සභියත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

සභිය ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“පරෙච” යනු ආයුෂ්මත් සභිය තෙරුන් වහන්සේගේ ගාථාවන්ය. එහි උපත කෙසේද? උණ්වහන්සේ ද පෙර බුදුවරු හමුවෙහි කළ ප්‍රාර්ථනා ඇතිව ඒ ඒ භවයේදී පින්දහම් රැස්කරමින් අවුත්, කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ දී සිටුගෙයක උපන්හ. නුවණැති බවට පත් ඒ සිටුකුමරු දිනක් ශාස්තෲන් වහන්සේ විහාරයෙන් නික්ම වැඩම කරනු දැක පහන් සිතින් පාවහන් යුවලක් පිදීය. ඒ පින්කමේ විපාක වශයෙන් දෙව් මිනිස් දෙගතියේ සැරිසරා අවුත් කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවි කාලයේ දී රන්වන් සෑයෙහි කුලපුතුන් සයක් සමඟ තමා සත්වැනියාව පැවිදි විය. ඒ සත්දෙන කමටහන් ගෙන ආරණ්‍යයෙහි වෙසෙමින් උත්සාහ කළත් ගුණ විශේෂයක් උපදවා ගත නොහැකි විය. ඔවුන්ගෙන් කෙනෙක් මෙසේ කීය. “අපි පිණ්ඩපාතයේ යමින් ජීවිතය පිළිබඳ අපේක්‍ෂා සහිතව වෙසෙමු. ජීවිතයේ අපේක්‍ෂා සහිතව ලෝකෝත්තර දහම් ඉපදවීම අසීරුය. එය කළ නොහැක. පුහුදුන්ව කළුරිය කිරීම ද දුකකි. එනිසා අපි හිණිමඟක් බැඳ පර්වතයට නැගී කයෙහිත් ජීවිතයෙහිත් අපේක්‍ෂා රහිතයෝ වී මහණදම් පුරමු.” එය ඇසූ ඒ සත්දෙන පර්වතයට නැංගහ.

ඔවුන්ගෙන් වැඩිමල් තෙරණුවෝ උපනිශ්‍රය සම්පත් ඇතිව එදිනම ෂඩ් අභිඥාලාභී මහ තෙරනමක්ව, උතුරුකුරු දිවයිනෙන් පිණ්ඩපාතය රැගෙන පැමිණියහ. සෙසු සදෙන, “ස්වාමීනි! නුඹ වහන්සේ කළයුතු දෙය කර අවසන් වූවෙහිය. නුඹවහන්සේ සමඟ කථා සල්ලාපයත් අපට බාධාවකි. අපි මහණදම් පමණක්ම පුරමු. නුඹවහන්සේ තමන්ගේ දිට්ඨධම්ම සුඛ විහරණයෙහි ම නියලුණු මැනව”යි පැවසූහ. පිණ්ඩපාතය ප්‍රතික්‍ෂේප කළවිට එය කෙසේවත් පිළිගැන්වීමට නොහැකි වූ රහතන් වහන්සේ වෙනත් තැනකට වැඩම කළහ.

