6. විහාරවිමානවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

6. විහාරවිමාන වර්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන යනුවෙන් විහාර විමාන වස්තුව ආරම්භ වේ. මේ එහි උත්පත්ති කථාවයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවන විහාරයේ වාසය කරන සේක. ඒ දවස්වල විශාඛා මහා උපාසිකා තොමෝ එක්තරා උත්සව දිනයක උයනෙහි සංචාරය සඳහා සහායිකාවන් හා සේවකයන් විසින් උනන්දු කරන ලදුව මනාව ජලස්නානය කොට, සුවඳ විලවුන් ගල්වා, රජ බොජුන් වළඳා නවකෝටියක් අගනා මේ පළඳනාව පැළඳ පන්සියයක් පමණ සහායිකාවන් විසින් පිරිවරන ලදුව මහා සම්පත්තීන්ගෙන් යුක්තව ගෙයින් නික්ම උයන දෙසට යන්නී මෙසේ සිතුවාය. බාල දැරියන්ට සුදුසු වූ මේ නිෂ්ඵල ක්‍රියාවෙන් මා වැන්නන්ට කවර ඵලයක්ද, මා විහාරයට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුණගැසී, ආර්ය ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දැක, උන්වහන්සේලා වඳින්නෙම් දහම් අසන්නෙම්, නම් වඩාත් සුදුසු නොවන්නේද? මෙසේ සිතා විහාරයට ගොස් මහාලතා පළඳනාව ගලවා දාසියකගේ අතට දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එකත්පස්ව හුන්නීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇයට දහම් දෙසූහ.

ඕ තොමෝ බණ අසා භාග්‍යවතුන් වැඳ පැදකුණු කොට, මන වඩන භික්‍ෂූන් ද වැඳ විහාරයෙන් නික්ම මදක් දුර ගොස් ‘දාසිය ආභරණ පළඳින්නෙම්, එම ආභරණ ගෙනෙව’යි කීවාය. ඒ දාසිය එය පොදියක් කොට බැඳ විහාරයෙහි තබා ඒ ඒ තැන්වල ඇවිද ආපසු යන කල්හි එය (මහලිය පළඳනාව) විහාරයේ අමතකව දමා ගිය බැවින්, උත්තමාවියනි, මට එය අමතකව විහාරයේ ආවෙමි. මා දුවගොස් ගෙන එන තෙක් නවතිනු මැනවිය කීවාය. එසේ කියා නවත්වාලනු කැමති වූවාය. විශාඛා තොමෝ දාසියෙනි, එයම විහාරයේ අමතකව ආයේ නම් එය විහාරයේම ප්‍රයෝජනය සඳහා පරිත්‍යාග කරන්නෙමියි විහාරයට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවී තම අදහස පැවසුවාය. ස්වාමීනි, මෙය විකුණා විහාරයක් තනවන්නෙම් අනුකම්පා කොට පිළිගනු මැනැවියි ඉල්ලා සිටියාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තුෂ්ණිම්භාවයෙන් ඉවසූ සේක.

විශාඛාවෝ ඒ පළඳනාව සඳහා නවකෝටි එක් ලක්‍ෂයක් වැයකොට මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ මගින් කර්මාන්ත පාලකයකු මෙහෙයවා ඔහු ලවා මනාව බෙදන ලද බිත්ති, කණු, දෙපස සමවන සේ යොදා නොනැස් නම් යට ලී, පරාල, යොදා කර්ණිකාව සහිත මුදුනක් ඇතිවැ දොර කවුළු තරප්පු පේළි ආදියෙන් සමන්විතවැ මනහර ලෙස කාමර බෙදා රමණීය වූ දැව කර්මාන්ත මනාව නිමකොට, සුදුහුණු පිරියම්කොට, ශෝභන ලෙස කරන ලතා ලතා කර්ම මාලා කර්මයන්ගෙන් සරසා, සිනිඳු ලෙස මැණික්මය ලෑලි වැනි ප්‍රවර බිමට අල්ලා, දෙව් විමනක් වැනි බිම් මහළෙහි පන්සියයක් කාමර ඇතිව, උඩුමහලේ හිස පන්සියයක් කාමර ඇතිව, කාමර දහසකින් යුත් ආවාසයක් කරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ. භික්‍ෂු සංඝයාගේ වාසය සඳහා සුදුසු මහත් ප්‍රාසාදයක් ද කරවා එයට පිරිවර ප්‍රාසාද දාහක් කරවා, අමතරව කුටි සක්මන්මළු, මණ්ඩප ආදියද කරවා නව මාසයකින් විහාර කර්මාන්තය නිමා කරවීය. එසේ නිමා කරවා විහාර පූජාව කරවා තම සහායිකාවන් සමග විහාරයේ උඩු මහලට නැග එහි ඓශ්වර්යය දැක හටගත් සොම්නසින් සහායිකාවන් කැඳවා ‘මෙබඳු ප්‍රාසාදයක් කරවන්නා වූ මා විසින් යම් පිනක් ලබන ලද්දේ නම් ඒ පින ඔබලා අනුමෝදන් වන්න. ඔබලාට ප්‍රාප්ති දානය ලබාදෙන්නෙමි’යි කීවාය. ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇති සියල්ලෝම අනේ සාධු අනේ සාධු යි කියා අනුමෝදන් වූහ.

