පටාචාරාථෙරීගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

පටාචාරා ථේරීගාථා වර්ණනාව

නඞ්ගලෙහි කසං ඛෙත්තං - මෙය පටාචාරා තෙරණියගේ ගාථාවය. මෝතොමෝ ද පදුමුත්තර බුදුන්ගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද හැදීවැඩී සිටින කල්හි දිනක් බුදුන් සමීපයෙහි බණ අසන්නී එක භික්‍ෂුණියක් විනයධර තෙරණියන්ගේ අගතනතුරට පත්කරනු දැක එහිලා අදිටන්කර ඒ තනතුර සඳහා ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඕ දිවිතෙක් කුසල්කර දෙව්මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසරන්නී කස්සප බුදුන්ගේ කාලයෙහි කිකී නම් කාසිරජුගේ ගෙයි පිළිසිඳ දියණියන් සත්දෙනෙකු අතර එකියක වී ඉපිද අවුරුදු විසිදහසක් බඹසර හැසිර භික්‍ෂු සංඝයාට ආරාමයක් තනවා පූජා කළාය. ඕ එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද එක බුද්ධාන්තරයක් දිවසැප විඳ එයින් චුතව මේ බුදුපතෙහි සැවැත්නුවර සිටුගෙයක උපත ලබා වැඩිවිය පැමිණි කල්හි තම ගෙයි බැලමෙහෙකරන කම්කරුවකු සමග කෙලෙස් ඇසුර කළාය. ඇයගේ දෙමවුපියෝ ඇය සමජාතික තරුණයෙකුට පාවා දීමට දිනයක් නියම කරගත්හ. ඒ බව දැනගත් ඕතොමෝ වටිනා දේවල් ගෙන ඒ පුරුෂයා සමග ප්‍රධාන දොරටුවෙන් නික්ම ගොස් එක්තරා ගමක වෙසෙන්නී ගැබ්ගත්තාය. ගැබ මුහුකුරා ගිය කල්හි මෙහි අනාථව වෙසෙන්නේ කුමක් නිසාද, දෙමාපියන්ගේ ගෙදරට යන්නෙමැයි සිතා සැමියාට ඒ බව දැන්වූයෙන් සැමියා ‘අද යමු, හෙට යමු’ යනුවෙන් පවසමින් කල් ගතකරන්නේ ඒ බාලයා ඇය කැඳවාගෙන නොයතැයි සිත ඕතොමෝ ඔහු ගෙදර නැති අවස්ථාවක ගෙයි බඩුබාහිරාදිය සකසා තබා ‘මා ගෙදර ගිය බව සැමියාට දන්වන්න’ යනුවෙන් අසල්වැසියන්ට දන්වා මවුපියන්ගේ ගෙදරට යනු පිණිස මගට පිළිපන්නාය. සැමියා ගෙදරට පැමිණ ඇය නොදැක ඇය කොහි ගියාදැයි අසල්වැසියන්ගෙන් අසා ගෙදර ගිය බව දැනගෙන මා නිසා කුලදියණිය අනාථවියයි සිතා ඇයගේ පියසටහන් අනුව යන්නේ මගදී හමු විය. ඒ අතරමගදීම ඇයගේ දරු උපත සිදුවිය. දරු උපතෙන් පසු ගමන ගැන උනන්දුව නැතිවී සැමියා සමග පෙරළා පැමිණියාය. දෙවනවරද ගැබ්ගත් තැන් සිට සිදුවූ සියල්ලම පෙර පරිදිම බව දතයුතුය.

