9. යඤ‍්ඤසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

9. යඤ්ඤ සූත්‍ර වර්ණනාව

නව වැන්නේ - ථූණුපනීතානි ටැඹට (කණුවට) ගෙනෙන ලද්දාහු, ටැඹට ගැට ගසන ලද්දාහු වෙත්; පරිකම්මානි කරොන්ති මෙපමණකින් ඒ භික්ෂූන් විසින් රජුගේ ඇරඹූ යාගය (ගැන) තථාගතයන් වහන්සේට සැළ කරන ලදි. කුමක් නිසා රජතුමා විසින් මේ යාගය අරඹන ලද්දේ ද? නරක සිහිනයක් නැසීම පිණිස ය. එක් දිනක් රජතුමා සර්වාලංකාර ප්‍රතිමණ්ඩිත වූයේ උතුම් ඇතකු පිට නැගුනේ නගරයේ සැරිසරන්නේ කවුළුව ඇර බලන එක් ස්ත්‍රියක දැක ඇය පිළිබඳ සිතක් ඇති වූයේ එතැනින් ම නැවතී අන්තඃපුරයට පිවිස එක් පුරුෂයෙකුට එය පවසා “යව, ඇය සස්වාමික බව හෝ අස්වාමික බව දැන ගනුව” යි යැවී ය. හේ ගොස් ඇසී ය. ඕ තොමෝ “මගේ ඒ සැමියා වෙළෙඳ සැලෙහි සිටින්නේ ය” යි පෙන්වූවා ය. රාජ පුරුෂයා ඒ බැව් රජුට දැන්වී ය: රජතුමා ඔහු කැඳවා “මට උපස්ථාන කරව” යි කී ය. “දේවයිනි, මම උපස්ථාන කිරීමට නො දනිමි” යි කී කල්හි ද “උපස්ථාන කිරීම ගුරුවරයකු ළඟ උගත යුත්තක් නො වේ” යි බලාත්කාරයෙන් ආයුධ පුවරුව ඔහු ලවා අල්ලවා ගෙන උපස්ථායක කරවී ය. උපස්ථාන කොට නිවසට ගිය පමණින් ඔහු යළි කැඳවා “උපස්ථායකයා විසින් රජුගේ වචන (කියන දෑ) කළ යුතු ය. යව, මෙයින් යොදුනක් පමණ වූ තැන අපගේ හිස ධෝවනය කරන පොකුණක් ඇත. එයින් අරුණු වන් මැටි ද රතු උපුල් මල් ද ගෙන එව ඉදින් අද ම නො එන්නෙහි නම් තොපට රාජ දණ්ඩනය (නියම) කරමි” යි කියා යැවී ය. හේ රාජභය නිසා පිටත් ව ගියේ ය.

රජතුමා ඔහු ගිය කල්හි දොරටු පාලයා කැඳවා “අද හවස ම දොරටු වසා, මම රාජදූතයෙක්මි යි කියන්නවුන්ට වත් (දොරටු) නො අරිනු යි කී ය. ඒ පුරුෂයා මැටි ද උපුල් මල් ද ගෙන දොරටු වැසූ මොහොතේ ම පැමිණ බොහෝ (කරුණු) කියන්නේ වුව ද දොර (අරිනු) නො ලැබන අනතුරට (රාජදණ්ඩනයට) ඇති බියෙන් ජේතවනයට ගියේ ය. රජතුමා ද බලවත් පීඩාවෙන් මැඩුනේ ටික වේලාවක් හිඳගෙන සිටියි; ටික වේලාවක් සිටගෙන සිටියි; ටික වේලාවක් නිදයි; සිටින තැනක් නො ලබන්නේ ඒ ඒ තැන හිඳින්නේ ම වඳුරු නින්දෙන් නිදා ගනියි.

පෙර ද මේ නගරයේ ම සිටු පුත්‍රයෝ සතර දෙනෙක් පරදාර කර්ම කොට නන්දෝපනන්ද නම් ලෝකුඹු නිරයෙහි උපන්හ. ඔවුහු පෙන නගින කුඹයෙහි පැසවන්නාහු වසර තිස් දහසක් පහතට යමින් කළයෙහි පතුළට යති. වසර තිස් දහසක් උඩට එන්නාහු මතු පිටට එති. ඔවුහු ඒ දවස්හි ආලෝකය බලා තමන්ගේ පාපකර්මය පිළිබඳ වූ බියෙන් එක් එක් ගාථාවක් කියනු කැමැත්තෝ (එසේ) කීමට නො හැකි වෙමින් එක් එක් අකුරක් ම කීහ. එකෙක් ‘ස’ කාරය, එකෙක් ‘සො’ කාරය, එකෙක් ‘න’ කාරය, අනිකා ‘දු’ කාරය කී ය. රජතුමා ඒ නිරි සතුන්ගේ ශබ්දය ඇසූ වේලේ පටන් සුවයක් නො විඳිමින් රෑ ඉතිරි කොටස ගත කළේ ය.