එහි එක්තරා ස්ත්‍රී උපාසිකාවක් ඒ ප්‍රාප්ති දානය විශේෂ වශයෙන් මෙනෙහි කළාය. ඕ තොමෝ නොබෝ කලකින් කළුරිය කොට තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. ඇගේ පුණ්‍යානුභාවයෙන් බොහෝ වූ කුටාගාර, උයන්වතු, පොකුණු ආදියෙන් යුතු සොළොස් යොදුන් දිග පළල ඇති උස ඇති යොදුන් සියයක් පැතිරෙන තමන්ගේ ප්‍රභාවයෙන් යුත් අහසෙහි හැසිරෙන මහත් වූ විමානයක් පහළ විය. ඇය යන්නේ නම් අප්සරාවන් දහසක් පිරිවරාගෙන විමානයත් සමගම යන්නීය. ඒ විශාඛා මහෝපාසිකා තොමෝ නිර්මාණරතී දෙව්ලොව ඉපිද සුනිර්මිත දිව්‍යරාජයන්ගේ අගමෙහෙසිය බවට පත්වූවාය. එකල්හි ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරණුවෝ දිව්‍යලෝක චාරිකාවේ යෙදෙන්නේ විශාඛාවගේ සහායිකාව තව්තිසාවේ දී සමුවී ගාථා මගින් ඇගෙන් පහත සඳහන් ප්‍රශ්න ඇසීය.

දේවතාවිය, යම්බඳු වූ ඔබ මෙහි සිටින්නෙහිද? ඒ ඔබ මනස්කාන්ත වර්ණයෙන් යුතුව, සියළු දිශාවන් බබුළුවමින් ඕසධී නම් තාරකාව මෙන් සිටියේය.

නැටුමෙහි යෙදෙන්නා වූ ඒ ඔබගේ අංගෝපාංගයන්ගෙන් හැම අයුරින්ම කන්කළු වූ මනරම් වූ දිව්‍ය ශබ්දයෝ නික්මෙති.

නැටුමෙහි යෙදෙන්නා වූ ඒ ඔබගේ අංගෝපාංගයන්ගෙන් හැම අයුරින්ම මනා සුවඳ ඇති මනරම් වූ දිව්‍යමය වූ සුවඳ වහනය වන්නෝය. කයෙන් ගිලිහෙන්නා වූ ඔබගේ යම් ශීර්ෂ පළඳනාවක් වේද, ඒවායේ ඝෝෂාව පංචාංගික තූර්ය නාද ඝෝෂා මෙන් ඇසේ.

ඔබගේ ශීර්ෂාභරණයෝ වාතයෙන් සෙලවේද, වාතයෙන් දැඩිව කම්පනය වෙත්ද, ඒවායේ ඝෝෂාව පංචාංග තූර්ය ඝෝෂා මෙන් ඇසේ.

ඔබේ හිසෙහි මනා සුවඳැති මනරම් වූ යම්බඳු මල්මාලා පවතීද ඒවා මංජුසා නම් දිව්‍ය වෘක්‍ෂය මෙන් සියලු දිශාවන් සුවඳවත් කරයි.

දේවතාවිය, අන් අයට ඒ පිරිසිදු සුවඳ ආඝ්‍රාණය කරවන්නෙහිය. මෙය කවරනම් කුසල කර්මයක විපාකයක්ද යන බව මම ප්‍රශ්න කරමි. එහි විස්තර මා හට කියන්න.

