4. චතුක‍්කනිපාතො අට‍්ඨකථා

භද්දාකාපිලානී ථේරීගාථා වර්ණනාව

සිවුවන නිපාතයෙහි පුත්තො බුද්ධස්ස දායාදො යනුවෙන් පටන්ගන්නා ගාථාව භද්දා කාපිලානි තෙරණියගේය. ඕතොමෝ පදුමුත්තර බුදුන්ගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූ කල්හි බුදුන්ගෙන් බණ අසන්නී, එක්තරා භික්‍ෂුණියක් පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ සිහිකරන්නියන්ගෙන් අගතැනට පත්කරනු දැක අධිකාර්‍යය කොට තමාද තනතුර පතා ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට එයින් චුතව දෙව්මිනිස් දෙගතියෙහි හැසිරෙන්නී, බුදුන් නූපන් අවධියක බරණැස් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා විවාහ වීමෙන් පසු දිනක් තම නැන්දනිය සමග කලහ කරන්නී, ඇය විසින් පසේ බුදුවරයෙකුට පිණ්ඩපාතය පුදනු දැක මෝතොමෝ දන් දී බොහෝ සම්පත් ලබන්නී යයි සිතා පසේබුදුවරයාගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන බත් ඉවත්කර මඩ පුරවා දුන්නාය. මෙය දුටු මහජනයා ඇය හෙළා දකින්ට වූහ. ‘මෝඩ තැනැත්තිය, පසේ බුදුහු තිට කවර වරදක් කළහුද’ යනුවෙනි. ඕ බයින් ලජ්ජාවට පත්වී නැවත පසේ බුදුන්ගෙන් පාත්‍රය ගෙන මඩ ඉවත්කර පාත්‍රය සෝදා සුවඳසුණින් මැද චතුමධුර පුරවා එයට උඩින් පියුම්ගැබ්වන් ගිතෙල් ඉස දිලෙමින් සිටි පසේ බුදුන්ගේ අතෙහි තබා මේ පිණ්ඩපාතය ප්‍රභාවත්වීද එසේම මගේ සිරුරද පැහැපත් වේවා’ යනුවෙන් පැතුවාය. ඕතොමෝ ඒ අත්බැවින් චුතව දෙව්ලෝවලම හැසිරෙන්නී, කසුප් බුදුන් සමයෙහි බරණැස් නුවර මහත් සැපසම්පත් ඇති සිටුවරයෙකුගේ දියණියක්ව උපන. පෙර කළ කර්‍ම බලයෙන් සිරුර දුගඳ වී මිනිසුන්ගේ පිළිකුලට භාජන වී සංවේගයට පැමිණ සිය අබරණවලින් රන්ගඩොලක් තනවා බුදුන්ගේ සෑයෙහි තැබුවාය. උපුල්මල් පූජාවක් ද කළාය. එහෙයින් ඇයගේ සිරුර ඒ අත්බැව්හිම සුවඳවත් විය. සැමියාට ප්‍රියමනාප වූ ඕ තොමෝ ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් රැස්කර එයින් චුතව ගොස් දෙව්ලොව උපන්නාය. එහි දිවි ඇතිතාක් දෙව්සුව විඳ එයින් චුතව බරණැස් රජුගේ දියණියක්ව ඉපද දෙව්සැප සමාන සිට සැප විඳින්නී, බොහෝ කලක් පසේ බුදුවරුන්ට උපස්ථානකර උන්වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑ කල්හි සංවේගයට පැමිණියා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව උයනෙහි වෙසෙන්නී, දැහැන වඩා බඹලොව ඉපිද එයින් චුතව සාගලනුවර කෞශික ගෝත්‍රයෙහි බමුණු පවුලක උපත ලබා මහත් පිරිවරින් වැඩී මහාතිත්‍ථගම පිප්ඵිලී කුමාරයා සමග විවාහ වූවාය. ඇය පැවිදිවීමට නික්මුණු අවස්ථාවේ විශාල සැපසම්පත් රාශියක් ද නෑ පිරිසක් ද අත්හැර තීර්ථක ආශ්‍රමයකට ගොස් පස්වසක් එහි වැස පසුකලෙක මහාප්‍රජාපතී ගෝතමී සමීපයෙහි පැවිදිව උපසම්පදාව ලබා විදසුන් වඩා නොබෝ කලෙකින්ම රහත් වූවාය. එහෙයින් කියන ලදී අපදානයෙහි:

