සුන්‍දරීනන්‍දාථෙරීගාථාවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

සුන්‍දරීනන්‍දා ථේරීගාථා වර්ණනාව

ආතුරං අසූචිං - මේ ගාථාව සුන්දරී නන්ද තෙරණියගේය. මෝතොමෝ පියුමතුරා බුදුන්ගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද කල්යාමේ දී බුදුන්ගේ බණ අසමින් සිටියදී බුදුහු එක් තෙරණියක් ධ්‍යාන ලාභිනීන්ගෙන් අගතන්හි තබනු දැක ඒ තනතුර පතා කුසල් රැස් කරන්නී, කල්ප සියදහසක් දෙව්මිනිස් ලෝවල හැසිර මේ බුදුපතෙහි ශාක්‍යරාජ කුලයක උපන්නාය. ඕ නන්දා නම් වූවාය. පසු කලෙක ඇයගේ රූපසම්පත්තිය නිසා සුන්දරී නන්දා යනුවෙන් ද ජනපදකල්‍යාණි යනුවෙන් ද පළට වූවාය. (භද්දකාපිලානී මෙන් ගනඳුරෙහි දොළොස්රියන් දිග පළල ගර්‍භාගාරයකට පහනක් වුවමනා නොවීය. ඇයගේ ශරීර කාන්තියෙන්ම මුලු ගැබම ආලෝකවත් වෙයි. මොවුන්ට වඩා සිය ගුණයකින් යශෝධරා හොබී). අප බුදුහු බුදුබවට පැමිණ ක්‍රමයෙන් කපිලවත් පුරයට ගොස් නන්ද කුමරු හා රාහුල කුමරු පැවිදිකරවා ගිය කල්හි සුදොවුන් මහරජුද පිරිනිවි කල්හි මහප්‍රජාපතීගෞතමිය හා රහල්මව ද පැවිදි වූ කල්හි ඕතොමෝ මෙසේ සිතුවාය: ‘මගේ දෙටුසොහොයුරා සක්විති පදවිය අත්හැර පැවිදි වී ලෙව්හි අග්‍රපුද්ගලයා වූ බුදුවරයෙක් විය. ඔහුගේ පුත් රහල් කුමරා ද පැවිදි විය. මගේ සැමියා වූ නන්ද රජු ද මව මහා ප්‍රජාපතීගෞතමිය ද, සොහොයුරිය වූ රාහුලමාතා ද පැවිදිවූහ. මම දැන් ගෙදරට වී කුමක් කරම්ද? ‘පැවිදි වන්නෙමි සිතා භික්‍ෂුණී ආරාමයකට ගොස් නෑදෑයන් කෙරෙහි වූ ස්නේහය නිසා පැවිදි වූවා විනා සැදැහැයෙකින් නොවේ. එහෙයින් පැවිදිවීමෙන් පසුවද රූපය නිසා උපන් ගර්වය ඇත්තී ‘බුදුහු රූපය හෙළාදකිති, ගරහති, නොයෙක් අයුරින් රූපයෙහි ආදීනව පෙන්වයි’ යනුවෙන් සිතමින් බුදුන්ට උවටැන් කිරීමට නොයයි. මේ පිළිබඳ සෙසු විස්තර යට කියනලද අභිරූපනන්දාගේ වස්තුවෙහි සඳහන් වූ අයුරින් දතයුතුය. වෙනස මෙපමණි, බුදුන් විසින් මවනු ලැබූ ස්ත්‍රී රූපය ක්‍රමයෙන් ජරාවට පැමිණෙනු දැක තෙරණියගේ මනස කමටහනට යොමු විය. එය දුටු බුදුන්වහන්සේ ඇයගේ චිත්තාචාරය වශයෙන් ධර්‍මය දේශනා කරන්නාහු-

ආතුරං අසූචිං පූතිං පස්ස නන්‍දෙ සමුස්සයං, අසූහාය චිත්තං භාවෙහි එකග්ගං සුසමාහිතං.

යථා ඉදං තථා එතං යථා එතං තථා ඉදං, දුග්ගන්‍ධං පූතිකං වාති බාලානං අභිනන්‍දිතං.