තෙරණුවෝ මෙසේ ප්‍රශ්න කළවිට ඒ දෙව්දුව මෙසේ පිළිතුරු දුන්නීය.

අනුරුද්ධ හිමියනි, සැවැත්නුවර මගේ සහායිකාව විශාඛාව සංඝයා සඳහා මහා විහාරයක් කරවීය. මා හටද ප්‍රිය වූ ඒ මන්දිරය දැක එහි පැහැදී එහි පින් අනුමෝදන් වීමි.

මාගේ ඒ හුදු පුණ්‍යානුමෝදනාවෙන් පමණක්ම ලබාගන්නා ලද අද්භූත වූ දර්ශනීය වූ විමානය මගේ සෘද්ධි බලයෙන් හාත්පසින් සොළොස් යොදුනක් අහසේ ගමන් කරයි.

ප්‍රමාණානුකුල වූ කොටස් වශයෙන් බෙදන ලද්දා වූ මාගේ කුටාගාර නිවාසයන් හාත්පසින් යොදුන් සියයක් දීප්තිමත්ව බබළයි.

මත්ස්‍යයන්ගෙන් ගැවසී ගත් රන්වැල් පිරී පවත්නා මෙහි ඇති මගේ පොකුණු ද, පැහැදිලි ලෙස ප්‍රසන්නව පවතී.

එහි නොයෙක් රත් නෙළුම් මල්, සුදු නෙළුම් මල් පිපී විසිරී ඇත්තාහ. සිත්කලු වූ වාතයෙන් කම්පිත වූ සුවඳ හමා ගෙන යයි.

දඹ, කොස්, තල්, පොල් ආදී නානා වෘක්‍ෂ වර්ග සහිත උයන්වතු නිවාස සීමාව තුළම රෝපිත වී ඇත.

නොයෙක් තූර්ය භාණ්ඩයන්ගෙන් ඝෝෂා සහිත වූ, අප්සරාවන් සමූහයා විසින් ඝෝෂා කරන ලද්දා වූ විමානයෙහි වෙසෙන මා යමෙක් සිහිනෙන් හෝ දකින්නේ ද, ඒ තැනැත්තා පවා සතුටට පත්වන්නේය. හෙවත් සම්පත්ලාභියෙක් වන්නේ ය.

අභූත වූ දර්ශනීය වූ හාත්පසින් බබළන්නා වූ මෙවැනි විමානයේ මාගේ පුණ්‍ය ක්‍රියාවන් නිසාම පහළ විය. එබැවින් පින් කිරීම කළ යුත්තේමය.

එහි සාවත්‍ථියං මය්හං සධී භදන්තෙ සංඝස්ස කාරෙසි මහා විහාරං මෙහි භන්තෙ යනු අනුරුද්ධ ස්ථවිරයන් සඳහා කියන ලදී. සාවත්‍ථියං යනුවෙන් සැවැත්නුවර සමීපයේ නැගෙනහිර දෙස අදහස් කරන ලදී. ‘මය්හං මම සචී’ යනු මගේ සහායිකා විශාඛා උපාසිකාවය. එම මහ උවැසිය සිව්දිගින් එන මහා සංඝයා උදෙසා රත්රන් (මුදල්) නවකෝටියක් පරිත්‍යාග කිරීමෙන් පූර්වාරාමය නම් සුවිශාල විහාරය කරවන ලදී. තත්‍ථප්පසන්නා අහුමානුමොදිං කටයුතු නිමකරන ලද එම විහාරය සංඝයා වෙත පවරා දෙන කල්හි විශාඛාව විසින් කරන ලද පින් අනුමෝදනාවෙහි දී ඇයට ප්‍රශංසා වේවා. පින් ලැබීමට සුදුසු වූ මා වෙතට පින් අනුමෝදන් කිරීම කරන ලද්දේ යයි සැලකීමෙන් ප්‍රසන්න සිත් ඇති වී රත්නත්‍රයෙහිද, කර්ම ඵලයෙහි ද උපදවාගත් පැහැදීම් ඇතිව එම පින් අනුමෝදන් වීමි. කථා වස්තුව සයෙන් සැලකීමේ දී ඇයගේ අනුමෝදනාවෙහි උදාර බව දැක්වීම පිණිස දිස්වා අගාරඤ්ච පියඤ්ච මෙතං යයි කීය. ගර්භ හෙවත් කාමර දහසක් ඇති අතිශයින් රමණීය වූ දිව්‍ය විමානයක් හා සමාන වූ ඒ මන්දිරයද විශාල වූ ප්‍රාසාදයද මා හට ප්‍රිය වූ බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා උදෙසා කරන ලද එබඳු මහත් වූ ධන පරිත්‍යාගය දැක එහි පින් අනුමෝදන් වීමි යන අදහසයි.