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පෙර ලෝකනායක වූ සියලු දහම් දන්නා වූ පදුමුත්තර නම් වූ බුදුන්වහන්සේ උපන්හ.

එකල හංසවතී නම් නුවර මහා ධනභෝගසම්පත් ඇති සිටුවරයෙක් විය. මම ඔහුගේ බිරිඳවීමි.

සමහර දිනක හෙතෙම පිරිවර ජනයා සහිත මා බුදුන් වෙතට යවා සියලු දුක් කෙළවර කරවන ධර්‍මය ඇසීමට සැලැස්වීය.

බුදුන්වහන්සේ එක්තරා ශ්‍රාවකයකු ධූතවාදීන්ගෙන් අගතැනට පත්කරනු දැක සත්දිනක් බුදුන්ට දන් දී උන්වහන්සේගේ දෙපා වැඳ ඒ තනතුර පැතුවෙමි.

සිටුවරයාට අනුකම්පාවෙන් මේ ගාථා ප්‍රකාශ කළහ: ‘දරුව, ඔබ ඒ තනතුර ලබා නිවුණේ වෙහි.

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පසු ඉක්‍ෂවා කුලයෙහි ඉපදෙන, නමින් ගෞතම නම් වූ බුදුවරයෙක් ලෙව්හි උපදින්නේය.

උන්වහන්සේගේ ධර්‍මය දායාදකොට ඇත්තා වූ ධර්‍මයෙන්ම නිමවූවාක් වැනි කාශ්‍යප නම් වූ ශ්‍රාවකයෙකුව පහළවන්නෙහිය.’

එය අසා සතුටට පත්ව බුදුන්වහන්සේ ජීවත්ව සිටි තාක් සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කළේය.

ඒ බුදුන් සසුන බබුළුවා මිසදිටුවන් මැඩ පවත්වා විනේජනයන් හික්මවා පිරිනිවි සේක.

උන්වහන්සේ පිදීම පිණිස නෑදෑ මිතුරන් රැස්කරවා යොදුනක් උස ඇති ථූපයක් කළහ.

ඒ ථූපය බබළන්නා වූ, සුපිපි සල්රුකක් වැනිවූ රුවන්මුවා එකක්විය.

ඒ වටා සත්දහසක් භාජන සප්ත රතනවලින් සාදා තැන්පත් කළහ.

ඒ බුදුන් පිදීම පිණිස සුවඳ තෙලින් පුරවා පහන් දැල්වූහ.

සත්දහසක් පූර්‍ණකුම්භයන් තැබූහ. ඒ සියල්ලම රන්රුවන්මුවා විය.

කුඹුඅටකට මැද, ශරත් සෘතුවෙහි සූර්‍යයා මෙන් වර්‍ණයෙන් බබළන්නා වූ රන්ඇගෑය බැගින් තැනවූහ.

වාසල් දොරටු හතරෙහි රුවන්මුවා තොරණ හතරක් ඉදිකළහ. ඒමත කොඩිපතාකාදිය සවිකළහ.

රන්පැහැපත් වූ මැනවින් නිමවා ඇති විසිතුරු වූ රන්මුවා සෑය නුබමැද හිරු මෙන් වර්‍ණයෙන් බබළයි.

සෑයෙහි යටකොටස හිරියල්වලින් පිරවී, එක තට්ටුවක් මනොසිලාවලින් ද අනෙකක් අඳුන්වලින් ද පිරවී.

