12. රජ‍්ජුමාලා විමානවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

12. රජ්ජුමාලාවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යනුවෙන් රජ්ජුමාලා විමාන වස්තුව ඇරඹේ. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේද යත්? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර දෙව්රම්හි වාසය කරන සේක. එසමයෙහි ‘ගයා’ නම් ගමේ එක්තරා බ්‍රාහ්මණයකුගේ දියණියක් ඒ ගමේම එක්තරා බ්‍රාහ්මණ කුලපුත්‍රයෙකුට විවාහ කර දුන්නේය. ස්වාමියාගේ නිවසට ගියා වූ ඇය ඒ නිවසෙහි අධි බව පවත්වමින් වෙසෙයි. ඕ තොමෝ ඒ නිවසේ දාසියගේ දුව නොඉවසයි. නොරුස්සයි. දුටු වේලෙහි පටන් ක්‍රෝධයෙන් දත් සපමින් ඇයට බැනවදියි. නින්දා කරයි. සමහරවිට පහර දෙයි. යම්කලෙක වනාහි ඇය වැඩ කිරීමට සුදුසු වයසට පත්වී වැඩ කිරීමෙහි නිරත වූවාද, එකල්හි පෙර භවයක බැඳ ගත් ක්‍රෝධයක් නිසා ඇයට දණහිසින් වැලමිටින් අත්මිටෙන් පහර දෙන්නීය.

ඒ දැරිය කාශ්‍යප බුදුන්ගේ කාලයේ දී ඇගේ ස්වාමිදුව වූවාය. අද ස්වාමිදුව එදා දාසිය වූවාය. එදා ස්වාමිදුව (අද දාසිය) එදා දාසියට අතින් පයින් ගල් මුගුරු ආදියෙන් පහර දුන්නීය. එයින් කලකිරුණු (එදා) දාසිය පුළුවන් හැමවිටකම දානාදී පින්කම් කොට, අනාගතයේ ස්වාමිදුව වීමට ප්‍රාර්ථනා කළාය. එසේ ස්වාමිදුව වී (අද) දාසිය මත ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට ප්‍රාර්ථනා කළාය. ඉක්බිත්තෙන් ඒ දාසිය එයින් චුත වී මතු මතුද හැසිරෙමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ පෙර කී පරිදි ‘ගයා’ නම් නගරයේ බමුණු කුලයක ඉපිද අනෙක් බමුණු කුලයකට විවාහ ගොස් එහි ස්වාමිදුව වූවාය. අන් තැනැත්තිය දාසිය වූවාය. මෙසේ බඳින ලද ක්‍රෝධය නිසා ඕ තොමෝ ඇයට හිංසා කරයි.

මෙසේ වෙමින් හේතුවක් නැතිවම කෙස්වලින් අල්ලාගෙන පහර දුන්නාය. අත්වලින් ද පාවලින්ද දැඩිව පහර දුන්නාය. ඕ තොමෝ ජලස්නාන ශාලාවට ගොස් හිස මුඩුකොට ගෙදර ගියාය. ස්වාමිදුව බොල දුෂ්ට දාසිය, හිස මුඩු කිරීමෙන් තී නිදහස ලද්දේ යැයි සිතන්නීද නැත යයි කියා රැහැනක් ගෙන හිසෙහි බඳවා එතැනින් ඇය අල්වා නමා බැඳ හෙළා පහර දෙයි. ඇයට ඒ රැහැන ලිහන්නට ද ඉඩ නොදේ. ඒ නිසා ඇය රජ්ජුමාලා නමින් හඳුන්වන්නට විය.

එක් දවසක් ශාස්තෲන් වහන්සේ අලුයම් වේලෙහි මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් ලොව බලා වදාරන්නේ රජ්ජුමාලාවට සෝවාන් වීමේ නිශ්‍රය සම්පත් ඇති බව දැක, ඇගේ ස්වාමි දූ බැමිණියට සරණ සිල්හි පිහිටීමට ඇති වාසනාව දැක වනයට පිවිස එක්තරා ගසක් මුල සවණක් රැස් විහිදුවමින් වැඩ සිටියේය. රජ්ජුමාලා ද දිනපතා ගුටි කෑමෙන් කලකිරී මේ දිවියෙන් කවර අර්ථයක්දැයි සිතා මියයාමට කැමැත්තී ලණුවක් ද කළය ද ගෙන දිය ගෙන එන්නට යන්නාක් මෙන් ගෙයින් පිටවී වනයට ගියාය. ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩහුන් වෘක්‍ෂය නුදුරෙහි වූ වෘක්‍ෂයක අත්තක ලණුව ගැටගසා කෙළවර මළපුඩුව තනා එය උඩ අත්තේ බඳිනු කැමැතිව, එහා මෙහා බලන්නී එහි වැඩ උන්නා වූ, පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ පැහැදීමට සුදුසු වන්නා වූ උතුම් වූ දමනයට හා සන්සුන් බවට පැමිණියා වූ සවණක් බුදුරැස් විහිදුවන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුටුවාය. දුටු පමණින්ම බුද්ධ ගෞරවයෙන් ඇදී ගිය සිත් ඇත්තී කිම බුදුහු වනාහි මා වැන්නියන්ටත් දහම් දෙසත්ද, මම යමක් අසා මේ දුක්ඛිත තත්ත්වයෙන් මිදෙන්නේ නම් යෙහෙකියි සිතුවාය.