තායෙව මෙ සුද්ධානුමොදනායා කියන ලද පරිදි පිදිය යුතු පරිත්‍යාග කළයුතු දෙයක් නැති බැවින් හුදු තනිකර අනුමෝදනාවෙන්ම ලද්ධං විමානං අබ්භූතං දස්සනීයං මට පෙර මෙවැන්නක් නොවූ බැවින් එය අද්භූතය. හැම අයුරකින්ම යහපත් වූ බැවින් මේ විමානය දර්ශනීයය. එය මවිසින් ලබන ලදී. හිමිකරගන්නා ලදී. මෙසේ මේ විමානයේ අලංකාරවත් බව දක්වා, දැන් ප්‍රමාණයේ මහත්බව ද ප්‍රභාවයෙන් මහත් බව ද, භාවිතා කරන වස්තූන්ගේ සංඛ්‍යාවේ මහත් බව ද, හඳුන්වනු පිණිස සමන්තකො සොළස යොජනානි යන්න කියන ලදී. එහි ඉද්ධියා මම යනු මාගේ පුණ්‍ය සෘද්ධි බලයෙන් යන අදහසයි.

පොක්‍ඛරඤ්ඤො පොකුණු. පුථුලොම නිසෙවිතා දිව්‍යමය මසුන් විසින් ඇසුරු කරන ලද,

නානා පදුමසඤ්ඡන්නා සියපත් සහස්පත් ආදී භේද ඇති නානාවිධ රත් පියුම්, රතු කමල් ආදියෙන් පිරී ඇත්තා වූ, පුණ්ඩරීක සමො තතා නානාවිධ සුදු නෙලුම් මල් වලින් හාත්පස විසුරුවා හළ. නානාරුක්‍ඛා අරොපිමා - සුරභි සම්පවායන්ති රෝපණය කර ඇති නානා වෘක්ෂයන්ගෙන් සුවඳවත් වූ වාතය පවා ගෙන යයි.

සොපි සිහින දකින ඒ තැනැත්තා. විත්තො සතුටට පත් වූ.

සබ්බතො පභං හාත්පසින් බබළන්නා වූ, කම්මෙහි කර්ම නිමිත්ත ‘හී’ යනු නිපාත පදයකි. සිතුවිලිවල හෝ මතු මතු ඉපදීම්වල හෝ බහුලතාවය නිසා කම්මෙහි යයි කියන ලදී. අලං කළයුතු, කාතවෙ සිදු කිරීම්.

දැන් මීළඟට විශාඛාව උපන් තැන කියවනු කැමති තෙරුන් වහන්සේ,

තායෙ ච තෙ සුද්ධනුමොදනාය - ලද්ධං විමානං අබ්භූතං දස්සනීයං යා චෙව සාදාන මදායි නාරී - තස්සා ගතිං බ්‍රෑහි කුහිං උප්පන්නා

යා චෙව සා දාන මදාවි නාරී යම්කිසි දානයක පින් අනුමෝදන් වීමෙන්, ඔබ මෙවැනි සම්පතක් ලබා ගත්තෙහිද, ඒ දානය යම් කාන්තාවක් දුන්නාද, ඒ විශාඛා මහළපාසිකාව සඳහා කියන ලදී. මෙම දේවතාවිය ලවාම ඇගේ සම්පත් කියවනු කැමැත්තාහු එසේ හෙයින් තස්සා ගතිං බ්‍රෑහි කුහිං උප්පන්නා ඇය උපන් දෙව්ලොව, නැතිනම් ඇය උපන් ස්ථානය යන අදහසයි.

දැන් තෙරුන් වහන්සේ විසින් අසන ලද ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙන දේවතා වූ මෙසේ කීවාය.

ස්වාමීනි, යම් තැනැත්තියක් මාගේ මිතුරිය වූවාද, ඇය සංඝයාට මහා විහාරයක් කරවූවාය. අවබෝධ කරගත් ධර්මය ඇති ඇය දන් දුන්නාය. පසුව ඇය නිර්මාණරතී නම් දෙව්ලොව උපන්නාය.

