ගිරිමානන්‍දත්‍ථෙරගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

ගිරිමානන්‍ද ස්ථවිරගාථා වර්ණනාව

“වස්සති දෙවො” ආයුෂ්මත් ගිරිමානන්ද තෙරුන්වහන්සේගේ ගාථාවකි. එහි උපත කෙසේ ද? උන්වහන්සේ ද පෙර බුදුවරු හමුවෙහි කළ ප්‍රාර්ථනා ඇතිව ඒ ඒ භවයේදී පින් දහම් රැස්කරමින් අවුත් සුමේධ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක ඉපිද වැඩිවියට පැමිණ ගිහිගේ විසූහ. තම බිරිය සමඟ පුතු නැති වූ අවස්ථාවෙහි දැඩි ශෝකයට පත් වූ ඔහු අරණ්‍යයට පිවිස, ශාස්තෲන් වහන්සේ වෙත ගොස්, දහම් ඇසීය. ඉන් ශෝක ගින්න නිවාගත් ඔහු පැහැදුණු සිත් ඇතිව සුවඳ මලින් බුදුන්ට පූජා කළේය. පසඟ පිහිටුවා උන්වහන්සේට වැඳ හිසෙහි ඇඳිලි බැඳගෙන බුදුගුණ පැවසීය.

ඒ පින්කමෙහි විපාක වශයෙන් දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසැරූ හෙතෙම, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී බිම්බිසාර රජුගේ පුරෝහිතයාගේ පුතුව උපන්නේය. “ගිරිමානන්‍ද” නම් වූ ඔහු නුවණැති බවට පත්වූ අවස්ථාවෙහි රජගහ නුවරට වැඩම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අසිරිය දැක උපන් ශ්‍රද්ධාවෙන් සසුනේ පැවිදි විය. කිහිප දිනක් ගම් සෙනසුනක විසූ ගිරිමානන්ද තෙරණුවෝ, ශාස්තෲන් වහන්සේට වැඳීම සඳහා රජගහ නුවරට වැඩියහ. උන්වහන්සේගේ පැමිණීම ඇසූ බිම්සර රජු, උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ, “ස්වාමීනි, මෙහිම වසන්න. මම සිවුපසයෙන් උවටැන් කරන්නෙමි”යි ආරාධනා කොට ගියේය. රාජකටයුතු බොහෝ බැවින් රජුට මෙය අමතක විය. තෙරණුවෝ එළිමහනෙහිම විසූහ. දෙවියෝ තෙරුන් “තෙමේය” යන බිය නිසා වැසි නොවැස්සූහ. නොවසින කරුණ විමසූ රජු, තම දෝෂය දැක ගිරිමානන්ද තෙරුන්ට කුටියක් කරවා දුන්නේය. එම කුටියෙහි විසූ තෙරුන් වහන්සේ සුදුසු සෙනසුනක් ලද බැවින් සමාධිගත වූ සිත් ඇතිව වීර්යයෙන් හා අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව - විදසුනට සිත යොමු කළ සේක් රහත් වූහ. අපදාන පාළියේ දී උන්වහන්සේ මෙසේ වදාළහ.

“මගේ බිරිය ද පුතු ද මළේය. මව ද පියා ද සෝයුරා ද එකම චිතකයක දැවෙන්නෝය.

එම ශෝකයෙන් පීඩා වූ මම තැවුනෙමි. කෘශ වූයෙමි. සිත් විකෘති වූයෙම් තැන තැන ඇවිද්දෙමි.

ශෝක හුලින් පීඩා වූ මම වනගත වීමි. ඉබේ වැටුණු ගෙඩි මුල් කමින් රුක්මුල්හිම විසුවෙමු.

පස්මරුන් දිනූ දුක් කෙළවර කර ගත්තා වූ සුමේධ නම් බුදුපියාණෝ මා සසරින් ගොඩගනු කැමතිව මාගේ සමීපයට වැඩම කළහ.

උන්වහන්සේගේ පා හඬ ඇසූ මම හිස ඔසවා බැලුවෙමි. මහාවීරයන් වහන්සේ මා වෙත වැඩම කළහ.