වෙසෙස මෙපමණය. යම් අවස්ථාවක අතරමග ප්‍රසව වේදනාව ඇතිවීද ඒ අවස්ථාවෙහිම විශාල අකාල වැස්සක් වට. විදුලි කෙටීමෙන් හාත්පස ගිනිගත්තාක් මෙන්ද ගෙරවුම් හඬින් මුලු පෙදෙසම බිඳී යන්නාක් මෙන්ද ධාරානිපාත වර්‍ෂාව නොකඩවා වසින්ට පටන් ගත්තේය. ඕ එය දැක වැස්සෙන් නොතෙමී සිටිතහැකි තැනක් සොයන ලෙස සැමියාට කීවාය. හෙතෙම ඔබිමොබ බලන්නේ උසට වැඩුණු තණගොමුවක් දැක එහි ගොස් අත තිබූ කෙටේරියෙන් එහි වූ දඬු ටිකක් කපාගනු පිණිස ඒ තණකොළවලින් වැසුණු තුඹස සමීපයෙහි වැඩී තිබුණු රුක්දණ්ඩක් කැපුවේය. එකෙණෙහිම ඒ තුඹසෙහි විසූ භයානක විස ඇති සර්‍පයෙක් ඔහුට දෂ්ට කළේය. එයින් එතැනම වැටුණු හෙතෙම මියගියේය. මහා දුකකට ගොදුරු වූ ඕතොමෝ සැමියා එනමග බලා සිටින්නී ඔහු නොදැක වාතවේගය දරාගත නොහැකිවූයෙන් දෙදණ හා දෙඅත බිම රඳවා දරුවන් දෙදෙනා කුසයට තබාගෙන මුලු රැයම ඒ ඉරියව්වෙන් ගතකර රාත්‍රිය පහන් වූ කල මස්පිඬක් බඳු එදින උපන් දරුසිඟිත්තා සළුවෙන් තනාගත් සුඹුළුවෙක බහා උරහිසෙහි එල්වාගෙන අනෙක් දරුවා අනෙක් අතින් අල්ලාගෙන ‘එව දරුව ඔබේ පියා මේ පැත්තෙන් ගියේයයි’ කියා සැමියා ගිය මග යන්නී තුඹස සමීපයෙහි මැරී වැටී සිටි සැමියා දැක මා නිසා මගේ සැමියා මරණයට පැමිණියේ යයි හඬමින් වැළපෙමින් ගමන යන්නී තනමත්තක් පමණ ගැඹුරැති ගඟක් වෙත පැමිණ ඇයගේ මන්දබුද්ධිය හා දුබලබව නිසා දරුවන් දෙදෙනා සමග දියට බැසීමට නොකැමැත්තී දෙටුපුතා මෙතෙර තබා අනෙක් දරුවා රැගෙන ගඟෙන් එගොඩ වී ළදලු අත්තක් කඩා බිම අතුරා සළුසුඹුළුවෙහි දරුවා හොවා අනෙක් දරුවා ගෙන ඒමට පෙරළා යන්නී, කුඩා දරුසිඟිත්තා එහි තනිවම තබා යාම නොඉවසන්නී වරින්වර එදෙස බලමින් ගඟ තරණය කරයි.