එහි සුනිම්මිත දෙව්රජාණන්ගේ මෙහෙසිය වූ ඇගේ කර්ම විපාකය සිත ගැනීමටද නොහැක්කේය. විශාඛා නම් වූ ඇය කොහි උපන්නීදැයි අසන්නා වූ ඔබවහන්සේ මම සත්‍යය ප්‍රකාශ කළෙමි.

එහි විඤ්ඤාත ධම්මා අවබෝධ කරගත් ශාසන ධර්මය, චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය ඇත්තේය යන අර්ථයි.

සුනිම්මිතස්ස සුනිම්මිත නම් දිව්‍ය රාජයාගේ අචින්තියො කම්ම විපාක තස්සා විභක්තිය ලොප්කොට දක්වන ලදී. නිර්මාණරතී දෙව්ලොව උපන් මගේ ඒ මිතුරියගේ පුණ්‍ය කර්මයේ විපාකයෙන් හටගත් කුසල විපාක සිතන්නටවත් නොහැකි තරම් උසස් වේ. ප්‍රමාණ කළ නොහැකි වේ යන අර්ථයි. අනඤ්ඤථා පවත්නා ස්වභාවයෙන් වෙන් නොවූ ඇයගේ මෙම සම්පත්තිය කෙසේනම් දැනගත්තේද යත්, භද්‍රා වෙත පැමිණි සුභද්‍රා මෙන් විශාඛා දෙව්දුව මේ තැනැත්තිය සමීපයට පැමිණියාය.

දැන් දෙව්දුව අන් අයට පින් සමාදන් කරවීම් වස් ගාථා කීපයක් මගින් ධර්මය දේශනා කළාය.

එහෙයින් අන්‍යයන් ද සමාදන් කරවන්න. සංඝයාට උසස් ලෙස දන් දෙන්න. ප්‍රසන්න සිතින් යුතුව ධර්මය ශ්‍රවණය කරන්න. ලැබුණු මනුෂ්‍යත්මභාවය ඉතා දුලබ වූවකි.

රන්වන් සිරුරක් ඇති, බ්‍රහ්ම ස්වරයෙන් යුත් බුදුන්වහන්සේ යම් උතුම් මාර්ගයක් දෙසූ සේක්ද, එයම උතුම් මාර්ගය වේ. යම්බඳු පුද්ගලයන් කෙරෙහි දෙන දානය මහත්ඵල සහිත වේද එම සංඝයාට මනා ලෙස දන් දෙන්න.

බුද්ධාදී සත්පුරුෂයන් විසින් ප්‍රශංසා කරනු ලැබූ යම් පුද්ගලයෝ අටදෙනෙක් වේද, ඔව්හු නම්, සෝවාන් ආදී මාර්ග සතරට ද ඵල සතරටද පැමිණි අය, ඒ අටදෙන වෙති. ඔව්හු දක්‍ෂිණ ලැබීමට සුදුස්සෝය. ඒ උතුමන් කෙරෙහි දෙන දානය මහත් වූ ඵල සහිත වන්නේය.

ආර්ය මාර්ගයට පිළිපන් සතර දෙන, ඵලයෙහි පිහිටි සතර දෙනද යන සංඝයා ඍජු ප්‍රතිපත්ති ඇත්තාහූ, ප්‍රඥාවෙන් හා සීලයෙන් සන්සුන් වූවාහුය.

පුද පූජා කරන්නා වූ මිනිසුන් හට ද, පින් බලාපොරොත්තු වන සත්ත්වයන් හටද, පැවැත්ම සඳහා පින් කරන්නවුන්ටද සංඝයා කෙරෙහි දුන් දෙය මහත්ඵල වන්නේය.

මේ සංඝ තෙමේ උදාරය. උතුම් අරමුණුවලට යොමු වූ සිත් ඇත්තෝය. සාගර ජලය මෙන් මිණිය නොහැකි ගුණ ඇත්තෝය. බුද්ධශ්‍රාවක වූ මුන්වහන්සේලා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වූවෝ ලෝකය ආලෝකමත් කරමින් දහම් දෙසන්නාහුය.