ඒ සදෙනාගෙන් තවත් හිමිනමක් දෙතුන් දිනකින් පංචාභිඥා සහිතව අනාගාමී ඵලයට පත්ව රැගෙන ආ පිණ්ඩපාතයද සෙස්සන් විසින් ප්‍රතික්‍ෂේප කරන ලද බැවින් වෙනත් තැනකට ගියේය. ඒ සත්දෙනාගෙන් රහතන් වහන්සේ පිරිනිවියහ. අනාගාමී තෙරණුවෝ ශුද්ධාවාසයෙහි උපන්හ. ඉතිරි පස්දෙන පුහුදුන්වම මියගොස් සදෙව් ලොව්හි අනුලෝම ප්‍රතිලෝම වශයෙන් දෙව් සැප විඳ, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සමයේ ඉන් චුතව එක් අයෙක් මල්ල රජ කුලයෙහි ද තවත් අයෙක් ගන්‍ධාර රාජ කුලයෙහි ද තවත් අයෙක් බාහිය රටේ ද තවත අයෙක් රජගහනුවර එක් සිටු දුවකගේ කුසෙහි ද පිළිසිඳ ගත්හ. ඉතිරි පුද්ගලයා එක් පරිබ්‍රාජිකාවකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඇය එක් ක්‍ෂත්‍රියක රජෙකුගේ දුවකි. ඇගේ මාපියෝ, “අපගේ දුව වෙනත් ආගම් දන්නියක් වේවා”යි එක් පිරිවැජියෙකුට ඇය භාරදුන්හ. ඉක්බිති එක් පිරිවැජියෙක් ඇය සමග වරදේ බැඳුණි. ඉන් ඇය ගැබ් ගත්තාය. ඇගේ ගැබ දුටු පිරිවැජියෝ ඇය අරමින් ඉවත් කළහ. ඇය වෙනත් තැනකට යන්නී අතර මඟ දී රැස්වීමකදී (සභාවකදී) දරුවා වැදුවාය. එනිසා පුතුට සභිය යන නම තැබීය. සභිය කුමරු වැඩී පිරිවැජියෙකු වී නානා විධ ශාස්ත්‍රයන් ඉගෙන මහාවාදියෙකු විය. වාද කරමින් ඒ මේ තැන හැසිර තමා හා සමානයකු නොදැක නුවර දොර ළඟ අසපුවක් සාදවා ගෙන, ක්‍ෂත්‍රිය කුමාරාදීන්ට ශිල්ප උගන්වමින් සිටියේය. සභියගේ මව ස්ත්‍රී භාවය පිළිබඳ කළකිරී එය පිළිකුල් කරන්නී ධ්‍යාන උපදවාගෙන බඹලොව ඉපිද සකසා ගත් ප්‍රශ්න විස්සක් සභියට දුන්නීය. සභිය ඒ ප්‍රශ්න රැගෙන ඒ ඒ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගෙන් විචාළ නමුත් ඒවා විසඳීමට කිසිවකුට නොහැකි විය. සභිය සූත්‍ර වර්ණනාවෙහි “ශුද්ධාවාස” වැසි බ්‍රහ්මයෝ මේ ප්‍රශ්න සාදා දුන්නේයැ”යි කියැවේ.

මෙම කාලයේ දී පැවැත් වූ උතුම් දම්සක් පැවතුම් ඇති අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපිළිවෙලින් රජගහ නුවරට වැඩමවා වේළුවනාරාමයේ වෙසෙන සේක. එකල සභිය එහි ගොස් ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණ, ඒ ප්‍රශ්න විමසීය. ශාස්තෲන් වහන්සේ එම ප්‍රශ්න විසඳූ සේක. ඒ සියල්ල සභිය සූත්‍රයේ පැමිණි අයුරින් දත යුත්තේය. ඒ පැන විසඳුම් අසා පැහැදුණු සභිය ශ්‍රද්ධාව උපදවාගෙන සසුනේ පැවිදි ව, විදසුනේ සිත පිහිටුවා රහත් ඵලයට පැමිණියේය. සභිය තෙරණුවෝ අපදාන පාළියේදී මෙසේ වදාළහ.

“වැස නිම වූ බඹසර ඇති බ්‍රාහ්මණ වංශයෙහි උපන් දිවා විහරණයෙහි හැසිරෙන කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේට මම පය ලෑමට, පා පුවරුවක් පිදුවෙමි.

මේ මහා භද්‍ර කල්පයේදීම දෙන ලද එම දානයේ විපාක වශයෙන් මේ දක්වා දුගතියක නූපන්නෙමි. පාවහන් දානයේ විපාක මෙබඳුය.

දැන් මම සියලු කෙලෙස් දැවූයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව ඉටුකළෙමි.”

රහත් වූ සභිය තෙරණුවෝ සංඝභේදයට උත්සාහ කරන දේවදත්තගේ පක්‍ෂය ගත් භික්‍ෂූන්ට අවවාද දෙමින් මේ ගාථා සතරින් දහම් දෙසූහ.