මෙවැනි පුදපූජා පවත්වා දිවි ඇතිතාක් සංඝයාට දන්පැන් දුනිමි.

ඒ සිටුවරයා සමග සියලු පින්කම් කොට ඔහු සමගම දෙව්ලොවට ගියෙමි.

දෙව්ලෝවල හා මිනිස්ලොවෙහි සැප සම්පත් විඳ ඡායාව මෙන් ඔහු සමගම සසර හැසුරුණෙමි.

මෙයින් අනූඑක් කපකට පෙර සියලු ධර්‍මයන් දන්නා වූ මනා පෙනීමක් ඇති විපස්සි නම් බුදුහු ලෙව්හි උපන්හ.

එකල මෙතෙම බන්‍ධුමතී නුවර සාධු සම්මත බ්‍රාහ්මණයෙක් විය. ඔහු ධනයෙන් මෙන්ම ගුණයෙන්ද ආඪ්‍යවිය.

එකලද මම ඔහුගේ බැමිණි බිරිඳ වීමි. ඔහු දිනක් බුදුන් හමුවට ගියේය.

ජනකාය මැද හිඳ අමා සැප ගෙනදෙන බණට සවන් දී බෙහෙවින් පැහැදුණේ සළුවක් පිදුවේය,

එක සළුවක් පමණක් හැඳගෙන ගෙදර ගියාවූ හෙතෙම බුදුන්ට සළුවත් පිදූ බවත් එහි පින් අනුමෝදන්වන ලෙසටත් මට දැන්වීය.

එකෙණෙහිම මම ඇඳිලිබැඳ වැඳගෙන, හිමියෙනි, බුදුන්ට ඒ සළුව පිදීම උතුම් පින්කමකි, යනුවෙන් පවසා පින් අනුමෝදන් වීමි.

ඒ ආත්මභාවයෙන් චුතව භවයන්හි හැසිරෙන්නේ, ඔහු බරණැස් නුවර රජුව උපන්නේය,

එකල මම ඔහුගේ බිරිඳ වී ඇතොවුරෙහි නායිකා වීමි. පෙරසිට පැවතෙන සෙනෙහසින් මම සැමියා කෙරෙහි බෙහෙවින් හිතකාමී වීමි.

දිනක් පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නා වූ පසේ බුදුවරුන් අටනමක් දැක පැහැදී පිණ්ඩපාතය පිළිගන්වා,

පසුව දනකට ඇරයුම්කර රුවන් මඩුවක් තනා සියක්රියන් රන්හූවියනක් සවිකළේය

ඉක්බිති උන්වහන්සේ වැඩමවා ඒ සියල්ල පූජාකළේය. මමද ඒ රජ සමග ඒ පින්කම්වලට සහභාගිවීමි.

අනතුරුව මම, බරණැස් නුවර දොරගමක කෙළෙඹි කුලයක සොහොයුරන්ගෙන් වැඩිමහල් සොහොයුරාගේ බිරිඳ වීමි.

පසේ බුදුවරයෙකු දැක මගේ සැමියාගේ සොහොයුරා සිය අහරින් අඩක් උන්වහන්සේට පිදීය.

හෙතෙම ඒ දානයට කැමති නොවීය. එහෙයින් හෙතෙම ඒ පාත්‍රය ගෙන එහිවූ අහර ඉවත් කළේය. සහෝදරයා නැවතත් පාත්‍රය ගෙන එහි වූ අහර ඉවත් කළේය. සහෝදරයා නැවතත් පාත්‍රය ගෙන අලුත් අහරින් පුරවා පිදීය. ඉක්බිති මම ඒ පාත්‍රය ගෙන අහර ඉවත්කර එහි මඩ පුරවා උන්වහන්සේගේ අතෙහි තැබීමි.

