මධුපිණ‍්ඩිකසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

මධුපිණ්ඩික සූත්‍ර වර්ණනාව

එවම්මෙසුතං යනු මධුපිණ්ඩික සූත්‍රයයි. එහි මහාවනං හිමවත සමග එකට බැඳුනු, රෝපණය නොකොට තෙමේ ම හටගත් ස්වාභාවික වනය විසාලාවෙහි රෝපණය කොට හැදුණු හා ස්වයංජාතව හැදුණු මිශ්‍ර වනය මෙන් නොවේ. දිවා විහාරායාති දහවල් දවස සමවතින් විසීම පිණිස බෙලුවලට්ඨිකාය තරුණ බෙලි ගසේ දණ්ඩපාණි, ජරාවෙන් දුබලවීමෙන් දඬුගත් අත් ඇත්තේ නොවේ. මොහු තරුණ වියේ ප්‍රථම වයම්සේ සිටියේය. එහෙත් සැරයටියක් ගෙන ඇවිදීමේ කැමැත්ත නිසා රන්වන් වූ සැරයටියක් ගෙන හැසිරෙති. එහෙයින් දණ්ඩපානී යයි කියන ලදී. ජංඝා විහාරං කෙණ්ඩ විඩාව දුරලනු පිණිස, ශරීර සුවය සඳහා ඇවිදීමෙන් අනුචංකමානො අනුවිචර මානො ආරාම, වන, පර්වත ආදිය දැකීම සඳහා ඔබමොබ හැසිරෙන මෙතෙම, නිතර නික්මීම් ඇති හෙයින් එක් දිනක මෙසේ නික්ම ගියේලු. දණ්ඩමොලුබ්භා කෝටුව (සැරයටිය) ඉදිරියට දිගුකරගෙන යන ගොපලු දරුවකු මෙන්, සැරයටිය ඉදිරියෙහි තබා ඒ මත දෙඅත් පිහිටුවා පිටිඅත්ල හක්කෙන් විකා එකත්පස්ව සිටියේය.

කිං වාදී කවර දෘෂ්ටි ඇත්තේද? කිමක්ඛායී කුමක් කියන්නේද? මේ රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නොවැඳ, පිළිසඳර පමණක් මැ කොට ප්‍රශ්න විචාරයි. කුමක් හෙයින්ද? දේවදත්ත පාක්‍ෂිකයෙක් නිසාය. දෙව්දත්හු තමන් හමුවට පැමිණෙන්නන් තථාගතයන් කෙරෙහි බිඳුවයි. හේ මෙසේ කියත්ල. ශ්‍රමණ ගෞතමයෝ අපගේ කුලය සමගින් වෛරය, අපගේ කුලයේ වැඩීම දියුණුව නො ඉවසයි. සක්විත්තෙකු විසින් පරිභෝග කටයුතු මගේ නැගණියය ද අත්හැර දමා, මෝ නසීවායි නික්ම ගොස් පැවිදි විය. මාගේ බෑනා ද සක්විති බීජයකැයි දැන, අපගේ කුලයාගේ වැඩීම සංවර්ධනය නො රුස්සන්නේ, ඔහු ද විනාශ වේවා යි සිතා ළදරු කාලයේ ම පැවිදි කරවීය. මා වූ කලී ඔවුන්ගෙන් වෙන්ව පවතින්නට නොහැක්කේ පසුව පැවිදිවීමි. එසේ පැවිදි වූ දින පටන් මා පිළිබඳව සෘජු ඇස්වලින් නො බලයි. පිරිස් මැද කථා කරන්නේ ද මහා පොරවකින් පහර දෙන්නාක් මෙන් දෙව්දත් අපායේ උපදිනෙකි යනාදිය කියමිනි. මේ ආදී වශයෙන් මේ රජු ද දෙව්දතුන් විසින් බිඳවන ලද්දකි. එහෙයින් එසේ නොවැඳ සිටියේය.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම්සේ මේ රජ මගෙන් ප්‍රශ්න විචාරන්නේ පිළිතුරු නොදී සිටියේ යයි කියන්නට ඔහුට නුපුළුවන් වේද? යම්සේක් දෙන ලද පිළිතුරෙහි අර්ථය මොහුට නො වැටහේද? එසේ සුදුසු කොට කිය යුතු යයි සිතා යථාවාදි ඛො ආදිය වදාළේය.