එවමෙතං අවෙක්‍ඛන්තී රත්තින්‍දිවමතන්‍දිතා, තතො සකාය පඤ්ඤාය අභිතිබ්බිජ්ජ දක්‍ඛිසී-

යන ගාථා ප්‍රකාශ කළහ.

ඕතොමෝ දේශනාව අනුව ඤාණය යොමුකොට සෝවාන් පෙලෙහි පිහිටියාය. සෙසු මාර්‍ගඵල සඳහා බුදුහු කමටහන් ප්‍රකාශ කරන්නාහු ‘නන්දා, මේ සිරුරෙහි හරයක් නැත, මස් හා ලෙයින් අලෙව් දුන් ජරාදියට වාසස්ථානයක් වූ මෙය හුදෙක් ඇට ගොඩක් පමණකි’ යනු දැක්වීම පිණිස:

අට්ඨිනං නගරං කත්‍වා මංසලොහිත ලෙපනං, යත්‍ථ ජරාව මච්චුව මානො මක්‍ඛොච ඔහිතො.

ධම්මපදයෙහි එන මේ ගාථාව දෙසූහ.

දේශනාවසානයෙහි ඕ රහත්බවට පැමිණියාය. එහෙයින් කියන ලදී අපදානයෙහි:

මෙයින් කල්ප සියක්දහසකට පෙර සකලධර්‍ම පාරප්‍රාප්ත පදුමුත්තර නම් බුදුන් ලොව පහළවූහ.

සියලු සතුන් සසර කතරින් එතෙර කරන්නා වූ ඒ සර්‍වඥයන් වහන්සේ බොහෝ ජනයාට අමාමහ නිවන්සුව ගෙන දුන්හ.

ඒ කාරුණික බුදුහු සියලු තීර්ථකයන් සම්‍යක් දෘෂ්ටියෙහි පිහිටුවා පන්සිල් ගැන්වූහ.

මිසදිටුවන්ගෙන් නිදහස් කරනු ලැබුවා වූ සස්න නිරවුල් විය. ඉඳුරන් දැමු තාදී ගුණයෙන් සමන්විත වූ රහතුන්ගෙන් සසුන විචිත්‍ර විය.

ඒ බුදුන්ගේ උස රියන් පණස් අටකි. රන් ඇගෑයක් වැනි වූ උන්වහන්සේ ක්‍ෂත්‍රිය ලක්ෂණවලින් හෙබියාහ.

එකල මිනිස් ආයුකාලය අවුරුදු සියක්දහසකි. උන්වහන්සේ එතෙක් කල් ජීවත්වෙමින් බොහෝදෙන සසරෙන් එගොඩ කළහ.

එකල මම හංසවතී නුවර නොයෙක් දරුවලින් පිරුණු සුවපහසු දිවිපෙවෙත් ඇති සිටුකුලයක ඉපදුණෙමි.

මම බුදුන් වෙත එළඹ පරම ආස්වාදය ගෙන දෙන්නා වූ, පරමාර්ථය ප්‍රකාශ කෙරෙන්නා වූ ධර්‍මය ඇසුවෙමි.

එකල භික්‍ෂු සඞ්ඝයා සහිත බුදුන්වහන්සේට ආරාධනා කර පහන් සිතින් මහා දානයක් දුනිමි.

බුදුන්ගේ දෙපාමුල සිරස තබා ධ්‍යානලාභී භික්‍ෂුණීන්ගෙන් අග්‍රස්ථානය ලබම්වායි ප්‍රාර්ථනා කළෙමි.

එකල්හි ඒ අනන්ත සත්ත්වයන් හික්මවන්නා වූ තුන්ලොවට පිහිට වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨයාණෝ මගේ ඒ ප්‍රාර්ථනාව ඉටුවන බවට විවරණ දුන්හ.

මෙයින් කල්ප සියක් දහසක් ගිය තැන ඔක්කාක කුලයෙහි ගෞතම නම් බුදුවරයෙක් ලොව පහළවේ.