එකල්හි බුදුන්වහන්සේ ඇගේ සිත් හැසිරීම බලා රජ්ජුමාලාවෙනි! යි ඇමතූ සේක. ඕ තොමෝ එය අසා අමෘතයෙන් අභිෂේක ලද්දියක් මෙන්, ප්‍රීතියට පත්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසෙක හුන්නීය. භාග්‍යවත්හු ඇයට පිළිවෙළින් අනුපිළිවෙළ කථාව ද චතුරාර්ය සත්‍යය ද දේශනා කළහ. ඕ තොමෝ බණ අසා සෝවාන් වූවාය. ශාස්තෲන් වහන්සේ රජ්ජුමාලාවට මේ අනුග්‍රහය ඇතැයි ප්‍රමාණවත්ය සෑහෙන්නේය. දැන් ඇය කිසියම් වූ නොවැසෙන තත්ත්වයට පත්වූවා යයි දැන, වනයෙන් නික්ම ගමට නුදුරෙහි එක්තරා ගසක් මුල වැඩහුන්හ. රජ්ජුමාලාද තමන් දැන් පහත් තත්ත්වයකට හෙලීම අයෝග්‍ය බැවින් ද, තමා ඉවසීම, මෛත්‍රිය, කරුණාව ආදියෙන් යුක්ත බැවින්ද, බැමිණිය මට අහර දෙනු හිංසා කරනු, හෝ වෙනත් යමක් කරනු ලැබේවායි සිතා කළයෙන් දිය ගෙන නිවසට ගියාය. ඒ යනවිට ගෙදොර දොර අසල සිටි ගෙදර ස්වාමියා (බමුණා) ඇය දැක දියතොටට ගිය නුඹ අද බොහෝ වෙලාවක් ගතවී පැමිණියාය. ඔබේ මුහුණෙහි පැහැය අද ඉතා ප්‍රසන්නයහ. ඔබ අන්‍ය වූ ආකාරයකින් එළඹ සිටින්නීද වන්නේය. මේ කුමන තත්ත්වයක්ද යයි විචාළේය. ඕ තොමෝ (රජ්ජුමාලා) ඔහුට ඒ පුවත කීවාය.

බමුණා ඇයගේ වචන අසා සතුටට පත්ව ගෙතුළට ගොස් රජ්ජුමාලාවට මින්මතු කිසිවක් නොකළ යුතුයයි, රජ්ජුමාලා අභිභවා යමක් නොකළ යුතුයයි සිය ලේලියට (ස්වාමි දුවට) කියා සතුටු සිත් ඇතිව ඉක්මණින් ශාස්තෲන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් වැඳ ආදර සහිතව කරන ලද පිළිසඳර කථා ඇත්තේ ශාස්තෲන් වහන්සේට ආරාධනා කොට ගෙදරට වඩමවා ප්‍රණීතව ඛාද්‍ය භෝද්‍යාදියෙන් සකසා දන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැළඳවූයේය. දන් වළඳා නිමවූ උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ එකත්පසෙක හුන්නේය. ඔහුගේ ලේලියද පැමිණ වැඳ එකත්පසෙක හුන්නාය. ගයා නම් ගමෙහි ගම්වැසි බමුණු ගැහැවියෝ එපවත් හුන්නාය. ගයා නම් ගමෙහි ගම්වැසි බමුණු ගැහැවිගේ එපවත් අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසෙක හුන්හ. ඇතැමෙක් සාමීචි කථා කොට එකත්පසෙක හුන්හ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ රජ්ජුමාලාද, ඇගේ බැමිණියද පෙර භවයන්හි කරන ලද කර්මයන් විස්තර කොට වදාරා පැමිණි පිරිසට ගැළපෙන ධර්ම දේශනාවක් කළහ. එය අසා බැමිණිය ද එහි පැමිණි මහජනයාද රැස් වූ සියල්ලෝම තිසරණ සහිත ශීලයන්හි පිහිටියාහුය. ශාස්තෲන් වහන්සේ සැවැත්නුවරට වැඩමවූහ. බමුණු තෙමේ රජ්ජුමාලා දියණි තනතුරෙහි තැබීය. ඔහුගේ ලේලිය (ස්වාමිදුව) රජ්ජුමාලා දෙස ප්‍රිය ඇසින් බලමින් දිවි ඇති තෙක් මන වඩන සෙනෙහසින් ඇසුරු කළාය. රජ්ජුමාලා පසුකලෙක කලුරිය කොට තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. අප්සරාවෝ දහසක් ඇයට පිරිවර වූහ. ගැල් සැටක් පමණ බරැති දිව අබරණින් සැරසුනු ඇය නන්දන වන ආදියෙහි මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත්තීන් අනුභව කරමින්, සතුටින් යුතුව හැසිරෙන්නීය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහ මුගලන් ස්ථවිරයෝ දේව චාරිකාවෙහි යෙදෙන්නේ මහත් වූ දිව්‍යානුභාවයෙන් ද, මහත් වූ දිව්‍ය ඍද්ධියකින්ද බබළන්නා වූ ඇය දැක ඇය විසින් කරන ලද පුණ්‍යකර්මයන් විචාළේය.