“පරෙ චන විජානන්තී මයමෙත්‍ථ යමාමසෙ, යෙ ච තත්‍ථ විජානන්තී තතො සම්මන්තී මෙධගා”

“යදාච අවිජානන්තා ඉරීයන්ත්‍යමරා විය, විරජානන්ති ච යෙ ධම්මං ආතුරෙසු අනාතුරා”

“යං කිංචි සිථිලං කම්මං සංකිලිට්ඨං ච යං වතං, සංකස්සරං බ්‍රහ්මචරියං නතං හොති මහප්ඵලං”

“යස්ස සබ්‍රහ්මචාරීසු ගාරවො නූපලබ්භතී, ආරකා හොති සද්ධම්මා නභං පුථුවියා යථා”

එහි “පරෙ” පණ්ඩිත නුවණැත්තන් හැර අන්‍යයෝය. “ධර්මය අභිධර්මය” ආදී වශයෙන් භේද කරන වාද විවාදයන්හි නියැලුණු අනුවණයෝ “අන්‍යයෝ” නම් වෙති. ඔවුහු “මෙහි වාද විවාද කරන අපි වැනසෙමු. නො ඇලෙමු. නැසෙමු. නිරන්තරව මාරයා සමීපයට නොනැවතී යන්නෙමු”යි නොදනිති. “යෙච තත්‍ථ විජානන්තී” යම් පණ්ඩිත, නුවණැති අයෙක් “අපි මාරයා සමීපයට යන්නෙමු”යි දනිත් නම්. “තතො සම්මන්ති මෙධගා” මෙසේ දැනගත් ඔවුහු නුවණැස මෙහෙයවා, උපදවා වාද විවාද කලහ සන්සිඳවීමට කටයුතු කරති. ඔවුන්ගේ මේ පිළිවෙත නිසා, එමගින් කලහයෝ සන්සිඳෙත්. නැතහොත් “පරෙ ච” යනු - ශාස්තෲන් වහන්සේගේ අවවාද අනුශාසනා නොපිළිගන්නා බුදුසසුනින් බැහැර වූවෝ අන්‍යයෝ නම් වෙති. ඔවුහු ‘අපි මිසදිටු අදහස් පිළිගෙන, මෙහි මෙලොවදීම බුදුසසුන ප්‍රතික්‍ෂේප කිරීමෙන් වැනසීමට වෑයම් කරමු”යි යම්තාක් කල් නොදනිත් ද ඒතාක් කල්ම විවාදයෝ නො සන්සිඳෙති. යම් කලෙක ඒ ගත් වැරදි අදහස් ඉවත ලා, ඒ වාද විවාදයන්හි යෙදනවුන් අතුරින් ධර්මාධර්ම භේද බැහැරලා ධර්මය තත් වූ පරිද්දෙන්ම දැනගනිත්ද එකල්හි ඒ සත්පුරුෂ පණ්ඩිත පුරුෂයන් නිසා විවාද නම් වූ කලහයෝ සන්සිඳෙති. මෙසේ ද මෙහි අර්ථ දත යුතුයි.

“යදා” යම් කලෙක. “අවිජානන්තා” වාද විවාද සන්සිඳුවන උපාය වූ “ධර්මය හා අධර්මය පිළිබඳ තත්වූ පරිද්දෙන් දැනගැනීම” නොමැත්තෝ ද “ඉරීයන්ත්‍යමරාවිය” නොමැරෙන්නවුන්, ජරා මරණ ඉක්මවූවන් මෙන් උඩඟුව, ආඩම්බරයෙන්, මුඛරිව, විසිරුණු වදන් ඇතිව චපලව පවතින්නාහු ද වසන්නාහු ද ඔවුන් නිසා විවාදයෝ කිසිදා නො සන්සිඳෙති. “විජානන්ති ච යෙ ධම්මං ආතූරෙසු අනාතුරා” යමෙක් වනාහී ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ශාසන ධර්මය තත්ත්වාකාරයෙන් දනිත් ද ඔවුහු කෙලෙස් රෝගයෙන් පීඩාවූවන් මැද නිරෝගීව, කෙලෙස් නොමැතිව, දුක් පීඩා විරහිතව වෙසෙති. ඔවුන්ගේ පැවතීම් වශයෙන් වාද විවාදයෝ අතිශයින්ම සන්සිඳෙති” යන අදහසයි.

