වෙවචනහාරවිහඞ‍්ගො
3. 1. 10.
3. 1. 10.
වෙවචනහාරවිහඞ‍්ගො
වේවචනහාරවිභඞ්ගය
තත්‍ථ කතමො වෙවචනො හාරො: “වෙවචනානි බහූනී”ති. යථා එකං භගවා ධම‍්මං අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤෙහි වෙවචනෙහි නිද‍්දිසති. යථාහ භගවා:
එහි වේවචනහාරය කවරෙ යැ: “වෙවචනාති බහුනි” යනාදි නිද්දේසගාථා යි. ඒ මෙසේ යැ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක් ධර්‍මයක් අන්‍යෝන්‍ය පර්‍ය්‍යායවචනයන්ගෙන් දක්වන සේක. මෙසේ වදාළහ, බුදුහු:
1. “ආසා පිහා ච අභිනන්‍දනා ච අනෙකධාතූසු සරා පතිට‍්ඨිතා, අඤ‍්ඤාණමූලප‍්පභවා පජප‍්පිතා සබ‍්බා මයා බ්‍යන‍්තිකතා සමූලකා”ති
1. අනාගතාර්‍ත්‍ථ ප්‍රාර්‍ත්‍ථනා කරන ආශාව ද අනාගත ප්‍රත්‍යුත්පන්නාර්‍ත්‍ථවිෂය වු තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත පිහාව ද නිෂ්පන්නාර්‍ත්‍ථ ප්‍රතිපාලන කරන අභිනන්‍දනාව ද චක්ඛුධාතු ආදි අනේක ධාතුවිෂයෙහි පිහිටි අවිද්‍යාමූලය ප්‍රභව කොට ඇති තෘෂ්ණා සංඛ්‍යාත සියලු ප්‍රජපිල්තයෝ මා විසින් මූලසහිතව විගතාන්ත කරන ලද්දාහු යයි.
ආසා නාම වුච‍්චති: යා භවිස‍්සස‍්ස අත්‍ථස‍්ස ආසිංසනා, අවස‍්සං ආගමිස‍්සතීති ආසාස‍්ස උප‍්පජ‍්ජති. පිහා නාම යා චත‍්තමානකස‍්ස අත්‍ථස‍්ස පත්‍ථනා, සෙය්‍යතරං වා දිස‍්වා එදිසො භවෙය්‍යන‍්ති පිහාස‍්ස උප‍්පජ‍්ජති. අත්‍ථනිප‍්ඵත‍්තිපටිපාලනා අභිනන්‍දනා නාම, පියං වා ඤාතිං අභිනන්‍දති, පියං වා ධම‍්මං අභිනන්‍දති, අප‍්පටිකූලතො වා අභිනන්‍දති. අනෙකධාතූති: චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ‍්ඤාණධාතු ඝානධාතු ගන්‍ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව‍්හාවිඤ‍්ඤාණධාතු කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ‍්ඤාණධාතු. සරාති කෙචි රූපාධිමුත‍්තා කෙචි සද‍්දාධිමුත‍්තා කෙචි ගන්‍ධාධිමුත‍්තා කෙචි රසාධිමුත‍්තා කෙචි ඵොට‍්ඨබ‍්බාධිමුත‍්තා කෙචි ධම‍්මාධිමුත‍්තා. තත්‍ථ යානි ඡ ගෙහසිතානි දොමනස‍්සානි යානි ච ඡ ගෙහසිතානි සොමනස‍්සානි යානි ච ඡ නෙක‍්ඛම‍්මසිතානි දොමනස‍්සානි යානි ච ඡ නෙක‍්ඛම‍්මසිතානි සොමනස‍්සානි, ඉමානි චතුවීස පදානි තණ‍්හාපක‍්ඛො, තණ‍්හාය එතං වෙවචනං. යා ඡ උපෙක‍්ඛා ගෙහසිතා අයං දිට‍්ඨිපක‍්ඛො. සායෙව පත්‍ථනාකාරෙන ධම්මනන්දි ධම‍්මපෙමං ධම‍්මජ‍්ඣොසොනන‍්ති තණ‍්හාය එතං වෙවචනං.