උන්වහන්සේගේ ධර්‍මය දායාදකොට ඇත්තා වූ ධර්‍මයෙන්ම නිමියාක් වැනි වූ නන්දා නමින් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවිකාවක් වන්නෙහිය.

එය අසා බෙහෙවින් සතුටුවූ මම ජීවිතාන්තය දක්වා මෙත් සිතින් ඒ බුදුන්වහන්සේට සිවුපසයෙන් උපස්ථාන කළෙමි.

ඒ පින්බලයෙන් හා චේතනාව පිහිටුවීමෙන් මිනිස් සිරුර අත්හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගියෙමි.

එයින් චුතව යාමය, තුසිතය, නිම්මාණරතිය, වසවත්තිපුරය යන දෙව්ලෝවල උපනිමි.

යම් යම් තැනක ඉපදුණෙම්ද ඒ හැම තැනකදීම ඒ රටේ රජුගේ අගමෙහෙසිය වීමි.

එයින් චුතව මිනිසත්බැව් ලැබ සක්විති රජවරුන්ගේ ද මාණ්ඩලික රජවරුන්ගේ ද අගමෙහෙසිය වීමි.

දෙව්මිනිස් දෙගතියෙහි සැපසම්පත් විඳ උපනුපන් හැම ආත්මයකදීම සුව පහසු දිවියක් ගතකොට කල්පගණන් සසර හැසුරුණෙමි.

අන්තිම ආත්මභාවය පැමිණි කල්හි, මනහර කපිලවත් පුරයෙහි සුද්ධෝදන රජතුමාගේ දියණියක් වීමි.

ශ්‍රී කාන්තාවට සමාන වූ මගේ රූපශෝභාවෙන් ඒ කුලය සතුටට පත්වූ හෙයින් මනහර වූ නන්දා යන නම මට තැබූහ.

ඒ ජනපදයෙහි යුවතීන් අතර මම කල්‍යාණී නමින් පළටවීමි. ඒ නුවර යසෝධරාදී හැමටම වඩා රුවින් අගතැන් පැමිණියෙමි.

දෙටු සොහොයුරා තුන්ලොවට අග්‍ර පුද්ගලයා විය. අන්තිමයා රහත්විය. හුදෙකලාව ගෙදර වෙසෙන්නාවූ මම මව විසින් අවවාද කරනු ලැබීමි.

‘ශාක්‍යකුලයෙහි ඉපිද බුදුන්ගේ සොහොයුරියක වී, නන්දා විසින් අත්හරින ලැබුවා වූ ඔබ ගිහිගෙයි තනිවම කුමක් කරන්නෙහිද?

යෞවනය ජරාවෙන් අවසන් වෙයි, රූපය අපවිත්‍ර සම්මතය, රූපලාවණ්‍යය රෝගය කෙළවරකොට ඇත්තේය, ජීවිතය මරණය අවසන්කොට ඇත්තේය.

ඔබේ මේ රූපය සුභය, කාන්තය, මනහරය. අබරණින් අලඞ්කාර වේ. ශෝභාව එක්තැන් වූවාක් වැනිය.

ලෙව්හි හරය එක්වූවාක් වැනිය, ඇස්වලට රසඳුනකි. පිනින් පහළ වූ කාන්තිය දනවන්නකි. ඔක්කාක කුලයට සතුටකි.

නොබෝ කලෙකින්ම ජරාවෙන් මැඩෙයි. ගිහිගෙය අත්හැර ගොස් ධර්‍මයෙහි හැසිරෙව.’

මවගේ ඒ වචන ඇසූ මම සසුනෙහි පැවිදිවීමි. රූපයෞවනයෙහි ඇලුණා වූ මම සිතින් නොව ගතින් පැවිද්ද ලැබුවෙමි.

මහත් ප්‍රයත්නයකින් ධ්‍යානයෙහි තත්පරවෙවයි මව කිවූ නමුදු මම එහිලා උත්සුක නොවීමි.

ඉක්බිති මහාකාරුණික වූ බුදුන්වහන්සේ කාමයෙහි ඇලුණා වූ මා දැක රූපයෙහි කලකිරවනු පිණිස මගේ ඇස් ඉදිරිපිට-

ස්වකීය ආනුභාවයෙන් මටත් වඩා අධිකතර රූපශෝභා සම්පන්න වූ දර්ශනීය ස්ත්‍රී රූපයක් මැවූහ.

