කුටිකාරසික‍්ඛාපදවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

කුටිකාර ශික්‍ෂාපද වර්ණනාව

“තෙන සමයෙන” යනාදිය කුටිකාර ශික්‍ෂාපදයයි. “ආළවකා” ආළවිරටෙහි උපන් දරුවෝ ආළවක නම් වෙති. ඔවුහු පැවිදිවූ කල්හිද ආළවකයෝම යයි ප්‍රසිද්ධ වූහ. ඔවුන් සඳහා ආළවකා භික්‍ඛූයි වදාරන ලදී. “සඤ්ඤාචිකායො” තමන් ඉල්ලාගත් උපකරණයෝය. ‘කාරාපෙන්ති’ කෙරෙත්මය. කරවත්මය. ඔවුහු සසුනෙහි විදර්‍ශනාධුරය හා ග්‍රන්‍ථධුරයද යන ධුර දෙකම හැරදමා නවකර්‍මම ධුරකොට ගත්හ. “අස්සාමිකායො” හිමියෝ නැත්තාවූ. කරවා දෙන්නෙකුගෙන් තොරවූ යන අර්‍ත්‍ථයි. “අත්තුද්දෙසිකායො” තමන් උදෙසා තමන්ගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස පටන්ගත් යන අර්‍ත්‍ථයි. “අප්පමාණිකාසො” මෙපමණ දැව ආදියෙන් නිමාවට යන්නාහයි. මෙසේ නොපිරිසිඳි පමණ ඇති, පමණින් වැඩිවූ, පමණින් මහත්වූ යන අර්‍ත්‍ථයි.

මොවුන්ගේ ඉල්ලීමම බහුලය. මොවුන්ගේ අන් වැඩ මඳයයි යාචනබහුලා නම. “විඤ්ඤත්ති බහුලා” යනුද මෙසේ දතයුතුය. මෙහි අර්‍ත්‍ථ වශයෙන් වෙනස් බවක් නැත්තේය. නොයෙක් වර පුරුෂයකු දෙවු, පුරිස අත්තමක් දෙවුයි ඉල්ලන්නවුන්ට මේ නමකි. ඒ ඉල්ලීමෙහි මූලච්ඡෙද්‍ය වශයෙන් පුරුෂයකු ඉල්ලීම නොවටියි. සහාය පිණිස වැඩ කිරීම පිණිස “පුරිසං දෙථ” පුරුෂයකු දෙවුයි ඉල්ලීම නොවටිනේ නොවේ. “පුරිසත්‍ථකරං” පුරුෂයෙකු විසින් කටයුතු වූ අත්කම් කියනු ලැබේ. එය ඉල්ලීම වටියි. අත්කම නම් කිසි වස්තුවක් නොවේ. එහෙයින් මුවවැදි කෙවුල් ආදීන්ගේ ඒ සියකම් හැර සෙසු සියලු කම් සැපය. ‘ස්වාමිනි’ කුමට ආවාහුද, කුමකින් කටයුතුදැයි විචාළ කල්හි හෝ නොවිචාළ කල්හි හෝ ඉල්ලීම වටියි. විණවීම් හේතුවෙන් දොෂයක් නැත්තේය. එහෙයින් මුවවැදි ආදීන්ගෙන් ඒ සියකම් නොඉල්ලිය යුතුය. ‘අත්කම් දෙවුයි නියමක් නොකොටද නොඉල්ලිය යුතුය. මෙසේ ඉල්ලන ලද්දාහු නම් ඔවුහු ‘ස්වාමීනි’ මැනවැ’යි මහණහු පිටත්කොට යවා මුවන්ද මරා ගෙන්නාහුය. නියමකොට ‘විහාරයෙහි කිසි කටයුත්තක් ඇත්තේය, එයට අත්කමක් දෙවුයි ඉල්ලිය යුතුය. කැවිටි, නඟුල් ආදී උපකරණ ගෙන සාන්නට හෝ වපුරන්නට හෝ ගොයම් කපන්නට හෝ යන සිය වැඩෙහි යෙදුණු ගොවියෙකුගෙන් හෝ අනිකෙකුගෙන් හෝ අත්කමක් ඉල්ලීම වටීමය. යම් ඉඳුල් බත් කන්නෙක් හෝ අන් කිසි වැඩ නැත්තෙක් හෝ වැඩ නැති බස් බෙණෙන්නෙක් හෝ නිදන්නෙක් හෝ වාසය කෙරේද, මෙබන්දෙක් ලවා නොඉල්වාද, ‘බොල එව, මේ මේ කරව’යි කැමති දෙයක් කරවීම වටියි.

අත්කම් පිළිබඳ සියල්ල කැපබව දක්වනු පිණිස මේ නය කියත්: ඉදින් මහණෙක්තෙමේ පහයක් කරවනු කැමැත්තේ නම් එහි ටැම් පිණිස ගල් කපන්නන්ගේ ගෙට ගොස් ‘උපාසකයෙනි’ අත්කම් ලැබියයුතුයයි කියයුතුය. ‘ස්වාමීනි’ කුමක් කටයුතුදැ’යි විචාළ කල්හි පහන්ටැම් උදුරා දියයුතුයයි කියයුතුය. ඉදින් ඔවුහු උදුරා දෙත්නම්, උදුරාදමා තුබූ තමන්ගේ ටැම් හෝ දෙත්ද, වටියි. නැවැතද ‘ස්වාමිනී අත්කම් කරන්නට අපට ඉඩ නැත, අනිකෙකු ලවා උදුරුවාලනු මැනව, ඔහුට මිල දෙන්නෙමුයි කියත්ද, එකල්හි පහන්ටැම් උදුරවා උදුරු මිනිසුන්ට මිල දෙවුයි කියයුතුය. මේ උපායෙන්ම පහයෙහි දැව පිණිස වඩුවන් වෙතද, ගඩොල් පිණිස ගඩොල් වඩුවන් වෙතද, සෙවෙණි පිණිස ගෙවල් සෙවෙලි කරන්නන් වෙතද සිත්කම් පිණිස සිත්තරුන් වෙතදැයි යමකින් යමකින් වැඩ ඇත්තේ වේද, ඒ ඒ පිණිස ඒ ඒ සිප්කරුවන් වෙත ගොස් අත්කම් ඉල්ලීම වටියි. අත්කම් ඉල්ලීම් වසයෙන්ද මූලච්ඡෙද්‍ය වශයෙන් හෝ බත්, වැටුප් දීමෙන් හෝ ලැබූ සියල්ල ගැනීම වටියි. වනයෙන් ගෙන්වන්නහු විසින්ද අනුන් විසින් අයත්කොට නොගන්නා ලද්දම ගෙන්විය යුතුය.