එහි න කෙනචි ලොකෙ විග්ගය්හ ලොවෙහි කිසිකෙනෙකු සමග විරුද්ධ ග්‍රහණයෙන් යුත් කථාවක් නො කෙරේද? විවාද නො කෙරේද? තථාගතයෝ ලෝකයා සමග විවාද නො කෙරෙති. එසේ ජනයාද තථාගතයන් අනිත්‍යයයි කී කල, නිත්‍ය යයි කියමින් ද, දුක් ය, අනාත්මය, අශුභය කී කල සුවය, ආත්මය, ශුභය යයි කියමින් විවාද කෙරෙති. එහෙයින් වදාළහ. නාහං භික්ඛවෙ ලොකෙන විවදාමි ලොකො ච ඛො භික්ඛවෙ මයා විවදති මහණෙනි, මම ලෝකයා සමග විවාද නො කරමි. එහෙත් ලෝකයා මා සමග විවාද කෙරේ. න භික්ඛවෙ! ධම්මවාදී කෙනචි විවදති - අධම්මවාදී ච ඛො භික්ඛවෙ විවදති මහණෙනි, ධර්මාදී තෙම කිසිවකු සමග විවාද නො කෙරෙයි. මහණෙනි, අධර්මවාදීහු විවාද කෙරේ. යථා යම් කරුණෙකින් කාමෙහි වස්තු කාමයගෙන් ද, ක්ලේශ කාමයන්ගෙන් ද, තං බ්‍රාහ්මණං ඒ ක්‍ෂීණාශ්‍රව බ්‍රාහ්මණයා අකථං කථිං සැක රහිත වූවහු ඡින්න කුක්කුච්චං විපිළිසර කුකුස හා අත් පා කුකුසද, සිඳිනා ලද බැවින් පහ වූ සැක ඇත්තාහු, භවා භවෙ නැවත නැවත භවයෙහි, නොහොත් හීන ප්‍රණීත භවයෙහි, ප්‍රණීත වූ භවය වෘද්ධියට පැමිණියේ ‘අභව’ යයි කියයි. සඤ්ඤා ක්ලේස සංඥා, ක්ලේශයෝම මෙහි ‘සඤ්ඤා’ නාමයෙන් කියන ලද්දේය. එහෙයින් යම් කරුණකින් කාමයන්ගෙන් වෙන් වී වාසය කරන්නා වූ, ලෝකයෙහි විවාද රහිත වූ ඒ ක්ෂීණාශ්‍රව බ්‍රාහ්මණයා කෙරෙහි ක්ලේශ සංඥාවෝ නො නැගෙත් ද නො පිබිදෙත් ද ඒ කාරණය මම දනිමි යනු මෙහි අදහසයි. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන්ගේ ක්ෂීණාශ්‍ර භාවය දැක්වූ සේක.

නිල්ලොත්‍වො බැහැර කොට, ක්‍රීඩා කරවා, තිවිසාධං රේඛා තුනක් ඇති, නළාටිකං නළල රැළිගන්වා, නළලෙහි ඉරි තුන දක්වමින් දණ්ඩ මොලබ්භ සැරයටිය පෙළා, තදින් සැරයටිය පොළවේ ඇන ගියේය යන අදහසයි.

අඤ්ඤතරො නමින් අප්‍රකට වූ එක් මහණෙක්, ඔහු ගැළපීමෙහි දක්‍ෂයෙකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් ‘යම් සේ දණ්ඩපානී තෙම නො දනී ද එපරිද්දෙන් මා විසින් කියන ලදැයි’ වදාළ කල්හි කවර කරුණකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොදතහැකි පරිද්දෙන් ප්‍රශ්නය වදාරණ ලදදැයි මැනවින් ගලපා, භික්‍ෂු සංඝයා හට මේ ප්‍රශ්නය ප්‍රකට කරන්නෙමියි දසබලයන් අයැද, හුනස්නෙන් නැගිට සිවුර ඒකාංශකොට, ඇඟිලි දසය එක්කොට දොහොත්මුදුන් දී ඇඳිලි බැඳ, කිංවාදි භන්තෙ භගවා යනාදිය කීහ.

