තිස‍්සත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

තිස්ස ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“බහු සපත්තෙ ලභතී” යනාදී ගාථා ආයුෂ්මත් තිස්ස තෙරණුවෝ වදාළහ. එම ගාථාවන්ගේ උපත කෙසේ ද? පෙර බුදුවරු හමුවෙහි කළ ප්‍රාර්ථනා ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හිදී සසරින් මිදීම සඳහා පින් දහම් රැස්කර ගනිමින් පැමිණි උන්වහන්සේ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් සමයේදී බමුණු කුලයක උපන්හ. වැඩිවිය පත් බමුණු කුමරු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි පරතෙරට ගොස් කාමයේ ආදීනව දැක, ගිහිගෙයින් නික්ම තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව සල්වනයේ - අසපුවක් කරවාගෙන එහි වාසය කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම තවුසාට අනුග්‍රහ පිණිස අසපුව නුදුරෙහි වූ සල් වනයේ නිරෝධ ඵල සමවතට සම වැදුනහ. අසපුවෙන් නික්ම ඵලවැල නෙලීමට ගිය තවුසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව දඬු සතරක් සිටුවා උන්වහන්සේ මත්තේ සුපිපි සල් අතුවලින් ශාඛා මණ්ඩපයක් සාදා සත් දිනක් වර්ණවත් සල් මලින් බුදුරදුන් පුදමින් බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියෙන්ම කල් ගත කළේය. සත්දින ඇවෑමෙන් නිරෝධ ඵල සමවතින් බුදුරජාණන් වහන්සේ නැගී සිට භික්‍ෂු සංඝයා පිළිබඳව සිහිපත් කළ සේක. එකෙණෙහිම ලක්‍ෂයක පමණ රහතන් වහන්සේලා ශාස්තෲන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තවුසාට ලැබෙන සම්පත් පිළිබඳ සඳහන් පුණ්‍යානුමෝදනාවක් පවත්වා භික්‍ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩිසේක. ඒ පින්කමේ විපාක ලෙස දෙව්ලොව උපන් තවුසොණෝ කාම සුගතීන්හිම සැරිසරා අවුත් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජගහනුවර බමුණු පවුලක ඉපිද තිස්ස නමින් ප්‍රකට විය. වැඩිවියට පත්ව ත්‍රිවේධ පාරගත වූ තිස්ස බමුණා පන්සීයක් පමණ තරුණයන්ට වේදය උගන්වමින් කීර්ති, ප්‍රශංසා, ලාභාදියෙන් අග්‍රප්‍රාප්ත විය. රජගහ නුවරට වැඩම කළ මුල් දිනයේ උතුම් බුදුසිරි දුටු තිස්ස බමුණා ලැබූ ශ්‍රද්ධා ඇතිව සසුනේ පැවිදි විය. විදසුන් කමටහනෙහි සිත පිහිට වූ තිස්ස තෙරණුවෝ නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ. උන්වහන්සේ අපදාන පාළියේදී මෙසේ වදාළහ -

“සල්වනයට පිවිසි මා විසින් එහි මැනවින් අසපුවක් කරන ලදි. සල්මලින් ගැවසීගත් වනයේ වාසය කරන සමයෙහි සියලු දෙය තමන් වහන්සේ විසින්ම අවබෝධ කළා වූ භාග්‍යවත් පියදස්සී සම්බුදුරජාණෝ විවේක සැප කැමතිව සල්වනයට එළඹි සේක.

එකල්හි ම අසපුවෙන් නික්ම වනයට ගොස් එහි මුල් හා ඵල සොයමින් ඇවිද්දෙමි.

ඒ මහා වනයෙහි මනාව වැඩහුන්නා වූ සමාධියට සමවැදුණු බබළන මහත් යසස් ඇති පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි.

මුදුනෙන් එකට බැඳ දඬු සතරක් තැබූ මම බුදුරදුන් මතුයෙහි සෙවන පිණිස මනා මඬුවක් සාදා එය සල්මලින් වැසූවෙමි.