ප්‍රීතියට පත් මම උන්වහන්සේ දැකීමෙන් එකඟ වූ සිත් ඇත්තෙම් වූයෙමි. සිහිය ලැබූ මම උන්වහන්සේට කොළ මිටක් පිදුවෙමි. ඒ කොළ ඇතිරූ අසුනෙහි මා හට අනුකම්පා කළ බුදුහු වැඩහුන් සේක. මාගේ ශෝකය නසනු සඳහා උන්වහන්සේ දහම් දෙසූහ.

“මරණයට පත්වූ අඹුදරු ආදීහු කැඳවීමක් නොමැතිව අතීත භවයෙන් මේ භවයට පැමිණියහ. එසේම දැනුම් නොදී ඔවුහු පරලොව ගියහ. යම් සේ ආවාහුද එසේම ගියහ. එහි කවර නම් වැලපීමක් ද? හැඬීමක් ද?

වැසි වස්නා කල්හි මගී ජනයා බඩු සහිතව ම නොතෙමෙන තැනකට යන්නාක් මෙන් ද, වැසි නැවති කල්හි කැමති තැනකට යන්නේද එමෙන් ඔබගේ දෙමාපියාදීහු පැමිණ ගියහ. වැලපෙනුයේ කුමකට ද?

ලෝකවාසී සැම මෙලොවට අමුත්තෝය. ආගන්තුකයෝ ය. සැලෙන කම්පා වෙනස්වන ස්වභාව ඇති ඔබගේ දෙමාපියෝ ද එබඳුමය.

සර්පයෙක් සිය දිරාගිය හැව හැරයන්නාක් මෙන් නුඹගේ දෙමාපියෝ ද තම සිරුර හැර ගියහ.”

“ඒ උතුම් බුදුවදන් ඇසූ මම ශෝකය මැඩ පවත්වා ගත් මම, සතුටු වූයෙම් තථාගතයන් වහන්සේට වැන්දෙමි.

උන්වහන්සේට දිව්‍යමය සුවඳින් යුතු ගිරිනිල් මල් කළඹක් පිදුවෙමි.

ලෝකනායක වූ සුමේධ බුදුරදුන්හට සිරසෙහි ඇඳිලි බැඳ අග්‍ර වූ ගුණ සිහිකරමින් පැසසීමි.”

“මහා වීරයන් වහන්ස, ලෝක නායකයන් වහන්ස, ඔබ භව තරණය කළාහුය. මහා මුනීන් වහන්ස, ඔබ නුවණින් සව්සතුන් දුකින් ගොඩලන්නෙහිය.

මහාමුනීන් වහන්ස, ඔබ විමතිය ද සැකය ද සිඳින්නෙහිය. පසැස් ඇති උතුමන් වහන්ස, ඔබ ඔබගේ නුවණින් මාගේ මාර්ගය පෙන්වූ සේක.

ක්‍ෂණයකින් ධ්‍යාන උපදවා ගත්, ෂඩ්භිඥා උපදවාගත්, මහත් සෘද්ධි ඇති, මහා ප්‍රාඥ වූ ආකාශචාරී රහත්හු ඔබවහන්සේ පිරිවරා ගනිති.

ආර්‍ය්‍ය මාර්ගයට පිළිපන්නෝ ද සත් සේඛයෝ ද රහත්වූවෝ ද ඔබ පිරිවරති. ඔබ ශ්‍රාවකයෝ හිරු උදාවන කල්හි පියුම් මෙන් ප්‍රබෝධ වෙති.

පසැස් ඇත්තාණෙනි! සමුදුර නොකැළඹිය හැකි, සමකළ නොහැකි වන්නාක් මෙන් නුඹ වහන්සේ නුවණ ද ඉතා ගැඹුරුය. නොකැළඹේ. අසම සමය. අපමණය.”

මෙසේ පැවසූ මම සියලු දිශාවන්හි ම හිඳ තුන්ලොව දිනූ කීර්තිමත් වූ යශස් ඇති, බුදුපියාණන් වහන්සේට වඳිමින් නැමුනෙමි.

“කුදු මහත් භවයන්හි සැරි සැරූ මම දෙව්ලොවින් චුත ව යහපත් සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් යුතුව මවුකුසින් බිහිවූයෙමි.

ගිහිගෙයින් නික්මුණු මම සසුනෙහි පැවිදි වූයෙමි. කෙලෙස් තවන වීර්යයෙන් යුතුව ප්‍රඥාවන්ත වූයෙම් ධ්‍යාන වඩමින් විවේක සෙනසුන් ඇසුරු කළෙමි.