යතො නිදානං මෙය භාව නපුංසකය. යම් කරුණකින්, යම් කරුණක් ඇති කල්හි යන අර්ථයි. පපඤ්ච සඤ්ඤානි තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි ප්‍රපඤ්ච යන සමග යෙදුනු සංඥාවෝ, සංඥා නාමයෙන් තෘෂ්ණාදී ප්‍රපඤ්චයෝමැ කියන ලදී. එහෙයින් ප්‍රපඤ්ච කොට්ඨාසයෝ යනු මෙහි අර්ථයි. සමුදා චරන්ති පවතිත්. එත්‍ථ චෙ නත්‍ථි අභිනන්‍දි තබ්බං ද්වාදශායතන සංඛ්‍යාත වූ යම් කරුණක් ඇති කල්හි ප්‍රපඤ්ච සම්ප්‍රයුක්ත වූ සංඥා කොට්ඨාශයෝ පවතිද්ද? මෙහි එක ආයතනයක ද, සතුටුවිය යුත්තක්, කිය යුත්තක්, ඇතුළත් කරගත යුත්තක් නැත යන අර්ථයි. (මම ය මාගේ යයි ගත යුත්තක් නැත යන අර්ථයි) එත්‍ථ චෙ නත්‍ථි අභිනන්‍දිතබ්බං මම ය මාගේ යයි සතුටුවිය යුත්තක් අභිවදි තබ්බං මම ය මාගේ යයි පැවැතිය යුත්තක්, අජ්ඣෙසෙ තබ්බං ඇතුළත්ව ගිල අවසන්කොට ගතයුත්තක් (නැත) මෙයින් මෙම ආයතන විෂයයෙහි තෘෂ්ණාදීන්ගේ නො පැවැත්මම කියති. එසවන්තො මේ සතුටුවිය යුතු බව පැවැතිය යුතු බව ආදිය නැති බවම රාගානුසයන්ගේ අන්තය ය. සියලුතැන්හි මෙම ක්‍රමයයි.

දණ්ඩදාන යනාදියෙහි යම් චේතනාවකින් දඬු ගනී ද එය ‘දණඩ දාන’ නමි. යම් චේතනාවකින් ආයුධ ගනී ද පරාමර්ශ කෙරේද ඒ චේතනාව සත්‍ථදාන නමි. මුදුන් පැමිණියේ කලහ නමි. විවිධ එල්බගැනීම්වලට පැමිණියේ විග්ගහ නමි විවිධ වාදයට පැමිණියේ විවාද නමි. ‘තෝ තෝ’ යයි වචන පැවැත්තේ තුවං තුවං නමි. ප්‍රිය බව ශුන්‍ය කිරීම පෙසුඤ්ඤ නමි. අයථා ස්වභාවය වූ බොරු කියා ද ඕ මුසාවාද නමි.

එත්‍ථෙ තෙ මේ දොළොස් ආයතනයන්හි, කෙලෙස් උපදනාහු මේ දොළොස් ආයතනයන් ඇසුරුකොට උපදිති. නිරුද්ධ වන්නාහු ද දොළොස් ආයතනයන්හිම නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ යම්තැනෙක උපන්නාහුද එහිම නිරුද්ධ වෙති. ඒ මේ කාරණය සමුදය සත්‍ය ප්‍රශ්නයෙන් පැහැදිලි කළ යුතුය.

‘සා ඛො පනෙසා තණ්හා කත්‍ථ උප්පජ්ජ මාතා උප්පජ්ජති! කත්‍ථ නිවිසමානා භිවිසති’ උපදනා වූ මේ ත්‍රිවිධ තෘෂ්ණාවෝ කොතැන්හි උපදීද? නැවත නැවත පැවතීම වශයෙන් පිහිටා සිටින්නී කොතැන පිහිටා සිටී ද? ‘යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං එත්‍ථෙසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති - එත්‍ථ නිවිසමානා නිවිසති කිඤ්චි ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං චක්ඛුං ලොකෙ පියරූපං සාතරූප ලෝකයෙහි යම්කිසිවක් ප්‍රිය වූ ස්වභාව ඇත්තේ ද? මනාප වූ ස්වභාව ඇත්ද? උපදනා වූ මේ ත්‍රිවිධ තෘෂ්ණාව මේ ප්‍රිය වූ මනාප වූ ස්වභාවයෙහි උපදී. පැවතීම වශයෙන් පිහිටා සිටින්නේ මෙහි පිහිටා සිටී. ලෝකයේ එබඳු වූ ප්‍රිය ස්වභාවය මනාප ස්වභාවය කුමක්ද? ඇස ලෝකයේ ප්‍රිය ස්වභාවය මනාප ස්වභාවය මධුර ස්වභාවය ඇත්තේ වේ යනාදී වශයෙන් දොළොස් ආයතනයන්හිම ඒ තෘෂ්ණාවගේ උපත ද විපත ද කියන ලදී. යම් පරිද්දෙකින් තෘෂ්ණාව දොළොස් ආයතනයන්හි ඉපිද, නිර්වාණයට පැමිණ නිරුද්ධ වූවාහු ද, යළි ආයතනයන්හිම නිරුද්ධ වීයයි කියන ලදී. එපරිද්දෙන් මේ ලාමක අකුසල ධර්මයෝ ආයතනයන්හි නිරුද්ධ වේයයි දතයුතුය. නොහොත් යම් මේ සතුටින් පිළිගන්නා වස්තුවල අභාවයම රාගානුසයාදීන්ගේ කෙළවර යයි ලබන ලද ව්‍යවහාර ඇති, නිර්වාණයෙහි ලාමක අකුශල ධර්මයෝ ඉතිරි නැතිවම නිරුද්ධ වෙත්. යමක් යමක් යම්තැනෙක නැද්ද, එය එතැන්හි නිරුද්ධ වූයේ නම් වේ. ඒ කාරණය නිරෝධ ප්‍රශ්නයෙන් දැක්විය යුතුය. දුතියජ්ඣාන සමාපත්තස්ස විතක්ක විචාර වචී සංඛාර පටිප්පස්සද්ධි හොන්ති දුතියධ්‍යාන සමාපත්තියට පැමිණීමෙන් විතර්ක විචාර, වචී සංඛාර කෙළෙස් බර හැරීම සිදුවේ ආදිය.