අනාගත වූ ඊප්සිතාර්‍ත්‍ථයාගේ යම් ආශංසනයක් වේ ද එය ‘ආසා’ නමැයි කියනු ලැබේ. ‘අවශ්‍යයෙන් ඊප්සිතාර්‍ත්‍ථය ලැබෙන්නේය’ යි ඔහුට ආශාව උපදී. වර්‍තමාන අර්‍ත්‍ථයාගේ යම් ප්‍රාර්‍ත්‍ථනාවක් වේ ද එය ‘පිහා’ නම,ශ්‍රේෂ්ඨතරයකු හෝ දැක ‘මෙබඳු වෙම්ව’ යි ඔහුට පිහා (කැමැත්ත) උපදී. අර්‍ත්‍ථනිෂ්පත්තිප්‍රතිපාලනය (නිපන් අර්‍ත්‍ථය රැකීම) ‘අභිනන්‍දනා’ නම, (සත්‍වසංස්කාරකෙලායනය අභිනන්‍දනා යි) ප්‍රිය ඥාතියකු හෝ අභිනන්‍දන කෙරෙයි (සතුටින් පිළිගනී.) ප්‍රිය වූ රූපාදි ආලම්බනධර්‍මය හෝ අභිනන්‍දන කෙරෙයි. (ප්‍රතිකූල ආලම්බනයෙහිදු විපර්‍ය්‍යාස විසින්) අප්‍රතිකූල හෙයින් අභිනන්‍දන කෙරෙයි. “අනේකධාතු” යනු: ‘චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සෝතධාතු සද්දධාතු සෝතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්‍ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජීව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනෝධාතු ධම්මධාතු මනෝවිඤ්ඤාණධාතු යන මොහු යැ. “සරා” යනු: කිසි කෙනෙක් රූපයෙහි ඇලුණාහුය, කිසි කෙනෙක් ශබ්දයෙහි ඇලුණාහ, කිසි කෙනෙක් ගන්‍ධයෙහි ඇලුණාහ, කිසි කෙනෙක් රසයෙහි ඇලුණාහ, කිසි කෙනෙක් පහසෙහි ඇලුණාහ, කිසි කෙනෙක් ධර්‍මාලම්බනයෙහි ඇලුණාහු වෙත්. එහි යම් සවැදැරුම් ගෘහශ්‍රිත දොම්නස් වේදනා කෙනෙක් වෙත් ද, යම් ෂට්ගෘහශ්‍රිත සොම්නස් කෙනෙකුත් වෙත් ද, යම් ෂට්නෛෂ්ක්‍රම්‍යශ්‍රිත දොම්නස් කෙනෙකුත් වෙත් ද, යම් ෂට්නෛෂ්ක්‍රම්‍යශ්‍රිත සොම්නස් කෙනෙකුත් වෙත් ද, මේ සූවිසි පදයෝ තෘෂ්ණාපක්‍ෂය වෙයි, තෙල තෘෂ්ණාවට වේවචනයි. යම් සවැදැරුම් ගෘහශ්‍රිත උපේක්‍ෂාවක් වේ ද මේ දෘෂ්ටිපක්‍ෂ යි, ඒ තෘෂ්ණාව ම ප්‍රාර්‍ත්‍ථනාකාරයෙන් පවත්නා හෙයින් ධම්මනන්දි ධම්මපෙම ධම්මජීඣොසාන යී ද වේ. තෙල තෘෂ්ණාවට වේවචන යි.
චිත‍්තං මනො විඤ‍්ඤාණන‍්ති චිත‍්තස‍්ස එතං වෙවචනං. මනින්‍ද්‍රියං මනොධාතු මනායතනං විජානනාති මනස‍්සෙතං වෙවචනං.
චිත්ත යැ මනෝවිඤ්ඤාණ යැ යන තෙල චිත්තයට වේවචන යැ, මනින්‍ද්‍රිය යැ, මනෝධාතු යැ, මනායතන යැ, විජානනා යැ යන මේ මනසට පරියාය වචන යි.
පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං පඤ‍්ඤාබලං අධිපඤ්ඤාසික්ඛා පඤ්ඤා පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධො ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඤාණං සම්මාදිට්ඨි තීරණා විපස්සනා ධම‍්මෙ ඤාණං අත්‍ථෙ ඤාණං අන්‍වයෙ ඤාණං ඛයෙ ඤාණං අනුප‍්පාදෙ ඤාණං අනඤ‍්ඤාතඤ‍්ඤස‍්සාමීතින්‍ද්‍රියං අඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං අඤ‍්ඤාතාවින්‍ද්‍රියං චක්ඛු විජ්ජා බුද්ධි භූරි මෙධා ආලොකො, යං වා පන කිඤ‍්චි අඤ‍්ඤම‍්පි එවං ජාතියං පඤ‍්ඤාය එතං වෙවචනං. පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි ලොකුත‍්තරානි, සබ‍්බා පඤ්ඤා, අපි ච ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන සද්ධා, ආරම‍්භට‍්ඨෙන විරියං, අපිලාපනට‍්ඨෙන සති, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමාධි, පජානනට‍්ඨෙන පඤ්ඤා.
පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය පඤ්ඤාබල අධිපඤ්ඤාසික්ඛා පඤ්ඤා පඤ්ඤක්ඛන්‍ධ ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣඞ්ග ඤාණ සම්මාදිට්ඨි තීරණා විපස්සනා ධම්මේඤාණ අත්‍ථේඤාණ අන්‍වයෙඤාණ ඛයෙඤාණ අනුප්පාදෙඤාණ අනඤ්ඤාතඤ්ඤාස්සාමීතින්‍ද්‍රිය අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය අඤ්ඤාතාවින්‍ද්‍රිය චක්ඛු විජ්ජා බුද්ධි භූරි මේධා ආලෝක යැ යනු ද, යළි යම් කිසි මෙබඳු ස්වභාව ඇති පඤ්ඤා පජානනා ආදි අනිකුදු වචන හෝ ඇද්ද තෙල ප්‍රඥාවට වේවචන යි. ‘ඛයෙඤාණං’ යනාදි පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ ලෝකෝත්තරප්‍රඥාවට වේවචනයෝ යැ, ඉතිරි සියලු පඤ්ඤාවේවචනයෝ ලෞකික ලෝකෝත්තරමිශ්‍රයෝ යි. තවද අධිමෝක්‍ෂ ලක්‍ෂණයෙහි අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘සද්ධා’ යැ ආරම්භාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘විරිය’යැ අපිලාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘සති’යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘සමාධි’යැ ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘පඤ්ඤා’ යි.
යථා ච බුද‍්ධානුස‍්සතියං වුත‍්තං: “ඉතිපි සො භගවා අරහං සම‍්මා සම‍්බුද‍්ධො විජ‍්ජාචරණසම‍්පන‍්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත‍්තරො පුරිසදම‍්මසාරථී සත්‍ථා දෙවමනුස‍්සානං බුද‍්ධො භගවා” බලනිප‍්ඵත‍්තිගතො වෙසාරජ‍්ජප‍්පත‍්තො අධිගතපටිසම‍්භිදො චතුයොගවිප‍්පහීනො අගතිගමන වීතිවත‍්තො උද‍්ධටසල‍්ලො නිරූළ‍්හවණො මද‍්දිතකණ‍්ටකො නිබ‍්බාපිත පරියුට‍්ඨානො බන්‍ධනාතීතො ගන්‍ථවිනිවෙඨනො අජ‍්ඣාසයවීතිවත‍්තො භින‍්නන්‍ධකාරො චක‍්ඛුමා ලොකධම‍්මසමතික‍්කන‍්තො අනුරොධවිරොධ විප‍්පයුත‍්තො ඉට‍්ඨානිට‍්ඨෙසු ධම‍්මෙසු අසඞ‍්ඛෙපගතො බන්‍ධනාතිවත‍්තො ඨපිතසඞ‍්ගාමො අභික‍්කන‍්තරො උක‍්කාධරො ආලොකකරො පජ‍්ජොතකරො තමොනුදො රණඤ‍්ජහො අපරිමාණවණ‍්ණො අප‍්පමෙය්‍යවණ‍්ණො අසඞ‍්ඛෙය්‍යවණ‍්ණො ආභඞ‍්කරො පභඞ‍්කරො ධම‍්මොභාසපජ‍්ජොත කරොති ච බුද්ධා භගවන‍්තොති ච බුද‍්ධානුස‍්සතියා එතං වෙවචනං.