සල් මල් සෙවිලි කළ එම මණ්ඩපය සත් දිනක් දරා සිටි මම එහි සිත පහදවා බුද්ධ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේට වැන්දෙමි.

පුරුෂෝත්තම වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමාධියෙන් නැගිට වියදඬු පමණ දුර බලමින් වැඩ හුන්හ.

එකල්හි උන්වහන්සේගේ වරුණ නම් ශ්‍රාවකයාණෝ ලක්‍ෂයක් රහතුන් පිරිවරාගෙන බුදුරදුන් සමීපයට වැඩම කළහ.

පස්මරුන් දිනූ ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ නර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ පියදස්සි භාග්‍යවත්හු භික්‍ෂු සංඝයා මැද හිඳ සිනා පහළ කලහ.

පියදස්සී බුදුරදුන්ගේ අනුරුද්ධ නම් උපස්ථායක තෙරණුවෝ සිවුර ඒකාංශ කොට බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස!, ශාස්තෲන් වහන්සේ සිනා පහළ කිරීමට හේතු කවරේද? ශාස්තෲන් වහන්සේලා කරුණක් ඇතිවීමට සිනා පහළ කරති.”

එවිට බුදුපියාණන් වහන්සේ “යම් මානවකයෙක් මා හට සතියක් පුරා මල් හෙවනක් දැරුවේ ද ඔහුගේ කුසල කර්මය දැක මම සිනා පහළ කළෙමි.

එම පින විපාක දේ නම් ඊට අවකාශ ඇති තැනක් මම නොදකිමි. දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයත් ඊට නොසෑහේ.

පිනින් පිරුණු දෙව්ලොව වසන ඔහුගේ සියලු පිරිස ද සල් සෙවනින් වැසුනාහු වෙති.

මේ පින් විපාක විඳින ඔහු දිව්‍යමය වූ නෘත්‍ය, ගීත, වාදිතාදියෙන් හැම කල්හි දෙව්ලොව සිත් අලවා වෙසේ.

ඔහුගේ සියලු පිරිස ද සුවඳින් සුවඳවත් වන්නේ ය. එකෙණෙහි සල් මල් වැසි ද වසින්නේ ය.

මොහු දෙව් සැප විඳ මිනිස් ලොව උපදින කල්හි ද මනුලොව සැම කල්හි සල් සෙවෙණ දරන්නේය.

කයිතාලම්, නැටුම්, ගැයුම් හා වැයුම් නිතරම ඔහු පිරිවරාගෙන සිටියි.

හිරු උදාවන කල්හි සල් මල් වැසි වසී. මේ බුද්ධ පූජාවේ විපාකයයි.

මෙයින් කල්ප අටළොසකට පසුව ඔක්කාක කුලයේ උපදින ගෞතම නම් ශාස්තෲන් වහන්සේ ලොව පහළ වෙති.

උන්වහන්සේගේ ධර්මයේ දායාද වූ ධර්මයෙන්ම නිර්මිත වූ ඖරස බුද්ධ පුත්‍රයෙකු වන මෙතෙම සියලු ආශ්‍රව ක්‍ෂය කොට පිරිනිවන් පාන්නේය.

ධර්මාවබෝධය ලැබූ මෙතෙම සල්මල් සෙවෙනියක් ලබන්නේය. පිරිනිවී චිතකය දැවෙන කල්හි ද ඒ මත සල් මල් සෙවෙනියක් වන්නේය.”

මහාමුනි වූ පියදස්සි බුදුහු මෙසේ කරන ලද පින්කමේ විපාක වදාරා දහස් වැසි වස්වන සේක්, රැස්වූ පිරිසට දහම් දෙසූහ.

ඒ මම කල්ප තිහක්ම දෙව් සැප විඳිමින් දිව්‍ය රාජ්‍යය කරවීමි. සැට සත්වරක් සක්විති රජුව උපන්නෙමි.