ඉක්බිති ගඟ මැදට යත්ම ඒ දරුවා දුටු උකුස්සෙක් මස් පිඬුවකැයි සිතා අහසින් බැස්සේය. ඈ එය දැක දෙඅත ඔසොවා සූ සූ යයි කියමින් අපොළාය. උකුස්සා ඇය ඈත සිටි බැවින් ඒ ගැන නොසලකා දරුවා ඩැහැගෙන අහසට නැංගේය. ගඟේ මෙතෙර සිටි ළදරුවා මව දෙඅත් ඔසොවා හඬ නගනු දැක මට කතාකරතැයි යන හැඟීමෙන් ඉක්මනින් දුවගියේ දියට වැටුණේය. මෙසේ බාල පුතා උකුස්සා ද දෙටු පුතා ගංගා ප්‍රවාහයද විසින් ගෙනයනු ලැබූහ. ඕතොමෝ පුතු දෙදෙනාද සැමියාද මරණයට පත්වූහ යනුවෙන් හඬමින් වැළපෙමින් යන්නී සැවැත්නුවර සිට එන එක්තරා පුරුෂයෙකු දැක කොහි වෙසෙන්නෙකුදැයි අසා සැවැත් නුවර වැසියෙකැයි කීකල්හි සැවතෙහි අසවල් වීථියෙහි අසවල් සිටුකුලය දන්නේදැයි ඇසුවාය. එය දන්නා බව කී ඔහු ඒ ගැන තවදුරටත් නොවිමසන ලෙසද අනෙක් තොරතුරක් ගැන අසන ලෙසද දැනුම් දුන්නේය. ‘මට අනෙකකින් පලක් නැත, එයම දැනගනු කැමැත්තෙමි’ ඕ කීවාය. ‘නැගණිය, ඔබ ඔබ ගැනම නොකීමට ඉඩ නොදෙයි. ඊයේ මුලු රැය පුරාම වට මහවැස්ස ඔබ දකින්නට ඇතැයි සිතමි’ හේ කීවේය. ‘එසේය දුටුවෙමි, පියාණනි. ඒ වැස්ස මටම වට වැස්සක් විය. ඒ කාරණය පසු කිව හැකිය. දැන් මට සිටුකුලයෙහි තොරතුරු කියන්න’ ඕ කීවාය. නැගණිය, ඊයේ වට මහා වැස්සෙන් සිටුමැදුර කඩාවැටී සිටුවරයා සිටුබිරිඳ හා සිටුපුතා යන තිදෙනම මළහ. ඔවුන් දැවෙන එකම දරසෑයෙහි දුම ඔබ්බෙහි පෙනේ. ‘ඕ එකෙණෙහිම හැඳිවතද බිම හෙන්නේ නොදන්තාය. සොකයෙන් උමතු වූ ඕතොමෝ උපන් සැටියෙන්ම

‘පුත්තු දෙදෙන මළහ, සැමියා මගදී මියගියේය, මව පියා සහ සොහොයුරා එකම දරසෑයෙක දැවෙති’

යනුවෙන් වැළපෙමින් ඔබමොබ බමයි.

එතැන් පටන් රෙදිකඩෙකින් සිරුර වසාගැනීම් පමණක්වත් නැතිව වැනසුණු ආචාරධර්‍ම ඇති හෙයින් පටාචාරා යන නමින් පළටවූවාය. ඇය දුටු මිනිසුන්ගෙන් සමහරෙක් ‘පලයන් පිස්සී’යි කියමින් කුණුරොඩු ඇයගේ හිසමත බහාලති, සමහරෙක් වැලි ගසති, අනෙකෙක් කැටකැබලිවලින් ගසති. බුදුහු දෙව්රම්හි මහපිරිස් මැද දම් දෙසන්නාහු එසේ හැසිරෙන ඇය දැක, ඇයගේ නුවණ මුහුකුරා ගොස් තිබෙන බවද දැක යම්සේ ඇය විහාරය ඉදිරියට පැමිණේද ඒ අයුරින් සැලසූහ. එසේ පැමිණෙන ඇය දුටු මිනිස්සු උමතුවට මෙහි එන්ට නොදෙව් යයි කීහ. ‘ඇය නොවළක්වව්’යි දැනුම් දුන් බුදුන්වහන්සේ ඇය විහාරය අබිමුවට පැමිණි කල්හි ‘නැගණිය, සිහි එලවාගන්න’යි වදාළහ. එකෙණෙහිම බුද්ධානුභාවයෙන් සිහිය ලබාගත්තා වූ ඕ තොමෝ හැඳිවත ඇඟ නොමැති බව වටහාගෙන හිරිඔතප් හැඟී එතැනම උක්කුටිකයෙන් හිඳගත්තාය. එවිට එක් පුරුෂයෙක් තමාගේ උතුරුසළුව ඇය දෙසට විසිකළේය. ඕ එය හැඳගෙන බුදුන් වෙත පැමිණ පසඟ පිහිටුවා වැඳ ‘ස්වාමීනි, මට පිහිටවනු මැනවි, මගේ එක පුතකු උකුසෙක් ගෙනගි යේය, එක පුතෙකු ගඟේ සැඬපහර ගෙන ගියේය, සැමියා මගදී මළේය, මවුපිය දෙදෙනා හා සොහොයුරා ගෙය කඩාවැටීමෙන් මිය ගොස් එකම සෑයක දැවෙති’ යනුවෙන් සියලු තොරතුරු දැනුම් දුන්නාය. බුදුන්වහන්සේ ඇය අමතා ‘පටාචාරා, නහමක් සිතාවා, ඔබට පිහිටවීමට හැකිවන කෙනෙකු ළඟට ඔබ පැමිණියෙහිය. දැන් ඔබ යම්සේ පුතුන් ආදින්ගේ මරණය නිසා කඳුළු හෙළන්නීද, එසේ අක්මුල් නැති සසරෙහි පුතුන් ආදීන්ගේ මරණය හේතුකොටගෙන හෙළු කඳුළු සිවුමහසයුරෙහි ජලයටත් වඩා අධික බව දක්වන්නාහු,

