9. වීණොපමසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

9. වීණොපම සූත්‍ර වර්ණනාව

නව වැන්නෙහි - යස්ස කස්සචි භික්‍ඛවෙ භික්‍ඛුස්ස වා භික්‍ඛුනියාවා = මහා කෙළෙඹියෙක් බොහෝ කෘෂිකර්මාන්ත කොට ශස්‍ය නිෂ්පාදනය කොට ගත්තේ නිවාස දොරටුවෙහි මණඩපයක් තනා (භික්ෂූ, භික්ෂූණී යන) උභතෝ සංඝයාට දන් පවත්වන්නේය. කෙසේ හෝ ඔහු විසින් උභතෝ සංඝයාට දුන් දානය නිසා තෘප්තිමත්වූ දෙපිරිස් අතර සෙසුජනයෝ ද තෘප්තිමත් වූවාහුමය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සාරාසංඛ්‍යයකට අධිකව පාරමිතාවන් පුරා බෝමැඩ දී සර්වඥතා ඥානයට පැමිණ, පැවැත්වූ උතුම් දම්සක් ඇත්තේ දෙව්රම් මහ වෙහෙරෙහි හුන්සේක් භික්ෂූ පිරිසට ද, භික්ෂූණී පිරිසට ද ධර්මදානය කරනුයේ වීණෝපම සූත්‍රය ඇරඹු සේක. ඒ සූත්‍රය ද දෙපිරිසක් සඳහා අරඹන ලද්දේ නමුදු සිවුපිරිසට ම විවෘතව පවතී. එබැවින් සියල්ලන් විසින් ම ඇසිය යුත්තේ ද, ඇදහිය යුත්තේ ද, අවබෝධ කොට ගෙන එහි අර්ථ රසය විඳගත යුත්තේ ද වෙයි.

එහි - ඡන්‍දො යන ආදියෙහි “ඡන්‍දො” යනු මුල් අවස්ථාවේ ඇති වූ දුබල තණ්හාවයි. එම බෙලහීන තණ්හාව පුද්ගලයකු පාලනය කිරීමට තරම් ශක්තිමත් නොවේ. නැවත නැවත උපදින බලවත් තෘෂ්ණාව රාගය නම් වෙයි. එම රාගය පුද්ගලයකු පාලනය කිරීමට තරම් ශක්තිමත් වේ. (පහර දීම් සඳහා) දඬු ගැනීම් ආදිය කිරීමට සමත් නොවූ මුලදී උපදින දුර්වල ක්‍රෝධය “දෝස” (ද්වේෂ) නම් වෙයි. (දඬු ගැනීම් ආදී) එබඳු දේ කිරීමට සමත්වූ නැවත නැවත උපදින්නා වූ බලවත් ක්‍රෝධය “පටිඝ” නම් වෙයි. “මෝහ” යනු මුලා වීම, දැඩි සේ මුලා වීම වශයෙන් උපන් අනුවණ බවයි. මෙසේ මෙහිදී (ඡන්‍ද, රාග, දෝස, පටිඝ, මෝහ යන) වචන පහකින් අකුසල මුල් තුන ගෙන හැර දක්වන ලදී. ඒවා ගනු ලැබූ කල්හි ඒවා මුල් කොට ඇති සියලුම ක්ලේශයෝ ගන්නා ලද්දාහු වෙත්. ඡන්‍ද, රාග යන පද දෙකින් ලෝභ සහගත සිතුවිලි අට ද, දොස, පටිඝ යන පද දෙකින් දොම්නස් සහගත සිතුවිලි දෙක ද, මෝහ යන පදයෙන් ලෝභ දෝස රහිත වූ උද්ධච්ච විචිකිච්ඡා සහගත සිතුවිලි දෙක ද ගන්නා ලදී. මෙසේ දොළසක් වූ සියලුම චිත්තෝත්පාදයෝ දක්වන ලද්දාහුය. සභයො = කෙළෙස් සොරුන්ගේ වාසස්ථානයක් බැවින් බිය සහිත වූයේ සප්පටිභයො = වධ බන්‍ධන ආදීන්ගේ හේතුවෙන් බිය ඇත්තේ සකණ්ටකො = රාගාදිය හේතුවෙන් කටු සහිත වූයේ,

