මහා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ බැවින් මහාබුද්ධි යැයි කියන ලදී.

තවද ධර්ම විදර්ශනාව දිගටම පවත්වාගෙන යාම් වශයෙන් මේ තෙරුන්ගේ මහාප්‍රාඥභාවය දතයුතුයි. මෙසේ කියා ඇත.

මහණෙනි! සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ අඩමසක් ධර්ම විදර්ශනාව පවත්වයි. මහණෙනි! මෙහිදී සැරියුත් තෙරුන්ගේ අනුපද ධර්ම විදර්ශනාවෙන් වෙයි.

මහණෙනි, මෙහි සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ කාමයන්ගෙන් තොරව -පෙ- ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැද වසයි. ප්‍රථම ධ්‍යානයෙහි යම් ඒ ධර්ම විතර්කයෝ වෙත්ද සිතෙහි එකඟතාවය වේද ඵස්ස, වේදනා, සඤ්ඤා, චේතනා, චිත්ත, ඡන්‍ද, අධිමොක්‍ෂය වීර්යය, සිහිය, උපෙක්‍ෂාව, මනසිකාරය යන මේවා මොහුට අනුපිළිවෙලින් පවත්නේ වෙයි. මේ ධර්මයෝ දැනුවත්ව ඔහුට උපදිත්. දැනගෙන නැගී සිටිත්. දැනගෙන අභ්‍යන්තරයට යත්. ඔහු මෙසේ තේරුම් ගනී. මට මේ ධර්මයෝ කලින් නොතිබී දැන් නැගී සිටිත්. නැවත යටපත් වෙත්. ඔහු ඒ ධර්මයන්හි උනන්දු නොවන්නේ නොයෙදුනේ නොබැඳුනේ මිදුනේ වෙන්වූ සිතින් වාසය කරයි. ඔහු මත්තෙහි නිස්සරණයක් ඇතැයි තේරුම් ගනී. එය ප්‍රගුණ කිරීමට ඔහුට ඇත.

මහණෙනි! තවද සැරියුත් තෙරුන් වහන්සේ විතර්ක, විචාර සංසිඳවීමෙන් -පෙ- දුතියධ්‍යානය -පෙ- තතිය ධ්‍යානය චතුර්ථ ධ්‍යානය ආදියට සමවැදී වාසය කරයි. -පෙ ආකාසානඤ්චායතනය, විඤ්ඤාණඤ්චායතනය, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය -පෙ- සැම අයුරින්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤා නාසඤ්ඤා යතනය උපදවා වාසය කරයි. ඔහු ඒ සමාපත්තියෙන් සිහියෙන් නැගී සිටියි. ඔහු ඒ සමාපත්තියෙන් සිහියෙන් නැගිට යම් ඒ ධර්ම කෙනෙක් අතීතයෙහි නිරුද්ධ වීද පහවීද වෙනස් වීද ඒ ධර්මයන් සිහිපත් කරයි. මෙසේ වනාහි මාගේ ධර්මයෝ පෙර නොවී හටගනිත්. එසේ හටගෙන නැතිවෙත්. ඔහු ඒ ඒ ධර්මයන්හි උත්සාහවත් නොවන්නේ නොයෙදෙන්නේ නොබැඳෙන්නේ වෙන්වූ සිතින් වාසය කරයි. ඔහු මත්තෙහි නිස්සරණයෙක් ඇත්තේ යැයි වටහා ගනී. එය ප්‍රගුණ කිරීමද ඔහුට ඇත.

තවද මහණෙනි! සැරියුත් තෙරුන්වහන්සේ සර්වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤාවෙදයිත නිරෝධයට සමවැද වැඩ සිටී. ප්‍රඥාවෙන් දැකීමෙන් ආශ්‍රවයෝ ක්‍ෂය වූහ. ඔහු ඒ සමාපත්තියෙන් සිහියෙන් නැගිටියි. ඔහු ඒ සමාපත්තියෙන් සිහියෙන් නැගිට යම් ධර්ම කෙනෙක් අතීතයෙහි නිරුද්ධ වීද පහවීද විපරිණත වීද ඒ ධර්මයන් ගැන සිහිපත් කරයි. මෙසේ වනාහි මේ ධර්මයො කලින් නොතිබී හටගනිත්. ඇතිවී නැතිවෙත්. ඔහු ඒ ධර්මයන්හි නොයෙදෙන්නේ නොබැඳුනේ වෙන්වුනේ වෙනස් වූ සිතින් වාසය කරයි. ඔහු මත්තෙහි නිස්සරණයක් නැතැයි තේරුම් ගනී. ඔහුට එය ප්‍රගුණ කිරීමක් නැත.

මහණෙනි, යම් ඒ දෙයක් මනාව කියන්නේද වසීප්‍රාප්ත වූයේ උතුම්ම තත්ත්වයට පත් වූයේ ආර්ය ශීලයෙහි ආර්ය සමාධියෙහි ආර්ය ප්‍රඥාවෙහි ආර්ය වූ විමුත්තියෙහි ආර්ය වූ විමුක්තිඤාණ දර්ශනයෙහි යෙදී වාසය කරයි. සාරිපුත්‍රය, මෙසේ මනාව ප්‍රකාශ කරන්නේය.

මෙසේ මහාපුථුහාස ජවනතික්‍ඛනිබ්බෙධ යන තත්ත්වයන්ට පැමිණි මහා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ බැවින් තෙරුන්වහන්සේ මහා බුද්ධිමත් යන අර්ථයි. මුන්වහන්සේගේ ධර්මයෙහි විශාරදත්වය සම්පසාදන සූත්‍රයෙන් දැක්විය යුතුයි. එහි වනාහි සර්වඥතා ඥානයට සමාන තෙරුන් වහන්සේගේ පැවැත්ම දක්වන ලදී. අජළොජළසමානො ශ්‍රාවකයන් අතර ප්‍රඥාවෙන් උසස්ම තැනට ගිය බැවින් සැමතැනම ජලය නැති බවට සමානය. උතුම් අල්පේච්ඡතාවෙන් තමන්ව නොදන්නා මෙන් කොට දැක්මෙන් ජලයට සමානය. මඳ සමානතා ඇත්තේය. කෙලෙස්වලින් දැවෙන ගතියෙන් නිබ්බුතො සිහිල් වූයේ, නිවුනේ, සදා චරති නිරන්තරයෙන් වාසය කරයි යන අර්ථයි.

පරිචිණ්ණො යනාදී ගාථා තෙරුන් විසින් තමන්ගේ කරන ලද කෘත්‍ය ඇති බැවින් ප්‍රකාශ කරන්නහු විසින් කියන ලදී. එය කියන ලද අර්ථ ඇත්තේමය.

‘සම්පාදෙථත්තභාවෙන’ (අප්‍රමාදීව සම්පාදනය කරව්) යන මේ කීම වනාහි තමන්ගේ පිරිනිවන්පන කාලයෙහි රැස්වූ භික්‍ෂූන්ට අවවාද දීම් වශයෙන් කියන ලදී. එයද කියන ලද අර්ථ ඇත්තේය.

සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ ගාථා වර්ණනාව නිමියේය.