යමෙකු සංඝයා උදෙසා දන් දෙන්නේ ද, උන්වහන්සේලාට මනා ලෙස දෙන ලද මනා ලෙස පුදන ලද්දේ ද, එම දානය උතුම් පූජාවක්ම වන්නේය. සංඝයා හට හිමි කරන්නා වූ සංඝයා වෙත පිහිටවන්නා වූ ඒ දානය මහත්ඵල වන්නේමය. ලෝකවිදූ සර්වඥයන් වහන්සේ විසින් වර්ණනා කරන ලද්දේ ද,

මෙවැනි වූ තමන් විසින් කරන ලද පූජාවක් නැවත සිහිපත් කරන්නා වූ යම් ඥානවන්තයෙක් ලෝකයෙහි වෙසෙත්ද, ඔව්හු මසුරුමල සම්පූර්ණයෙන් දුරුකොට පැසසිය යුතු තත්ත්වයට පැමිණෙත්.

තෙන හඤ්ඤෙහි තෙනහි+අඤ්ඤෙපි යන පද දෙකේ සන්ධියකි. තෙන ඒ කාරණයෙන් යන අර්ථයි. හි යනු නිපාතයක් පමණි. සමාදපෙථ සමාදන් වන සේ කියා සමාදන් වන ආකාරය දක්වනු පිණිස සංඝස්ස දානානි දදාථ සංඝයාට දන් දෙවු ආදිය කීය. අයෝග්‍ය වූ අවස්ථා අටෙන් තොර වූ මනුෂ්‍යත්මභාවය සඳහා සුදුල්ලභො ලද්ධො මනුස්සලාභො ලැබුණා වූ මනුෂ්‍යත්මභාවය ඉතා දුර්ලභ වූවකි යයි කියන ලදී. එහි අයෝග්‍ය වූ අවස්ථාවන් අට නම් අපාය තුන, අරූපී අසංඤී ලෝකය, ඈත පිටිසර දේශය, ඉන්‍ද්‍රියයන්හි විකල ස්වභාවය, නියත මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය හා අබුද්ධෝත්පාද කාලය යන මේවායි.

යං මග්ගං යෝග්‍ය වූ ස්ථානයක් විෂයෙහි දෙන ලද යම් දානයක් වේ නම්, එය මෙයින් අදහස් වේ. එය ඒකාන්තයෙන් සුගතියට පමුණුවන බැවින් සුගතිගාමී මාර්ගය නම් වෙයි. එය අපායගාමී මාර්ගයෙන් ද අනුගමනයෙහි අපහසු මාර්ගයන්ගෙන් ද වෙන් වූ අතිශයින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ස්වභාවයෙන් යුක්ත වන බැවින් එම මාර්ගයෙහි අධිපති බව දැනගෙන දෙන්නා වූ එම දානය වනාහි ශ්‍රද්ධාව හා හිරිය හෙවත් පවට ලජ්ජාවීම වැනි වූ දෙව්ලොව යන මාර්ගයයි කියනු ලැබේ. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී.

යම්බඳු වූ ශ්‍රද්ධාවත්, පාපයට ලජ්ජාවීමක්, කුසලයක් හා දන්දීමක් වේද, මේ ධර්මයෝ සත්පුරුෂයන් විසින් අනුගමනය කරන ලදහ. මෙය දිව්‍යමය වූ මාර්ගයයි කියති. මේ මාර්ගයෙන් දෙව්ලොවට පැමිණේ.

මෙහි එන ‘මග්ගාධිපති’ යන පාඨයට ආර්ය මාර්ගයෙහි ගියේ දෙවියන් සහිත වූ ලෝකයාට අධිපති වූ, ශාස්තෲන් වහන්සේ යන අර්ථය දැක්විය යුතු වේ. සංඝස්සි දානානි දදථා යනාදියෙන් නැවත ද, දක්‍ෂිණෙය්‍ය වූ ආර්ය සංඝයා විෂයෙහි දානය බෙදීමෙහි යොදවන්නාය යන අර්ථය කියන ලදී.