පහයක් කරවනු කැමැත්තහු විසින් පමණක්ම නොව ඇඳ පුටු පාත්‍ර පෙරහන්ඩබරා සිවුරු ආදියද කරවනු කැමැත්තහු විසින්ද දැව ලොහොහූ ආදිය ලැබ ඒ ඒ සිප්කරුවන් වෙත එළඹ කියූ නයින්ම අත්කම් ඉල්ලිය යුතුයි. අත්කම් ඉල්ලීම වසයෙන් හෝ මූලච්ඡෙද්‍ය වශයෙන් හෝ බත්වැටුප් දීමෙන් හෝ ලැබූ සියල්ලද ගතයුතුය. ඉදින් කරන්නට නොකැමති වෙත්නම්, බත්වැටුප් බලාපොරොත්තු වෙත්නම්, අකැප කහවණු නොදිය යුතුය. පිඬු සිඟීමෙහි වතින් සහල් ආදිය සොයාදීම වටියි.

අත්කම් වසයෙන් පාත්‍රයක් කරවා එසේම පිසවා අලුත පිසූ පාත්‍රයෙහි තෙල් පිණිස ගම තුළට පිවිසියහු විසින් පිඬු පිණිස ආයේ යයි සලකා කැඳ හෝ බත් හෝ එළවූ කල්හි අතින් පාත්‍රය වැසිය යුතුය. උපාසිකාතොමෝ දැක, ‘ස්වාමිනි’ කිමැයි විචාරානම් මේ අලුත පිසූ පාත්‍රයෙකි. ආලේප තෙලින් ප්‍රයෝජනයයි කියයුතුය. මේ උපාසිකාතොමෝ ‘ස්වාමීනි, දුන මැනවැ,යි කියා පාත්‍රය ගෙන තෙල් ගා පිසදමා කැඳෙන් හෝ බතින් හෝ පුරවා දේනම් පිණවීමක් නැත්තේයයි ගැනීම වටියි.

භික්‍ෂූහු පළමුකොටම පිඬු පිණිස හැසිර අසුන්හලකට ගොස් අසුනක් දක්නාහු නැගී සිටිත්ද, එහිදී උපාසකයෝ නැගීසිටි මහණුන් දැක තුමූම අසුන් ගෙන්වත්ද, එහි හිඳ යන්නවුන් විසින් විචාරා යායුතුය. නොවිචාරා ගියවුන්ටද නය නොවේ. විචාරා යෑම වතයි. මහණුන් විසින් අසුන් ගෙනඑවුයි කියන ලද්දාවුන් විසින් ගෙනෙන ලද්දාහු වෙත්නම්, විචාරාම යායුතුය. නොවිචාරා ගියවුන්ට චාරිත්‍රභෙදයද වේ. නටුයේනම් නයද වේ. අතුරුණු කොඳු පලස් ආදියෙහිද මෙම නයවේ.

මැස්සෝ බොහෝ වෙත්නම්, මැසිවිජිනිය ගෙනෙවුයි කියයුතුය. කොසඹ අතු ආදිය ගෙන එත්නම්, කැප කරවා පිළිගත යුත්තාහ. අසුන් හලෙහි පැන් බඳුන හිස්වූයේවේද, ‘ඩබරාව ගනුවයි නොකිය යුතුය. ඩබරාව හිස්බඳුනෙහි බහන්නේ බිඳෙන්නේය. ‘ගඟකට හෝ විලකට හෝ ගොස් පැන් ගෙන එව’යි කීම වටියි. ගෙයින් ගෙනෙවැයි කීම නොවටීමය. එසේ ගෙනෙන ලද්ද විඤ්ඤත්තිදුක්කට බැවින් පරිභොග නොකට යුතුය. අසුන්හලෙහි හෝ වනයෙහි හෝ බත්කිස කරන්නේ එහි හටගත් අනුන් අයත් නැති යම්කිසි රසකැවිල්ලට සුදුසු වූ පත්‍රයක් හෝ ඵලයක් හෝ කිසියම් වැඩක් කරන්නෙකු ලවා ගෙන්වානම්, අත්කම් වසයෙන් ගෙන්වා පරිභොග කිරීම වටියි. අලජ්ජි මහණුන් ලවා හෝ හෙරණනු ලවා හෝ අත්කම් නොකරවිය යුතුය. මේ වනාහි අත්කම්හි නයයි.

“ගොණං” ගොනකු නොනෑ නොපැවරූ තැනින් ගෙන්වීම නොවටියි. ගෙන්වන්නහුට දුක්කටය වේ. නෑ පැවරූ තැනින්ද මූලච්ඡෙද්‍ය වශයෙන් ඉල්ලීම නොවටියි. තාවකාලික නයින් සියලු තන්හි වටියි. මෙසේ ගෙන්වනලද ගොනුද රැක පෝෂණයකොට හිමියන්ට පාවාදිය යුතුය. ඒ ගොනුගේ පයක් හෝ අඟක් හෝ බිදුණේ හෝ නැසුණේ හෝ වේද, හිමියෝ පිළිගණිත්නම් මෙය මැනවි. නොපිළිගණිත්නම් නයවේ. ‘තොපටම දෙමු’යි කියත්නම් නොපිළිගත යුතුය. ‘වෙහෙරට දෙමු’යි කීකල්හි, පොෂණ කරනු පිණිස ආරාමිකයන්ට කියමුයි කියයුතුය.

“සකටං දෙථ” ගැලක් දෙවු’යි නොනෑ නොපැවරුවන්ට කියනු නොයෙදෙයි. විණවීමම වේ. දුක්කටයට පැමිණේ. නෑපැවරූ තන්හි වටියි. තාවකාලික වශයෙන් ඉල්ලීම සුදුසුය. වැඩකොට නැවත දියයුතුය. නිම්වළලු ආදීහු බිදීයෙත්නම් ප්‍රකෘතිමත්කොට දියයුතුය. නැසීගිය කල්හි නයවේ. ‘ඔබට දෙමු’යි කීකල්හි දැව බඩුවක් නම් පිළිගත යුතුය. වෑපොරෝ කෙටේරි, උදලු, නියන්හිද මේ නයවේ. “වල්ලී” වැල් ආදී වූ මෙරමා අයත් ද්‍රව්‍යයන්හිද, ගරුබඩුවට පොහොනාම වූ වැල්ආදියෙහිද විණවීම වේ. ඉන් මොබ වස්තූන්හි විඥප්තිය නොවේ.