ඇය දුටුවා වූ මම බොහෝසෙයින් මවිතයට පත්වූයෙම්, මා මිනිස් නෙත් ලැබීමේ ප්‍රතිඵලය අද ලැබිණැයි බෙහෙවින් සතුටුවීමි.

ප්‍රිය තැනැත්තිය, මෙහි එන්න, ඔබට අවශ්‍ය දෙය කියන්න, ඔබේ කුලගොත් මට කියා දෙන්න.

සුරූපිනිය, දැන් මගේ ඇකයට එන්න මගේ අඟපසඟ ගිලෙන්නාක් මෙනි, මොහොතක් සැතපෙන්න.

ඉක්බිති ඒ සුලෝචනාවෝ මගේ ඇකයෙහි හිස තබාගෙන වැතිරුණාය. එසේ සිටින කල්හි ඇයගේ නළල මත දිවිමකුළුවෙක් වැටුණේය.

ඌ වැටෙත්ම නළලෙහි දියබුබුළු පැනනැංගේය. ඒවා පිපිරී සැරව සිරුර පුරා පැතිරී ගියේය.

මුහුණද විරූපී විය. කුණුගඳ හමන්ට විය, එවිටම ඉදිමී නිල්පැහැවී සිරුර පුරාම සැරව ගලන්නට විය.

වෙවුලුම්ගත් ඕතොමෝ නිතර නිතර සුසුම් හෙළමින් දරුණු වේදනාවෙන් වැළපෙන්ට වූවාය.

ඒ දුකින් මම දුක්වීමි, දුකින් තැවුනෙමි, මහා දුකෙහි ගිලුණාවූ මට යෙහෙළිය පිහිටුවන්න.

ඔබේ මුහුණෙහි සෝබාව දැන් කොහිද? ඔබේ තුඟුනාසය දැන් කොහිද? රත් බිඹුපලවන් අධරයුග්මය දැන් කොහිද? එවන් ඔබේ මුහුණ දැන් කොහි ගියේද?

පුන්සඳු වන් ඒ මුහුණ දැන් කොහිද? සක්බෙල්ලෙකු වැනිවූ ඒ ගෙළ දැන් කොහිද? දෝලායමාන වූ ඒ දෙසවන් දැන් කොහිද? දැන් ඒ සියල්ලක්ම විවර්ණවී ඇත.

කැකුළු පියුම් වැනිදේ හෝ නොහොත් පුන්කලස් වැනි වූ ඒ පියොවුරු දැන් කොහිද? දැන් ඒ සියල්ලක්ම කැඩිබිදී කුණුවී දුගඳ පිට කරවමින් ඇත.

වේදිකා මැද වැනි ඒ කටිය දැන් තුවාල වී ඇති නිසා මස් පිඬුවක් සේ පෙනෙයි. අශුචි වලින් පිරුණාක් වැනිය. අහෝ! රූපයෙහි අනිත්‍යතාව-

මුලු සිරුරෙන්ම භයානක ලෙස දුගඳ හමයි, බාලයන් ප්‍රියකරන ඒ සිරුර දැන් පිළිකුල් දනවන සොහොන් පිටියක් වැනිය.

මගේ සොහොයුරු වූ මහාකාරුණිකයන් වහන්සේ කලකිරුණු මගේ සිත දැක මේ ගාථා දෙසූහ:

‘නන්දා, රෝගී වූ, අපවිත්‍ර වූ, කුණුවූ මේ සිරුර බලන්න. සිත එකඟකරගෙන අසුභ නිමිති කෙරෙහි සිත මෙහෙයවන්න,

මෙය යම්සේද මෙය එසේමය, එය යම්සේද එය එසේමය, දුගඳ පිළුණුබව හමයි, බාලයෝ එහිලා ඇලෙති,

දිවා රෑ දෙක්හි මෙය මෙසේ බලමින් ඉක්බිති ස්වකීය ප්‍රඥාවෙන් එහිලා කලකිරී යථාර්ථය දකින්න.’