සිවුමහ සමුදුරුවල ජලය අල්පය, ඔබ හෙළු කඳුළු එයට වඩා අධිකය. මිනිසා දුකට පැමිණි කල්හි ඒ ගැන ශෝකකරමින් ප්‍රමාද වන්නේ ඇයි?’

යන ධර්‍මය දෙසූහ.

මෙසේ බුදුහු නිවන කෙළවරකොට ඇති දහම් දෙසත් දෙසත් ඇයගේ ශෝකය නැතිවී යන්නට විය. ඇයගේ ශෝකය තුනී වූ බව දුටු බුදුහු පටාචාරා, පුත්තු ආදීහු නම් පරලොව යන්නාට පිහිටක් හෝ පිළිසරණක් හෝ වීමට නොහැකිවෙත්. ඔවුන් ජීවත්වතුදු ජීවත් නොවන්නාසේය. එහෙයින් පණ්ඩිතයෝ තම සීලය පිරිසිදු කරගෙන නිවන් යන මගම සාදාගනිති. ඒ බව දක්වමින්

පුත්තු හෝ පියා හෝ නෑදයෝ හෝ පිහිටවීමට නොහැකි වෙත්. මාරයාට යටත් වී වෙසෙන්නහුට නෑදැයන්ගෙන් ආරක්‍ෂාවක් නැත.

සීලසම්පන්න වූ පඬිවරයෝ අර්‍ථ වශයෙන් මේ කාරණය දැනගෙන වහාම නිවන්මග සාදාගනිති.

යන ධර්‍මය දේශනා කළහ. දේශනාවසානයෙහි පටාචාරාතොමෝ සෝවාන් පලයෙහි පිහිටා බුදුන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලුවාය. බුදුහු ඇය භික්‍ෂුණීන් වෙත යවා පැවිදි කරවූහ. ඉන්පසු උපසම්පදාව ලබාගත් ඕ මත්තෙහි මගපල උදෙසා විදසුන් වඩන්නී දිනක් පා සේදීමට කළයෙන් වතුර වත්කළාය. පළමුවර වත්කළ දිය ටික දුරක් ගලාගොස් සිඳී ගියේය. දෙවන වරට වත්කළ දිය තව ටිකක් දුර ගලාගොස් වියලිණ. තෙවනවර වත්කළ වතුර එයටත් වඩා ටික දුරක් ගොස් වියළිණ. ඕතොමෝ එයම අරමුණක් වශයෙන් ගෙන එය වයසෙහි අවස්ථා තුන හැටියට සලකා ‘මා විසින් පළමුව වත්කළ දිය මෙන් මේ සත්ත්වයෝ පළමු වියෙහිදී ද මියයති. එයින් ඔබ්බට ටික දුරක් ගොස් වියැකුණු දියදහර මෙන් සත්ත්වයෝ මැදවියෙහිදී ද මියයති. තෙවන වර වත්කළ දියදහර මෙන් සත්ත්වයෝ මහලු වියෙහිදී ද මියයති, යනුවෙන් ඕතොමෝ මෙනෙහි කරන්ට වූවාය. බුදුහු ගඳකිළියෙහි හුන්නාහුම ඇය ඉදිරිපිට සිට කථාකරන්නාක් මෙන් ‘පටාචාරා, එය එසේමය, මේ සියලු සත්ත්වයෝ මරණය ස්වභාවකොට ඇත්තෝය, එහෙයින්, පඤ්චස්කන්‍ධයන්ගේ උපත හා විපත නොදැන වසර සියයක් ජීවත්වන තැනැත්තාට වඩා එය අවබෝධ කරගෙන එක දිනක් හෝ එක මොහොතක් ජීවත්වන තැනැත්තා සාධුතරය’ යන දහම පෙන්වනු පිණිස මේ ගාථාව දේශනා කළහ:

