19. විපස්සී බුද‍්ධවංසො
19. විපස්සී බුද‍්ධවංසො
19. විපස්සී බුද්ධවංශය
1. ඵුස‍්සස‍්ස ච අපරෙන සම‍්බුද‍්ධො දිපදුත‍්තමො විපස්සී නාම නාමෙන ලොකෙ උප‍්පජ‍්ජි චක‍්ඛුමා.
1. ඵුස්ස බුදුන්ට මෑත භාගයෙහි නමින් විපස්සී නම් වූ පසැස් ඇති ද්විපදෝත්තම වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොවැ පහළවූසේක.
2. අවිජ‍්ජං සබ‍්බං පදාලෙත්‍වා පත‍්තො සම‍්බොධිමුත‍්තමං ධම‍්මචක‍්කං පවත‍්තෙතුං පක‍්කාමි බන්‍ධුමතිං පුරං.
2. හැම අවිදු අඳුරු බිඳ උතුම් වූ සම්බෝධියට පැමිණියාහු දම්සක් පවත්වන්නට බන්‍ධුමතී පුරයට වැඩිසේක.
3. ධම‍්මචක‍්කං පවත‍්තෙත්‍වා උභො බොධෙසි නායකො ගණනාය න වත‍්තබ‍්බො පඨමා’භිසමයො අහු.
3. දම්සක් පවත්වා (මල්බෑ ඛණ්ඩ රාජපුත්‍ර යැ, තිස්ස පුරෝහිත පුත්‍ර යැ යන) දෙදෙනාට සත්‍යාවබෝධය කරවූහ. ගණනින් නො කියහෙන සත්ත්‍ව කෙනෙක් පළමු වැනි ධර්‍මාවබෝධය කළහ.
4. පුනාපරං අමිතයසො තත්‍ථ සච‍්චං පකාසයි චතුරාසීති සහස‍්සානං දුතියා’භිසමයො අහු.
4. යළි අප්‍රමාණ යශස් ඇති විදර්ශී බුදුහු ඒ ක්‍ෂේම නම් මුවළැව්හි දී සිව්සස් පැවැසූහ. සුවාසූ දහසක් සත්නට ද්විතීයාභිසමය වී.
5. චතුරාසීති සහස‍්සානි සම‍්බුද‍්ධං අනුපබ‍්බජුං තෙසමාරාමපත‍්තානං ධම‍්මං දෙසෙසි චක‍්ඛුමා.
5. සුවාසූ දහසක් සත්හු බුදුනට පසුව ලා පැවිදි වූහ, පසැස් ඇති බුදුහු අරමට පැමිණි ඔවුනට දහම් දෙසූසේක.
6. සබ‍්බාකාරෙන භාසතො සුත්‍වා උපනිසාදිනො තෙ’පි ධම‍්මං වරං ගන‍්ත්‍වා තතියා’භිසමයො අහු.
6. සර්‍වාකාරයෙන් කරුණු එළවමින් වදාරන විපස්සී බුදුන්ගේ දහම් අසා ඒ සුවාසූ දහසක් මහණහු ද උතුම් දහම් දැන (මෙසේ ඔවුන්ගේ) තුන් වැනි ධර්‍මාවබෝධය වී.
7. සන‍්නිපාතා තයො ආසුං විපස‍්සිස‍්ස මහෙසිනො ඛීණාසවානං විමලානං සන‍්තචිත‍්තානතාදිනං.
7. මහර්ෂි වූ විපස්සී සර්‍වඥයන් වහන්සේට විමල වූ ශාන්ත සිත් ඇති තාදිගුණ ඇති රහතුන්ගේ ශ්‍රාවක සන්නිපාත තුනෙක් වී.
8. අට‍්ඨසට‍්ඨිසතසහස‍්සානං පඨමො ආසි සමාගමො භික‍්ඛුසතසහස‍්සානං දුතියො ආසි සමාගමො.
8. අටසැටලක්‍ෂයක් රහතුන්ගේ ප්‍රථම සන්නිපාතය වී යැ, ලක්‍ෂයක් රහත්මහණුන්ගේ ද්විතීය සන්නිපාතය වී.
9. අසීතිභික‍්ඛුසහස‍්සානං තතියො ආසි සමාගමො තත්‍ථ භික‍්ඛුගණමජ‍්ඣෙ සම‍්බුද‍්ධො අතිරොචති.