අනුන් අයත් නොවූ යම් කිසිවක් ගෙන්වීම වටියි. රක්‍ෂිතගොපිතස්ථානයෙහිම විඥප්තිය කියනු ලැබේ. ඒ විඥප්තිය චීවර පිණ්ඩපාත යන දෙපසෙහි මුළුමනින් නොවටියි. සෙනසුන් පයෙහි වනාහි, ‘මේ දෙය ගෙනෙව, දෙවයි විඥප්තිමාත්‍රයම නොවටියි. පරිකථා ඔභාසකථා නිමිත්තකර්‍ම යන මොවුහු වටිත්. එහි පොහෝගෙයක් හෝ බොජුන්හලක් හෝ අන්කිසි සෙනසුනක් හෝ කරනු කැමැත්තහු විසින් ඒකාන්තයෙන් මේ අවකාශයෙහි මෙබඳු සෙනසුනක් කරනු වටීයයි හෝ යුතුයයි හෝ සුදුසුයයි හෝ මේ ආදි නයින් කීම පරිකථා නම. ‘උපාසකයෙනි, තෙපි කොතැනක වසනුදැ’යි විචාරා ‘ස්වාමීනි’ පහයෙකැයි කීකල්හි ‘උපාසකයෙනි, මහණුන්ට පහර නොවටීදැයි මේ ආදිය කීම ඔභාස නම. මිනිසුන් දැක රැහැණක් හෝ දිගු කෙරේද, උල් හෝ සිටුවාද, ‘ස්වාමිනි, මේ කිමැ’යි ඇසූකල්හි මෙතැන ආවාසයක් කරන්නෙමුයි මේ ආදිය කිරීම නිමිත්තකර්‍ම නම. ගිලන්පසෙහි විඥප්තියද වටියි. පරිකථාදිය කියනු කිම,

“මනුස්සා උපද්දුතා යාචනාය උපද්දුතා විඤ්ඤත්තියා” ඒ භික්‍ෂූන්ගේ ඒ යාඥාවෙන්ද විඥප්තියෙන්ද පෙළුනාහු. “උබ්බිජ්ජන්ති” කුමක් ගෙන්වන්නාහුදැයි උද්වෙගය කම්පනය චලනය පිළිලබත්, උත්තසන්ති යනු සර්‍පයෙකුදැයි මෙන් වහා තැතිගෙන පහවෙත්. “පලායන්ති” දුරින්ම යම් ඒ තැනකට පලායෙත් “අඤ්ඤෙනපි ගච්ඡන්ති”, යම් මගකට පිළිපන්නාහු ඒ මග හැර වම හෝ දකුණ හෝ ගෙන යෙත්. දොරද වසත්.

“භූතපුබ්බං භික්‍ඛවෙ” මේ ප්‍රකාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ මහණුන්ට ගරහා එයට අනුරූප වූ දැහැමි කතාකොට නැවැතද විණවීමෙහි දොස් ප්‍රකට කරනසේක් “භූතපුබ්බං භික්‍ඛවෙ” යනාදි ක්‍රමයෙන් වස්තු තුනක් දැක්වූ සේක. එහි “මණිකණ්ඨො” ඒ නාරජතෛමේ සියලු කැමති දෙය දෙන මහඟු මැණිකක් බොටුවෙහි පැලඳගෙන හැසිරෙන්නේය. එහෙයින් ‘මණිකණ්ඨයි ප්‍රකට වූයේය. “උපරි මුද්ධනි මහන්තං ඵණං කරිත්‍වා අට්ඨාසි” ඒ සෘෂීන් දෙදෙනාගෙන් ඒ කණිටු සෘෂිතෙමේ මෛත්‍රීවිහරණ ඇත්තේ වීය. එහෙයින් ඒ නාරජතෙමේ ගඞ්ගා නදියෙන් ගොඩනැගී දිව්‍යවේශයක් මවා ඔහු වෙත හිඳ සතුටුවියයුතු කතාවක්කොට ඒ දිව්‍යවෙශය හැර සියවෙසයටම පැමිණ ඒ සෘෂිහු වටකොට පැහැදුණු අයුරක් කරමින් මතු මුදුනෙහි මහත් පෙණයක් කොට ඡත්‍රයක් දරන්නකු මෙන් මොහොතක් සිට යන්නේය. ‘උපරිමුද්ධනි මහන්තං ඵණං කරිත්‍වා අට්ඨාසි’ යනු එහෙයින් වදාළ සේක. “මණිස්ස කණ්ඨෙ පිලන්‍ධනං” මැණික මොහුගේ ගෙළ පලදනා ලද්දේය. බඳින ලද්දේය යන අර්‍ත්‍ථයි. “එකමන්තං අට්ඨාසි” ඒ දිව්‍ය වෙශයෙන් අවුත් තාපසයා සමග සතුටුවෙමින් එක් පෙදෙසක සිටියේය.

“මමන්නපානං” මාගේ අහරද පැන්ද, “විපුලං” බොහෝය. “උළාරං” ප්‍රණීතය. “අතියාචකොසි” වැඩියක් ඉල්ලන්නෙක් වෙහි, නැවත නැවත ඉල්ලන්නෙහියි කියන ලද්දේ වේ. “සුසු” තරුණයෙකි. ශක්තිසම්පන්නවූ යොවුන්බවට පැමිණි පුරුෂයෙකි. කළුගල සක්‍ඛාරායි කියනු ලැබේ. එහි මුවහත් තැබූ කඩුව සක්‍ඛරධොත නමැයි කියනු ලැබේ. මුවහත් තැබූ කඩුව මොහුගේ අතෙහියි සක්‍ඛරධොතපාණි නම්වේ. කළුගලක මුවහත් තැබූ තියුණුවූ කඩුගත් අත් ඇත්තේය යන අර්‍ත්‍ථයි. යම්සේ ඒ කඩුගත් අත් ඇති පුරුෂතෙමේ ත්‍රස්ත කරන්නේද, එපරිද්දෙන් ගල ඉල්ලමින් මා ත්‍රස්ත කෙළේය. මැණික ඉල්ලන්නේය යන අර්‍ත්‍ථයි.

“න තං යාචෙ” එය නොඉල්ලන්නේය. කවරක්ද, “යස්ස පියං ජිගිංසෙ” යම් සත්ත්‍වයෙකුහට යමක් ප්‍රියයි දන්නේ නම්ය.

“කිමඞ්ග පන මනුස්සභුතානං” මිනිස් වූවන්ට අමනාපයයි මෙහි කියයුතු කිම?

“සකුණසඞ්ඝස්ස සද්දෙන උබ්බාළ්හො” ඒ පක්‍ෂි සමූහය ප්‍රථම යාමයෙහිද පශ්චිමයාමෙහිද නිරතුරු හඬම නගයි. ඒ මහණතෙමේ ඒ හඬින් පෙළුණෙක්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතට ගියේය. එහෙයින් “යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි” යනු වදාළ සේක.