අරුණ නැගි කල පුරෝහිතයා පැමිණ රජතුමාගෙන් සුවසේ නිදා ගැනීම ගැන විමසී ය. හේ “ආචාර්යයෙනි, සුවයක් කොයින් ද? යි කියා සිහිනෙන් මෙ බඳු ශබ්ද ඇසීමි යි පැවසී ය. බ්‍රාහ්මණයා “මේ රජුට මේ ස්වප්නයෙන් වෘද්ධියක් හෝ හානියක් හෝ නො වේ. එසේ වුවත් මොහුගේ ගෙහි යමක් ඇත් ද එය ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේටත් ගෞතම ශ්‍රාවකයන්ටත් වේ. බ්‍රාහ්මණයෝ කිසිවක් නො ලබත්. බ්‍රාහ්මණයනට භික්‍ෂාව උපයා දෙන්නෙමි’යි; “මහරජතුමනි, මේ සිහිනය බරපතළ ය. හානි තුනකින් එකක් පෙනේ. (එනම්) රාජ්‍ය අන්තරායක් හෝ වන්නේ ය. ජීවිත අන්තරායක් හෝ වන්නේ ය. වැස්ස හෝ නො වසින්නේ ය යි කී ය. “ආචාර්යයෙනි, කෙසේ නම් යහපතක් වන්නේ ද?” මහරජ, ආචාර්යයන් හා සාකච්ඡා කොට දැන ගැනීමට හැකි ය.” යනු මැනවි (ආචාර්යයන් හා) සාකච්ඡා කොට අපට යහපතක් කරව” යි,

හේ සිවිකා ශාලාවට බ්‍රාහ්මණයන් කැඳවා ඒ බැව් දන්වා, වෙන වෙන ම ගොස් මෙසේ කියන්නැයි කණ්ඩායම් තුනක් කළේ ය. බ්‍රාහ්මණයෝ පිවිස රජුගෙන් සුවසේ නිදා ගැනීම ගැන විමසූහ. රජතුමා පුරෝහිතයාට කී පරිද්දෙන් ම පවසා, කෙසේ යහපතක් වන්නේ දැයි විමසී ය. බ්‍රාහ්මණයෝ සර්ව පඤ්ච ශත (පන්සිය) යාගය මැද මේ කර්මයෙන් යහපතක් වන්නේ ය. මහරජ (පෙර) ආචාර්යවරු මෙසේ කියති යි පැවසූහ. රජතුමා ඔවුන්ගේ කථාව අසා නො සතුටට පත්ව ප්‍රතික්‍ෂේප නො කොට නිහඬ ව සිටියේ ය. ඉක්බිති දෙවන කණ්ඩායමේ බ්‍රාහ්මණයෝ ද පැමිණ එලෙස ම කීහ. පසුව තෙවන කණ්ඩායම ද (එසේ කළහ). ඉක්බිති රජතුමා ‘යාගය’ කරත්වා යි අණ කළේ ය. එතැන් පටන් බ්‍රාහ්මණයෝ වෘෂභ ආදි සතුන් රැස් කළෝ ය. නගරයෙහි මහා ඝෝෂාවක් ඇති විය. ඒ පුවත දැන මල්ලිකා දේවිය රජතුමා තථාගතයන් වහන්සේ වෙත යැවුවා ය. හේ ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ එකත් පස් ව සිටියේ ය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට “මහරජ, ඔබ මහ දවල් කොහි සිට එන්නෙහි ද? යි ඇසූහ. රජතුමා “ස්වාමීනි, අද මට සිහිනෙන් ශබ්ද සතරක් ඇසිණි. ඒ මම බ්‍රාහ්මණයන් විමසීමි. බ්‍රාහ්මණයෝ, මහරජ, සිහිනය බරපතළ ය. සර්ව පඤ්ච ශත යාගය යැද ප්‍රතිකර්ම කරමු යි (එය) අරඹන ලදී යයි කී ය. “මහරජ ඔබ විසින් අසන ලද ශබ්ද මොනවා ද?” හේ ඇසූ පරිදි දැන්වී ය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට කී සේක. “මහරජ, පෙර මේ නගරයෙහි ම සිටු පුත්තු සතර දෙනෙක් පරදාර කර්මයෙහි යෙදුනාහු නන්දෝපනන්ද ලෝකුඹු නිරයෙහි උපන්නාහු වසර සැට දහසක් මතුයෙහි ඉහළට නැඟුනාහ.