යළි බුද්ධානුස්සතිනිද්දේසයෙහි මෙසේ වදාරන ලදි: “ඒ භාග්‍යවත් බුදුහු මෙ කරුණෙන් ‘අරහං’ යැ ‘සම්මාසම්බුද්ධ’ යැ ‘විජ්ජාචරණසම්පන්න’ යැ ‘සුගත’ යැ ‘ලෝකවිදු’ යැ ‘අනුත්තර පුරිසදම්මසාරථි’ යැ ‘දේවමනුස්සානං සත්‍ථා’ යැ ‘භගවා’ යැ. දසබලයෙහි නිමාවට ගියහෙයින් ‘බලනිප්ඵත්තිගත’ යැ අටපිරිස්හි විසාරද වූයෙන් ‘වේසාරජ්ජප්පත්ත’ යැ පටිසම්භිදාඅධිගම කළ හෙයින් ‘අධිගතපටිසම්භිද’ යැ ප්‍රහීණ කළ කාමාදි යෝග ඇතියෙන් ‘චතුයෝගවිප්පහීන’ යැ ‘අගතිගමනවිතිවත්ත’ යැ උපුළ රාගාදි ශල්‍ය ඇතියෙන් ‘උද්ධටසල්ල’ යැ ගෝපිත ඉන්‍ද්‍රිය ඇතියෙන් ‘නිරූළ්හවණ’ යැ මැඩැපී කෙලෙස් ඇතියෙන් ‘මද්දිත කණ්ටක’ යැ නැසූ රාගාදි පරියුට්ඨාන ඇතියෙන් ‘නිබ්බාපිතපරියුට්ඨාන’ යැ නැසූ සංයෝජන ඇතියෙන් ‘බන්‍ධනාතීත’ යැ පියු අභිධ්‍යාදි කායග්‍රන්‍ථ ඇතියෙන් ‘ගන්‍ථවිනිවෙඨන’ යැ ඉක්මවූ භවතෘෂ්ණාදිය ඇතියෙන් ‘අජ්ඣාසයවීතිවත්ත’ යැ බුන් අවිද්‍යා ඇතියෙන් ‘භින්නන්‍ධකාර’ යැ පසැස් ඇතියෙන් ‘චක්ඛුම’ යැ ඉක්මවූ අටලෝදහම් ඇතියෙන් ‘ලෝකධම්මසමතික්කන්ත’ යැ අනුනය ප්‍රතිඝ රහිත හෙයින් ‘අනුරෝධවිරෝධවිප්පයුත්ත’ යැ ඉටුඅනිටු දහම්හි නොහැකිළෙනුයෙන් ‘ඉටිඨානිට්ඨෙසු ධම්මේසු අසඞ්ඛේපගත’ යැ ඉක්මවූ බන්‍ධන ඇතියෙන් ‘බන්‍ධනාතිවත්ත’ යැ හළ විවාද ඇතියෙන් ‘ඨපිතසඞ්ගාම’ යැ ‘අභික්කන්තර’ යැ නැණපහන් දරනුයෙන් ‘උක්කාධාර’ යැ ‘ආලෝකකර’ යැ ‘පජ්ජෝතකර’ යැ මෝහතම දුරුකරනුයෙන් ‘තමෝනුද’ යැ ක්ලේශරණ දුරුකරනුයෙන් ‘රණඤ්ජහ’ යැ අප්‍රමාණ වූ ශරීරවර්‍ණ ගුණවර්‍ණ ඇතියෙන් ‘අපරිමාණවණ්ණ’ යැ පමණ නොකළහෙන වර්‍ණ ඇතියෙන් ‘අප්පමෙය්‍යවණ්ණ’ යැ සඞ්ඛ්‍යා නොකළහෙන වර්‍ණ ඇතියෙන් ‘අසඞ්ඛෙය්‍යවණ්ණ’ යැ ‘ආභඞ්කර’යැ ‘පභඞ්කර’ යැ ‘ධම්මේ භාසපජ්ජෝතකර’ යී ද ‘බුද්ධා භගවන්තො’ යී ද බුද්ධානු ස්මෘතියට තෙල වේවචන යි.
