ධම‍්මදින‍්නාථෙරීගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

ධම්මදින්නා ථේරීගාථා වර්ණනාව

ඡන්‍දජාතා අවසායී යනු ධම්මදින්නා ස්ථවිරීන්ගේ ප්‍රකාශයයි. මේ වනාහී පියුමතුරා බුදුන්ගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි පරාධීන ජීවන වෘත්තියක් ඇත්තී නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිටියා වූ අග්‍රශ්‍රාවකයන්ට පූජාසත්කාර පෙරටුකර දානයක් දී දෙව්ලොව උපන්නාය. එයින් චුතවී දෙව්මිනිස්ලෝවල හැසිරෙන්නී ඵුස්ස බුදුන්ගේ කාලයෙහි වෙනස් මවුවරුන් ඇති සොහොයුරන්ගේ කාර්මිකයාගේ ගෙදර වෙසෙන්නී ‘දන් පිණිස එකක් දෙව’යි සැමියා විසින් කියන ලද්දී දෙකක් දී බොහෝ පින්කොට කාශ්‍යප බුදුන්ගේ කාලයෙහි කිකී නම් වූ කාසි රජුගේ ගෙයි පිළිසිඳ සොහොයුරියන් සත් දෙනෙකුගේ අතරමැදියා වී ඉපිද අවුරුදු විසිදහසක් බඹසර හැසිර එක බුදුතරක් (බුද්ධාන්තරයක්) දෙව්මිනිස් ලෝවල හැසිරෙන්නී මේ බුදුපතෙහි (බුද්ධෝත්පාදයක්) රජගහනුවර කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූ කල්හි විසාඛ සිටුවරයා සමග විවාහ වුවාය.

ඉක්බිති එක් දිනක විසාඛ-සිටුවරයා බුදුන් වෙතින් බණ අසා අනාගාමී වී ගෙදර ගොස් පහයට නගින්නේ හිණිකෙළවර සිටි ධම්මදින්නා දිගුකළ අතෙහි නොඑල්බී පහයට නැග අහරකිස කරන්නේ නිහඬවම වැළඳුවේය. ඔහුගේ මේ වෙනස දුටු ධම්මදින්නා ‘ආර්ය පුත්‍රය, කුමක් හෙයින් අද මාගේ අතෙහි නොඑල්බී ද, වළඳන්නේ ද කිසිවක් නොකියාම නිහඬව අහර ගනියි. මා විසින් කළ වරදෙක් ඇද්දැ’යි විචාළාය. ‘ධම්මදින්නා’, විසාඛ කීවේය. ‘ඔබ කළ වරදක් නැත. අද පටන් මම ගැහැනු සිරුරක් ස්පර්‍ශ කිරීමට හෝ, ආහාරයෙහි ලොල් බවක් කිරීමට හෝ නුසුදුස්සෙමි. එවැනි බණක් මම ඇසුවෙමි. ඔබ කැමති නම් මේ ගෙදරම වෙසෙන්න, නොඑසේ නම් ඔබ කැමැති තාක් ධනය ගෙන දෙගුරු ගෙයට යන්න’. ‘ආර්‍යපුත්‍රය, මම ඔබ කළ වමනය කටේ දාගැනීමට නොකැමැත්තෙමි. පැවිදිවීමට මට අවසර දෙන්න’යි ඕ ඉල්ලා සිටියාය. එය සතුටින් අනුමත කළ විසාඛ සිටුවරයා රන්සිවි ගෙයකින් ඇය භික්‍ෂුණී ආරාමයකට යැවීය. ඕතොමෝ එහිදී පැවිදිව කමටහන් ගෙන කිහිප දිනක් එහි වැස විවේක සේනාසනයක වසනු කැමැත්තී ආචාර්‍ය උපාධ්‍යාවන් වෙත ගොස් ජනගහණයෙන් යුත් ස්ථානයක ඇගේ සිත නොඇලෙන බව පවසා විවේකා වාසයකට යනු කැමති බව දැන්වූවාය. භික්‍ෂුණීහු ඇය එවැනි අරමකට යැවූහ. ඕ එහි වසන්නී අතීතයෙහි මඩනා ලද සංස්කාරයන් ඇති හෙයින් නොබෝ කලකින්ම පිළිසිඹියා සහිත රහත්බවට පැමිණියාය. එහෙයින් කියන ලදී අපදානයෙහි:

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පෙර සියලු ධර්‍මයන්ගේ පරතෙරට පැමිණියා වූ පදුමුත්තර නම් බුදුහු ලොව පහළවූහ.

එකල මම හංසවතී නුවර එක්තරා කුලයක ඉපිද දක්‍ෂ වූයෙම් සීලසම්පන්න වූයෙම් අනුන්ට බැලමෙහෙකම් කරමින් ජීවත් වූයෙමි.

පදුමුත්තර බුදුන්ගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ සුජාත තෙරණුවෝ විහාරයෙන් නික්ම පිඬුපිණිස යති.