9. අසූ දහසක් ක්‍ෂීණාස්‍රව භික්‍ෂුන්ගේ තෘතීය සන්නිපාතය වී යැ. එහි මහණගණ මැද සම්බුදුහු අතිශයින් දිලියුණාහ.
10. අහං තෙන සමයෙන නාගරාජා මහිද‍්ධිකො අතුලො නාම නාමෙන පුඤ‍්ඤවන‍්තො ජුතින්‍ධරො.
10. එසමයෙහි මම් නමින් අතුල නම් වූ පින් ඇති පැහැපත් මහ ඉඳුහ ඇති නාරජ වූයෙමි.
11. නෙකානං නාගකොටීනං පරිවාරෙත්‍වාන’හං තදා වජ‍්ජෙන‍්තො’ දිබ‍්බතුරියෙහි ලොකජෙට‍්ඨං උපාගමිං.
11. එකල්හි මම් නොයෙක් කෙළගණන් නයින් පිරිවරා දිවපසඟවයමින් බුදුන් කරා එළැඹියෙමි.
12. උපසඞ‍්කමිත්‍වා සම‍්බුද‍්ධං විපස‍්සිං ලොකනායකං මණිමුත‍්තරතනඛචිතං සබ‍්බාභරණභූසිතං නිමන‍්තෙත්‍වා ධම‍්මරාජස‍්ස සුවණ‍්ණපීඨ’ මදාසහං.
12. මම ලෝකස්වාමී වූ විදර්ශී සම්බුදුන් කරා එළැඹ දහම්රජ වූ බුදුන් පවරා මිණිමුතු ඈ රුවනින් නිමවන ලද පබළු ඈ සැරැහුමෙන් සරහන ලද රන් පුටුවක් පිදීමි.
13. සො’පි මං බුද‍්ධො ව්‍යාකාසි සඞ‍්ඝමජ‍්ඣෙ නිසීදිය එකනවුතෙ ඉතො කප‍්පෙ අයං බුද‍්ධො භවිස‍්සති.
13. ඒ විදර්ශී සර්‍වඥයන් වහන්සේ ද සඟ මැද වැඩහිඳ මේ තෙමේ මෙයින් එක් අනූවන කල්පයෙහි බුදු වන්නේ යයි විවරණ දුන් සේක.
14. අහු කපිලව‍්හයා රම‍්මා නික‍්ඛමිත්‍වා තථාගතො පධානං පදහිත්‍වාන කත්‍වා දුක‍්කරකාරිකං.
14. ඒ තථාගත වූ බෝසත් සිත්කලු වූ කිඹුල්වත් නම් නුවරින් නික්ම ප්‍රධන්වීර්‍ය්‍ය වඩා දුෂ්කරක්‍රියා කොට–
15. අජපාලරුක‍්ඛමූලම‍්හි නිසීදිත්‍වා තථාගතො තත්‍ථ පායාසමග‍්ගය‍්හ නෙරඤ‍්ජර’මුපෙහිති.
15. තථාගත වූ බෝසත් අජපල් නම් නුගරුක්මුල වැඩහිඳ එහි දී කිරිපිඬු පිළිගෙන නිල්දලා හෝතෙරට පැමිණෙන්නේ ය.
16. නෙරඤ‍්ජරානදීතීරෙ පායාසං අසති ජිනො, පටියත‍්තවරමග‍්ගෙන බොධිමූල’මුපෙහිති.
16. ජිතමාර වූ බෝසත්හු නිල්දලා හෝ තෙර හිඳ කිරිපිඬු වළඳා (දෙවියන්) පිළියෙළ කළ උතුම් මඟින් බෝමුල වෙත පැමිණෙන්නාහ.
17. තතො පදක‍්ඛිණං කත්‍වා බොධිමණ‍්ඩමනුත‍්තරං අස‍්සත්‍ථමූලෙ සම‍්බොධිං බුජ‍්ඣිස‍්සති මහායසො.
17. ඉක්බිති මහායශස් ඇති අනුත්තර වූ මහසත්හු බෝමැඩ පැදකුණු කොට ඇසැතුරුක්මුල්හි හිඳ සම්‍යක් සම්බෝධිය අවබෝධ කරන්නාහ.