යථා ච ධම‍්මානුස‍්සතියං වුත‍්තං: “ස‍්වාක‍්ඛාතො භගවතා ධම‍්මො සන්‍දිට‍්ඨිකො අකාලිකො එහිපස‍්සිකො ඔපනයිකො පච‍්චත‍්තං වෙදිතබ‍්බො විඤ‍්ඤූහි” යදිදං මදනිම‍්මදනො පිපාසවිනයො ආලයසමුග‍්ඝාතො වට‍්ටූපච‍්ඡෙදො සුඤ‍්ඤතො අතිදුල‍්ලභො තණ‍්හක‍්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ‍්බානං.
තවද ධම්මානුස්සතිනිද්දේසයෙහි මෙසේ වදාරන ලදි: ‘භාග්‍යවතුන් විසින් ධර්‍මය ‘ස්වාක්ඛාත’ යැ සිය සතන්හි රාගාදිය දුරුකිරීමෙන් තමා මැ දැක්කයුතු නුයි ‘සන්‍දිට්ඨික’ යැ ඵලදානය සඳහා කල් නොඉක්මේ නුයි ‘අකාලික’ යැ ‘එව බලව’යි කියනුවට සුදුසු නුයි ‘ඒහිපස්සික’ යැ තම සතන්හි පමුණුවාලීමට නිසි නුයි ‘ඕපනයික’ යැ විඥයන් විසින් තමතමා කෙරෙහි ලා දතයුතු නුයි ‘පව්චත්ත වේදිතබ්බ’ යැ. ඒ දහම ඊට පැමිණ මානමදාදිය නිම්මද වේ නුයි ‘මදනිම්මදන’ යැ කාමපිපාසාදිය අපගම වේ නුයි ‘පිපාසවිනය’යැ කාමාලයාදිය නැසේ නුයි ‘ආලයසමුග්ඝාත’ යැ කර්‍මාදි තුන්වට සිදේ නුයි ‘වට්ටුපච්ඡේද’ යැ ‘සුඤ්ඤත’ යැ ‘අතිදුල්ලභ’ යැ ‘තණ්හක්ඛය’ යැ ‘විරාග’ යැ ‘නිරෝධ’ යැ ‘නිබ්බාන’යි.
2. “අසඞ‍්ඛතං නන‍්තමනාසවං ච සච‍්චං ච පාරං නිපුණං සුදුද‍්දසං, අජජ‍්ජරං ධුවමපලොකිතං ච අනිදස‍්සනං නිප‍්පපඤ‍්චං ච සන‍්තං.
2. කිසි ප්‍රත්‍යයෙකින් නො කරනලද නුයි ‘අසඞ්ඛත’ යැ අන්ත(විනාශ) නැත් නුයි ‘අනන්ත’ යැ ආස්‍රවයනට අරමුණු නොවේ නුයි ‘අනාසව’ යැ අවිපරීතස්වභාව හෙයින් ‘සච්ච’ යැ පරතීර බැවින් ‘පාර’ යැ නිපුණඥානවිෂය හෙයින් ද සූක්‍ෂම හෙයින් ද ‘නිපුණ’ යැ අනුපචිත ඥානසම්භාර ඇතියෙන් විසින් නොදැක්කහේ නුයි ‘සුදුද්දස’ යැ ජාතිජරායෙන් අනුපද්‍රැත හෙයින් ‘අජජ්ජර’ යැ ස්ථිර බැවින් ‘ධුව’ යැ ජරාමරණයෙන් නොබිදේ නුයි ‘අපලෝකිත’ යැ මසැසිනුදු දිවැසිනුදු නොදැක්කහේ නුයි ‘අනිදස්සන’යැ රාගාදි ප්‍රපඤ්ච නැතියෙන් ‘නිප්පපඤ්ච’ යැ ක්ලේශාභිසංස්කාරයන්ගේ ව්‍යුපශමයට කාරණා බැවින් ‘සාන්ත’ යි.