යහපත්කොට දේශනා කරනලද ඒ ගාථා අසා කලකිරී භාවනාවෙහි යෙදී එහි සිටියෙම් රහත්බවට පැමිණියෙමි.

යම් යම් තැනක මම හුනිම්ද ඒ හැම තන්හිදීම ධ්‍යානානුයෝගීව විසීමි. එහිලා පැහැදුණු බුදුන්වහන්සේ මා අගතනතුරක තැබූ සේක.

මා විසින් කෙලෙස් දවන ලදී -පෙ-බුදුන්ගේ අවවාදය අනුගමනය කළෙමි.

රහත්බවට පැමිණ වනාහී තම පිළිවෙත දෙස බලා උදාන වශයෙන් ආතුරං අසූචිං ආදී වශයෙන් බුදුන් දෙසූ ගාථා තුන සමග මේ ගාථා දෙක ද ප්‍රකාශ කළහ:

තස්සා මෙ අප්පමත්තාය විචිනන්තියා යොනිසො, යථාභූතං අයං කායො දිට්ඨො සන්තරබාහිරො.

අථ නිබ්බින්‍දිහං කායෙ අජ්ඣත්තඤ්ච විරජ්ජහං, අප්පමත්තා විසංයුත්තා උපසන්තම්හි නිබ්බුතා-

එහි, එවමෙතං අවෙක්‍ඛන්තී දක්‍ඛිසං - ලෙඩරෝගවලට භාජන වූ මේ ශරීරය මෙසේ ‘යථා ඉදං තථා එතං’ ආදී වශයෙන් කියන ලද පරිදි, රත්තින්දිවං - සදාකල්හි අලස නොවී අනුන්ගේ ප්‍රත්‍යය පහසුවට හේතුවූ ශ්‍රුතමය ඥානයෙන් මිදී, තතො - ඒ නිමිත්ත තමා කෙරෙහි හටගත් නිසා, සකාය - භාවනාමය වශයෙන්, පඤ්ඤාය - තත්වාකාරයෙන් විග්‍රහ කිරීමෙන්, අභිනිබ්බිජ්ජ - කෙසේ හෝ, දක්‍ඛිසං - දුටුවෙමි, ඉන්‍ද්‍රියගොචර ලෝකයෙහි හැසිරෙන පූර්‍වභාග ඥානාක්‍ෂියෙන්, අවෙක්‍ඛන්තී - සොයන්නී යන අර්‍ථයි.

එසේ හෙයින් කියන ලදී: තස්සා මෙ අප්පමත්තායාති - ආදියයි. එහි තේරුම මා එන්සේ අප්‍රමාදීව වෙසෙන කල්හි, අප්පමත්තාය යොනිසො - උපායයෙන් අනිත්‍යාදි වශයෙන් විදර්‍ශනා භාවනාවෙන්, විචිනන්තියා - විමසන්නී, අයං - පඤ්චස්කන්‍ධය සංඛ්‍යාත, කායො - ස්වසන්තාන පරසන්තාන වශයෙන් පරීක්‍ෂා කිරීමෙන්, සන්තරබාහිරො, තත්වාකාරයෙන් දක්නා ලදී.

අර්‍ථ එසේ දැකීමෙන් පසුව, නිබ්බින්‍දිහං කායෙ, විදර්‍ශනාමය ප්‍රඥාවෙන් සමන්විත වූ මාර්‍ග ප්‍රඥාවෙන් ආත්මභාවය කෙරෙහි කලකිරුණෙමි. විශේෂයෙන් මනසින්, විරජ්ජිං - විරාගයට පැමිණියෙමි. මම එබඳු වූ නොපමා පිළිවෙතින් මස්තකප්‍රාප්තව, අප්පමත්තා - සර්‍වාකාරයෙන් සංයෝජනයන් විනාශ කළ හෙයින් එයින් වෙන්වී සන්සුන්වී නිවීමට පැමිණියෙමි.

සුන්‍දරීනන්දා තෙරණියගේ ගාථා වර්‍ණනාව නිමි.