සත්‍ථු චෙව සංවණ්ණිතො ශාස්තෲන් වහන්සේ විසින් ද පසස්නා ලන්දේය. විඤ්ඤූනං මෙය කරණාර්ථයෙහි සාමි වචනයි. පණ්ඩිත වූ සබ්‍රම්සරුන් විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද්දේය යන අදහසයි. පහොති හැකිවෙයි.

අතික්කම්මෙව මූලං අතික්කම්ම ඛන්‍ධං හරය නම් මුලෙහි හෝ කඳෙහි හෝ වන්නේ ද එය ද ඉක්මවා යන අර්ථයි. එවං සම්පදමිදං මෙසේ සම්පත් ඇත්තේ, මෙබඳුය යන අර්ථයි. අතිසිත්‍වා ඉක්මවා - ජානං ජානාති දතයුත්තම දනී. පස්සං පස්සති දැක්ක යුත්තම දකී. යම්සේ ඇතැම් කෙනෙක් විපරීත වැ ගන්නේ දන්නේත් නොදනීද? දක්නේත් නො දකීද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එසේ නො වෙති. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහී දක්නා සේක් දනිති. දක්නා සේක් දකිති. එය මේ කෘත්‍යයෙහි මගපෙන්වන්නා යන අර්ථයෙන් චක්ඛුභූතය. විදීත කරණාර්ථයෙන් ඤාණභූතය. අවිපරීත ස්වභාව අර්ථයෙන් සද්ධර්මය පවත්වන හෙයින් හෝ සිතින් සිතා වචනයෙන් දේශනා කළ ධර්මයම වන්නේ යයි ධම්මභූත නම්ය. ශ්‍රේෂ්ඨ අර්ථයෙන් බ්‍රහ්මභූත ය. තව ද ඇසක් මෙන් වූයේ චක්බුභූත ය. මෙසේ මේ පදයන් ගේ අර්ථ දතයුතු. ඒ මේ (සිව්සස්) දෙසන හෙයින් වත්තා ය. පවත්නා හෙයින් පවත්තා ය. අර්ථය වඩ වඩාත් පැහැදිලි කර දැක්වීමෙහි සමත් හෙයින් අත්‍ථස්ස නින්නෙතා ය. නිවන් අවබෝධය පිණිස පිළිවෙත දක්වන්නේ නුයි අමතස්සදාතා ය.

අගරුකත්‍වා නැවත නැවත යාඥා කරන්නේ ම ගරුකරන්නේ නම් වේ. තමන්ගේ ශ්‍රාවක පාරමී ඤාණයේ සිට, මහමෙර පතුලෙන් වැලි නගන්නෙකු මෙන් නො දත හැකි කොට කියන්නේ ද ගරු කරන්නේ නම් වේ. එසේ නො කොට අප විසින් නැවත නැවත යඥා නො කරවා අපට පහසුවෙන් දතහැකි ලෙස වදාළ මැනැවැයි කියන ලද්දේ වේ.