උත්පත්තිය හා මරණය ගැන නොදැන අවුරුදු සියයක් ජීවත්වනවාට වඩා උපත හා විපත අවබෝධ කරගෙන එක දවසක් වුවද ජීවත්වීම යෙහෙකි.

දේශනාවගේ අවසානයෙහි පටාචාරා මෙහෙණ පිළිසිඹියා සහිත රහත්බවට පැමිණියාය. එහෙයින් කියන ලදී අපදානයෙහි:

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පෙර සියලු ධර්‍මයන් මැනවින් දත්තා වූ පියුමතුරා නම් බුදුහු ලොව පහළවූහ.

එකල්හි මම නොයෙක් රන්රුවන්වලින් ආඪ්‍ය වූ සියලු සැපසම්පතින් අනුන සිටුකුලයක උපනිමි.

ඒ බුදුන්වහන්සේ වෙත එළඹි මම උන්වහන්සේගේ ධර්‍මයට ඇහුම්කන් දුන්නෙමි. එයින් පැහැදුණු මම බුදුන් පිහිටකර ගතිමි.

එහිදී බුදුන්වහන්සේ කැප අකැප දේ දන්නා වූ ලජ්ජාශීලී වූ තාදිගුණයෙන් සමන්විත භික්‍ෂුණියක් විනයධර තෙරණියන්ගෙන් අගතනතුරට පත්කර ඇයට ප්‍රශංසා කළහ.

එයින් සතුටු වූ සිත් ඇති මම ඒ තනතුරට කැමැති වී භික්‍ෂු සංඝයා සහිත ලෝකනායකයන් වහන්සේට ආරාධනා කර සත්දිනක් දන් දී පාසිවුරු පුදා උන්වහන්සේගේ දෙපා වැඳ මේ වචනය කීමි:

‘මෙයින් දින අටකට පෙර ඔබවහන්සේ විසින් යම් තැනැත්තියක් වර්‍ණනා කරනු ලැබුවාද, ඉදින් ඉටුවේ නම් එවැනි තැනැත්තියක් වීමට මමද කැමැත්තෙමි.’

එවිට ශාස්තෲන් වහන්සේ මා අමතා ‘පින්වතිය බිය නොවෙව, අස්වසන්න. අනාගතයෙහි ඔබගේ ඒ අභිප්‍රාව ඉටුවන්නේය,

මෙයින් කප් සියක්දහසක් ගතවූ පසු ඉක්‍ෂ්වාකු වංශයට අයත් ගෞතම නමින් බුදුවරයෙක් ලොව පහළ වන්නේය.

උන්වහන්සේගේ ධර්‍මය දායාද කොට ඇත්තා වූ ධර්‍මයෙන් නිමවූ ඔබ පටාචාරා යන නමින් යුත් බුද්ධ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නීය.

එයින් සතුටු වූ මම දිවිකෙළවර දක්වා මෛත්‍රී චිත්තයෙන් සංඝයා සහිත බුදුන්වහන්සේට උවැටන් කළෙමි.

ඒ පින්කම හා මනස පිහිටුවීම හේතුකොට මම මිනිස් සිරුර අතහැර තව්තිසාවට ගියෙමි.

මේ භද්‍රකල්පයෙහි බ්‍රහ්මබන්‍ධු වූ, මහායශස් ඇති නමින් කස්සප වූ බුදුවරයෙක් උපන්හ.

එකල බරණැස් නුවර බුදුන්ගේ උපස්ථායක වූ කාසි නම් රජෙක් විය.

ඒ රජුගේ භික්‍ෂුණී නමින් පළට වූ තෙවන දියණිය වූ මෙම බුදුන්ගෙන් බණ අසා පැවිද්ද සඳහා පියාගේ අවසරය පැතීමි.