3. අමතං පණීතං ච සිවං ච ඛෙමං තණ‍්හක‍්ඛයො අච‍්ඡිරියං ච අබ‍්භුතං, අනීතිකං’නීතිකධම‍්මමෙව වා නිබ‍්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.
3. අමෘතයට හේතුබැවිනුදු භඞ්ග නැතියෙනුදු ‘අමත’ යැ උත්තමාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘පණීත’ යැ වර්‍තදුඃඛ නැතියෙන් ‘සිව’ යැ සතර යෝගයෙන් අනුපද්‍රව බැවින් ‘ඛේම’ යැ තෘෂ්ණාක්‍ෂය වේ නුයි ‘තණ්හක්ඛය’ යැ කාලාන්තරයෙහි දැක්කයුතු හෙයින් ‘අච්ඡරිය’ යැ එහෙයින් ම ‘අබ්භූත’ යැ අනන්තරායබවට හේතුවනුයෙන් ‘අනීතික’ යැ අනන්තරායස්වභාවට හේතුවන හෙයින් ‘අනීතිකධම්ම’ යැයි මේ නිවන සුගතයන් විසින් දෙසන ලදි.
4. අජාතං අභූතං අනුපද‍්දවඤ‍්ච අකතං අසොකං ච අථො විසොකං, අනුපසග‍්ගං’නුපසග‍්ගධම‍්මං නිබ‍්බානමෙතං සුගතෙන දෙසිතං.
4. නූපදනා සැහැවි ඇතියෙන් ‘අජාත’ යැ එහෙයින් ම ‘අභූත’ යැ උපද්‍රව නැති බැවින් ‘අනුපද්දව’ යැ ප්‍රත්‍යයෙකින් නොකරනලද නුයි ‘අකත’ යැ ශෝක නැත් නුයි ‘අසෝක’ යැ නැවත ශෝකහේතු විගමයෙන් ‘විසෝක’ යැ කිසිවකු විසින් පීඩිත නොවන බැවින් ‘අනුපසග්ග’ යැ (එසේම) ‘අනුපසග්ගධම්ම’ යැ යි ද තෙල නිවන සුගතයන් විසින් දෙසන ලදි.
5. ගම‍්භීරඤ‍්චෙව දුප‍්පස‍්සං උත‍්තරං ච අනුත‍්තරං, අසමං අප‍්පටිසමං ජෙට‍්ඨං සෙට‍්ඨන‍්ති වුච‍්චති.
5. ගැඹුරු නුවණට ගෝචර හෙයින් ‘ගම්භීර’ යැ සම්‍යක් ප්‍රතිපත් නැතිව දක්නට නොහැකි වන බැවින් ‘දුප්පස්ස’ යැ සියලු ලොව උත්තරණය කොට සිටියේ නුයි ‘උත්තර’ යැ තෙල දහමට උත්තරයෙක් නැත් නුයි ‘අනුත්තර’ යැ සදෘශයක්හු නැතියෙන් ‘අසම’ යැ ප්‍රතිභාගයකු නැතියෙන් ‘අප්පටිසම’ යැ උත්තමාර්‍ත්‍ථයෙන් ‘ජෙට්ඨ’ යැ ප්‍රශස්‍යතම නුයි ‘සෙට්ඨ’ යයි ද කියනු ලැබේ.
6. ලෙනඤ‍්ච තාණං අරණං අනඞ‍්ගණං අකාච මෙතං විමලන‍්ති වුච‍්චති, දීපො සුඛං අප‍්පමාණං පතිට්ඨා අකිඤ‍්චනං අප‍්පපඤ‍්චන‍්ති වුත‍්ත”න‍්ති.