දෙනවිටත් ආපසු ගන්නාවිටත් සමමනසක් දැක්වූ පසේ බුදුන් දැක මම සංවේගයට පැමිණියෙමි.

ඉක්බිති මම පාත්‍රය ගෙන සුවඳ දියෙන් සෝදා පහන් සිතින් ගිතෙල් හා හකුරුවලින් පාත්‍රය පුරවා උන්වහන්සේට පිළිගැන්වීමි.

යම් තැනෙක බුදුන්වහන්සේ වෙත යෙම්ද, එතන්හි දානබලයෙන් සුරූපීවෙමි. බුදුන්ට කළ අප්‍රසාදයෙන් මුහුණෙන් දුගඳ හැමීය.

ඉක්බිති කස්සප බුදුන්ගේ චෛත්‍යයෙහි රන්ගඩොලක් තැබුවෙම්ද, ඒ ගඩොල සිවුවැරුම් සුවඳින් ගල්වා පිදුවෙම්ද, ඒ පිනින් සියලු දුගඳින් මිදී මනහර අඟපසඟ ලැබුවෙමි.

රුවන්මුවා පාත්‍ර සත්දහසක් කරවා ඒවා මුවවිට දක්වා ගිතෙලින් පුරවා තබා බුදුන් පිදීම පිණිස පහන් මනසින් පහන් පේළි සතක් දැල්වීමි.

එදා ඒ පිනෙහි කොටස්කාරියක වූ මම පසු කලෙක කාසිරටේ සුමිත්ත නම් තැනැත්තාගේ බිරිඳ වීමි.

ඔහු වෙත සුවසේ විසූ මම ප්‍රිය මනාපවීමි. එකල හෙතෙම පසේ බුදුවරයෙකුට ඝනවෙළුමක් පිදීය.

එයටද කොටස්කාරියක වූ මම පින් අනුමෝදන් වී නැවතත් කාසිරටේ කෝලිය ජාතියෙහි ඉපිද සිටියෙම්

පන්සියයක් කෝලියවරුන් සමග පන්සියයක් පසේබුදුවරුන්ට උපස්ථාන කළ ඔහුට සහභාගිවීමි.

තුන්මසක් ඒ බුදුවරුන් සතපා පාසිවුරු පිදීය. එකල මම ඔහුගේ බිරිඳ වී ඔහුගේ පින්කම් අනුව ගියෙමි.

එයින් චුතවූවාවූ මම නන්ද නම් රජුගේ අගමෙහෙසිය වීමි. එහි මම සියලු සැප සම්පත් විඳීමි.

එකල්හි හෙතෙම බ්‍රහ්මදත්ත රජුවී පන්සියයක් පසේ බුදුවරුන්ට උපස්ථාන කළේය. උන්වහන්සේ පිරිනිවන්පානා තෙක් රජ උයනෙහි වස්වසවා සත්කාර කළේය.

ඒ වෙනුවෙන් සෑයවල් කරවා අපි දෙදෙනම පැවිදිවීමු. ඉන්පසු සතර බ්‍රහ්ම විහාරයන් වඩා බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපනිමු.

එයින් චුත වූ හෙතෙම මහාතිත්‍ථයෙහි පිප්ඵල ගෝත්‍රයෙහි උපන, ඔහුගේ මව සුමනදේවී යනුවෙන්ද පියා කෝසිගොත්ත බ්‍රාහ්මණ යනුවෙන්ද හඳුන්වනු ලැබුහ.

මම මද්ද ජනපදයෙහි සාගල නුවර කපිල බ්‍රාහ්මණයාගේ දියණියවීමි, මව සුචිමතී නම්විය.

එකල්හි මගේ පියා මා ඝනරන් බිඹුවක් සමග කාමයන් වරා සිටි කාශ්‍යපට දුන්නේය.

දිනක් ඒ කාරුණිකයා ස්වකීය කර්‍මාන්ත බැලීමට ගියේ, කපුටන් ආදීන් පණුවන් කනු දැක සංවේගයට පැමිණියේය.