“කුතො ච ත්‍වං භික්‍ඛු ආගච්ඡසි” මෙහි හුන් ඒ මහණතෙමේ නොඑයි. වර්‍තමාන කාලය “ආගතොසි”යි කියයුත්තෙහි “ආගච්ඡසි”යි මෙසේ කියන්නට ලැබේ. “කුතො ච ත්‍වං භික්‍ඛු ආගච්ඡසි” එහෙයින් වදාළ සේක. කොහි සිට ආයේ වෙහිද, යන අර්‍ත්‍ථයි. “තතොහං භගවා ආගච්ඡාමි” යන මෙහිද මෙම නයවේ. “උබ්බාළ්හො” පෙළුනේ වීමි. කලකිරීමට පත්කරන ලද්දෙක් වූ යන අර්‍ත්‍ථයි

“සො සකුණසඞ්ඝො භික්‍ඛු පත්තං යාචති” මෙහි ඒ පක්‍ෂීහු මහණහුගේ වචනය නොදනිත්. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වනාහි තමන් වහන්සේගේ බුද්ධානුභාවයෙන් යම්සේ දනිත්ද එසේ කළසේක.

“අපාහං තෙ න ජානාමි” තවද මම ඒ මේ ජනයෝ කවරහුද, මොවුහු කවරක්හුගේදැයි නොදනිමි. “සඞ්ගම්ම යාචන්ති” එක්ව වර්‍ග වර්‍ගව ඉල්ලත්. “යාචකො අප්පියො හොති” යමෙක් ඉල්ලාද හෙතෙමේ අප්‍රිය වේ. “යාචං අද්දමප්පියො යාචං” ඉල්ලන ලද්ද කියනු ලැබේ. ඉල්ලන ලද දෙය නොදෙන්නේද අප්‍රිය වේ. නොහොත් යාචං ඉල්ලන්නහුට අද්දමප්පියො නොදෙන්නේ අප්‍රිය වේ. “මා මෙ විද්දෙසනා අහු” මා පිළිබඳ අප්‍රියභාවයක් නොවේවා. මම හෝ ඔබටද, ඔබ හෝ මටද වෛරයක් අප්‍රියබව නොවේවා යන අර්‍ත්‍ථයි.

“දුස්සංහරානි” ගොවිකම් ගෙරිරැකුම් ආදි උපායෙන් දුකින් රැස්කටයුතුය.

“සඤ්ඤාචිකාය පන භික්‍ඛුනා” මෙහි සඤ්ඤාචිකා නම් තමන් විසින් පවත්වන ලද ඉල්ලීම කියනු ලැබේ. එහෙයින් සඤ්ඤාචිකාය යනු තමන්ගේ ඉල්ලීමෙනැයි කියන ලද්දේ වේ. තමන් ඉල්ලාගත් උපකරණයන්ගෙනියි යන අර්‍ත්‍ථයි. යම්හෙයකින් තමන් ඉල්ලාගත් උපකරණයන්ගෙන් කරනු ලබන්නී තමන් ඉල්ලාගෙන කරනු ලබන්නීවේද, එහෙයින් ඒ අර්‍ත්‍ථපර්‍ය්‍යාය දක්වන්නට “සයං යාවිත්‍වා පුරිසම්පි”යි මේ පදයෙහි පදභාජනය වදාරන ලදි.

“උල්ලිත්තා” ඇතුළත ආලෙප කරන ලද්දීය. “අවලිත්තා” පිටත ආලේප කරන ලද්දීය. “උල්ලිත්තාවලිත්තා” ඇතුළත පිටත ආලේප කරන ලද්දීයයි කියන ලද්දේ වේ.

“කාරයමානෙන” මේ පදයෙහි පදභාජනයෙහි “කාරාපෙන්තෙන” කරවන්නහු විසිනැයි මෙපමණක්ම කියයුත්තේ වන්නේය. මෙසේ ඇති කල්හි බ්‍යඤ්ජනය සමවේ. යම්හෙයකින් තමන් ඉල්ලාගත් උපකරණයන්ගෙන් කිළියක් කරන්නහු විසින් ද මෙහි කියූනයින්ම පිළිපැදිය යුතුද, එහෙයින් කරන්නෙක් හෝ වේවා, කරවන්නෙක් හෝ වේවා මේ දෙදෙනාම “කාරය මානෙන” යන මේ පදය සමගම සඞ්ග්‍රහ කරන ලදහයි මේ අර්‍ත්‍ථය දක්වන්නට “කරොන්තො වා කාරාපෙන්තොවා”යි වදාරන ලද්දේ වෙයි. ඉදින් කරන්නහු විසින් හෝ කරවන්නහු විසින් හෝයි කියන්නේ නම් බ්‍යඤ්ජනය විරුද්ධ වන්නේ කරවන්නේ කරන්නේ නම් නොවේ. එහෙයින් අර්‍ත්‍ථමාත්‍රයක්ම මෙහි දක්වන ලද්දේ යයි දතයුතුය.

“අත්තුද්දෙසං” මෝ කුටිය මාගේ යයි මෙසේ තමන් උද්දෙසය මොහුටනුයි අත්තුද්දෙස නම. ඒ අත්තුද්දෙස කුටියයි. යම්හෙයකින් යම් කුටියකට තෙමේ උද්දෙසවේද, ඒ කුටිය තමා පිණිසද, එහෙයින් අර්‍ත්‍ථපර්‍ය්‍යාය දක්වනසේක් “අත්තුද්දෙසන්ති අත්තනො අත්‍ථාය”යි වදාළ සේක. “පමාණිකා කාරෙතබ්බා” ප්‍රමාණ යුක්තව කරවිය යුතුය. “තත්‍රිදං පමාණං” ඒ කුටියෙහි මේ ප්‍රමාණය වේ. “සුගතවිදත්‍ථියා” සුගත්වියත නම්, දැන් මෙකල මද්ධ්‍යමපුරුෂයාගේ තුන්වියතෙකි. වඩුරියනෙන් එක්රියන් හමාරක් වේ. “බාහිරිමෙන මානෙන” කුටියෙහි පිටබිත්තිය මැනීමෙන් දොළොස් වියතක් වේ. මනින්නහු විසින් සියල්ලට පළමුව දුන් මහ මැටි කෙළවර නොගත යුතුය. වීපොතු හා මුසුකොට තැබූ මැටි පිඬු කෙළවරින් මිනිය යුතුය. දෙමැටිය මතුවෙහි සුණු පිරියම පමණ නොවේ. දෙමැටියෙන් ප්‍රයෝජන නැත්තේවේද, මහමැටියෙන්ම නිමවාද, මහමැටියම පිරිසිදීම වේ.

“තිරියං” පුළුලින් “සත්ත” සත් සුගත් වියතෙකි. “අන්තරා” මේ ප්‍රමාණයෙහි මේ නිර්‍දෙශය වේ. “අබ්හන්තරිමෙන මානෙන” බිත්තියෙහි පිට කෙළවර නොගෙන ඇතුළත කෙළවරින් මනින කල්හි සරස සත් සුගත් වියතෙක් පමණැයි කියන ලද්දේ වේ.