යං ඛො නො ආවුසො මෙහි කිසිවක් ඇත. කියයුතු වන්නේ නමුත්, ඒ භික්‍ෂූන් ද තමන් සමග ඇසුරු කරන්නෝ ‘යං ඛො නො’ යි කීහ. යම්හෙයකින් උද්දේශය ද ඔවුනට උදෙසන ලද ද, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නැවත තෙරුන්ට ද ඒ භික්‍ෂූන්ට ද භාග්‍යවත්හු ම වෙත්ද? එහෙයින් භගවා යන පදය සඳහා මෙසේ කීය. යම්සේ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තොපට සැකෙවින් යම් උද්දේසයක් උදෙසා යන අර්ථයි.

චක්ඛුඤ්චාවුසො ආදියෙහි අර්ථය මෙසේය. ඇවැත්නි, ඇලීමේ හේතුවෙන් චක්‍ෂු ප්‍රසාදය ද, අරමුණු ස්වභාවයෙන් චතු සමුට්ඨානික රූපයන් ද නිසා චක්‍ෂුර් විඤ්ඤාණය උපදී. තිණ්ණං සංඝාති ඵස්සො ඔවුන් තිදෙනාගේ එක්වීමෙන් ස්පර්ශය උපදී. ඒ ස්පර්ශය නිසා සහජාතාදි වශයෙන් ඵස්ස පච්චයා වේදනා ස්පර්ශය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන වේදනාව උපදී. ඒ වේදනාව පිළිබඳව යම් අරමුණක් වෙදෙති විදී ද? තදෙව සඤ්ඤා තොමෝ ඒ අරමුණම හැඳින ගනී. සංඥාව යම් අරමුණක් හැඳින ගනී ද, තදෙව විතර්කය ඒ අරමුණම විතර්ක කෙරේ. විතර්තකය යමක් විතර්ක කෙරේද? ප්‍රපඤ්චය ඒ අරමුණම ප්‍රපඤ්ච කෙරේ. තතො නිදානං මේ චක්ඛු රූපාදී කරණයන්ගෙන් පුරිසං පපඤ්ච සඤ්ඤා සංඛා සමුදාචරන්ති ඒ පමණ නොදන්නා ලද කාරණය ඇති පුරුෂයා ප්‍රපඤ්ච කොට්ඨාසයෝ මැඩපවත්වති. ඔහු පිළිබඳව පවතිත් යන අදහසයි.

එහි ස්පර්ශ - වේදනා - සංඥාවෝ, චක්‍ෂු විඥානය සහ සහජාත වූවෝ වෙති. විතර්කය වූ චක්ඛු විඤ්ඤාණන්තරාදී වූ සවිතක චිත්තයන්හි දතයුතු. ප්‍රපඤ්ච කොට්ඨාශයෝ තෘෂ්ණාදී ප්‍රපඤ්ච, ජවනය හා සහජාත වූවාහු වෙති. ඉදින් එසේ නම් කුමක් හෙයින් අතීතානාගත ග්‍රහණය කරන ලද ද? එසේ උපදින හෙයින්ය. දැන් යම්සේම චක්‍ෂුර් ද්වාරික වූ ප්‍රපඤ්චය ඇස ද, රූපය ද ස්පර්ශ වේදනා සංඥා විතර්කයන් ද නිසා උපන්නේ ද එපරිද්දෙන් අතීත වූ ද, අනාගත වූ ද, චක්‍ෂුර් විඥෙය වූ රූපයන්හි ඒ ප්‍රපඤ්චයා ගේ උත්පත්තිය දක්වන්නේ මෙසේ කීහ.

සොතඤ්චාවුසො ශ්‍රොත ආදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයමයි. සවන වාරයෙහි වනාහි මනං භවාංග සිත ධම්මෙ ත්‍රෛභූමක ධම්මාරම්මණය මනො විඤ්ඤාණං ආවර්ජනය හෝ ජවනය හෝ මෙනෙහි කොට ගත් කල්හි ස්පර්ශය වේදනාව සංඥාව විතර්කය යන මොව්හූ ආවර්ජනය හා සහජාත වූවාහු වෙති. ප්‍රපඤ්චය ජවන සහජාත වෙයි. ජවනය ගත් කල්හි ආවර්ජනය සහිත වූ භවාංගය ‘මන’ නම් වෙති. නැවත ස්පර්ශාදී සියල්ලෝම සහජාත වූවාහු වෙති. මනෝද්වාරයෙහි වනාහි යම් හෙයකින් අතීතාදී භේද වූ සියල්ලම අරමුණු වේද? එහෙයින් අතීතානාගත පච්චුප්පන්නෙසු යන මෙය සුදුසුමැයි.