මාද ගෙදර වෙසෙන්නේ අව්වේ වේලීමට අතුරා තිබෙන තලවල පණුවන් ඇහිද කන කපුටන් දැක මමද සංවේගයට පැමිණියෙමි.

එකල්හි ඒ ධීරයා පැවිදි විය. මමද ඔහු අනුව පැවිදිවීමි. මම පැවිදි බවෙහි පස්වසක් විසුවෙමි.

බුදුන් හදාවඩාගත් ගෝතමී යම් දිනක පැවිදිවූවාද එදා ඇය වෙත ගියාවූ මෙම බුදුන් විසින් අනුශාසනා කරන ලද්දක් නොබෝ කලෙකින්ම රහත්වීමි. ශ්‍රීමත් කාශ්‍යපගේ මිත්‍රත්වයෙහි බලමහිම පුදුමය.

බුද්ධ පුත්‍රවූ සන්සුන් මනස් ඇති ඒ කාශ්‍යප තෙමේ රහත්බව ලැබ පෙර විසූ කඳපිළිවෙළ දත්තේය. ඇතිවීම හා නැතිවීම (සග්ගාපාය) දකියි.

එහෙයින් ඉපදීම නිමකළේය. අභිඥාව ලබාගත්තේය. මේ ත්‍රිවිද්‍යාව හේතුකොටගෙන බ්‍රාහ්මණයා ත්‍රිවිද්‍යාව දත්තෙක් වේ.

එසේම භද්දා කාපිලානී ද මරණය නිමකර ත්‍රිවිද්‍යාව අවබෝධ කළ හෙයින් බලසෙනග සහිත මාරයා පරදවා දැන් අවසාන සිරුර දරයි.

ලෝකයෙහි ආදීනව දැක අපි දෙදෙනම පැවිදිවීමු. දුරුකළ ආසව ඇතිව දැමුණු ඉඳුරන් ඇතිව සිහිල්වීමු. නිවුණෙමු.

මගේ කෙලෙස් දැවී ගියේය. -පෙ-බුදුන්ගේ අනුශාසනාව අනුගමනය කළෙමි.

ඕ තොමෝ රහත්බවට පැමිණ පූර්වේනිවෙසානුස්මෘති ඥානයෙහි කොටිප්‍රාප්ත වූවාය. ඇය බහුල වශයෙන් කරන ලද අධිකාර ඇත්තී විය. පසුකලෙක බුදුහු දෙව්රම්හි ආර්‍ය සංඝසමූහයා මැද වැඩසිටි සේක්, භික්‍ෂුණීන් පිළිවෙළින් තනතුරුවල තබන්නාහු, ඇය පෙර විසූ කඳපිළිවෙල සිහිකරන්නවුන්ගෙන් අගතන්හි තබාලු සේක. ඕතොමෝ එක් දිනක මහකසුප් තෙරණුවන්ගේ ගුණකීර්තනයක් පෙරටුකොට තමා විසින් කරතිබෙන කාර්‍යයන් සිහිකිරීම් වශයෙන් උදම් අනන්නී:

පුත්තො බුද්ධස්ස දායාදො කස්සපො සුසමාහිතො, පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදී සග්ගාපායඤ්ච පස්සති.

අථො ජාතික්‍ඛයං පත්තො අහිඤ්ඤා වොසිතො මුනි, එතාහි තීහි විජ්ජාහි තෙවිජ්ජො හොති බ්‍රාහ්මණො.

තථෙව භද්දාකාපිලානි තෙ විජ්ජා මච්චුහායිනී, ධාරති අන්තිමං දෙහං ජෙත්‍වා මාරං සවාහනං.

දිස්වා ආදිනවං ලොකෙ උභො පබ්බජිතා මයං, ත්‍යම්හා ඛීණාසවා දන්තා සීතිභූතම්හ නිබ්බුතා-

යන ගාථා ප්‍රකාශ කළාය.