වීර්යවන්ත වූ මම බුදුරදුන් තුටු කරමින් වැහිවළාවෙන් මිදුණු සඳ මෙන් හැමකල්හි වෙසෙමි.

සන්සුන්ව, උපධි රහිතව, විවේකයෙහි ඇලුණු මම ආශ්‍රව රහිතව වෙසෙමි.

මීට කල්ප තිස් දහසකට පෙර දී යම් බුදුවරයකු මනා කොට පිදුවෙම් ද එතැන් සිට දුගතියක නූපන්නෙමි. බුද්ධ පූජාවේ විපාක මෙබඳුය.

දැන් මම සියලු කෙලෙස් දැවූයෙමි. -පෙ- බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනය ඉටුකළෙමි.

ඉක්බිති තෙරණුවෝ රහත්වීම නිසා සතුටට පත්වූවක් මෙන් වැසි වැසීමට පටන්ගත් කල්හි, ඒ වැස්සට තව තවත් වසින ලෙස දැන්වීම් වශයෙන් ද සිය රහත්බව ප්‍රකාශ කිරීම් වශයෙන් ද මේ ගාථා පහ වදාළහ.

“වස්සති දෙවො යථා සුගීතං ඡන්නා මෙ කුටී සුඛා නිවාතා, තස්සං විහරාමි වූපසන්තො - අථ චෙ පත්‍ථයසි පවස්ස දෙව”

“වස්සති දෙවො යථා සුගීතං ඡන්නා මෙ කුටී සුඛා නිවාතා, තස්සං විහරාමි සත්තචිත්තො - අථ චෙ පත්‍ථයසි පවස්ස දෙව”

“වස්සති දෙවො යථා සුගීතං ඡන්නා මෙ කුටී සුඛා නිවාතා, තස්සං විහරාමි වීතරාගො - අථ චෙ පත්‍ථයසි පවස්ස දෙව”

“වස්සති දෙවො යථා සුගීතං ඡන්නා මෙ කුටී සුඛා නිවාතා, තස්සං විහරාමි වීතදොසො - අථ චෙ පත්‍ථයසි පවස්ස දෙව”

“වස්සති දෙවො යථා සුගීතං ඡන්නා මෙ කුටී සුඛා නිවාතා, තස්සං විහරාමි වීතමොහො - අථ චෙ පත්‍ථයසි පවස්ස දෙව”

මෙහි “යථාසුගීතං” යනු මනහර ගීයක් වැනි වූ. සුන්දර වූ වැස්ස ගීයක් සේ පවතී යන අර්ථයයි. වැස්ස වනාහි නොගොරවා හුදෙක් වැසිදිය පමණක් වැටේ නම් නොහොබී. එසේම ලක්‍ෂ ගණනින් ගොරවමින් - නාද කරමින් විදුලිය ගසමින් හෙනහඬ නංවා නොවසී නම් එයද නොහොබී. විදුලිය ගසමින් ගෙරවීමත්, වැසි වැසීමත් පවතින වැස්සම ශෝභමාන වූ සුන්දර වර්ෂාවයි. එබඳු වැස්ස “මනා ගැයුමක් මෙන් වැසි වසී” යැයි කියන ලදි. එනිසා “වර්ෂාව! ගොරවමින්, නාදකරමින්, තැතිගන්වමින් වර්ෂාව පවත්වන්න”යි කියන ලදි. “තස්සං විහරාමි” ඒ කුටියේ මම ආර්ය විහරණයෙන්, ඉරියවු පවත්වමින් වාසය කරමි. සන්සුන් සිතින් යුක්තව අග්‍රඵල සමාධියෙන් මනාව සන්සිඳුණු සිතැතිව වෙසෙමි.

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ විසින් අනේකවාරයක් කරන ලද උනන්දු කිරීම් ඇති වැස්ස වලාහක දිව්‍ය පුත්‍රයා එම අණ හිස් මුදුනින් පිළිගනිමින්; වල ගොඩැලි පුරවා මහා වර්ෂාවක් වැස්සවීය.

ගිරිමානන්ද ථේරගාථා අර්ථ වර්ණනාව නිමියේය.