එයට පියාගේ අනුමැතිය නොලැබුණෙන් වසර විසිදහසක් ගිහිගෙයි විසීමි.

සුවසේ වැඩුණා වූ බුදුන්ට උපස්ථාන කිරීමෙහි නිරත වූ කුමරි බඹසර විසූ මා ඇතුළු දියණියෝ සත්දෙනෙක

සමණී, සමණගුත්තා, භික්‍ඛුනී, භික්‍ඛුදාසිකා, ධම්මා, සුධම්මා හා සත්වැන්නී සංඝාදාසිකාය.

මම උප්පලවණ්ණා, ඛේමා, භද්දා, කිසාගෝතමී, ධම්මදින්නා හා සත්වැන්නී විසාඛාය.

ඒ පිංකම්වලින් හා මනස පිහිටුවීමෙන් මම මිනිස් සිරුර අත්හැර තව්තිසාවට ගියෙමි.

මේ අන්තිම ආත්මභාවයෙහි මම සැවතෙහි ධනවත් සමෘද්ධිමත් සිටුකුලයෙක උපත ලදිමි.

තරුණවියට පැමිණි මම සිතට වසඟ වී සොර සැමියකු දැක ඔහු සමග ගියෙමි.

එක පුතෙකු බිහිකළ මම දෙවැන්නා කුසයෙහි පිළිසිඳ සිටි අවස්ථාවෙහි මවුපියන් දැකීමට තීරණය කරගෙන

මගේ සැමියා බැහැර ගියවිටෙක මම ඔහුට නොදන්වා සැවතෙහි පිහිටි අපේ ගෙදරට යාමට හුදෙකලාවම පිටත්වීමි.

ඉක්බිනි මා සොයා ගෙන ආවා වූ සැමියාට මගදී මා හමුවීය. එකෙණෙහිම මගේ විළිරුදාව දැඩි ලෙස හටගත්තේය.

මා දරුවා බිහිකරන අවස්ථාවෙහිම මහා වැස්සක් වසින්ටවි ය. එකෙණෙහි දැව සඳහා ගිය මගේ සැමියා සර්පයෙකු විසින් දෂ්ටකරනු ලැබ මිය ගියේය.

ප්‍රසූති වේදනාවෙන් පෙළෙන අනාථ වූ අසරණ මම දියෙන් පිරුණු කුඩා නදියකින් එතෙරවන්නී උකුස්සෙක්

බාලදරුවා රැගෙන එතෙරට ගොස් ඔහු නිදිකරවා අනෙක් දරුවා ගෙන ඒමට මෙතෙරට එන්නී

නැවතී වැළපෙමින් උකුස්සාට කෑගැසුවෙමි. එකෙණෙහි ඒ දරුවා ගඟේ පාවී ගියේය. එයින් මම ශෝකයෙන් වෙවුලුම් ගතිමි.

[missing trans]

පුත්තු දෙදෙන කලුරිය කළහ. සැමියා මග මළේය. දෙමවුපියෝ ද සොහොයුරා ද ගින්නෙන් දැවී මළහ.

එයින් අනාථ වූ අසරණ වූ දිනවූ මම ඒ ඒ තන්හි හැසිරෙන්නෙම් දිනක් ශාස්තෲන් වහන්සේ දිටිමි.

උන්වහන්සේ මා අමතා මෙසේ වදාළහ: ‘දරුව, දරුවන් ගැන නොතැවෙන්න. අස්වසන්න. ඔබ ඔබම සොයන්න. නිරර්ථකව වැළපෙන්නේ ඇයි?

දරුවන්, පියා, නෑදයන් යන මේ කිසිවෙකු විසින් හෝ රැකවරණයක් දිය නොහැකිය. මාරයාගේ යටතට පත්වී සිටින කිසිවෙකුට නෑදයන් කෙරෙන් ආරක්‍ෂාවක් නොමැත.