18. ඉමස‍්ස ජනිකා මාතා මායා නාම භවිස‍්සති පිතා සුද‍්ධොදනො නාම අයං හෙස‍්සති ගොතමො.
18. මොවුන් ගේ ජනිකා මව මායා නම් වන්නීය. ජනකපිය තෙමේ ශුද්ධෝදන නම් වන්නේ ය. මේ තෙමෙ ගෞතම නම් වන්නේ යි.
19. අනාසවා වීතරාගා සන‍්තචිත‍්තා සමාහිතා කොලිතො උපතිස‍්සො ච අග‍්ගා හෙස‍්සන‍්ති සාවකා ආනන්‍දොනා’මුපට‍්ඨාකො උපට‍්ඨිස‍්සති තං ජිනං.
19. අනාස්‍රව වූ විගතරාග ඇති ශාන්ත වූ සිත් ඇති ඵලසමාපත්තියෙන් සමාහිත වූ කෝලිත යැ උපතිස්ස යැ යන දෙදෙනා අග්‍රශ්‍රාවක වන්නාහ. ආනන්‍ද නම් උපස්ථායකයෙක් ඒ බුදුන්ට උපස්ථාන කරන්නේ ය.
20. ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච අග‍්ගා හෙස‍්සන‍්ති සාවිකා බොධි තස‍්ස භගවතො අස‍්සත්‍ථොති පවුච‍්චති.
20. බෙමා යැ උප්පලවණ්ණා යැ යන දෙදෙන අග්‍රශ්‍රාවිකා වන්නාහ. ඒ භාග්‍යවත්හු ගේ බෝධිය ඇසැතු යයි කියනු ලැබේ.
21. චිත‍්තො ච හත්‍ථාළවකො අග‍්ගා හෙස‍්සන‍්තු’පට‍්ඨකා උත්තරා නන්‍දමාතා ච අග‍්ගා හෙස‍්සන‍්තු’පට‍්ඨිකා ආයු වස‍්සසතං තස‍්ස ගොතමස‍්ස යසස‍්සිනො.
21. චිත්ත යැ හත්‍ථාළවක යැ යන දෙදෙන අග්‍රෝපස්ථායක වන්නාහ. උත්තරා යැ නන්‍දමාතා යි අග්‍රෝපස්ථායිකා දෙදෙනෙක් වන්නාහ. ඒ යශස්වී වූ ගෞතම බුදුනට හවුරුදු සියයෙක් ආයු වෙයි.
22. ඉදං සුත්‍වාන වචනං අසමස‍්ස මහෙසිනො ආමොදිතා නරමරූ බුද‍්ධබීජඞ‍්කුරො අයං.
22. අසම වූ මහර්ෂි වූ බුදුන් ගේ මෙ වදන් අසා මේ තෙමේ බුද්ධබිජාංකූරයෙකැ’යි සතුටු වූ දේව මනුෂ්‍යයෝ–
23. උක‍්කුට‍්ඨි සද‍්දං වත‍්තෙන‍්ති අප‍්ඵොඨෙන‍්ති හසන‍්ති ච කතඤ‍්ජලී නමස‍්සන‍්ති දසසහස‍්සී සදෙවකා.
23. ඔල්වරසන් පැවැත්වූහ. අත්පොළසන් දුන්හ. සිනහසුණහ. දසදහසක් සක්වළැ දෙවියන් සහිත ලෝකවාසීහු බදැඳිලි වැ නමස්කාර කළහ.
24. යදි’මස‍්ස ලොකනාථස‍්ස විරජ‍්ඣිස‍්සාම සාසනං අනාගතම‍්හි අද‍්ධානෙ හෙස‍්සාම සම‍්මුඛා ඉමං.
24. ඉදින් ඇපි මෙ ලෝහිමියන් ගේ සස්න වරදමෝ නම් අනාගත කාලයෙහි මොවුන් හමු වන්නම් හ.
25. යථා මනුස‍්සා නදිං තරන‍්තා පටිතිත්‍ථං විරජ‍්ඣිය හෙට‍්ඨා තිත්‍ථෙ ගහෙත්‍වාන උත‍්තරන‍්ති මහානදිං.