දේවතාවිය, යම්බඳු වූ ඔබ මනස්කාන්ත වූ වර්ණයෙන් යුතුව සිටින්නෙහි. එබඳු වූ ඔබ විවිධ ලෙස අත් පා චලනය කරමින් සොඳුරු වූ තාලයකට අනුව නටන්නෙහිය.

එබඳු වූ ඔබ නැටීමෙහි යෙදෙන කල්හි අවයවයන්ගෙන් හැම අයුරින්ම සවන් පිනවන්නා වූ ද මන පිනවන්නා වූ ද, දිවසළුවල ශබ්ද පැතිරී යයි.

එබඳු වූ ඔබ නැටුමෙහි යෙදෙන විට අයවයන්ගෙන් හැමවිටම මන පිනවන්නා වූ දිව්‍යමය සුවඳක් හමා යන්නේ ය.

කයෙන් ගිලිහෙන්නා වූ කිසියම් ශීර්ෂ පළඳනාවක් වේද, ඔබේ ඒ ශීර්ෂ පළඳනාවේ ඝෝෂාව පංචාංගි තූර්ය නාදය මෙන් ඇසේ.

ඔබගේ ශීර්ෂාභරණයන් වාතයෙන් සෙලවේද, වාතයෙන් දන්ව කම්පනය වේද, ඒවායේ ඝෝෂාව පංචාංගික තුර්ය නාදය මෙන් ඇසේ.

ඔබේ හිසෙහි මනා සුවඳැති වූ මනරම් වූ මෙබඳු මල් මාලා පවතීද ඒවා මංජුස්‍යක නම් දිව්‍යා වෘක්‍ෂය මෙන් සියලු දිසාවන් සුවඳවත් කරයි.

දේවතාවිය, මිනිස් බව ඉක්මවූ රූපයෙන් යුතුව ඔබව පෙනෙන්නෙහිය. ඔබේ සිරුරෙන් පිරිසිදු සුවඳ ආඝ්‍රාණය වන්නේ ය. මෙය කවරනම් කර්මයක ප්‍රතිඵලයක්ද? මේ මා විසින් ප්‍රශ්න කරනු ලැබේ. එය මා හට කියන්න.

එහි හත්‍ථ පාදෙ ච විග්ගය්හා අත් පා හා විවිධ ආකාරයන්ගෙන් ප්‍රයෝජනයට ගෙන මල් මිටි මල් ඇඳිලි (දෝත මතට ගත් මල්) මල් අතු ආදිය මවා පෙන්වන්නාක් මෙන් අත් පා ආදී අවයවයන්ගේ අභිනයන් දැක්වීමෙන්, විවිධ ආකාරයට අත් පා යොදවන යන අර්ථයි. ‘ච’ යන්නෙන් ශාඛාවන් ශාඛා අභිනයන් මවා පෙන්වීම යන්න ගැනේ. නච්චතී නටන්නෙහිය. යාත්‍වං යම්බඳු වූ ඔබ කියන ලද පිළිවෙළ අනුව නැටීම කරන්නෙහිය යන අර්ථයි. සුප්පවාදිතෙ සොඳුරු නාදයන් පවත්නා කල්හි ඔබේ නැටුමට එයද සුදුසුවන බැවින් වීණා බටනළා තාලම්පට බෙර ආදිය වාදනය වන පංචාංගික තූර්ය යොදාගැනීම යන තේරුමයි. සෙස්ස පෙර විමානවත්‍ථු කථාවෙහි කියන ලද පරිදිම වේ.

මෙසේ තෙරුන් විසින් ප්‍රශ්න කරන ලදුව ඒ දේවතා තොමෝ තමාගේ පෙර භවය පිළිබඳව මෙසේ විස්තර කරයි.