සහගණෙ = රාගය ග්‍රහණය කර ගැනීම් ආදියෙන් “සගහණො” (හෙවත් ග්‍රහණ සහිත) වූයේ උම්මග්ගො = දෙව්ලොවට හෝ මිනිස් ලොවට හෝ නිවනට හෝ යන්නවුනට නුසුදුසු මඟ කුම්මග්ගො = අප්‍රසන්න වූ, පිළිකුල් වූ තැනකට යන අඩිපාරක් මෙන්. අපායට පමුණුවන බැවින් කුම්මග්ග (හෙවත් දූෂිත වූ මාර්ගය) නම් වේ. දුහිතිකො = මෙහි “ඉහිති” යනු ක්‍රියාවන් පැවැත්වීමයි. ක්‍රියා කිරීම් පැවැත්වීම දුක් සහිතය, යන අදහසින් “දුහිතිකො” යන්න යෙදේ. යම් කිසි මාර්ගයෙක් හි මුල් ගෙඩි ආදී කෑ යුතු දෙය හෝ රස විඳිය යුතු දෙය හෝ නැතිනම් එහි ක්‍රියාකාරකම් පැවැත්වීම දුක් සහිත වේ. ඒ මඟට බැස උවමනා තැනට යාමට නො හැක්කේය. කෙලෙස් මඟට වුව ද බැස සම්පත් ස්වභාවයකට යාමට නොහැක්කේ ය. කෙලෙස් මඟ යනු ක්‍රියාකාරකම් පැවැත්වීමට අපහසු තැනකැයි කියන ලදී. මීහිතිකො යනු ද පාඨයකි. (එම පාඨය ද) මේ පිළිවෙලමය. අසප්පුරිස සෙවිතො = කෝකාලික ආදී වූ අසත්පුරුෂයන් විසින් සේවනය කරනු ලැබුයේ

තතො චිත්තං නිවාරයෙති = ඇස විසින් දත යුතු වූ රූපයන් විසින් ඡන්‍දාදී වශයෙන් (කෙලෙස්වලට බරව) පවත්වනු ලබන ඒ සිත අසුභානුස්සති ආදී උපායයන් ගේ පිහිටෙන් (කෙලෙස්වලින්) වළක්වා ගත යුත්තේය. ඇස නමැති දොරටුව තුළ ප්‍රිය වූ අරමුණක් කෙරෙහි රාගය උපන් කල්හි එය අසුබ ලෙස සිහි කරන්නහුගේ සිත (කෙලෙසුන් කරා නොගොස්) නවතී. අප්‍රිය වූ අරමුණක් කෙරෙහි ද්වේෂයක් උපන් කල්හි (එය) මෛත්‍රියෙන් සලකා බලන්නහුගේ සිත (කෙලෙසුන් කරා නො ගොස්) නවතී. මධ්‍යස්ථ අරමුණක් කෙරෙහි මෝහයක් උපන් කල්හි අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ප්‍රශ්න කරන්නාවූ ද, ගරුකටයුතු වූ ද තම පැවැත්ම සිහි කරන්නහුගේ සිත (කෙලෙසුන් කරා නො ගොස්) නවතී. මෙසේ කළ නො හැකි තැනැත්තා විසින් ශාස්තෲන් වහන්සේගේ උත්තම භාවය ද, ධර්මයේ ස්වාක්ඛාත භාවය ද, සංඝයාගේ මනා වූ ප්‍රතිපත්තීන් ද සලකා බැලීම (හෙවත් ආවර්ජනා කිරීම කරනු ලැබිය යුත්තේ ය. ශාස්තෲන් වහන්සේගේ උත්තම ස්භාවය සිහි කරන්නහුගේ ද සිත (කෙළෙසුන්) කරා නො ගොස්) නවතී. එහෙයින් අසුභ යයි සිහිකිරීම් ආදී උපායයන්ගෙන් (සිත කෙලෙසුන් කරා නොයවා) නවත්වා ගත යුත්තේය යි කියන ලදී.

කිට්ඨං = ගොයම් සැදෙන තැන්හි හටගත් ශස්‍යය. සම්පන්නං = සම්පූර්ණ වූ, මනාලෙස හට ගත්තා වූ කිට්ඨාදො = ශස්‍යය කන තැනැත්තා එවමෙවඛො = මෙහි සම්පූර්ණ වූ ගොයම මෙන් පංචකාම ගුණයන් දැක්විය යුතුය. ගොයම් කන්නා වූ ගොනා මෙන් වංචක සිත දැක්විය යුතුය. ගොයම රකින්නහුගේ ප්‍රමාද කාලය මෙන් භික්ෂුව (ඇස්, කන් ආදී) දොරටු සයෙහි සිහිය අත්හැර හැසිරෙන කාලය දැක්විය යුතුය. ගොයම රකින්නහුගේ ප්‍රමාදයෙහිදී පැමිණි ගොනු විසින් පීදුණ ගොයම කන ලද බැවින් ශෂ්‍ය හිමිකරුට ශස්‍ය ඵලය නො ලැබී යාම මෙන් භික්ෂුවගේ ශ්‍රමණ භාවයේ ඵලය නොලැබුණ බව දත යුත්තේය. එසේ වූයේ දොරටු සය රැක ගැනීමේ සිහියෙන් බැහැර වී පස්කම් ගුණය ආස්වාදනය කරන සිත නිසා කුසල පක්ෂය නසා ගත් බැවිනි.

