වසභත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

වසභ ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“පුබ්බෙ හන්ති අත්තානං” යනු ආයුෂ්මත් වසභ තෙරුන්ගේ ගාථාවයි. එහි උපත කෙසේද? පෙර බුදුවරු හමුවෙහි කළ ප්‍රාර්ථනා ඇති උන්වහන්සේ ද ඒ ඒ භවයෙහිදී රැස් කරගත් පින්දහම් ඇතිව ලොවුතුරු බුදුවරුන්ගෙන් ලෝකය ශූන්‍ය වූ කාලයකදී බමුණු කුලයක උපන්හ. වියපත් ඔහු බමුණු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි පරතෙරට පැමිණ, ගිහිගෙයින් නික්මීමේ වැදගත්කම දුටු බැවින් ගිහි වාසය හැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි ව, දාහතර දහසක් තවුසන් පිරිවරාගෙන, හිමවතට නුදුරෙන් වූ “සමග්ග” නම් පර්වතයේ අසපුවක විසීය. ධ්‍යානාභිඥා උපදවා තවුසන්ට අවවාද අනුශාසනා කරන හෙතෙම මෙසේ සිතීය. “මම දැන් මේ තවුසන් විසින් කරන සත්කාර, සම්මාන හා පුද පූජාදියෙන් පිදුම් ලබමින් වෙසෙමි. මවිසින් පිදිය යුත්තෙක්, ගරු කළ යුත්තෙක් නොලබමි. මේ ලෝකයේ ගුරුවරයෙකු, ගරුකළයුත්තෙක් නොලබමි. මේ ලෝකයේ ගුරුවරයකු, ගරු කළයුත්තෙකු නොමැතිව විසීම දුකකි” මෙසේ සිතා පෙර බුදුවරු වෙත කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇති බැවින්, පෙර බුදුවරුන්ගේ චෛත්‍යයන්ට තමා විසින් කරන ලද පූජා සත්කාර සිහිපත් කර, “ම පෙර බුදුවරු උදෙසා වැලිවලින් චෛත්‍යයක් සාදා පූජා කරන්නේ නම් මැනවි” යි සිතා සතුටු සිතින් සෘද්ධියෙන් රන්වන් වූ වැලි සෑයක් මැවීය. එම සෑයට රන්මය වූ තුන්දහසක් පමණ මලින් දිනපතා ම පූජා පවත්වමින් ආයුෂ කෙළවර වනතෙක් නොපිරිහුණු ධ්‍යානයෙන් යුතුව සිට, කළුරිය කොට බඹලොව උපන්නේය. එහි ද පරමායුෂ විඳි හෙතෙම ඉන් චුතව තව්තිසා දෙව්ලොව ඉපදුණි. පසුව ඒ ඒ කාම සුගති භවයන් සැරිසරා අවුත්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ දී විශාලා මහනුවර ලිච්ඡවි රජකුලයෙහි උපන්නේය. “වසභ” නමින් ප්‍රකට වූ ඔහු වැඩිවියට පත්ව විශාලා මහනුවරට වැඩම වූ බුදුරදුන්ගේ ආනුභාවය දැකීමෙන් හටගත් ශ්‍රද්ධාව නිසා බුදුසසුනේ පැවිදි විය. විදසුන් භාවනාව වැඩූ වසභ තෙරණුවෝ නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ. අපදාන පාළියේදී උන්වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ.

“හිමවතට නුදුරෙහි ‘සමග්ග’ නම් පර්වතයක් විය. එහි මනාව කරන ලද පන්සලක මම වාසය කළෙමි.

එකල මම “නාරද” නම් වූ උග්‍ර තපස් ඇති ජටිලයෙක් වූයෙමි. දාහතර දහසක් ශිෂ්‍යයෝ මා පිරිවරා ගත්හ.

විවේකීව සිටියා වූ මට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් විය. “සියලු ජනයා මා හට පුදති. මම කිසිවකු නොපුදමි.

මට ඔවා දෙන්නෙක් නැත. මම ආචාර්ය උපාධ්‍යායකු නොමැතිව වන වාසයට පැමිණියෙමි.

මම යමෙකු ඇසුරු කරන්නෙම් ද ගුරු සිත උපදවන්නෙම් ද එබඳු වූ ගුරුවරයෙකු මා හට නැත. මෙසේ වනයේ විසුම නිරර්ථකය.

ම විසින් පිදිය යුතු වූ එසේම ගරුභාවනීය වූ උතුමෙක් සොයන්නෙමි. එබඳු උතුමෙකු ඇසුරු කරමින් වෙසෙමි. එවිට කිසිවෙක් මට නො ගරහන්නේ ය.”