මම පෙර ගයා නම් ගමෙහි බමුණාගේ දාසිය වූයෙමි. පින් මද වූ භාග්‍ය හීන වූ මා ‘රජ්ජුමාලා’ නමින් හැඳින්වූහ.

බැණ වැදීම්වල ද, වධ දීම්වල ද, තර්ජනය කිරීම්වල බැරෑරුම් අධික වූ ද අවස්ථාවේ කළය ගෙන දිය ගෙන ඒම සඳහා නික්මී ගියෙමි.

මගින් බැහැරව කළය තබා, වනලැහැබට ගියෙමි. මම මෙහිම මිය යන්නෙමි. මට මේ ජීවිතයෙන් කවර ඵලයක්දැයි සිතා.

දැඩි මළපුඩුවක් තනා රුක් මුලක තබා වනය ඇසුරු කරන කවරෙකු හෝ වෙත්දැයි එතැන සිට දිසාවන් බැලුවෙමි.

මම එහිදී රුක් මුල වැඩ උන්නා වූ ධ්‍යාන වඩන්නා වූ, කිසි බියක් නැත්තා වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ, මුලු ලොවටම හිතසුව සලසන්නා වූ මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ දුටුවෙමි.

කවරෙක් මේ වනය ඇසුරුකොට වෙසෙත්ද, මනුෂ්‍යයෙක්ද, නොහොත් දේවතාවෙක්ද යනුවෙන් ඒ මා තුළ සංවේග සහිත වූ අද්භූත වූ ලොමුදැහැමක් හෙවත් බියක් ඇතිවිය.

පැහැදීම ඇතිකරන්නා වූ, පැහැදීමට යොමුවිය යුතු වූ, කෙලෙස් නමැති වනයෙන් නික්මී නිවනට පැමිණියා වූ, උන්වහන්සේ දැක මේ නම් එසේ මෙසේ කෙනෙක් නොවේ යයි මගේ මනස ප්‍රසන්න වූයේය.

මේ වනාහි රකින ලද ඉඳුරන් ඇති ධ්‍යාන වැඩීමෙහි ඇලුනා වූ, බැහැරට විසිර නොයන සිත් ඇති සියලු ලෝවැස්සන්ට හිතවත් වූ, බුදුරජාණන් වහන්සේ වන්නාහ.

මිසදිටුවන් බියට පත් කරන්නා වූ, ගුණයෙන් නුවණින් සමානයෙක් නැත්තා වූ, ගුණවතුන් ඇසුරු කරන්නා වූ, සිංහයෙකු වැනි වූ මේ බුදුන්වහන්සේ දිවුල් මලක් මෙන් දැකීම දුර්ලභය.

ඒ තථාගතයන් වහන්සේ ‘රජ්ජුමාලාවෙනි’යි මෘදු වචනයෙන් කථාකොට තථාගතයන් වහන්සේ සරණ යන්නැයි මට කීය.

මම දොස් රහිත වූ අරුත්බර වූ, පිරිසිදු වූ, රළු නොවූ, මෘදු වූ කන්කලු වූ, සියලු දුක් දුරලන්නා වූ ඒ වචන අසා.

යෝග්‍ය වූ සිත් ඇත්තියක් ද, පැහැදුනා වූ තැනැත්තියක් ද, පිරිසිදු මනස් ඇත්තියක් ද බව දැන මුළු ලොවටම හිතවත් තථාගතයන් වහන්සේ මට අනුශාසනා කළහ.

මෙය දුක යයි ද, මෙම දුක ඉපදීමේ හේතුව යයි ද එම දුක නැතිකිරීම දුක්ඛ නිරෝධ යයි ද, එය නැතිකිරීම සඳහා දුක නැතිකිරීමේ මාර්ගයේ ගමන් කළයුතු යයි ද, මා හට දේශනා කළ සේක.

අනුකම්පා කරන්නා වූ ද, අවවාද දීමෙහි සහ විනයනයේ ද දක්‍ෂ වූ තථාගතයන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටියා වූ මම මරණයෙන් තොර වූ ශාන්ති ස්ථානය වූ පරලොවක් නැත්තා වූ නිර්වාණ පදයට පැමිණියෙමි හෙවත් මාර්ගඵලවලට පැමිණියෙමි.

එබඳු වූ මම තෙරුවන් කෙරෙහි ප්‍රසාදයෙන් ද, තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් ද යුතුව ඒ පිළිබඳව චංචල නොවී සත්‍යාවබෝධය නමැති මූලයෙන් හටගත් ශ්‍රද්ධාව නිසා බුදුරදුන්ගේ ඖරස දුහිතෘවක් ලෙස විසුයෙමි.