උපරිඝටායං = අං දෙක අතරෙහි සුනිග්ග හිතං නිග්ගණ්හෙය්‍ය = නාසයෙහි පිහිටි නාස් ලණු මනාව පාලනය කොට මැඩ පවත්වයි. දණ්ඩෙන = මුගුරකට සමානවූ ලොකු ලීයකින් එවංහි සොභික්‍ඛවෙ ගොණො. මෙසේ ඔහු (එම ගොනා) ගොයම රක්නහුගේ ප්‍රමාදය අනුව යම් යම් අවස්ථාවන්හි ගොයමට බැසීමට කැමති වේද, ඒ ඒ අවස්ථාවන්හි මෙසේ මැඩ පවත්වා තළා ඉවතට යැවීමෙන් අනාථ භාවයට පත් කරන ලද ගොනා.

එවමෙවඛො = මෙහි ද සමෘද්ධ වූ ගොයම මෙන් පස්කම් ගුණ දැක්විය යුතුය. ගොයම් කන්නා (=ගොනා) මෙන් වංචක සිත ද, ගොයම රකින්නහුගේ අප්‍රමාදය මෙන් මේ භික්ෂුවගේ (ඇස් ආදී) දොරටු සයෙහි සිහිය පිහිටුවා ගෙන සිටීම ද, දණ්ඩ මෙන් සුත්‍රාන්ත ධර්මය ද, ගොනා ගොයමට ළංවන කාලය මෙන් සිත බාහිර වූ විවිධ අරමුණු වෙත යොමු වූ කාලය ද, දණ්ඩෙන් තැළීම මෙන් අනමතග්ගිය, දේව දූත, ආදිත්ත, ආසී විසූපම, අනාගත භය ආදී සූත්‍රයන්හි ඒ ඒ සූත්‍ර පාඨ ආවර්ජනා කොට විවිධ අරමුණුවලින් සිත් පහළ වීම වළක්වා මුල් කමටහනෙහි බැස ගැනීම ද දත යුතුයි. එහෙයින් කීහ පැරැන්නෝ

මනා කොට දෙසූ දහම් අසා සිත පැහැදේ, සමථයට පත් වේ. ප්‍රීතිමත් වීමේ සුවය ද විඳ ගනියි. මනස ඔහුගේ අරමුණෙහි පිහිටයි. කෙසේදයත්? කෝටුවකින් තර්ජනය කරනු ලැබූ ගොයම් කෑවා වූ ගොනා මෙනි.

උදුජ්ජිතං = තර්ජනය කරනු ලැබූ සුදුජ්ජිතං යහපත් අදහසින් කළ තර්ජනයක් සිදු විය. සුජ්ජිතං = මනා කොට දිනුවේ යන අරුත ද වේ. උරුසුරු = මෙය වූ කලී නිපාතයක් පමණක් ම වේ. අජ්ඣත්තං = ආධ්‍යාත්මික සීමාව තුළ සන්තිට්ඨති = මෙහි ප්‍රථම ධ්‍යාන වශයෙන් යන අරුතයි. සන්තිට්ඨත = මෙහි ද්විතීය ධ්‍යාන වශයෙන් යන අරුතයි. සන්තිට්ඨත = මෙහි ද්විතීයධ්‍යාන වශයෙන් එකොදි හොති = චතුර්ථ ධ්‍යාන වශයෙන් සමාධියති. මේ සියල්ලම ප්‍රථම ධ්‍යාන වශයෙන් දත යුතුය. මෙම ප්‍රමාණයෙන්ම සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ විසින් සිතේ සන්සුන් බව ආරක්ෂා කිරිම ඉන්‍ද්‍රිය සංවර සීලය නම් වේ යයි දේසනා කරන ලදී.