එහි පුත්තො බුද්ධස්ස දායාදො - බුදු අනුබුදුවරුන්ගෙන් සම්‍යක් සම්බුද්ධයන්ගේ අනුජාතපුත්‍ර වූ, එහෙයින්ම උන්වහන්සේට අයත්වූ නවලෝකෝත්තර ධර්‍මය ලබාගැනීමෙන්, දායාදො කස්සපො - කාශ්‍යප ගෝත්‍රයෙහි උපන්, ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සමාධි භාවනයෙන් මැනවින් එකඟකරගනු ලැබූ සිත් ඇති හෙයින්, සුසමාහිතො පුබ්බෙ නිවාසං යො වෙදි - ඒ මහාකාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ පුබ්බෙනිවාසං - තමාගේ හා අනුන්ගේ පූර්‍වභාවික ස්කන්‍ධසන්තානය පූර්‍වෙනිවෙසානුස්මෘති ඥානයෙන් ප්‍රකටකර, අවෙදි - දැනගත්තේය. අවබෝධ කළේය. සග්ගාපායඤ්ච පස්සති - දෙව්ලෝ විසිහයෙහි වෙනස ඇති, සග්ගං - සිවුවැදෑරුම් අපායඤ්ච - දිවැසින් අත්ලෙහි තිබෙන නෙල්ලි ගෙඩියක් මෙන්, පස්සති

අතො ජාතක්‍ඛයං පත්තො - ඉන් පසුව ඉපදීම නිමකිරීම සංඛ්‍යාත රහත්බවට පැමිණියේය. අභිඤ්ඤාය - අතිවිශිෂ්ට ඥානයෙන් විශේෂයෙන් දතයුතු ධර්‍මය සම්පූර්‍ණයෙන් දැනගෙන අත්හළයුතු දැය අත්හැර ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළයුතු දැය ප්‍රත්‍යක්‍ෂකර, වොසිතො - නිෂ්ඨාවට පැමිණියේ, කර නිමකළ කටයුතු ඇත්තේ, ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය කිරීමේ ප්‍රඥාව නම් වූ මෞනභාවයට පැමිණි හෙයින්, මුනි -

තථෙව, භද්දා කාපිලානී - මහාකාශ්‍යප (තෙරුන්) යම්සේද මැය විසිනුදු එසේම ත්‍රිවිද්‍යාව අවබෝධ කරගැනීම නිසා තෙවිජ්ජ නම් වූ, එසේ මාරයා පහකරන්නා වූ ඒ භද්දා කාපිලානී, තෙවිජ්ජා මච්චුහායී - එහෙයින්ම ධාරෙති අන්තිම දෙහං ජෙත්‍වා මාරං සවාහිනිං - තමාම අනෙකෙකු මෙන් දක්වයි.

දැන් තෙරණුවන්ගේ පිළිවෙතෙහි මුල මැද අග යම්සේවීද මගේද එසේමවී යයි දක්වන්නී, ‘දිස්වා ආදීනවං’ යන අවසාන ගාථාව ප්‍රකාශ කළාය. එහි ත්‍යම්හා ඛීණාසවා දන්තා යනු ඒ අපි-මහ කසුප් තෙරුන් හා මම උතුම් දමනයෙන් හික්මී සර්‍වප්‍රකාරයෙන්ම ආශ්‍රවයන් දුරුකළෝ වෙමු. සීතිභූතම්හ නිබ්බුතා - එසේ හෙයින්ම කෙලෙස් ගින්නෙන් මිදුණා වූ, සිතිභුතා සෝපදිශේෂ නිර්‍වාණ ධාතුවෙන් නිවුණෝ, අම්හ - වෙමු යන තේරුමය.

භද්දා කාපිලානි තෙරණියගේ ගාථා වර්‍ණනාව නිමි.

චතුර්ථනිපාත වර්‍ණනාව නිමියේය.