නොගැඹුරු ඉවුරු ඇති මනා තොටුපල ඇති සුදෝසුදු වැලිතලාවෙන් ගැවසීගත් කුඩා ගඟක් මාගේ අසපුව සමීපයෙහි විය.

එකල මම “අපදික” නම් වූ ඒ නදියට පිවිස වැලි එකතු කොට වැලි සෑයක් සෑදුවෙමි.

“භවය කෙළවර කළා වූ යම් ඒ සම්මා සම්බුදුවරු වැඩසිටියෝ නම් මේ සෑය උන්වහන්සේලා සඳහා ය. මෙය උන්වහන්සේලා අරමුණු කරගෙන මම සාදමි.”

මෙසේ සිතමින් වැලි සෑය සෑදූ මම සෘද්ධියෙන් රන් මවා ඉන් රන් කිකිණිමල් තුන් දහසක් පූජා කළෙමි.

මෙසේ කරවූ සෑය වෙත උදේ සවස පැමිණි මම හටගත් සතුටින් බැඳැදිලිව නමස්කාර කළෙමි. සම්බුදුරජහු අභිමුවෙහි මෙන් සැමදා වැන්දෙමි.

යම් කලෙක මා හට කාමාශ්‍රිත විතර්ක පහළ වේ නම් එකල්හි සර්වඥ ස්තූපය සිහිකරමි. මෙසේ ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කළෙමි.

“නිදුකාණෙනි! සාර්ත්‍ථවාහක වූ විනායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇසුරු කොට පවතින නුඹ කෙලෙස් සමඟ වෙසෙහි නම් එය නුසුදුසුය”

මෙසේ සෑය සිහිකරන්නා වූ කෙණෙහිම මාගේ සිතෙහි බුද්ධ ගෞරවය ඇති වේ. කණමුලට අණින යවුලෙන් පෙලූ ඇතෙකු මෙන් මිථ්‍යා විතර්ක දුරුකරමි.

මෙලෙස විසූ මම මාරයාට යටත් වූයෙමි. එහි කලුරිය කළ මම බඹලොව උපන්නෙමි.

දිවිතාක් එහි විසූ මම තව්තිසා දෙව්ලොව උපන් මම අසූවාරයක් දිව්‍ය රාජව උපන්නෙමි.

තුන්සිය වාරයක් සක්විති රජකම දැරූ මම ලබාගත් ප්‍රදේශ රාජ්‍ය ගණනින් ගිණිය නොහැක්කෙමි.

මම ඒ කිංකිණි පුෂ්ප පූජාවෙහි විපාකය විඳිමි. භවයෙහි සිය දහසක් කිරිමවුවරු මා පිරිවරාගෙන සිටිති.

සෑ රජුට පිදීම නිසා මගේ සිරුරෙහි දූවිලි නොවැකේ. ඩහදිය නොදමන මගේ ශරීරය ප්‍රභාවෙන් බැබලුණේය.

“අහෝ! ආශ්චර්යයකි. ම විසින් මැනවින් කළ සෑයකි. නදිය එය වටකරගෙන සිටී. වැලිසෑය සෑදූ මම අචල වූ නිවනට පැමිණියෙමි.

කුසල් කරනු කැමති නිර්වාණ සාරය සොයන සත්ත්වයා විසින් “මෙය කෙතය, මෙය නොකෙතයැ”යි වෙන්කර ගත යුත්තක් නැත. ප්‍රතිපත්තියම අර්ථසාධක වන්නීය.

බලවත් පුරුෂයෙක් සාගරය තරණය කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ, කුඩා දඬුකඩක් ගෙන මහසයුරට පැන “මම මේ දඬුකඩ නිසා මහසයුර තරණය කරන්නෙමි”යි උත්සාහයෙන්ද වීර්යයෙන් ද යුතු වූයේ කෙසේ හෝ සාගරය තරණය කරන්නේ ද එලෙසින් ම මවිසින් යම් කුසල කර්මයක් කරන ලද නම් එය ඉතා කුඩාවූවකි. නමුත් ඒ සුළු පින්කම නිසා මම සසර ඉක්මවීමි.

ඒ කුසලයෙන් මෙහෙය වූ මම අන්තිම භවයේදී සැවැත් නුවර ආඪ්‍ය වූ මහාසාර කුලයක උපන්නෙමි.

මගේ මවුපියෝ සැදැහැත්තෝය. බුදුරදුන් සරණ ගියෝය. ඒ දෙදෙනම දක්නා ලද නිවණ ඇතිව බුද්ධානු ශාසනයට අනුව පවතිති.