රඤ්ඤොවා = කිසියම් පසල් දනවු රජ කෙනකුගේ සද්දං සුණෙය්‍ය = අලුයම් කාලයෙහි පිබිදුණේම දක්ෂ වීණා වාදකයකු විසින් වාදනය කරනු ලබන්නාවූ මධුර වූ ශබ්දයක් ශ්‍රවණය කරන්නේ ය. රජනීයො මේ ආදියෙහි සිත ඇලී පවතී යන අදහසින් රජනීය යයි යෙදේ. කැමති විය යුතු ස්වභාවය ඇත්තේය යන අදහසින් කමනීය යයි යෙදේ. සිත මත් කරවයි යන අදහසින් මදනීය යයි යෙදේ. සිත මුර්ජා වූවක් මෙන් කරනා බැවින් මුච්ඡනීය යයි යෙදේ. බැම්මකට හසු කොට මෙන් ග්‍රහණය කිරීමෙන් බැඳගනී යන අදහසින් “බාන්‍ධනීය” යයි යෙදේ. අලංමෙභො = වීණාවෙහි සලකුණ ඇත. එයට අකැමති වෙමින් මෙසේ කීය. උපධාරණෙ = විදීමෙහි කොණං = හතරැස් වූ, හරය සහිත වූ කුඩා ලීය

සොතං වීණං = ඒ රජ තෙමේ “මා වෙත වීණාව ගෙන එවු. මම එහි හඬ අසා බලමි”යි (කියා) ඒ වීණාව ගෙන දසධා = මෙහිදී පළමුව දහයට පලන්නේය. එසේත් එහි හඬක් නොදකින්නේ සතකට බැගින් පලන්නේය. එසේත් නො දකින්නේ කැබලි කැබලි කරන්නේය. එසේත් නො දකින්නේ කැබලි තවන්නේය. හඬ නික්මී පලා යන්නේ යයිද, ඒ විට ඒ හඬ බලන්නෙමියි ද කියා ගින්නෙන් දවන්නේය. එසේද නො දක්නේ “සැහැල්ලු වූ දැලි කුඩු බවට හැරී හමන වාතය සමග නික්මී ධාන්‍ය කුඩුමෙන් පා මුල වැටෙන්නේය, එවිට එය දක්නෙමි”යි මහා වාතයෙහි පොලා හරියි. එසේ ද නොදක්නේ දැලි කුඩු යම් සේ ජලයට යන්නේ ද, ශබ්දයද බැහැරට යන්නේ පුද්ගලයකු මෙන් නික්මී වැටෙන්නේය, එවිට එය දක්නෙමිය ගඟෙහි හෝ සැඩ පල පහරෙහි දමන්නේය.

එවං වදෙය්‍ය = මේ සියලු අයුරින්ම නොදක්නේ ඒ මිනිසුන්හට මෙසේ කියන්නේය. අසතී කිරායං = මේ වීණාව යන්න නො පවතින්නකි. ලාමකය යන අරුතයි. “අසති” යන ලාමක යන්නට ම තවත් වදනකි. යම් සේ මෙසේත් කී යේ ද?

මෙලොව ස්ත්‍රීන් හට සීමාවන් නොමැත. හැම දෙයම අනුභව කැරන මොණරා මෙන් දාහගතිය ඇත්තෝ ද, ඉදිරියට එන ගතිය ඇත්තේ ද වෙති.

යථෙව යං කිඤ්චි වීණා නාම = හුදු වීණාව පමණක් ලාමක නොවේ, යම් සේ මේ වීණාව ම ලාමක වේද. මේ වීණාව යම් අයුරකින් පවතී. එසේම තන්තුවලින් බැඳුණ අන් යමක් වේද ඒ සියල්ල ද ලාමක වේය යන අරුතයි.

එවමෙව ඛො = මෙහී වීණාව මෙන් පඤ්චස්කන්ධය දැක්විය යුතුය. රජු මෙන් යෝගාවචරයා දැක්විය යුතුය. යම් සේ ඒ රජ තෙමේ එම වීණාව දහයට පැලීමේ පටන් ශබ්දය සොයන්නේ එය නොදැක වීණාවට අනතුරු කරන්නෙක් වෙයි. මෙසේ යෝගාවචරයා පංචස්කන්ධයන් විමසා බලන්නේ මම ය හෝ මගේ ය හෝ යනුවෙන් ගත යුතු දෙයක් නො දක්නේ ස්කන්ධයන් නිසා අනර්ථයක් වන්නේය යනුවෙන් සිතා ඔහුට එම ස්කන්ධයන් විමසා බලන අයුරු දක්වමින් රූපං සමන්තෙසති යාවතා රූපස්ස ගති යන ආදිය කීය.