ඒ මම බියෙන් තොර බැවින් ක්‍රීඩා කරමි. ප්‍රීති වෙමි. සතුටට පත් වෙමි. දිව්‍යමය වූ මල්මලා දරමි. මධුමද්දව පානය කරමි.

මාගේ මේ පිබිදීම සිදුකරන්නා වූ තූර්යයෝ හැටදහසක් ඇත. ආලම්බරය, ගග්ගය, භීමය, සාධුවාදීය, සංසයය. අප්සරාවෝ ද

පොක්‍ඛණ, සුඵස්සය, වීණාය, මොක්‍ඛාය, නන්දාය, සුනන්දාය, සොණදින්නාය, සුචිම්භිකාය, අලම්බුසාය, මිස්ස කෙසිය, පුණ්ඩරීකාය, අතිචාරුණිය, එණි ඵස්සාය, සුඵස්සාය, සුභද්දාය, මුදුවාදිනීය යන මේ අප්සරාවෝ ද,

ප්‍රබුද්ධ වූ අප්සරාවන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ ලෙස සිටින්නා වූ අන්‍ය වූ අප්සරාවෝ ද යන සියලුම දේවතාවියෝ නියම කල්හි මා වෙත පැමිණ ආමන්ත්‍රණය කරත්.

සත්‍ය ලෙසම අපි නටමු. ගයමු. ඇත්තෙන්ම සතුටින් සිටිමු. මෙය වූ කලී නොකළ පින්ඵල නොවේ. කරන ලද පින්වල විපාකයි.

තිදසපුර වැසි දෙවියන්ගේ රමණිය වූද, ශෝක නැතිකරන්නා වූද, මහා වනය මෙහි වෙයි. නොකළ පින් ඇති අයට මෙහි හෝ පරළොව හෝ සුවයක් නැත්තේ ය.

සැපය වූ කලී පින් කළවුන් හටම මෙලොවදී ද පරලොවදී ද ලැබේ. පින්කළ දෙවිවරු හා එක්වීමට කැමැත්තවුන් විසින් බොහෝ කුසල් කළයුතු වේ. පින් කළ අය ස්වර්ගයේ දී සම්පත්තියෙන් යුක්ත වී සතුටට පත්වෙති.

මිනිසුන් විසින් දක්‍ෂිණෙය්‍ය වූ, පින් කෙත් සඳහා ආකර වූ, තථාගතයන් වහන්සේලා මිනිසුන් සඳහාම උපදිත්. ඒ තථාගතයන් වහන්සේලා අබියස පුණ්‍ය කර්මයක් සිදුකරන දායකවරු ස්වර්ගයෙහි දී සතුටට පත්වෙති.

එහි විස්තර දාසී පුරෙ අහං ආසිං පෙර පුර්ව භවයෙහි මම ගෙදරම උපන් දාසියක වීමි. එහිදී කවුරුන්ගේ ගෙදරට අසන්නේ නමි. ගයායං බ්‍රාහ්මණස්ස යනු ගයා නම් පෙදෙස එක් බ්‍රාහ්මණයකුගේ යනුයි. ‘හ’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි. අප්පපුඤ්ඤං භාග්‍යය අඩු පින් නැති. අලක්‍ඛිතා සිරිමත් බවින් තොර වූ, කාලකණ්ණි වූ, රජ්ජුමාලා මං විදුං කෙස්වලින් අල්ලාගෙන ඇදීම්, තල්ලු කිරීම් දුකින් මිදීම සඳහා හිස මුඩු කළ කල්හි නැවත ද ඒ සඳහාම හිසෙහි බඳින ලද රැහැන් කොනක් නිසා ‘රජ්ජුමාලා’ යන නමින් මිනිස්සු මා හැඳින්වූහ.

වධානං පහරදීම් පිළිබඳ, තජ්ජතාය බිය කිරීමෙන් හා තර්ජනය කිරීමෙන්, උක්කතා වැරදි ක්‍රියාවෙන් දොම්නස් ඉපිදවීමෙන්, උදකභාරියා දිය ගෙන ඒමට දිය ගෙන එන්නී ලෙස මෙහි පෙනී සිටී යන අදහසයි.

විපථෙ නියම මාර්ගය නොවන තැනෙක - මාර්ගයෙන් ඉවත්වී යන අර්ථයි. ක්‍වත්‍ථො කො අත්‍ථො - කවර අර්ථයකින්.

දළ්හං පාසං කරිත්‍වානා ස්ථිර වූ නො කැඩෙන්නා වූ මළපුඩුවක් තනා අසුම්භිත්‍වාන පාදපෙ ගසේ කරුවක එල්ලී සිටින සේ ගසෙහි තබා තතො දිසා විලොකෙසිං කොනු ඛො වනමස්සිතො යම්කිසි විධියකින් මගේ මරණයට බාධා විය හැකි, කිසියම් අයෙක් පිවිස හෝ සිටිත් ද යන අදහසයි.