මෙවිට වෘත්තය දක්වන්නාහූ සොවතාවුසො යී දේශනාව ආරම්භ කළහ. ඵස්ස පඤ්ඤත්තිං පඤ්ඤාපෙස්සති ස්පර්ශ නම් එක් ධර්මයක් උපදනේ යැයි මෙසේ ස්පර්ශ ප්‍රඥප්තිය පනවන්නේ ය. දක්වන්නේ ය යන අර්ථයි. සියලු තැන්හි මෙම ක්‍රමයයි.

මෙසේ මෙය ඇතිකල්හි මෙය වේයයි දොළොස් ආයතනයන්ගේ වශයෙන් සියළු වෘත්තය දක්වා, දැන් දොළොස් ආයතනයන්ගේ ප්‍රතික්‍ෂේප වශයෙන් විවෘත්තය දක්වන්නේ සො වතාවුසො චක්ඛුස්මිං අසතී යන දේශනාව ආරම්භ කළහ. එහි පෙර කී ආකාරයෙන් ම අර්ථ දතයුතු.

මෙසේ ප්‍රශ්නය විසඳා දැන් ශ්‍රාවකයකු විසින් ප්‍රශ්නය කියන ලදැයි නිසැක වූවාහු නොවවු. මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතාඥාන නමැති තුලාව ගෙන හුන් සේක. සිය කැමැත්තෙන්ම භාග්‍යවතුන් කරා මැ එළඹ නිසැක නැත්තෝ වවු යයි යොදවනු වෝ ආකංඛමානා ච පන යනාදිය කීහ.

ඉමෙහි ආකාරෙහි මේ කරුණු දැක්වීමෙන් ප්‍රපඤ්චයන්ගේ ඉපදීමට වෙනම කාරණයන්ගෙන් හා වෘත්ත විවෘත්ත කාරණයන්ගෙන් ද, ඉමෙහි පදෙහි මේ අක්‍ෂර කැටිකිරීම් මගින්, ඛ්‍යඤ්ජනෙහි වෙනම අක්‍ෂරයන්ගෙන්, පණ්ඩිතො උගත් බවින් සමන්විත වූයේ නොහොත් ධාතු කුසල, ආයතන කුසල, පච්චයකාර කුසල, කාරණා කාරණ කුසල යන සතර කාරණයන් පිළිබඳ දක්‍ෂයන් වූයේ මහාපඤ්ඤො මහත් වූ අර්ථයන්, මහත් වූ ධර්මයන්, මහත් වූ නිරුක්තීන්, මහත් වූ ප්‍රතිභාණයන් අවබෝධ කිරීමෙහි සමර්ථ වූ, මහා ප්‍රඥාවෙන් සමන්විත වූයේ, යථා තං මහා කච්චානෙන යම් සේ මහා කච්චායන හිමියන් විසින් කියන ලද ද එසේ ඒ සඳහා ‘තං’ යැයි කියන ලදී. යම් සේ මහා කාත්‍යායන තෙරුන් විසින් එය ප්‍රකාශ කරන ලද ද, මම ද එය එපරිද්දෙන් ම ප්‍රකාශ කරන්නෙමි යන අර්ථයි.

මධු පිණ්ඩිකං මහත් වූ උක්සකුරු ගුළියක්, බඳනා ලද අග්ගලා ගුලියක් හෝ ආසෙවනකං සමව වැගිරිය යුතු රස ඇති ගිතෙල්, පැණි, මී, හකුරු, ආදීන් අතුරෙහි, සමව යෙදු රස ඇති, චෙතසො (දහම් සිතිවිල්ලෙන්) සිතනසුලු වූ දබ්බජාතිකො පණ්ඩිත ස්වභාව ඇති, කො නාමො අයං මෙය (ආනන්ද) ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ඉතා සොඳුරුය, දශබලධාරීන් ගේ සියල්ල දන්නා නුවණින් ම මෙයට නාමය ගන්වන්නෙමි යි සිතා කීයේය. තස්මා යම් හෙයකින් මීපැණි බිඳුවක් මෙන් මිහිරිද? එහෙයින් මධුපිණ්ඩික පරියා යොත්‍ථෙවනං ධාරෙහි මධුපිණ්ඩික යන නම මැ ධරවයි වදාරයි. ඉතිරිය සියලු තන්හි ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේ මැයි.

මධුපිණ්ඩික සූත්‍ර වර්ණනාව නිමියේය.