එහි සමන්නෙසති = පරීක්ෂා කරයි. යාවතා රූපස්සගති = යම් පමණකට රූපයේ ගතිය (= ස්වභාවය) වේද, (එපමණකට සලකා බැලිය යුතුය) එහි ගති යනු පවත්නා ගතිය. (ගතිගති), උපදින ගතිය = (සඤ්ඡාති ගති), ස්වලක්ෂණ ගතිය (සලක්‍ඛණ ගති), භව විනාශ ගතිය (විභව ගති) බිඳෙන ගතිය (භේදගති) යනුවෙන් පස් ආකාර වේ. එහි (දැක්වෙන) මේ රූපය නම් යටින් අවීචි (මහ නිර) ය කෙළවර කොට, උඩින් අකණිටා බඹලොව කෙළවර කොට මේ අතරෙහි සැරිසරයි, පවතියි. මෙය මෙහි ගති ගති (පවත්නා ගතිය) නම් වේ.

මේ ශරීරය වනාහී පියුම් ගැබක් තුළ හෝ සුදු නෙළුම්, නිල් උපුල් ආදිය තුළ හෝ නො උපදියි. ශරීරය තුළ ආමාශය (හෙවත් නො දිරවූ ආහාර පවත්නා ස්ථානය) හා පක්වාශය (හෙවත් දිරවූ ආහාර පවත්නා ස්ථානය) යන දෙතැන අතරෙහි ගන අඳුරෙන් යුතු වූ, දුර්ගන්ධ වාතය ඇති. අතිශයින් පිළිකුල් වූ ස්ථානයෙක කුණු වූ මස් තුළ හට ගන්නා වූ පණුවන් මෙන් උපදී. මෙය රූපයේ සඤ්ජාතිගති (හෙවත් උපදින ගති) ය නම් වේ.

රූපයේ ලක්ෂණ වනාහී දෙවිධියක් වේ. මහණෙනි. “රූප්පති” (හෙවත් වෙනස් වීමට ලක්වෙයි) යන අදහසින් “රූප” නම් වේ යයි යනුවෙන් මෙසේ කියන ලද්දාවූ, වෙනස්වීම් සංඛ්‍යාත වූ සහ වෙන් වෙන් ලක්ෂණ ඇත්තාවූ බව ද, අනිත්‍යාදීභේද සහ පොදු සමාන ලක්ෂණ ඇති බව ද යන මෙම දෙවිධිය මෙහි සලක්‍ඛණ ගති (හෙවත් ස්වලක්ෂණ ගතිය) නම් වේ.

“මෘගයන්ගේ පැවැත්ම මහ වනයයි, පක්ෂින්ගේ පැවැත්ම ආකාශයයි, ධර්මයන්ගේ පැවැත්ම රූපයේ නැති වීමයි, රහත්හු ගේ පැවැත්ම නිවනයි.”

මෙසේ කියන ලද්දා වූ රූපයේ අභාවය “විභව ගති” නම් වේ. එහි යම් ආකාරයෙක බිඳීමක් වේ නම් ඒ මෙම “භේදගති” නම් වේ. වේදනා ආදියෙහි ද මේ පිළිවෙළම වේ. හුදෙක් මෙහි වනාහී මතුයෙන් භවාග්‍රය තෙක් ඔවුන්ගේ උපදින ගතිය ස්වලක්ෂණ ගතිය හා යම්කිසි විඳගැනීම්, හැඳින ගැනීම්, සකස් කිරීම්, දැන ගැනීම් වශයෙන් යම් ගතියක් වේ නම් ඒ ගතිය ද වෙන් වෙන් ලක්ෂණ සහිත වන බව දත යුතුය.

තම්පි තස්ස න හොති = රූප ආදියෙහි “මම”ය හෝ “මාගේය” හෝ, “මම වෙමි” යි හෝ යනුවෙන් මෙසේ දක්වන ලද දෘෂ්ටි, තෘෂ්ණා, මාන යන ග්‍රහණයන් තුන වශයෙන් ගැනෙන යමක් වේද, එය රහතුන් හට ඇති නො වන්නේ ය යන අදහස සූත්‍රයෙහි ඇතුළත් වේ. ඒ නිසා මහ අටුවාවෙහි (මෙසේ) කියන ලදි.

මුලදී සීලය ගැන කියන ලදී, මැදදී සමාධිය හා භාවනාව ගැන කියන ලදී. අවසානයේ දී නිවන ගැන කියන ලදී. මෙය වීණාවට උපමා කරන ලදී.