බුදුන්වහන්සේගේ ඒ දේශනාව අසා ප්‍රථම ඵලයට පැමිණියෙමි. ඉක්බිති පැවිදි වූ මම නොබෝ කලෙකින් රහත්බවට පැමිණියෙමි.

සෘද්ධිබලය ලැබිණ. දිවකණ ලැබිණ, පරසිත් දනිමි, බුදුන්ගේ අවවාදය පිළිපැදීමි.

පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ දනිමි. දිවැස පිරිසිදු විය. සියලු අසවු නිමකොට මම නිර්මල වීමි, පිරිසිදුවීමි.

අනතුරුව මම බුදුන් සමීපයෙහි විනය උගතිමි. ඒ විනය මම සවිස්තරව ප්‍රකාශ කළෙමි.

මගේ ඒ ගුණය කෙරෙහි පැහැදුණු බුදුරජාණෝ මා අගතනතුරෙහි තැබූහ. ‘විනයධර මෙහෙණන්ගෙන් හුදෙක් පටාචාරාව ශ්‍රේෂ්ඨය.’

මම බුදුන් අනුගමනය කළෙමි, බුදුන්ගේ අවවාදය පිළිපැදීමි. දැඩි බර ඉවත් කළෙමි. භවකාරකයන් විනාශ කළෙමි.

යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙයින් නික්ම සසුනෙහි පැවිද්ද ලැබුවෙම්ද, සියලු සංයෝජනයන් සිඳ දැමීමෙන් පසු මම ඒ අරමුණ කරා පැමිණියෙමි.

මා විසින් කෙලෙස් දවනලදී, පෙ-බුදුගේ අනුශාසනය ඉටුකළෙමි.

රහත්බවට පැමිණි පසු මහණදම් පුරණ කාලයෙහි අනුගමනය කළ පිළිවෙත බලා ඉක්බිති ලබාගත් විශේෂ අධිකාරය සඳහන් කරන්නී උදන් විසින් මෙසේ පැවසුවාය:

නඞ්ගලෙහි කසං ඛෙත්තං බීජානි පවපං ඡමා, පුත්තදාරානි පොසෙන්තා ධනං වින්දන්ති මානවා.

කීමහං සීලසම්පන්නො සත්‍ථුසාසනකාරිකා, නිබ්බානං නාධිගච්ඡාමි අකුසීතා අනුද්ධතා

පාදෙ පක්‍ඛාලයිත්‍වාන උදකෙසු කරොමහං, පාදෙකඤ්ච දිස්වාන ථලතො නින්නමාගතං

තතො චිත්තං සමාධෙසිං අස්සං භද්‍රං’ච ජානියං, තතො දීපං ගහෙත්‍වාන විහාරං පාවිසිං අහං, සෙය්‍යං ඔලොකයිත්‍වාන මඤ්චකම්හි උපාවිසිං.

තතො සුචිං ගහෙත්‍වාන වට්ටිං ඔකස්සයාමහං, පදීපස්සෙව නිබ්බානං විමොක්‍ඛො චෙතසො අහු.

කසං - සාමින්, සීසෑම කරන්නා වූ, මෙය බහු අර්‍ථයෙහි ඒකවචනයකි. පවපං - බීජයන් වපුරමින්, ඡමා - බිම, මෙය බිමෙහි කොටසක් පාසා යන අර්‍ථයෙනි මේ මෙහි ලුහුඬු අදහසය. මේ මනුසත්තු නඟුලින් කෙත් සාමින් අදහස් පරිදි කෙතෙහි පෙර පසු වශයෙන් වෙනස් වූ බීජයන් වපුරන්නාහු, ඒ හේතුවෙන්, ඒ නිමිත්තෙන් අඹුදරුවන් රක්නාහු, ධනය උපයා ගනිති. මෙසේ මෙලෙව්හි නුවණින් යුක්තව තමතම ධෛර්‍යය යෙදවීම සඞ්ඛ්‍යාත සඵලවත් භාවය, දියුණුව.