ඔවුහු ශ්‍රී මහා බෝධියෙන් ගිලිහුණු පොතු ගෙන රන්සෑයක් කරවූහ. ශාක්‍යපුත්‍ර බුදුරදුන් හමුවෙහි මෙන් සිතා උදේ සවස ඊට නමස්කාර කළහ.

පොහෝ දිනවල ඒ රන් ථූපය බැහැරට ගෙන බුදුගුණ ගයමින් තුන්යම් රැය ගෙවූහ.

ඒ රන් ථූපය දුටු මා හට පෙර සෑදූ වැලි සෑය සිහිවුණි. ඒ අස්නෙහිම හිඳි මම රහත් වූයෙමි.

ඒ උතුම් බුද්ධ වීරයන් වහන්සේ සොයන මා හට දම්සෙනෙවි සැරියුත් තෙරණුවෝ හමු වී උන්වහන්සේ සමීපයේ පැවිදි වූයෙමි.

උපතින් සත් වියැති වු මම රහත් වූයෙමි. පසැස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ මගේ ගුණ මහිම දැන මා උපසපන් කරවූහ.

ළදරු අවස්ථාවෙහිදීම මම කළයුතු කටයුතු නිමවූයෙමි. ශාක්‍ය පුත්‍රීය බුදු සසුනෙහි වෙනත් මවිසින් කළයුත්තක් නැත.

මහාවීර වූ සෘෂීන් වහන්ස! මම සියලු භය හා වෛර ඉක්මවූයෙමි. සියලු ක්ලේශයන් ඉක්ම වූයෙමි. ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙක් වෙමි. රන් මල් පූජාවේ මේ විපාකයයි.

ම විසින් සියලු කෙලෙස් දවන ලදි. සියලු භවයෝ නසන ලදහ. ආශ්‍රව සිඳ ලූ මම ඇත් රජෙකු මෙන් වෙසෙමි. -පෙ- කෙලෙස් දැවූ මම බුදුරදුන්ගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”

රහත් බවට පත්වූ වසභ තෙරණුවෝ දායකයන්ට අනුග්‍රහ කරන සේක් ඔවුන් විසින් පූජා කරන ප්‍රත්‍යයන් ප්‍රතික්‍ෂේප කරති. ලැබෙන අයුරින්ම ආහාර වළඳති. එය දුටු පුහුදුන් භික්‍ෂූහු “මොහු කය වැඩීමෙහිම නියැලී නො රක්නා ලද සිත් ඇත්තෙකි”යි අවමන් කරති. වසභ තෙරණුවෝ එම අවමන් නො සලකා වාසය කළහ. උන් වහන්සේ වසන තැනට නුදුරෙහි එක්තරා කුහක භික්‍ෂුවක් පවිටු සිතැතිව, තමා අල්පේච්ඡවූ ලද දෙයින් සතුටුවන්නෙකු ලෙස ලෝකයා රවටමින් වාසය කළේය. මහජනයා මුලා වී උන්වහන්සේට රහතන් වහන්සේ කෙනෙකුන්ට මෙන් සත්කාර කරයි. මේ පුවත දුටු දෙවියන්ගේ ප්‍රධානියා වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා වසභ තෙරුන් වෙත පැමිණ “ස්වාමීනි! කුහකයා කුමක් නම් කරන්නේද?”යි විචාළේය. තෙරණුවෝ පාපියාට ගරහමින් මේ ගාථා දෙක වදාළහ.

“පුබ්බෙ හන්ති අත්තානං පච්ඡා හන්ති සො පරෙ, සුහතං හන්ති අත්තානං විතං සෙනෙව පක්ඛිමා”

“න බ්‍රාහ්මණො බහිවණ්ණො අන්තො වණ්ණොහි බ්‍රාහ්මණො, යස්මිං පාපානි කම්මානි සවෙ කණ්හො සුජම්පති”