6. සසරදුකින් පීඩිතයන් විසින් නිලීන කළයුතු නුයි ‘ලෙන’ යැ සසරදුකින් රක්නාහෙයින් ‘තාණ’ යැ රණාභාවයෙන් ‘අරණ’ යැ අඞ්ගණාභාවයෙන් ‘අනඞ්ගණ’ යැ නිදොස් බැවින් ‘අකාව’ යැ රාගාදි මලාපගමයෙන් තෙල ‘විමල’ යි ද කියනු ලැබේ. සතර ඕඝයෙන් වතුරු නොගන්නා හෙයින් ‘දීප’ යැ ව්‍යුපශම සුඛතායෙන් ‘සුඛ’ යැ පමණ නොකළහේ නුයි ‘අප්පමාණ’ යැ සසරසයුරෙහි නොගැලෙනුයෙන් ‘පතිට්ඨා’ යැ රාගාදි කිඤ්චනාභාවයෙන් ‘අකිඤ්චන’ යැ තෘෂ්ණාදි ප්‍රපඤ්චාභාවයෙන් ‘අප්පපඤ්ච’ යයි ද වදාරන ලද්දේ යි.
ධම‍්මානුස‍්සතියා එතං වෙවචනං.
තෙල ධම්මානුස්සතියට වේවචන යි.
යථා ච සඞ‍්ඝානුස‍්සතියං වුත‍්තං: “සුපටිපන‍්නො උජුපටිපන‍්නො ඤායපටිපන‍්නො සාමීචිපටිපන‍්නො යදිදං චත‍්තාරි පුරිසයුගානි අට‍්ඨපුරිසපුග‍්ගලා එස භගවතො සාවකසඞ‍්ඝො ආහුනෙය්‍යො පාහුනෙය්‍යො දක‍්ඛිණෙය්‍යො අඤ‍්ජලිකරණීයො අනුත‍්තරං පුඤ‍්ඤක‍්ඛෙත‍්තං ලොකස‍්ස” සීලසම‍්පන‍්නො සමාධිසම‍්පන‍්නො පඤ‍්ඤාසම‍්පන‍්නො විමුත‍්තිසම‍්පන‍්නො විමුත‍්තිඤාණදස‍්සනසම‍්පන‍්නො සත‍්තානං සාරො සත‍්තානං මණ‍්ඩො සත‍්තානං උද‍්ධාරො සත‍්තානං එසිකා සත‍්තානං සුරභිපසූනං පුජ‍්ජො දෙවානං මනුස‍්සානං චාති සඞ‍්ඝානුස‍්සතියා එතං වෙවචනං.
තවද සඞ්ඝානුස්සතියෙහි මෙසේ වදාරන ලදි: සම්‍යක්ප්‍රතිපත්හි මොනොවට පිළිපන් හෙයින් ‘සුපටිපන්න’ යැ මැදුම්පිළිවෙත්හි පිළිපන් හෙයින් ‘උජුපටිපන්න’ යැ ඤාය සංඛ්‍යාත නිවනට පිළිපන් හෙයින් ‘ඤායපටිපන්න’ යැ සාමීචීකර්‍මාර්‍භව පිළිපන් හෙයින් ‘සාමීචීපටිපන්න’ යැ අෂ්ට පුරුෂ පුද්ගල වූ යම් සතර පුරුෂයුගල කෙනෙක් වෙත් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ තෙල ශ්‍රාවක සඞ්ඝ දුරසිට අවුත් පිදීමට සුදුසු නුයි ‘ආහුනෙය්‍ය’ යැ අමුතුසත්කාරයට සුදුසු නුයි ‘පාහුනෙය්‍ය’ යැ දක්‍ෂිණාර්‍හ නුයි ‘දක්‍ෂිණෙය්‍ය’ යැ අඤ්ජලිකර්‍මාර්හ නුයි ‘අඤ්ජලිකරණීය’ යැ ලොවට ‘අනුත්තර පුඤ්ඤක්ඛෙත්ත’ යැ. ‘සීලසම්පන්න’ යැ ‘සමාධිසම්පන්න’ යැ ‘පඤ්ඤාසම්පන්න’ යැ ‘විමුත්තිසම්පන්න’ යැ ‘විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්න’ යැ සාරගුණ යෝගයෙන් සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි ‘සාර’ යැ සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි ‘මණ්ඩ’ යැ ගුණ විසින් මැ උද්ධරණය කටයුතු නුයි සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි ‘උද්ධාර’ යැ අචල ගුණ ඇතියෙන් සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි ‘එසිකා’ යැ ගුණසෝභාසුරභිභාවයෙන් සත්ත්‍වයන් කෙරෙහි ‘පසූන’ යැ (සුවඳ කුසුමයෙකැයි සේයි.) දෙවියන් විසිනිදු මිනිසුන් විසිනිදු ‘පූජ්‍ය’යැයි. තෙල සඞ්ඝානුස්සතියට වේවචන යි.