සම්බුද්ධං යන ආදිය එදා ඇය එවැනි නිශ්චයක් නොමැති කල්හි වුවද, ස්වභාව වශයෙන් සලකා කියන ලදී. එහි අර්ථය තමා විසින්ම මනාව අවබෝධ කළයුතු - සියල්ල අවබෝධ කළ බැවින් සම්මා සම්බුද්ධං නම් වේ. මහා කරුණාවෙන් අඩු හා වැඩි ආදී භේදයන්ගෙන් බිඳී ගිය මුළු ලොවටම ඒකාන්ත වශයෙන් හිතවත් බැවින් සබ්බලොකං යන වචනය යෙදේ. දෙලොවම අවබෝධ කරගත් බැවින් මුනි නම් වේ. හිඳගැනීම් වශයෙන් ද, කෙලෙස් රැස්කිරීම් වශයෙන් ද පහදා දීමක් නැති බැවින් ද, නිසින්නං යි යෙදේ. අරමුණක් අනුව ධ්‍යාන වැඩීමෙන් ද ලක්‍ෂණයක් අනුව ධ්‍යාන වැඩීමෙන් ද යන අදහස සඳහා ඣායන්තං යි යෙදේ. බෝමුල්හිදීම බියට හේතූන් සියල්ල සිඳලූ හෙයින්, කොතැනින් හෝ බියක් නොඑන බැවින්, අකුතො භයං යි යෙදේ.

සංත්‍වගො නම් දුකට බිය වීම් සහිත වූ නුවණයි. එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දර්ශනයෙන්ම ඇයට ඇතිවිය.

පාසාදිකං පැහැදීම ඇතිකොට, දෙතිස් මහපුරිස් ලකුණු අසූ අනනු ව්‍යඤ්ජන, ඛ්‍යාමප්‍රභා කේතුමාලාලංකාර යන මේ ලක්‍ෂණයන්ගෙන් හාත්පසින්ම ප්‍රභේද ඇතිකරවන, තමන්වහන්සේ ශරීර ශෝභාවෙන් ද යුත් රූපකාය දර්ශනය කරගැනීමෙහි යෙදුනේ ජනතාවගේ ප්‍රසාදය මනා අයුරින් වර්ධනය වේ යන අදහසයි. පසාදනීයං දශබලය, චතුර් වෛශාරද්‍ය, ෂඩ් අසාධාරණ ඤාණ, අටළොස් වැදෑරුම් වූ බුද්ධ ධර්මය ආදී ආවේණික ධර්මයන්ගේ පටන් අප්‍රමාණ ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ධර්ම සමූහයෙන් තථාගතයන් පිළිබඳව පරීක්‍ෂා කරන ජනයාගේ පැහැදීමට හේතු වූ, ප්‍රසාදය ඇතිකරවන්නා වූ යන අර්ථයයි. වනා කෙලෙස් වනය මැඩ, නිබ්බාණ මාගතං තෘෂ්ණා රහිත බව වූ නිර්වාණයට පැමිණියා වූ, කීදිසො යම් ඒ කෙනෙක් බොහෝ දෙනා.

අර්හත් මාර්ගය රැකගැනීම සඳහා මනස සයවැනි කොට වූ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ ආරක්ෂිත බව ගුත්තින්‍ද්‍රිය නම් වේ. රහත් ඵලයෙහි හා ධ්‍යානයෙහි ඇති කැමැත්ත ඣානරතො නම් වේ. එහෙයින්ම බැහැර පවත්නා වූ රූප ආදී අරමුණුවලින් ඉවත් වූ අධ්‍යාත්මික විෂයන්හි ද නිර්මාණයෙහි ද, බැසගත් බැවින් යන අදහසින් අබ්හිග්ගතමාන සො යි කියනු ලැබේ. වැරදි ලෙස පිළිගෙන තිබෙන අදහස්වලින් මිදීමට ඇති බිය නිසා වැරදි අදහස් සහිත මිසදිටු බියට පත්විය යුතු බැවින් නොහොත් ඔවුන් හට බිය උපදවන බැවින් යන අදහසින් භය භෙරවො. වැරදි දෙයට සිත යොමුකරගෙන සිටින්නවුන් ළංවිය නොහැකි බැවින්, කෙසේ හෝ ආසන්න විය නොහැකි යන අදහසින් දුරාසදො දුල්ලභං මෙය දුර්ලභ යන අදහසයි. දස්සනාය දැකීමට පවා පුප්ඵ ඔදුම්බරං යථා යම් සේ වනාහි දිඹුල් ගසෙහි මල් හටගැනීම දුර්ලභ බැවින්, ඒ දර්ශනය කවදා හෝ සැබෑ ලෙස සිදුවන්නේද එසේ එබඳු උතුම් පුද්ගලයෙකු දැකගැනීම සිදුවේය යන අරුතයි.