යම් මහණෙක් ලෙසක් නගන්නේ කියූ පමණ ඇත්තක්ම කරන්නෙමියි දිගින් එකොළොස් වියතක්, සරසින් සිවියතක් නොහොත් දිගින් තෙළෙස් වියතක් සරසින් සවියතක් ඇතිකොට කරන්නේනම් නොවටියි. එක් භාගයකින් පමණ ඉක්මුණේ පමණ ඉක්මුනේම වේ. වියතක් තිබේවා, කෙසගක් පමණකුත් දිගින් හෝ පිරිහෙළා සරස සරසින් හෝ පිරිහෙළා දිග වැඩීම නොවටියි. දෙකින් වැඩීම නොවටිනු කියනු කිම, “ආයාමතො වා විත්‍ථාරතො වා අන්තමසො කෙසග්ගමත්තප්පි අතික්කමිත්‍වා කරොති වා කාරාපෙති වා පයොගෙ දුක්කටං”යි වදාරන ලදී. ‘දිගින් හෝ පුළුලින් හෝ යටත් පිරිසෙයින් කෙසගත් පමණකුදු ඉක්මවා කෙරේ නම් හෝ කරවා නම් හෝ ප්‍රයොගයක් පාසා දුකුළාවේය යන මෙය වදාරන ලදී. කියූ පමණ ඇත්තීම වටියි. යම් කුටියක් තොමෝ දිගින් සැටරියනක් වේද, සරසින් තුන්රියනක් හෝ අඩු සිවුරියනක් වේද, යම්තැනෙක පමණින් යුත් ඇඳක් ඔබ මොබ නොපෙරළේද මෝ කුටියි ගිණීමට නොයයි. එහෙයින් මේ කුටියත් වටියි. මහාපච්චරියෙහි පැසුළු කෙළවරින් සිවුරියන් පුළුල ඇත්තී වටීයයි කියන ලදී. එයින් අඩුවූවා කුටියක් නොවේයයි සේයි. කියූ පමණ ඇත්තී නමුත් නොදෙසූ කුටිවාස්තු ඇත්තී හෝවේද, කැලසිනි ආදීන්ගේ ආශ්‍රයස්ථාන ඇත්තී හෝවේද ගොන් යෙදූ ගැලක් වට හැසිරෙන්නට නොහැකි වන්නීවේද? ඒ නොවටියි. පමණින් යුක්තවූවා දෙසූ කුටිවාස්තු ඇත්තී කැලසිනි ආදීන්ගේ ආශ්‍රයස්ථාන නැත්තී උපචාර සහිත වන්නීම වටියි. පෙළෙහි කියූ පමණින් අඩුතරම් වූද සිවුරියන් පස්රියන් පමණවූද කුටියක් කරන්නහු විසින් දෙසූ කුටිවාස්තු ඇත්තීම කරවිය යුතුය. පමණින් ඉකුත්වූ පමණ ඉක්මවූ කුටියක් කරන්නේද ආලෙපයාගේ අවසානයෙහි ගරු ඇවැතට පැමිණේ.

එහි ලේපයද අලෙවියද ලොපොකාසයද ආලෙපයදැයි ආලෙප දෙකකි. මේ ආලෙප දෙක හැර සෙසු අළුගොම ආදීවූ ආලෙපය, ලෙපයක් නොවේ. කිසි ලහටුවකින් හෝ තඹමැටියෙන් හෝ කළ ආලෙපයක් වේද, එය ආලෙපම වේ. ලොපොකාස යනු බිත්තියද සෙවෙණියද වේ. බිත්ති හා සෙවෙණිය හැර සෙසු ටැම් තලාම් දොරබා ජනෙල් කවුළු දුම්සිදුරු ආදීවූ ආලේප කිරීමට නොසුදුසු වූ සියලුම අවකාශය, අලෙපොකාසයයි දතයුතුය.

“භික්‍ඛූ අභිනෙතබ්බා වත්‍ථුදෙසනාය” යම් තැනක කිළියක් කරනු කැමැතිවේද, එහි කුටිවාස්තු දෙසීම පිණිස භික්‍ෂූහු කැඳවිය යුත්තාහුය. “තෙන කුටිකාරකෙන” යනාදිය යම් විධියකින් ඒ භික්‍ෂූහු කැඳවිය යුත්තාහුද ඒ විධිය දක්වනු පිණිස වදාරන ලදි. එහි “කුටිවත්‍ථුං සොධෙත්‍වා” යනු මෙයින් විසම වූ වනයට භික්‍ෂූන් ගෙන නොයා යුතුය. කුටිවාස්තුව පළමුකොටම පිරිසිදුකොට සමතලකොට සීමාමණ්ඩලයක් සමානකොට පසුව සඞ්ඝයා වෙත එළඹ යාඥාකොට පැමිණවිය යුත්තාහයි දක්වන සේක. “එවමස්සවචනීයො” සඞ්ඝතෙමේ මෙසේ කියයුතු වන්නේය. මෙයට ඉදිරියෙහි “දුතියම්පි යාචිතබ්බා”යි භික්‍ෂූන් සඳහා බහුවචනය වදාරන ලදී. “නො චෙ සබ්බො සඞ්ඝො” ඉදින් සියලු සඞ්ඝතෙමේ නොකැමැති වේනම්, ඒ භික්‍ෂූහු හැදෑරීම් මෙනෙහි කිරීම් ආදියෙහි යුක්ත වූවාහු වෙත්. “සාරම්හං අනාරම්හං” උපද්‍රව සහිතය. උපද්‍රව රහිතය. “සපරික්කමනං අපරික්කමනං” උපචාර සහිතය. උපචාර රහිතය.

“පත්තකල්ලං” පැමිණි කාලය මේ බැලීම පිළිබඳයයි පත්තකාල නම. පත්තකාලයම පත්තකල්ල නම. කුටිවාස්තුව බැලීම පිණිස මේ සම්මුති කර්‍මය අනුශ්‍රාවණනයින් බලාද කිරීම වටියි. ඉදිරියෙහි එන කුටිවාස්තුදෙශනා කර්‍මය යට කියන ලද්දවූම ඤත්තියෙන්ද අනුශ්‍රාවණයෙන්ද කටයුතුය. අපලොකතනයකොට කිරීම නොවටියි.

“කිපිල්ලිකානං” රතු කලු පිඟුවන් ආදීවූ ප්‍රභෙද ඇති යම්කිසි කුහුඹුවන්ගේ. ‘කිපීලිකානං’යිද පාඨයක් වේ. “ආසයො” නිබඳ වසන තැනය. යම්සේ කුහුඹුවන්ගේ නිබඳ වසන තැනවේද, එසේවේ ආදීන්ගේද නිබඳවසන තැනම ආශ්‍රයයි දතයුතුය. යම් තැනක ගොදුරු පිණිස අවුත් යෙත්ද, සියල්ලන්ගේම එබඳු වූ සඤ්චරණ ප්‍රදේශය නොවළකන ලදය. එහෙයින් එහි කුහුඹු ආදීන් පහකොට පිරිසිදුකොට කිරීම වටියි. මේ සතැන සත්‍වානුකම්පාව පිණිස ප්‍රතික්‍ෂෙප කරන ලදී.