දැන් මීළඟට ඒ දක්‍ෂිණෙය්‍ය වූ ආර්ය සංඝයා කෙබඳු ස්වරූපයෙන් යුක්තදැයි දක්වමින් ‘යෙ පුග්ගලා අට්ඨ සතං පසත්‍ථා’ යන ගාථාව කියන ලදී. යෙ අනියම් බව දැක්වීමයි. පුග්ගලා සත්ත්වයෝ අට්ඨා උන්වහන්සේලාගේ සංඛ්‍යාව පිරිසිඳ දැක්වීම සිදු කෙරේ. ඒ සංඝයා වනාහි මාර්ගයට පිළිපන්නාහුද, ඵල සතරෙහි පිහිටියාහුද, වශයෙන් අටක් වේ. සතං පසත්‍ථා බුදු පසේබුදු මහ සවු යන සත්පුරුෂයන් විසින්ද, අන්‍ය වූ දෙව් මිනිසුන් විසින්ද ප්‍රශංසා කරන ලදහ. කුමක් හෙයින්ද යත්, උත්පත්තිය සමග ඇති වූ සීලාදි ගුණ යෝගයෙනි. සපු-මූණමල් ආදී පුෂ්පයන් හට සහජාත වූ වර්ණ හා සුගන්ධයන් ආදිය පවතින්නාක් මෙන්ම ආර්යයන් වහන්සේලාට ද සහජාත වූ සීල සමාධි ආදී ගුණයන් පවතී. එබැවින් උන්වහන්සේලා වර්ණ සුගන්ධ ආදියෙන් යුක්ත වූ මල් මෙන් සත්පුරුෂ වූ දිව්‍ය මනුෂ්‍යයන්ට ප්‍රිය වූවෝ ද, මනාප වූවෝ ද ප්‍රශංසා ලැබීමට සුදුස්සෝද වන්නාහ. එබැවින් ‘යෙ පුග්ගලා අට්ඨ සතං පසත්‍ථා’ යනාදිය කියන ලදී. ඒ පුද්ගලයෝ වනාහි සැකෙවින් සෝවාන් මාර්ගස්ථ, ඵලස්ථ, සකදාගාමී මාර්ගස්ථ ඵලස්ස, අනාගාමී මාර්ගස්ථ ඵලස්ථ, අර්හත් මාර්ගස්ථ ඵලස්ථා යනුවෙන් යුගල සතරක් වෙති. එබැවින් චත්තාරි එතානි යුගානි හොන්ති තෙ දක්‍ඛිණෙය්‍යා යනුවෙන් කියන ලදී. තෙ පෙර අනියම් වශයෙන් කියන ලද දෙය නියමකොට දැක්වීමයි. ඒ සියල්ලෝම කර්මය ද කර්මඵලය ද අදහා දිය යුතු දේ නම් වූ දක්‍ඛිණාවට (දක්ඛිණෙය්‍යං) සුදුසුය යනුවෙන් ‘දක්ඛිණෙය්‍ය’ යයි කියනු ලැබෙත්. ගුණ විශේෂයෙන් යෙදීම නිසා දානයේ මහත්ඵල බව ඇතිවීම නිසාද දක්ඛිණෙය්‍ය වෙති. සුගතස්ස සාවකා සම්මා සම්බුදුරදුන්ගේ දහම් ඇසීමේ අවසානයේ ආර්ය ජාතියෙහි උපදින පිණිස ඒ ධර්මශ්‍රවණය කරයි යන අදහසින් සාවකා යී යෙදේ. එතෙසු දින්නානි මහප්ඵලානි සර්වඥයන් වහන්සේ මෙම ශ්‍රාවකයන් කෙරෙහි පුදන ලද ස්වල්ප වූ හෝ දානයක් පිළිගැනීමෙන් එම දක්‍ෂිණාව උසස් තත්ත්වයට පත්වීමෙන් මහත්ඵල ඇතිවේ. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මහණෙනි, යම්තාක් සංඝයා හෝ සමූහයා හෝ වෙත්ද, ඒ අය අතරෙහි තථාගත ශ්‍රාවක සංඝයාට අග්‍ර වන්නාහුය යනාදී වශයෙන් කියන ලදී

චත්තාරොච පටිපන්නා මේ ආදිය පෙර කියන ලද අර්ථ ඇත්තේ වේ. එසේ සෙස්ස කියන ලද පිළිවෙළින්ම අර්ථාවබෝධ කරගත යුතු වේ.

මෙහිදී වනාහි ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ තෙරුන් විසින් තමන් විසින් ද දේවතාවිය විසින් ද කියන ලද කරුණු මිනිස්ලොවට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කියන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණු අර්ථෝත්පත්ති කොටගෙන පැමිණි පිරිසට දහම් දෙසූහ. ඒ දේශනාව මහජනයාට ප්‍රයෝජනවත් විය.

විහාර විමාන වර්ණනාව නිමියේ ය.