සො තථාගතො මුදුහි වාචාහි මෘදු වචනයෙන්. රජ්ජුමාලෙහි මං ආලපිත්‍වා රජ්ජුමාලා යයි මා අමතා සරණං ගච්ඡ තථාගතං තථාගතයන් සරණ යන්න යයි මං අවොච මට කීයේය.

තාහං ඒ මම. ගිරං වචනය. නෙලං දොස් නැති - අත්‍ථවතිං අර්ථයෙන් යුක්ත වූ, අර්ථ සහිත වූ, ඒකාන්ත වශයෙන් හිතවත් වූ වචන නිසා, පිරිසිදු බව නිසා යන අර්ථයේ සූචිං යෙදේ. රළු බවින් තොර වූයේ යන අදහසින් සණ්හං හික්මිය යුතු පුද්ගලයන් මෘදුභාවයට පත්කරවන බැවින් මුදුං යනු වේ. ඇසීමට ප්‍රියය යන අදහසින් වග්ගු සබ්බසොකා අනූදනං, ඥාතීන්ගේ විනාශය ආදී වශයෙන් හටගන්නා සියලු ශෝකයන් දුරුකිරීමේ වචන අසා ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇත්තියක වූයෙමි. දානකථා ආදිකොට ඇති මේ සියල්ල නෛෂ්ක්‍රම්‍යය කෙරෙහි සිත උනන්දු කරවා එහි ආනිසංස දැක්වීම් වශයෙන් කරන ලද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අනුපිළිවෙළ කථාව සඳහා කීය. ඒ නිසා ‘කල්ල චිත්තඤ්ච මං දත්‍වා’ යන්න කීය.

එහි කල්ලචිත්තං යනු ක්‍රියාවෙහි යෙදිය යුතු සිත ඉහත පැවැත්වූ දේශනාවෙහි දී ශ්‍රද්ධාවෙන් තොරවීම නම් වූ චිත්ත දෝෂයන් නැති බැවින් කර්මය දැනගෙන සිටීමේ සිත යයි හැඳින්වෙන සිත වනාහි භාවනා කිරීමට යෝග්‍ය වූ සිතය යන අර්ථ ඇත්තේ වේ. ඒ නිසා පසන්න සුද්ධ මානසං යන්න කීය. එහි පසන්නං යනු ශ්‍රද්ධාව නැතිකමින් තොරවීමයි. සුද්ධමානසං යනු කාමච්ඡන්‍ද ආදියෙන් තොරවීම නිසා මෘදු වූ සිතක් ඇති බව ද, නීවරණ රහිත වූ සිතක් ඇති බව ද කියවේ. අනුසාසිං අනුසාසනා කළේය. සාමුක්කංසික ධර්ම දේශනාවෙන් සහ ක්‍රියාත්මක භාවයෙන් සසරෙහි නැවැත්ම සඳහා උපදෙස් දුන්හ. ඒ නිසාම ඉදං දුක්‍ඛං ආදිය කීහ. මේ අනුශාසනා කරන ආකාරය දැක්වීමයි.

එහි ඉදං දුක්‍ඛන්ති මං අවොච මේ තණ්හාව දුරුකරන්නා වූ ත්‍රෛභූමක ධර්ම ස්වභාව වූ, දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යයයි. මට කීයේය. අයං දුක්‍ඛස්ස සම්හවො මේ කාම තණ්හාදී වූ තෘෂ්ණාවන් තුනයි. තෘෂ්ණාව වූ කලී යම් පරිද්දෙකින් දුක්ඛයාගේ උපදීම, ඇතිවීම දක්වයි. දුකට හේතුව වශයෙන් සමුදය ආර්ය සත්‍යය වදාළහ. අයං නිරොධො මග්ගො දුක නිවීමේ මාර්ගයයි. අසංඛත ධාතු වූ නිර්වාණයයි. දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යයයි. අන්ත දෙකින් වෙන්වීමේ ස්වභාවයයි. අන්ත දෙක දුරු කිරීමයි. අඤ්ජසො එය නිර්වාණගාමී ප්‍රතිපදාව බවයි. අමතොගධො මග්ගො මේ සතර ආර්ය මාර්ගයන් දෙසීම පිළිබඳව සම්බන්ධයයි. පිළිවෙළයි.