දෙව් ලොවින් මෙහි උපන් මම මහත් සැප ලැබුවෙමි. සදාකාලික වූ සල්මල් සෙවෙනියක් මෙහි ද මට විය.

ශාක්‍ය කුල ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ගෞතම බුදුරදුන් සතුටු කළ මම ජය පරාජය අත්හැර අචල ස්ථානය වූ නිවනට පැමිණියෙමි.

මෙයින් කල්ප අටළොසකට පෙර කරන ලද බුද්ධ පූජාවේ විපාක වශයෙන් දුගතියක නූපන්නෙමි. බුද්ධ පූජාවේ විපාක මෙබඳුය.

දැන් ම සියලු කෙලෙස් දැවූයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”

රහත් වූ තිස්ස තෙරණුවෝ විශේෂ වූ ලාභයෙන් හා යසසින් අග්‍රප්‍රාප්ත වූහ. එවිට ඇතැම් පුහුදුන් භික්‍ෂූහු තෙරුන්ගේ ලාභ සත්කාර දැක අඳ බාල බැවින් නොඉවසන බව දැන්වූහ. තෙරුන් වහන්සේ එය දැන ලාභ සත්කාරයන්හි ආදීනව ද එහි තමන් වහන්සේගේ නොඇලීම ද පවසන සේක් මේ ගාථා දෙක වදාළහ.

“පහු සපත්තෙ ලභති මුණ්ඩො සඞ්ඝාටිපාරුතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්‍ථස්ස සයනස්සච”

“එතමාදීනවං ඤත්‍වා සක්කාරෙසු මහබ්භයං, අප්පලාභො නවස්සුතො සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ”තී.”

එහි අර්ථ මෙසේය. - හිස කෙස් ගසක්වත් ඉතිරි නොවන සේ මුඩු කළ කෙස් නොමැති බැවින් “මුණ්ඩ” නම් වූ. සඟල වූ කශාය වස්ත්‍ර දරණ බැවින් “සඟල සිවුර පෙරවියා” වූ, මෙසේ විවර්ණ (වෙනස්) බවට පැමිණි අනුන් නිසා ජීවත්වෙන පැවිද්දා, ඉදින් ආහාරපානාදිය බහුලව ලබන්නේ නම් ඔහුට බොහෝ සතුරෝ ලැබෙති. එම පැවිද්දාට ඊර්ෂ්‍යා කරන්නෝද බොහෝ වෙති. එනිසා මෙසේ වූ ලාභ සත්කාර විෂයෙහි මහත් වූ භයක් ද ආදීනව ද යන දොස් දැන, අල්පේච්ඡ බව, ලද දෙයින් සතුටු වන බව හදවතෙහි තබාගෙන සිටිය යුතු වේ. මෙසේ නිවැරදි සේ සිවුපසය ලැබීමෙන් ද උපත් ලාභ ප්‍රයෝජන දුරු කිරීමෙන් ද අල්පලාභී වේ. ඒ ප්‍රත්‍යලාභාදිය කෙරෙහි තණ්හාව ක්‍ෂය කරගැනීමෙන් “අනවස්සුත” නම් වේ. සසර භය දක්නා බැවින් ද සිඳින බිඳින ලද කෙලෙස් ඇති බැවින් ද “භික්ඛු” නම් වේ. ලද දෙයින් තුටුවන හා සිහි ඇතිව වෙසෙන බැවින් “සතො” නම් වේ. මෙසේ වූ ස්වභාවයෙන් රහතන් වහන්සේ “පරිබ්බජෙ” හැසිරෙන්නෝය. වාසය කරන්නෝය. මෙම ගාථා දෙක ඇසූ පුහුදුන් භික්‍ෂූහු එකෙණෙහිම තිස්ස හිමියන්ගෙන් සමාව ඉල්ලා ගත්හ. (ක්‍ෂමා කරවා ගත්හ)

තිස්ස ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.