එකල දිය අදින්නා වූ මම කළය ගෙන පැන් සඳහා යන්නෙම් උන්වහන්සේ දැක පැහැදුනෙම් සියතින් කැවුම් පිදීමි.

එය පිළිගත් උන්වහන්සේ එතැන්හිම හිඳ එය වැළඳුහ. ඉක්බිති ගෙට කැඳවාගෙන ගොස් ආහර පිළිගැන්වීමි.

එයින් පැහැදුණා වූ මගේ හාම්පුතා මා ළෙහිලිය කරගත්තේය. ඉක්බිති මම සැමියා සමග ගොස් බුදුන් වැඳීමි.

එවිට උන්වහන්සේ එක්තරා භික්‍ෂුණියක් ධර්‍මකථික තනතුරෙහි තැබුහ. එය දුටු මම අතිශයින් පැහැදී

සංඝයා සහිත බුදුන් නිමතා (ආරාධනා කර) මහාදානයක් දී ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

ඉක්බිති ඒ සුගතයන් වහන්සේ ගැඹුරු මධුර ස්වරයෙන් මෙසේ වදාළහ: ‘මා ඇතුළු සංඝයාට දන් දුන්නා වූ ඔබ උවටැන් කිරීමෙහි නියැළුණාවෙහි.

ගුණයෙන් වැඩුණු මනස ඇති බණ ඇසිමෙහි නියුතු වූ තැනැත්තිය, ඔබ සතුටු වන්න. අභිප්‍රේත ඵලය ලබාගනු මැනව.

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පසු ඔක්කාක වංසයෙහි උපන් ගෞතම නම් වූ පුද්ගලයෙක් ලෝකයෙහි නායකයා වන්නාහුය.

උන්වහන්සේගේ ධර්‍මය දායාද කොට ඇති ධර්‍මයෙන්ම නිමවූවක් වැනි වූ ධම්මදින්නා නම් වූ ඔබ ශාස්තෲ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය.

එය ඇසීමෙන් තුටුපහටු වූ මම ඒ මහා මුනිවරයන් වහන්සේට ජීවිතාවසානය දක්වා මෙත් සිතින් සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කළෙමි.

ඒ යහපත් ක්‍රියාව ද මනෝප්‍රණිධිය ද හේතුකොටගෙන මිනිස් සිරුර අතහැර තවුතිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

මේ භද්‍ර කල්පයෙහි බ්‍රහ්ම බන්ධු වූ මහා යශස් ඇති නමින් කස්සප වූ බුදුවරයෙක් පහළවිය.

එකල උතුම් වූ බරණැස් නුවර කිකී නම් වූ කාසි රජතුමා උන්වහන්සේගේ උපස්ථායකයා විය.

මම ඔහුගේ සවන දියණිය සුධම්මා නම් වීමි. බුදුන්ගෙන් බණ අසා පැවිද්ද කැමතිවීමි.

මගේ පියා එය අනුනොදත්තෙන් එකල මම අවුරුදු විසිදහසක් අනලස්ව විසීමි.

සුවසේ වැඩුණු, රාජකන්‍යාවන් වූ බඹසර හැසිරෙන කුමරියන් වූ බුද්ධෝපස්ථානයෙහි නිරත වූ දුවරු සත්දෙනෙක් වූහ.

සමණගුත්තා, භික්‍ඛුදාසිකා, ධම්මා, සුධම්මා, සංඝදාසිකා යන අය සමග, ඛේමා, උප්පලවණ්ණා, පටාචාරා, කුණ්ඩලා, ගෝතමී, විසාඛා හා මම යනුවෙන් සත්දෙනෙක් වීමු.

එකල මා විසින් කරන ලද්දා වූ පිංකම් හේතුවෙන් මිනිස් සිරුර අත්හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

දැන් මගේ මේ අන්තිම ආත්ම භාවයෙහි උතුම් වූ මගධයෙහි සියලු සැපතින් අනුන වූ සිටුකුලයක උපන්නෙමි.

රූපයෙන් හා ගුණයෙන් යුක්ත වූ ප්‍රථම යෞවනයෙහි සිටියා වූ සැමියාගේ ගෙදරට ගොස් සුවසේ විසුවෙමි.

මගේ බුද්ධිමත් වූ ඒ සැමියා ධර්‍මදේශනාව අසා අනාගාමි ඵලයට පැමිණියේය.

එකල්හි මම අනුදැනුම ලබා අනගාරික ශාසනයෙහි පැවිදිවීමි. නොබෝ කලෙකින් රහත්බව ලැබුවෙමි.

එකල්හි ඒ උපාසක තෙමේ මා වෙත පැමිණ ගැඹුරු වූ නිපුණ වූ ප්‍රශ්න විචාළේය. මම ඒ ප්‍රශ්න සියල්ලම පැහැදිලි කර දුනිමි.

බුදුන්වහන්සේ ඒ ගුණයෙහි පැහැදී ධර්‍මය විස්තර කිරීමෙහි දක්‍ෂ වූ මෙවැනි අන් භික්‍ෂුණියක් නැතැයි මා එහි අගතැනට පත්කළහ.