“හත්‍ථිනං වා” ඇතුන්ගේ නිබද වසන තැනද නිබඳ ගොදුරු තැනද නොවටියි. සිංහාදීන්ගේ ආශ්‍රයස්ථානයද ගොදුරු පිණිස යන්නවුන්ගේ නිබද ගමන් මගද නොසුදුසුය. මොවුන්ගේ ගොදුරුබිම නොගන්නා ලදි. “යෙසං කෙසඤ්චි” අනිකදු වල් තිරිසනුන්ගේය. මේ සත් තැන ප්‍රතිභය සහිත වූයේ භික්‍ෂූන්ගේ ආරෝග්‍ය සලකා වළකන ලදය. එහි සුබ්බන්නසයිකාදිවූ සෙසු තැන් නොයෙක් උවදුරින් උවදුරු සහිතය. එහි “පුබ්බන්නනිස්සිත” පෙරවරුවෙහි වැපිරිය යුතු ධාන්‍ය ඇසුරුකළ, සප්තවිධ ධාන්‍යයන් වැඩෙන කෙත් සමීපයෙහි පිහිටි තැනය. අපරත්තනිස්සිතාදී වූ තැන්හිද මේ නයම වේ. මෙහි වනාහි “අබ්හාඝාතං” යනු කම් කටොලු ගෙයයි. වෛරීගෘහයයි. සොරුන් ඝාතනය කිරීම පිණිස කරන ලද්දක්යයි කියනලදි. කුරුන්‍දි ආදියෙහි

ආඝාතනං යන මෙයින් දම්ගෙඩිය කියනු ලැබේ. “සුසානං” මහසොහොන. සඤ්චරණං නොවිනිවිද යායුතු වූ. යායුතු ආයුතු මග කියනු ලැබේ. සෙස්ස නොගැඹුරුවේමය.

“න සක්කා හොති යථා යුත්තෙන සකටෙන” ගොන් දෙදෙනකු යෙදූ ගැලින්. එක් සකක් ජලය කෙළවර දිය වැටෙන තැනද එක් එක් පිටතද කොට වට හැසිරෙන්නට නොහැකි වේ. කුරුන්‍දියෙහි ගොන් සිවු දෙනෙකු යෙදූ ගැලිනැයි කියන ලදී. “සමන්තා නිස්සෙනියා අනුපරිගන්තුං” හිණිමගෙ සිට ගෙය සෙවිලි කරන්නවුන් විසින් හාත්පස හිණිමගෙන වට හැසිරෙන්නට නොහැකිවේද, මෙසේ මෙබඳුවූ උපද්‍රව සහිතවූද උපචාර රහිතවූද තැන නොකරවිය යුත්තීය. උපද්‍රව රහිත වූ උපචාර සහිතවූ තැන කරවිය යුත්තීය. එය කියන ලද්දට ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නයින් පෙළෙහි ආයේමය.

නැවත “සඤ්ඤචිකා නාම” යන මේ ආදිය “සාරම්හෙ වෙ භික්‍ඛු වත්‍ථුස්මිං අපරික්කමනෙ සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කරෙය්‍ය”යි මෙසේ වදාළ සඤ්ඤාචිකාදීන්ගේ අර්‍ත්‍ථය පවසනු පිණිස වදාරන ලදී.

“පසොගෙ දුක්කටං” මෙසේ නොදෙසූ කුටිවාස්තු ඇත්තා වූ හෝ පමණ ඉක්ම වූ හෝ කිළියක් කරවන්නෙමියි වනයෙන් රුක් ගෙනඊම පිණිස වෑයක් හෝ පොරොවක් හෝ මුවහත් තබාද, දුක්කටය වේ. වනයට පිවිසේද, දුක්කටය වේ. එහිදී තෙත් තණ සිඳීද, දුක්කටය සමග පාචිත්තිය වේ. වියලි තණ ආදිය සිඳීද දුක්කටය වේ. රුක්හිද මේ නයමය, බිම පිරිසිදු කෙරේද, බිම සාරාද, පස් ගොඩගනීද, පස් රැස් කෙරේදැයි මෙසේ යම්තාක් අඩිතාලම බඳීද, ඒතාක් පූර්‍වප්‍රයොග නම් වේ. මේ පූර්‍වයොගයෙහි හැම තැන පාචිත්තිය ස්ථානයෙහි දුක්කටය සමග පාචිත්තිය වේ. දුක්කට ස්ථානයෙහි දුක්කටය වේ. එතැන් පටන් සහප්‍රයොග නම් වේ. එහි ටැම්වලින් කළයුතු කිළියෙහි ටැඹ නංවා තබාද දුක්කටය වේ. ගඩොලින් බැඳියයුතු කිළියෙහි ගඩොල් රැස් කෙරේද, දුක්කටය වේ. මෙසේ යම් යම් උපකරණයක් යොදාද සියලු තන්හි ප්‍රයොගයක් ප්‍රයෝගයක් පාසා දුක්කටය වේ. සසින්නහුට අත්වරක් අත්වරක් පාසාද, ඒ පිණිස යන්නහුට පියවරක් පියවරක් පාසාද දුක්කටය වේ. මෙසේ කරනලද දැවබිත් කිළියක් හෝ ගල්බත් කිළියක් හෝ ගඩොල් බිත්ති කිළියක් හෝ යටත් පිරිසෙයින් පන්සලක් නමුදු බිත්ති සහිත සෙවෙණිය ආලේප කරන්නෙමියි සුණින් හෝ මැටියෙන් හෝ ආලෙප කරන මහණහුට ප්‍රයොගයක් ප්‍රයොගයක් පාසා යම්තාක් ථුල්ලච්චය නොවේද, ඒතාක් දුක්කටය වේ. මේ දුක්කටය වනාහි මහාලේපයෙන්ම සිදුවේ. සුදු රතු පැහැකිරීම නිමිතිකොට හෝ සිතුයම් කිරීම නිමිතිකොට හෝ ඇවැත් නොවේ.

“එකං පිණ්ඩං අනාගතෙ” සියලු වැඩට පසුව කරන යම් ලෙපපිණ්ඩයක්වේද, ඒ එක් පිඩ නොතැබූ කුටිකර්‍මයෙහිය. දැන් දෙපිඬෙකින් නිමාවට යන්නේයයි මෙය කියන ලද්දේය. ඔවුන් අතුරෙහි පළමු පිඬ දීම නිමිතිකොට ථුල්ලච්චය වේ.