එහි කිමහං සීලම්පන්නා සත්‍ථුසාසනකාරිකා නිබ්බානං නාධිගච්ඡාමි අකුසීතා අනුද්ධතා - ඉතා පිරිසිදු සීලයෙන් සමන්විත වූ මම පටන්ගත් වීර්‍රය ඇති හෙයින් අකුසීතා - ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් මැනවින් එකඟ වූ සිත් ඇති හෙයින් අනුද්ධතා - චතුරාර්ය සත්‍යය කර්‍මස්ථාන භාවනාව සඞ්ඛ්‍යාත බුදුන්ගේ අනුශාසනාව ඉටුකරමින්ද කවර හෙයකින් නිවනට නොපැමිණෙම්ද,

නිවන් අවබෝධ කරගන්නෙම්මය යනුවෙන් සිතා විදසුන් වඩන්නී එක් දිනක් පා දෙවූ ජලය නිමිති වශයෙන් ගත්තාය. එහෙයින් පාදෙ පක්‍ඛාලයිත්‍වාන - යනුවෙන් කියන ලදී. එහි අදහස මෙසේය: පා දොවන්නා වූ මම තෙවරක් වතුර වත් කළෙමි. ඒ වතුර උස්බිමෙන් පහත්බිම කරා ගලායනු දැක මම එය (භාවනාවට) අරමුණක් කරගතිමි.

යම්සේ මේ ජලය විනාශවනසුලු ද, ක්‍ෂයවනසුලුද එම සත්ත්වයන්ගේ ආයුසංස්කාරය අනිත්‍යය ලක්‍ෂණකොට ඇත්තේය. ඒ අනුසාරයෙන් දුක්‍ඛ ස්වභාවය, ආත්ම ස්වභාවය මෙනෙහි කරමින් විදසුන් වඩන්නී, තතො චිත්තං සමාධෙසිං අස්සං භද්‍රංච ජානියං - යම්සේ උතුම් ආජානීය අශ්වයා දක්‍ෂ රියැදුරා විසින් සුවසේ හසුරුවනු ලබාද එසේම මම මගේ සිත සුවසේ සමාධෙසිං - විදර්‍ශනාවෙන් එකඟ කළෙමි. මෙසේ විදසුන් වඩන මම කාලගුණයට සුදුසු පරිදි විසීමට කැමැත්තෙන් ඇතුළු ගැබට පිවිස අඳුර දුරුකරනු පිණිස පහනක් ගෙන පසෙක තබා ඇඳෙහි හිඳගත් කෙණෙහිම අවස්ථාව ලැබීමෙන් මගේ සිත ඒකාග්‍රතාවට පත්විය. විදසුන් මගට පිවිසියෙමි. ඒ අනුව මගපිළිවෙළින් සර්‍වප්‍රකාරයෙන්ම ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය විය. එහෙයින් ඕ මෙසේ පැවැසුවාය. තතො දීපං ගහෙත්‍වාන-පෙ-විමක්‍ඛො චෙතසො අහු - පහන් එළියෙන් ශ්‍රේෂ්ඨත්වය දැක,

සූචිං - දොරගුළ, වට්ටිං ඔකස්සාමිති - පහන නිවනු පිණිස වැටිය තෙල්තුළට අදින්නෙමියි, විමොක්‍ඛො කෙලෙස්වලින් නිදහස්විය. යම්හෙයකින් පරමාර්‍ථ වශයෙන් චෛතසික පරම්පරාවක් වේද, එහෙයින් චෙතසො - යි කියන ලදී. යම් විදියකින් තෙල් පහන්වැටිය ආදිය ඇති කල්හි හටගැනීමට සුදුසුවූ පහන ඒවා නැති කල්හි නූපදනා හෙයින් නිවුණේ යයි කියන ලදි. මෙසේ කෙලෙස් ආදී හේතු ඇති කල්හි ඉපදීමට සුදුසු වූ සිත ඒවා නැති කල්හි නූපදනා හෙයින් මිදුණේ යයි කියන ලදී. එහෙයින් පදීපස්සෙව නිබ්බානං විමොක්‍ඛො අහු චෙතසො - යනුවෙන් පැවසුවාය.

පටාචාරා තෙරණියගේ ගාථා වර්‍ණනාව නිමි.