‘ධම්මදින්නා යම්බඳු ධීර තැනැත්තියක් වීද, මහණෙනි එය එසේම සැලැකිය යුතුය’ යනුවෙන් බුදුහු වදාළහ. බුදුන්ගේ අනුකම්පාව නිසා මම පඬිවරියක් වීමි,

බුදුන් වදාළ පරිදි ධර්‍මය පුහුණු කළෙමි. බුදුන්ගේ අවවාදය ඉටු කළෙමි. ගැඹුරු බර බහාතැබීමි. භවයට පමුණුවන කෙලෙස් නැතිකළෙමි.

යම් අරමුණක් සඳහා අනගාරික සාසනයෙහි පැවිදිවීම්ද, අරමුණ ඉටු කළෙමි. සියලු සංයෝජන විනාශ කළෙමි.

සෘද්ධි බලය ලැබුවෙමි, දිව්කන් ලැබිමි. බුදුන්ගේ අනුශාසනය පිළිපදින්නා වූ මම පරසිත් දනිමි.

පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ දනිමි. දිවැස පිරිසිදු කළෙමි, සියලු ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂයකොට පිරිසිදුවීමි.

මගේ කෙලෙස් දවාලූයෙමි -පෙ-බුදුන්ගේ අනුශාසනය ඉටු කළෙමි.

ඕතොමෝ රහත්බවට පැමිණ ‘මගේ මනදොළ සපිරිණ. දැන් මෙහි වෙසෙමින් කුමක් කරම්ද? රජගහ නුවරට ගොස් බුදුන් වඳිමි, මගේ නෑයෝ බොහෝ පින් රැස්කර ගන්නාහුය’යි භික්‍ෂුණීන් සමග රජගහ නුවරටම පෙරළා ගියාය. විසාඛතෙමේ ඈ පැමිණි බව අසා ඇයගේ අධිගමය විමසන්නේ පඤ්චස්කන්ධාදි වශයෙන් ප්‍රශ්න විචාළේය. ධම්මදින්නා තෙරණියෝ මුවහත් සැතකින් කුමුදුබට සිදින්නාක් මෙන් ඇසූ ඇසූ පැණ විසදාලූහ. විසාඛතෙමේ ඇසූ හා පිළිතුරු දුන් පැණ සියල්ලම ශාස්තෲන් වහන්සේට සැලකළේය. ශාස්තෲන් වහන්සේ ‘විසාඛ, ධම්මදින්නා පණ්ඩිත භික්‍ෂුණියකි’ ආදී වශයෙන් පසසමින් සර්‍වඥතා ඥානය සමග සසඳමින් විසඳුබව දන්වා එම චුල්ලවේදල්ල සූත්‍රයම අර්ථොත්පත්ති වශයෙන් ගෙන ඇය ධර්‍මකථික භික්‍ෂුණීන් අතර අගතැනට පත්කළහ. ඕතොමෝ ඒ ගැමි අරමෙහි වෙසෙන්නී මාර්ගයෙහි පහළ අවස්ථා ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙන් පසු අග්‍රමාර්ගය උදෙසා විදසුන් වැඩුවාය. එකල්හි

හටගත්තා වූ ආශාව නිමකළේය. එය මනසින් ද ස්පර්‍ශ කළේය. කාමයන්හි නොබැඳුණු සිතින් ශ්‍රොතසින් මිදෙයි.

එහි ඡන්‍දජාතා - අග්‍රඵලය උදෙසා හටගත් ආශාව. අවසායි - අවසාය යනු අවසානය, නිමකිරිමය. එය වනාහි ‘කාමයන්හි නොබැඳුණු සිතින් ශ්‍රෝතසින් (සැඩපහරින්) යනුවෙන් කී හෙයින් යමෙකුගේ ශ්‍රමණ කෘත්‍යය ඉටුකළ බව දතයුතුය. එහෙයින් මේ දෙපදයෙන් ද නොලැබූ මනසින් උතුම් වූ යොගක්‍ෂේමය ප්‍රාර්ථනා කරනු ලබමින් යන අර්‍ථය ප්‍රකාශ කළේ වේ. මනසා ච පුඨං සියා- පහළ මාර්ග සිත් තුනෙන් නිවණ ස්පර්‍ශ කළේ වෙයි. කාමෙසු අප්පටිබද්ධචිත්තා- අනාගාමි මාර්‍ගය වශයෙන් කාමයෙන් නොබැඳුණු සිත්ය. උද්ධං සොතො - උඩට ගෙනයන්නා වූ මාර්ග නමැති සැඩපහර, සසර නමැති සැඩපහර වේ යනුයි ඌර්ධ්වශ්‍රෝතස් නම් වේ. අනාගාමි ඵලයට පැමිණි අය අග්‍රමාර්‍ගයට පැමිණෙති. අනෙක් අය නොවෙති. මෙසේ අවිහ ආදී බඹලෝවල උපන් අය අකනිට්ඨ බඹලොව දක්වා ඉහළ තලවලම උපදිති.

ධම්මදින්නා තෙරණියගේ ගාථා වර්‍ණනාව නිමි.