“තස්මිං පිණ්ඩෙ ආගතෙ” යම් එක් පිඬක් නොතැබූ කුටිකර්‍මයෙහිය. දැන් දෙපිඬෙකින් නිමාවට යන්නේයයි මෙය කියන ලද්දේය. ඔවුන් අතුරෙහි පළමු පිඬදීම නිමිතිකොට ථුල්ලච්චය වේ. “තස්සං පිණ්ඩෙ ආගතෙ” යම් එක් පිඬක් නොතැබූ කුටිකර්‍මයෙහි ථුල්ලච්චයවේද, ඒ අවසන් පිඬ ආකල්හි දුන්කල්හි තැබූකල්හි ලෙපය ගැටූ බැවින් සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිය වේ. මෙසේ ආලේප කරන්නහුට ඇතුල් ලෙපය හෝ ඇතුල් ලෙපය සමග බිත්තිය හා පියස්සද එකාබද්ධකොට ගැළපූ කල්හි පිටත දෙපයෙහි හෝ පිටත ලෙපය සමග ගැළපූ කල්හි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. දොරබාව හෝ ජනෙල් කවුළුව හෝ නොතබාම මැටියෙන් ආලේප කෙරේනම් ඒ දොරබාජනෙල් කවුළුවෙහි ඔහුගේ අවකාශය නැවත වඩා හෝ නොවඩා තැබූ කල්හි ලෙපය නොගැටේද, ඒතාක් ඇවතින් රැකේ. නැවත ආලේප කරන්නහුට ගැටූ ඇසිල්ලෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. තබනු ලබන එය, පළමු දුන් ලපය සමග අතර රහිතවම සිටීද, පළමුකොටම සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. වේයන් මුදාහරිනු පිණිස අටඟුලක් පමණින් වහල නොතබා බිත්තිය ආලෙප කෙරේද, ඇවැත් නොවේ. වේයන් මුදාහරිනු පිණිසම යට ගල්බිත්තියක්කොට ඒ බිත්තිය ආලේපකොට මත්තෙහි ආලේප කෙරේද? ආලේපය නොගැටේ නම් සඞ්ඝාදිසෙසාපත්තිය නොවේමය.

ගඩොලින් කළ කිළියෙහි ගඩොලින්ම වාකවුළුද, දුම්සිදුරුද කෙරේනම් ආලෙපය ගැටීමෙන්ම ඇවැත් වේ. කොළ සෙවෙණි කළ ශාලාවක් නමුත් කෙරේනම් ආලෙපය ගැටීම සමගම ඇවැත් වේ. එහි එලිය පිණිස අටඟුලක් පමණ හැර ආලෙපය කෙරේනම් ආලේපය නොගැටේනම් ඇවැත් නොවේ. වාකවුළුවක් ලැබ එය මෙහි තබන්නෙමියි වාකවුළුව තැබූ කල්හි ආලේපය ගැටීමෙන් ඇවැත් වේ. මැටියෙන් බිත්තියක් කෙරේද, වහලෙහි ලෙපය සමග ගැටීම නිමිතිකොට ඇවැත් වේ. එක් මහණෙක් එක් පිඬක් ඉතිරිකොට තබාද, අනිකෙක් එය දැක මෙය නොමනාව කරන ලදැයි වත්හිසෙන් ආලෙප කෙරේද දෙදෙනාහටම ඇවැත් නොවේ.

“භික්‍ඛු කුටිං කරොති” මේ ආදීවූ පෙළෙහි, වදාළ සතිස් චතුෂ්ක ආපත්තිභෙදය දක්වනු පිණිස වදාරන ලදහ. එහි උපද්‍රව සහිත කිළියෙහි දුක්කටය වේ. උපචාරරහිත කිළියෙහි දුක්කටය වේ. පමණ ඉකුත් කිළියෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. කුටිවාස්තු නොදෙසූ කිළියෙහි සඞ්ඝාදිසෙසය වේ. මොවුන්ගේ වසයෙන් මිශ්‍රකාපත්තී දතයුත්තාහ.

“ආපත්ති ද්වින්නං සඞ්ඝාදිසෙසෙන ද්වින්නං දුක්කටානං” යනාදි තන්හිද සඞ්ඝාදිසෙස දෙකක් සමග දුක්කට දෙකක යනාදි නයින් අර්‍ත්‍ථය දතයුතුය.

“සො චෙ විප්පකතෙ ආගච්ඡති” යනාදි තන්හිද මේ අර්‍ත්‍ථවිනිශ්චය වේ. සො යනු සමාදන් කරවා දික්හි ගිය මහණතෙමේය. “විප්පකතෙ” කුටිකර්‍මය නොනිමි කල්හි “අඤ්ඤස්ස වා දාතබ්බා” අන් පුද්ගලයෙක්හට හෝ සමූහයකට හෝ අත්හැර දියයුත්තේය. “භිදිත්‍වා වා පුන කාතබ්බා” පමණකින් බිඳුනීවේද, ටැම් බිම සිටුවන ලද්දේ ද ඉදිරිය යුත්තාහ. ගල්මතුවෙහි තබන ලද්දේ ද, ටැම් බිම සිටුවන ලද්දේ ද ඉදිරිය යුත්තාහ. ගල්මතුවෙහි තබන ලද්දේ ද, පහකටයුත්තාහ. ගඩොලින් බැඳි කිළියෙහි මගුල් ගඩොල යම්තාක් තුබුනේද ඒ තාක් බිත්ති ඉවත් කටයුත්තාහ. සැකෙවින් බිම සමකොට වනසන ලද්දීනම් බිඳුනී වේ. බිමින් මතුවෙහි සතරඟුලක් පමණකුදු සිටිකල්හි නොබිදුනීම වේ. සෙස්ස සියලු චතුෂ්කයන්හි ප්‍රකටමය. මෙහි අන්කිසි යමක් ඇත්තේද එය පාළි අනුසාරයෙන්ම නොදතහැකි නොවන්නේය.

“අත්තනා විප්පකතං” යනාදි තන්හි තමන් පටන්ගත් කිළිය. “අත්තනා පරියොසාපෙති” මහ මැටියෙන් හෝ දෙමැටියෙන් හෝ යන යමකින් කළ නිමවූබවට පමුණුවනු කැමැත්තේවේද, එයින් අවසන් පිඬුව දෙන්නේ නිම කෙරේද?

“පරෙහි පරියොසාපෙති” තමන් පිණිසම අනුන් ලවා නිමකරවයි තමන් විසින් හෝ අනුන් ලවා හෝ දෙදෙන විසින් හෝ එක්ව අඩාල කරන ලද්දී වේවා, [missing trans] සඞ්ඝාදිසෙසයම වේ. මේ මෙහි විනිශ්චයයි.