එහි “පුබ්බෙ හන්ති අත්තානං” යනු කුහක පුද්ගලයා තමාගේ කුහක දිවි පැවැත්මෙන් ලොව රවටනුයේ පවට කැමතිවීම් ආදී පාප ධර්ම නිසා පළමුව තමා නසා ගනියි. තමාගේ කුසලාභිවර්ධනය විනාශකර ගනියි. “පච්ඡා හන්ති සො පරෙ” ඒ කුහකයා පළමුව මුලින් පැවසූ අයුරින්ම තමා නසාගෙන පසුව අන්‍යයන් විසින් “මේ භික්‍ෂුව සිල්වතෙකි. ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ කෙනෙකි”යි ගරු සම්මාන කරන ලද්දේ ද, ඒ සැමදෙන ද විනාශ කරයි. සෙසු මහජනයා විසින් තමාට කරන ලද පූජාවන් මහත්ඵල මහානිසංස නොකොට ප්‍රත්‍ය විනාශ කරයි. මෙසේ සිදුකරන කුහකයාගේ දෙපාර්ශවයම නැසීමෙහි, තමා නැසීමෙහි ඇති විශේෂත්‍වය දක්වමින් මෙසේ පවසයි. “සුහතං හන්ති අත්තානං” ඒ කුහකයා තමා නසාගනුයේ තමා සුරක්‍ෂිත කොට ගෙන නැසෙයි. විනාශවෙයි. ඒ කෙසේ ද? “වීතංසෙනෙව පක්ඛිමා” වීතංස යනු පක්‍ෂියෙකි. කුරුල්ලෙකි. ඒ ලිහිණියන් මුලා කරන කුරුල්ලා විසින් “පක්ඛිමා” කුරුලු වැද්දා. යම් සේ ඒ ලිහිණියන් මුලා කරන පක්‍ෂියා විසින් අන්‍ය පක්‍ෂීන් රවටා නැසීමට පත් කරයි. ඌ මෙලොවදීම නුවණැත්තන් විසින් ගරහන, වරද දක්වනු ලබන්නේ දුකට පත්ව තමා නසා ගනියි. පරලොව දී දුක් පීඩා විඳිමින් නැසෙන්නේමය. ඒ පක්‍ෂීන් පසුව නැසීමට නොහැකි වේ. මෙසේ කුහකයා ද කුහකබවින් ලොව රවටා මෙලොවදීම විපිළිසැවීම්, නුවණැත්තන් විසින් ගැරහීම් ආදියෙන් දුකට පත් වේ. පරලොව දීම දුගතියට - පිරිතැබීමට පත් වේ. ඒ ප්‍රත්‍ය දායකයන් ද අපා දුකට පමුණුවයි. නමුත් මෙහිදී කුහකයා දක්‍ෂිණාවේ මහත් ඵල බව නැසීම් පමණකින්ම දායයාට හානියක් කරයි. එම ප්‍රත්‍ය දානය නිශ්ඵල වූවක් කිරීමට ඔහුට නොහැක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළේ එහෙයිනි. – “දුසිල් වූ මනුෂ්‍ය වූවෙකුට දන් දී දහස් ගුණ වූ දක්‍ෂිණාවක් කැමතිවිය යුතුයි. පැතිය යුතුයි.” එනිසා “සුහතං හන්ති ආත්තානං” ‘තමා සුහතයෙකු කර නසයි’ යනුවෙන් කියන ලදි.

මෙසේ බාහිර පිරිමැදීම්, බාහිර හැසිරීම් වලින් පමණක් සංවර වූ පුද්ගලයෝ “පිරිසිදුවූවෝ” නොවෙති. අභ්‍යන්තරයෙන්ම ආධ්‍යාත්මික ගුණ වඩාගත් පුද්ගලයෝම පිරිසිඳවූවෝ යැයි දක්වමින් “න බ්‍රාහ්මණො” යනාදී දෙවැනි ගාථාව වදාළහ. එහි අර්ථ මෙසේය. “ඉරියවු පිහිටවීම් ආදී බාහිර සම්පත්තියෙන් පමණක් බ්‍රාහ්මණයෙක් (රහතන් වහන්සේ කෙනෙක්) නොවේ. මෙහි “වණ්ණ” යන ශබ්දයෙන් සම්පත්ති අර්ථය ගෙන දෙයි. (බහිවණ්ණො - බාහිර සම්පත්තියෙන්, අන්තො වණ්ණො - අභ්‍යන්තර සම්පත්තියෙන්) අභ්‍යන්තරික වූ සීලාදී ආධ්‍යාත්මික ගුණ සම්පත්තියෙන්ම බ්‍රාහ්මණයෙක් වේ. පවු බැහැර ලූ, ඉවත ලූ බ්‍රාහ්මණයෙකු - ආර්‍ය්‍යයකු ලෙස තමා දක්වන්නා වූ පාපීලාමක ක්‍රියා ඇති පුද්ගලයා ඒකාන්තයෙන්ම ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රය! “නිහීන වූ අකාර්ය පුද්ගලයෙකි”යි දැනගන්න. මෙය ඇසූ සක් දෙව්රජු කුහක භික්‍ෂුව වෙත ගොස්, ඔහු බියට පත් කර (තර්ජනය කර) “ධර්මානුකූල වන්න”යි අවවාද දී සිය වාසස්ථානයටම ගියේ ය.

වසභ ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.

දෙවැනි නිපාතයේ පළමු වර්ගයේ අර්ථ වර්ණනාව සමාප්තයි.