එහි එකෙක් -

“සට්ඨිවස්සසහස්සානි පරිපුණ්ණානි සබ්බසො නිරයෙ පච්චමානානං කදා අන්තො භවිස්සති”

මේ ගාථාව කියනු කැමැත්තේ විය. දෙවැන්නා -

“සොහං නූන ඉතො ගන්ත්‍වා යොනිං ලද්ධාන මානුසිං වදඤ්ඤූ සීලසම්පන්නො කාහාමි කුසලං බහුං”

මේ (ගාථාව) ය. තෙවැන්නා -

“නත්‍ථි අන්තො කුතො අන්තො න අන්තො පටිදිස්සති තදා හි පකතං පාපං මම තුය්හඤ්ච මාරිස”

මේ (ගාථාව) ය. සිවු වැන්නා -

“දුජ්ජීවිතමජීවිම්හා යෙ සන්තො න අදම්හසෙ විජ්ජමානෙසු භොගෙසු දීපං නාකම්හ අත්තනො”

මේ (ගාථාව) ය. ඔවුහු මේ ගාථා කීමට නො හැකි වූවෝ එක් එක් අක්ෂරයක් කියා එහි ම ගිලුනාහ. මෙසේ මහරජ, ඔවුහු-නිරිසත්ත්වයෝ කර්මානුරූප ව හඬ නැඟූහ. ඒ ශබ්ද ඇසීම් හේතුවෙන් ඔබට අයහපතක් හෝ යහපතක් හෝ නැත. මෙපමණ සිවුපාවුන්ගේ ඝාතන කර්මය නම් බරපතළ යයි, අපා බියෙන් බිය ගන්වා ධර්ම කථා පැවසූ සේක.

රජතුමා බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, “මොවුන් මුදවමි, මොවුනට ජීවිතය දෙමි, හරිත වන් තණ කොට කත්වා, සිසිල් දිය පානය කරත්වා. ඔවුනට සිසිල් වාතය හමාවා යි කියා, “යවු මුදා හරිවු” යි මිනිසුනට අණ කළේ ය. ඔවුහු ගොස් බ්‍රාහ්මණයන් පළවා හැර ඒ ප්‍රාණී සමූහාය බන්ධනයෙන් මුදා හැර නගරයෙහි ධර්ම භෙරිය පැවැත්වූහ.

ඉක්බිති රජතුමා බුදුන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි සිටින්නේ (මෙසේ) කී ය: “ස්වාමීනි, එක් රැයක් යාම තුනක් නම් වේ. මට අද රෑ දෙකක් එකට එකතු කළාක් මෙන් විය. (අරුණුවන් මැටි ගෙනා) පුරුෂයා ද එහි ම සිටිමින් (මෙසේ) කී ය: “ස්වාමීනි, යොදුන නම් ගව් සතරක් වේ. මට අද යොදුන් දෙකක් එකට එකතු කළාක් මෙන් විය’යි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “නිදිවරන්නකුට රාත්‍රියේ දිගු බව ප්‍රකට ය. ශාන්ත වූවෙකුට (විඩාවට පත්වූවෙකුට) යොදුන දිග බව ප්‍රකට ය. සසරට වැටුණු බාල පෘථග්ජනයාට අනමතග්ග සංසාර වට්ටය ඒකාන්ත ලෙස ම දීර්ඝ ය යි රජුත් ඒ පුරුෂයාත් නිරි සතුනුත් අරභයා ධම්මපදයේ මේ ගාථාව වදාළ සේක.

“දීඝා ජාගරතො රත්ති දීඝං සන්තස්ස යොජනං දීඝො බාලානං සංසාරො සද්ධම්මං අවිජානතං”

ගාථාවසානයේ දී ඒ ස්ත්‍රිය හිමි පුරුෂයා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේ ය. එතමත්‍ථං විදිත්‍වා මේ කාරණය දැන:

අස්සමෙධං පෙර රජ දවස ශස්‍යමේධය, පුරුෂමේධය, සම්මාපාස, වාචපෙය්‍ය යි සතර සංග්‍රහ වස්තුවක් විය. ඒවායින් රජවරු ලෝකයාට සංග්‍රහ කළහ. එහි නිපදවූ අස්වැන්නෙන් දහයෙන් කොටසක් ගැනීම ශස්‍ය මේධය නමි. ශස්‍ය (අස්වනු) සම්පාදනයෙහි බුද්ධිමත් බව යනු අරුත යි. මහා යෝධයනට මාස හයක් ආහාර වැටුප් දීම පුරුෂ මේධය නමි, පුරුෂයනට සංග්‍රහ කිරීමේ බුද්ධිමත් බව යන අරුත යි. දිළිදු මිනිසුන්ගෙන් ලිපි (ගිවිසුම්) ගෙන තුන් වසරක් පොළී රහිත ව දහස දෙදහස පමණ ධනය දීම සම්මාපාස නමි. එය මැනවින් මිනිසුන් බැඳ තබයි. හදවතෙහි බැඳ තබා ගත්තාක් මෙන් තබයි. එහෙයින් ‘සම්මාපාස’ යි කියනු ලැබේ. තාත (පුත) ‘මාතුල’ (මාමාණනි) ආදී ක්‍රමයට මුදු වචන පැවසීම වාචපෙය්‍ය නමි. ප්‍රිය වචන ඇත්තේ යනු අරුත යි. මේ සතර සංග්‍රහ මගින් සංග්‍රහ කරන ලද රට සමෘද්ධිමත් වෙයි, පොහොසත් වෙයි, බොහෝ ආහාර පාන සහිත, ක්‍ෂේම වූ අර්බුද නොමැති මිනිස්සු සතුටු වූවාහු. ප්‍රීිති වූවාහු දරුවන් උරෙහි නටවමින් දොරවල් නො වැසුවෝ ම කල් යවති. ගේදොරවල අගුලු නොමැති බැවින් මෙය ‘නිරග්ගල’ යි කියනු ලැබේ. මෙය පෞරාණික සම්ප්‍රදාය යි.

පසු කලෙක ඔක්කාක රජ සමයේ බ්‍රාහ්මණයෝ මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූත් මේ රාජ්‍ය සම්පත්තියත් පෙරළා දමා මුල් උදුරා දමා අශ්වමේධ, පුරුෂමේධ ආදී යාග පහ නම් කළහ. ඒවා අතර මෙහි අස්සං (අශ්වයා) “මෙධන්ති (නසත්) යි අස්සමෙධො; උසස් යාග දෙකකින් යාග කළ යුතු එක් විසි යාග ස්ථම්භයකට එක ම දවසක මද්දහනේ ගවයින් පස් දෙනෙකු මැරීමෙන් භීෂණය වූ, බිමත් මිනිසුනුත් හැර අවශේෂ සියලු සම්පත් පුදන යාගයට මෙය සමාන වචනයකි. පුරුෂයා මෙහි මරතියි = පුරිසමෙධ ය. භූමිය සහිත ව, උසස් යාග සතරකින් යාග කළයුතු, අශ්වමේධය පිළිබඳ ව කියන ලද ධනය පුදන යාගයට මෙය සමාන වචනයකි. සම්මං = යාග උපකරණ මෙහි බැඳ දමති යි (ගැට ගසති යි) සම්මාපාසො. දහවල් හි (ශම්‍යා) යාග උපකරණය වීසි කොට එය පතිත වූ ස්ථානයෙහි වේදිකාවක් තනා, එහා මෙහා ගෙන යා හැකි යාගස්ථම්භ ආදියෙන් (යුතු ව) සරස්වතී නදියෙහි එබී ලද ඉඩෙහි පටන් ප්‍රතිලෝම ලෙස (ආ පස්සට) යමින් යාග කළ යුතු යාගයට සමාන වචනයකි. වාජ (ශක්තිය) මෙහි පානය කරතියි = වාජපෙය්‍ය. එක් උසස් යාගයකින් (හා) සිවුපාවුන් දාහතකින් බෙලි කණුවක කෙරෙන පූජා දාහතක් යාග කළ යුතු යාගයට සමාන වචනයකි මෙය. මෙහි දොර අගුල් නැතැයි නිරග්ගලො. අශ්වමෙධ යාගයෙහි පවසන ලද භූමියත් මිනිසුනුත් සහිත ව උසස් යාග නවයකින් යාග කළ යුතු වූ ‘මේධ’ විකල්ප වූ සර්වමෙධ පර්යාය නාම වූ යාගයට සමාන වචනයකි. මහාරම්හා මහත් කෘත්‍ය, කළ යුතු මහත් දේ. සම්මග්ගතා මැනවින් පිළිපන් බුද්ධාදීහු: නිරාරම්හා ස්වල්පයෙහි පිහිටි - (හිරිහැර රහිත), අල්ප කෘත්‍ය; යජන්ති අනුකූලං කුලයක් පාසා යාග කරති. ආදි කාලීන පුරුෂයන් විසින් පිහිටුවන ලද නිතිපතා බත් දීම ආදි යමක් වේ ද එය අගමුල නො සිඳමින් මිනිස්සු දෙත් යනු අර්ථ යි.

නව වැනි සූත්‍රය යි.