කුරුන්‍දියෙහි දෙතුන් නමක් මහණහු එක්ව වසන්නෙමුයි කිළිය කරත්ද, ඒතාක් රැකේ. නොබෙදූ බැවින් ඇවැත් නොවේ. ‘මෙතැන තටය, මෙතැන මටයයි බෙදා කරත්ද, ඇවැත් වේ. සාමණේර නමක්ද භික්‍ෂු නමක්ද එක්ව කිළියක් කරත්ද, එය යම්තාක් නොබෙදන ලදද ඒතාක් රැකේ. පෙරනයින් බෙදා කිළියක් කරත්ද, භික්‍ෂූන්ට ඇවැත් වේයයි කියනලදි.

“අනාපත්ති ලෙනෙ” යනාදි තන්හි මහත් ලෙනක් කරන්නහුටද ඇවැත් නොවේ. මෙහි ආලෙපය නොගැටේ. ගුහාවද ගඩොලින් කළ ගුහාවක් හෝ ගලින් කළ ගුහාවක් හෝ දැවයෙන් කළ ගුහාවක් හෝ බිම් ගුහාවක් හෝ මහත් මහත්ව කරන්නහුට ඇවැත් නොවේ.

“තිණකුටිකාය” සත්මහලක් ඇති පහයද තණපතින් කළ වහල ඇත්තේ තිණකිළියයි කියනු ලැබේ. අර්‍ත්‍ථකථාවන්හි වනාහි “කුක්කුටච්ඡිකගෙහ” යන මෙයින් දිගින්ද සරසින්ද තැබූ දඬු සමග වහල දැලක් මෙන් බැඳුනක්කොට තණවලින් හෝ කොළවලන් වැසූ කිළියම කියනු ලැබේ. එහි ඇවැත් නොවේ. තණින් සෙවෙණික ගෙය මහත්කොටද කිරීම වටියි. උල්ලිත්තාදිභාවයම කිළියෙහි ලක්‍ෂණ වේ. එද වහලම සඳහා කියන ලදැයි දතයුතුය. සක්මන් හලෙහි තණසුණු ඇදවැටේ. ‘අනුජානාමි භික්‍ඛවෙ ඔගුමෙපත්‍වා උල්ලිත්තාවලිත්තං කාතුං’ යනාදියද මේ තණකිළියෙහි සාධක වේ. එහෙයින් දෙපියස්ස ඇති කිළියක් හෝ තර්ණිකා බැදි කිළියක් හෝ වට කිළියක් හෝ සිවුරැස් කිළියක් හෝ වේද, මේ ගේ පිළිබඳ යම් මේ වහලක්වේද, එය ඡදන සඞ්ක්‍ෂෙපයෙන් කරන ලද්දේවේද ඒ වහලෙහි බිත්ති දෙපය සමග ලපය ගැටුණු කල්හි ඇවැත් වේ. ඇතුලත - පිටත, උඩ-යට ආලෙප කළ වහලෙහි ආලෙපය රැකීම පිණිස මතුවෙහි තණින් වසාද මෙපමණකින් තණකිළි නම්නොවේ. කිම, මෙහි නොදෙසූ කුටිවාස්තු ඇතිබව හා පමණ ඉක්මවා සිටීම් හේතුවෙන්ම ඇවැත් නොවේද, නොහොත් සොපද්‍රව අනුපවාර හේතුවෙන් ඇවැත් නොවේද, සියලු අයුරෙන් ඇවැත් නොවේ. ඒ එසේමය එබඳු කිළිය සඳහා පරිවාරයෙහි,

භික්‍ඛු සඤ්ඤාචිකාය කුටිං කරොති අදෙසිතවත්‍ථුකං පමාණාතික්කන්තං සාරම්භ අපරික්කමනං අනාපත්ති පඤ්හාමෙසා කුසලෙහි චින්තිතාති

‘ආපත්තිකාරකානං තිණ්ණං දුක්කටානං’ යනාදි පෙළෙහි යමක් වදාරන ලද්දේ ද එය මනාව නොඉටා නොකිරීම හේතුවෙන් වදාරන ලදි. “අඤ්ඤස්සත්‍ථාය” කුටි ලක්‍ෂණයට පැමිණි කිළියක් අන්‍ය උපාද්ධ්‍යායයා සඳහා හෝ ආචාර්‍ය්‍යයා සඳහා හෝ සඞ්ඝයා පිණිස හෝ කරන්නහුට ඇවැත් නොවේ.

“වාසාගාරං ඨපෙත්‍වා සබ්බත්‍ථ” තමන්ගේ විසීම පිණිස ගෙය හැර අන් පොහෝගෙයක් හෝ ගිනිහල් ගෙයක් හෝ බොජුන් හලක් හෝ වහ්නි ශාලාවක් හෝ වන්නේයයි කරවාද, සියලු තන්හි ඇවැත් නොවේ. ඉදින් මේ මහණහුට පොහෝ ගෙයක්ද වන්නේය. මමද වසන්නෙමි, ගිනිහල් ගෙයක්ද බොජුන් හලක්ද වහ්නි ශාලාවක්ද වන්නේය, මමද වසන්නෙමියි සිතක්වේද, කරවූ කල්හිද ඇවැත් වේමය. මහාපච්චරියෙහි වනාහි අනාපත්තියි කියා තමන්ගේ විසීමට ගෙයක් පිණිස කරන්නහුටම ඇවැත් යයි කියනලදි. උන්මත්තකයාහටද ආදිකර්මිකවූ ආළවක භික්‍ෂූන්ටද ඇවැත් නොවේ.

සමුට්ඨානාදීන් අතුරෙහි මේ ශික්‍ෂාපදය ඡසමුට්ඨානයි. කිරීමෙන්ද, කිරීමෙන් හා නොකිරීමෙන්ද සමුට්ඨානය වේ. මෙය කුටිවත් දෙසවා පමණ ඉකුත් කිළියක් කරණ මහණහුට ක්‍රියාවෙන් සමුට්ඨානය වේ. කුටිවත් නොදෙසවා කරන්නහුට කිළිය කිරීමද කුටිවත් නොදෙසීමද යන ක්‍රියා ක්‍රියාහෙයින් සමුට්ඨානය වේ. ව්‍යාතික්‍රමසංඥාවෙහි අභාවයෙන් නොමිදෙන බැවින් නොසංඥාවිමොක්‍ෂයයි. ප්‍රඥප්තියයි නොදන්නා සිත හෙතුකොට අචිත්තකය. ශික්‍ෂා ප්‍රඥප්තියෙහි වරදයයි හැරිය යුතු බැවින් ප්‍රඥප්තිවද්‍යයි. කයින් කටයුතු බැවින් කායකර්‍මයි. වචනයෙන් සිදුවියයුතු බැවින් වාක්කර්‍මයි, සුඛදුඃඛාදී වූ තුන්සිත් ඇති බැවින් ත්‍රිචිත්තයි. එසේම සුඛදුඃඛාදි වෙදනා ඇති බැවින් ත්‍රිවෙදනයි.

කුටිකාරශික්‍ෂාපද වර්‍ණනාව නිමි.