කුසලස්ස අවවාද දීමෙහි හික්මවිය යුත්තන් හික්මවීමෙහි දක්ෂ වූ තැනැත්තහුගේ ප්‍රමාද රහිත ප්‍රතිපත්තියෙන් හෝ එය මස්තකප්‍රාප්ත වීමෙන් නිවැරදි තැනැත්තහුගේ ඔවාදංහි අහංඨිතා අනුශාසනා ලැබ ශික්‍ෂාවන් තුන සම්පූර්ණ කිරීමෙන් සත්‍යය මනාව අවබෝධ කරගැනීමෙන් කියන ලද පරිදිම අවවාදයෙහි පිහිටියාය. එහෙයින් ‘අජ්ඣගා අමතං සන්තිං නිබ්බාණං පද මච්චුතං’ යනුවෙන් කීය. එය අවවාදයෙහි පිහිටීමට හේතුවන කියමනකි. යම් තැනැත්තියක් නිත්‍ය ලෙසට මරණයෙන් තොර බැවින් අමතං යන තත්ත්වයට ද සියලු දුක් සන්සිඳවූ බැවින් සන්තිං යන තත්ත්වයට ද අවබෝධ කරගත් නිර්වාණයේ හේතුවෙන් අච්චුතං නිබ්බාණ පදං අජ්ඣගා යන තත්ත්වයට ද පැමිණ ඇය ඒකාන්තයෙන් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටියා නම් වෙයි.

අවට්ඨිතා පෙමා දැඩි භක්තිය රත්නත්‍රයෙහි නිශ්චල වූ ප්‍රසාදයි. හෙවත් ස්නේහය කුමක් නිසාද යත්, දස්සනෙ අවිකම්පීනී භාග්‍යවතුන් වහසේ සම්මා සම්බුද්ධයහ. ධර්මය ස්වාක්ඛාතය. සංඝයා මනාව පිළිපන්නාහ යන මේ සම්‍යක් දර්ශනයෙහි නොසෙල්වෙන්නීය. කවුරුන් විසිනුත් සෙල්විය නො හැකි වන්නේමය. මූල ජාතාය සද්ධාය ‘ඉතිපිසො භගවා අරහං’ යනාදියෙන් සම්මා සම්බුදුන් කෙරෙහි ද ‘ස්වාක්‍ඛාතො භගවතා ධම්මො’ යනාදියෙහි ධර්මය කෙරෙහි ද ‘සුපටිපන්නො භගවතො සාවක සංඝො’ යනාදියෙන් ශ්‍රාවක සංඝයා කෙරෙහි ද, සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීම නම් වූ මූලයෙන් හටගත් මූලික ශ්‍රද්ධාව ඇති මම කම්පනයට පත් නොවන්නේය. එහෙයින්ම ධීතා බුද්ධස්ස ඔරසා බුදුරදුන්ගේ ඖරස දුහිතෲවක් වන්නේමය.

සාහං රමාමි එබඳු වූ මම එකල්හි ආර්ය ජාතියෙන් දැන් දෙව්ලොව ඉපදීමට පැමිණ මාර්ගයෙහි ඇල්මෙන් ද ඵලයෙහි ඇල්මෙන් ද සතුටට පත් වෙමි. කාම ගුණයෙහි ඇලීමෙන් ක්‍රීඩා කරමි. මොදාමි සතුටු වෙමි. තමන්ට දොස් පැවරෙන බිය පහව ගිය බැවින් අකුතොභය යන්න යෙදේ. මධු මද්දවං මීපැණි නම් වූ මෘදු කාරකය නැටුම් ගැයුම් කරන කල්හි, ශරීරයටද කටහඬටද මෘදු බව ගෙන එයි. මෘදු බව ගෙන එන සුවඳ සුගත් සඳහා ‘මධු මාධව’ යයි සමහරු කියති. ක්‍රීඩාවේ ආරම්භයේ පටන් ක්‍රීඩාවේ නිමාව දක්වා හෝ ක්‍රීඩා කරන කල්හි ක්‍රීඩාව සඳහා හෝ මධුපානය කරන බව කීමයි.

පුඤ්ඤක්‍ඛෙත්තා නමාකරා දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ පුණ්‍ය ක්‍ෂේත්‍ර වූ ආර්යයන් හට මාර්ග ඵලස්ථානයක් වූ ආර්ය සංඝයාට උත්පත්ති ස්ථානය තථාගත නම් වේ. යම් පින් කෙතක් සංඝ රත්නයක්. යත්‍ථ යන්නෙන් කියවේ.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහ මුගලන් තෙරණුවෝ තමන් විසින් ද දේවතාවිය විසින් ද කියන ලද මේ කථා පුවත මිනිස් ලොවට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග කීයේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය අර්ථෝත්පත්තිය කරගනිමින් පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්මය දෙසූහ. එම දේශනාව මහාජනයාට සාර්ථක විය.

රජ්ජුමාලා විමාන වර්ණනාව නිමියේ ය.

සතරවෙනි වර්ගය සමාප්තයි.

ස්ත්‍රී විමාන වර්ණනා