25. යම්සේ නදිය තරණය කරන මිනිස්සු හමුයෙහි වූ ප්‍රතිමුඛ තීර්‍ත්‍ථය වැරැදැ යට තොටැහි ලා ගෙන මහගඟ තරණය කෙරෙත් ද,
26. එව’මෙව මයං සබ‍්බෙ යදි මුඤ‍්චාමිමං ජිනං අනාගතම‍්හි අද‍්ධානෙ හෙස‍්සාම සම‍්මුඛා ඉමං.
26. එසෙයින් මැ ඇපි සියල්ලමෝ ඉදින් මේ බුදුන් හරමෝ නම් අනාගතකාලයෙහි මොවුන් හමුවන්නම්හ.
27. තස‍්සා’හං වචනං සුත්‍වා භිය්‍යො චිත‍්තං පසාදයිං උත‍්තරිං වතමධිට‍්ඨාසිං දස පාරමි පූරියා.
27. මම් ඒ විදර්ශී බුදුන්ගේ බස් අසා බෙහෙවින් සිත පැහැදවීමි. දසපැරුම් මත්තෙහි ව්‍රතාධිෂ්ඨානය කෙළෙමි.
28. නගරං බන්‍ධුමතී නාම බන්‍ධුමා නාම ඛත‍්තියො මාතා බන්‍ධුමතී නාම විපස‍්සිස‍්ස මහෙසිනො.
28. මහර්ෂි වූ විදර්ශී බුදුන් ගේ නගරය බන්‍ධුමතී නම් විය. බන්‍ධුමත් නම් ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ පියා විය. මවු තොමෝ බන්‍ධුමතී නම් වූය.
29. අට‍්ඨවස‍්සසහස‍්සානි අගාරමජ‍්ඣ සො වසී නන්‍දො සුනන්‍දො සිරිමා තයො පාසාදමුත‍්තවා.
29. ඒ බුදුහු අටදහසක් හවුරුදු ගිහිගෙයි වුසූහ. නන්‍ද යැ, සුනන්‍ද යැ, සිරිමත් යැයි උතුම් වූ තුන් පහයෙක් විය.
30. තිවත‍්තාරීස සහස‍්සානි නාරියො සමලඞ‍්කතා සුතනා නාම සා නාරි සමවත‍්තක‍්ඛන්‍ධො නාම අත්‍රජො.
30. මොනොවට සැරැසුණු තෙසාලිස් දහසක් පරිවාරස්ත්‍රීහු වූහ. සූතනා නම් ප්‍රසිද්ධ ස්ත්‍රිය අගමෙහෙසුන් බිසෝ වූය. සමවත්තක්ඛන්‍ධ නම් පුතණු කෙනෙක් වූහ.
31. නිමිත‍්තෙ චතුරො දිස‍්වා රථයානෙන නික‍්ඛමී අනූනඅට‍්ඨමාසානි පධානං පදහී ජිනො.
31. සතර පෙරනිමිති දැක රථයානයෙකින් මහබිනික්මන් කළහ. එ ජිතපඤ්චමාරයෝ පිරිපුන් අටමසක් ප්‍රධන්වීර්‍ය්‍ය කළහ.
32. බ්‍රහ‍්මුනා යාචිතො සන‍්තො විපස්සී ලොකනායකො වත‍්ති චක‍්කං මහාවීරො මිගදායො නරුත‍්තමො.
32. මහාවීර වූ නරෝත්තම වූ විදර්ශී ලෝකස්වාමීහු මහබඹහු විසින් අයදනා ලද්දාහු මිගදාය නම් උයන්හි දී දම්සක් පැවැත්වූහ.
33. ඛණ‍්ඩො ච තිස‍්සනාමො ච අහෙසුං අග‍්ගසාවකා අසොකො නාමු’පට‍්ඨාකො විපස‍්සිස‍්ස මහෙසිනො.
33. විදර්ශී බුදුන්ට ඛණ්ඩ යැ තිස්ස යැ යන නම් ඇති අග්‍රශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. අසෝක නම් උපස්ථායක භික්‍ෂු කෙනෙක් වූහ.
34. චන්‍දා ච චන්දමිත්තා ච අහෙසුං අග‍්ගසාවිකා බොධි තස‍්ස භගවතො පාටලී’ති පවුච‍්චති.