“යං කිංචි සිථිලං කම්මං” පසුබැසීම්, හීන වීර්ය වශයෙන් ලිහිල්ව ගැනීමෙන් කරන ලද, ලිහිල් වීර්ය ඇතිව කරන ලද කුසල කර්මය. “සංකිලිට්ඨං” වෙසඟනන් ආදී නුසුදුසුවූවන් හා හැසිරීමෙන් හෝ නැතිගුණ පෙන්වීම් ආදි කුහක වැරදි ජීවනයන්ගෙන් කිලිටි වූ ව්‍රත සමාදානයන්ගෙන් ද “සංකස්සරං” සැකයෙන් සිහිකළ යුතු, විහාරයෙහි කිසියම් නුසුදුසු හැසිරීමක් අසා, “එය ඒකාන්තයෙන්ම අසුවලා විසින් කරන ලදැ”යි අන්‍යයන් විසින් සැක කළ යුතු, උපෝසථ කර්මාදී විනය කර්ම කිරීමට රැස් වූ මහා සංඝයා දැක” ඒකාන්තයෙන්ම මොවුහු මාගේ හැසිරීම් දැන මා එළවීමට රැස්වූවාහුයැ”යි මෙසේ තමා විසින් හෝ සැක සංකා සහිතව සිහිකරන, විපරමින් වඩ වඩාත් සැකයෙන් ජීවත්වන. “න තං හොති” මෙබඳු වූ බඹසර හැසිරීම හෝ මහණදම් පිරීම ඒ පුද්ගලයාට මහත්ඵල පිණිස හේතු නොවේ. ඔහුට මග ඵල නූපදින බැවින් ඒ භික්‍ෂුවගේ ප්‍රත්‍ය දායකයන්ට ද මහත් පින් ඵල නොලැබේ. “එනිසා සැහැල්ලු වූ, කෙලෙස් දුරු කරන ජීවන පැවැත්මම වාද විවාදයන්ට අවසරයක් නොලබන්නකි” යන අදහසයි.

“ගාරවො නූපලබ්භතී”, අවවාද අනුශාසනා දෙන බැවින් ද අල්ප වූ දක්‍ෂිණා ඇති බැවින් ද ගරු කටයුතු සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි යම් පුද්ගලයෙකු තුළ ගෞරවයක්, ගරු සත්කාර කිරීමක් නොමැත්තේ ද “ආරකා හොති සද්ධම්මා” එබඳු පුද්ගලයා ප්‍රතිවේධ සද්ධර්මයෙන් ද ප්‍රතිපත්ති සද්ධර්මයෙන් ද දුරුවේ. ඉවත් වේ. එබඳු පුද්ගලයාට ගුරුවරු මැනවින් නූගන්වති. විනයෙන් තොරවූයේ ශික්‍ෂාකාමිත්වයෙන් දුරුවූයේ විනය සිකපද නොපිළිපදියි. පිළිවෙත් නො සපුරන්නාට කෙසේ නම් සද්ධර්මය අවබෝධ වේද? එනිසා “ආරකා හොති සද්ධම්මා” සද්ධර්මයෙන් දුරුවේ යැයි කියන ලදි. කෙසේද යත්? “නභං පුථුවියා යථා” අහස පොළොවෙන් දුරුවීම ස්වාභාවිකවම සිදුවේ. කිසිකලෙකත් අහස හා පොළොව එකතු නොවේ. වැරදි පිළිවෙත් ඇත්තා සද්ධර්මයෙන් දුරුවීමද එබඳුම යැයි මෙහිදී දැක්වේ.

“නභං ච දූරෙ පඨවීච දූරෙ - පාරං සමුද්දස්ස තදාහු දූරෙ, තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති - සතං ච ධම්මං අසතං ච රාජා” තී.

සභිය ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.