34. චන්‍ද්‍රා යැ චන්දමිත්තා යැයි අග්‍රශ්‍රාවිකාවෝ දෙදෙනෙක් වූහ. ඒ බුදුන් ගේ බෝධිය පළොල් යැයි කියනු ලැබේ.
35. පුනබ‍්බසුමිත‍්තො නාගො ච අහෙසුං අග‍්ගු’පට‍්ඨකා සිරිමා උත්තරා චෙව අහෙසුං අග‍්ගු’පට‍්ඨිකා.
35. පුනබ්බසුමිත්ත යැ නාග යැ යන අග්‍රෝපස්ථායකයෝ දෙදෙනෙක් වූහ. සිරිමා යැ උත්තරා යැ යන අග්‍රෝපස්ථායිකා දෙදෙනෙක් වූහ.
36. අසීති හත්‍ථමුබ‍්බෙධො විපස්සී ලොකනායකො පභා නිද‍්ධාවති තස‍්ස සමන‍්තා සත‍්ත යොජනෙ.
36. විදර්ශී ලෝකස්වාමීහු අසූරියන් උස් වූහ. ඔබගේ ශරීරකාන්තිය හාත්පස සත්යොදුනෙක්හි පැතිරැ සිටුනේ යි.
37. අසීති වස‍්සසහස‍්සානි ආයු බුද‍්ධස‍්ස තාවදෙ තාවතා තිට‍්ඨමානො සො තාරෙසි ජනතං බහුං.
37. එකල්හි ඒ බුදුන්ගේ ආයුෂ හවුරුදු අසූදහසෙක් විය, එතෙක් කල් වැඩසිටි ඒ බුදුහු බොහෝ ජනසමූහයා (සසර සයුරෙන්) තැරැ වූහ.
38. බහූ දෙවෙ මනුස‍්සෙ ච බන්‍ධනා පරිමොචයී මග‍්ගා’ මග‍්ගඤ‍්ච ආචික‍්ඛි අවසෙසපුථුජ‍්ජනෙ.
38. බොහෝ දෙවියන් ද මිනිසුන් ද සංසාරබන්‍ධනයෙන් මිදැ වූහ. සෙසු පුහුදුවනට (ශාශ්වතෝච්ඡේද විරහිත මධ්‍යමප්‍රතිපදා සඞ්ඛ්‍යාත අමෘතාධිගමයට) මාර්‍ගය ද (කායකිළමථාදි) අමාර්‍ගය ද වදාළහ.
39. ආලොකං දස‍්සයිත්‍වාන දෙසෙත්‍වා අමතං පදං ජලිත්‍වා අග‍්ගික‍්ඛන්‍ධො’ව නිබ‍්බුතො සො සසාවකො.
39. ශ්‍රාවකයන් සහිත වූ ඒ බුදුහු මාර්‍ගඥනාලෝකය දක්වා අමෘතපදය දේශනා කොට ගිනිකඳසෙයින් දිලියෙමින් වැඩසිට පිරිනිවි සේක.
40. ඉද‍්ධීවරං පුඤ‍්ඤවරං ලක‍්ඛණං ච කුසුමිතං සබ‍්බං සමන‍්තරහිතං නනු රිත‍්තා සබ‍්බසඞ‍්ඛාරා.
40. උත්තමඍද්ධිය ද උත්තම පුණ්‍ය ද චක්‍රලක්‍ෂණාදීන් මණ්ඩිත වූ බුදු සිරුර ද යන සියල්ල අන්තර්හිත විය. හැම සංස්කාරයෝ තුච්ඡ වූවාහු නු?
41. විපස‍්සීජිනවරො බුද‍්ධො සුමිත‍්තාරාමම‍්හි නිබ‍්බුතො තත්‍ථෙ’ව තස‍්ස ථූපවරො සත‍්තයොජන මුස‍්සීතො’ති.
41. ජිනවර වූ විදර්ශී බුදුහු සුමිත්තාරාමයෙහි දී පිරිනිවියහ. එහි මැ ඔබ ගේ ස්තූපවරය සත්යොදුන් කොට බඳනා ලද්දේ යි.
විපස්සී බුද‍්ධවංසො එකූනවීසතිමො.
එකුන්විසි වැනි විදර්ශී බුද්ධවංශ යි.