යථා ච සීලානුස‍්සතියං වුත‍්තං: “යානි තානි සීලානි අඛණ‍්ඩානි අච‍්ඡිද‍්දානි අසබලානි අකම‍්මාසානි අරියානි අරියකන‍්තානි භුජිස‍්සානි විඤ‍්ඤුප‍්පසත්‍ථානි අපරාමට‍්ඨානි සමාධි සංවත‍්තනිකානි”. අලඞ‍්කාරො ච සීලං උත‍්තමඞ‍්ගොපසොභනතාය, නිධානඤ‍්ච සීලං සබ‍්බදොභග‍්ග සමතික‍්කමනට‍්ඨෙන, සිප‍්පඤ‍්ච සීලං අක‍්ඛණවෙධිතාය, වෙලා ච සීලං අනතික‍්කමනට‍්ඨෙන, ධඤ‍්ඤං ච සීලං දාළිද‍්දොපච‍්ඡෙදනට‍්ඨෙන, ආදොසො ච සීලං ධම‍්මවොලොකනතාය, පාසාදො ච සීලං වොලොකනට‍්ඨෙන, සබ්බභූමානුපරිවත්ති ච සීලං අමතපරියොසානන‍්ති සීලානුස‍්සතියා එතං වෙවචනං.
තවද සීලානුස්සති නිද්දේසයෙහි මෙසේ වදාරන ලදි : ඒ ශීලයෝ නොකඩ බැවින් ‘අඛණ්ඩ’ යැ නොසිදුරු බැවින් ‘අච්ඡිද්ද’ යැ නො කබර බැවින් ‘අසබල’ යැ අතරතුරෙහි නොබිදුණු හෙයින් කල්මාෂ නොවූයෙන් ‘අකම්මාස’ යැ නිර්දෝෂ හෙයින් ‘අරිය’ යැ බුද්ධාදි ආර්‍ය්‍යයනට කාන්ත හෙයින් ‘අරියකන්ත’ යැ තෘෂ්ණාදාසව්‍යතායෙන් මිදුණු ‘භුජිස්ස’ යැ බුද්ධාදී විඥයන් විසින් ප්‍රශස්ත හෙයින් ‘විඤ්ඤූප්පසත්‍ථ’ යැ තෘෂ්ණාදෘෂ්ටීන් පරාමර්‍ශ නොකළහෙයින් ‘අපරාමට්ඨ’ යැ උපචාරසමාධි ආදිය පිණිස පවත්නාහෙයින් ‘සමාධිසංවත්තනික’ යැ. ගුණයන් කෙරෙහි උත්තමාඞ්ග වූ ප්‍රඥාව හොබවනුයෙන් සීලය ‘අලංකාර’ ද වෙයි. සියලු දුර්භගතා ඉක්මවන අටින් සීලය ‘නිධාන’ ද වෙයි. අක්‍ෂණවේධී බැවින් සීලය ‘සිප්ප’ ද වෙයි. සීමා නොඉක්මවන අටින් සීලය ‘වෙලා’ ද වෙයි, දිළිඳුබව නසන අටින් සීලය ‘ධඤ්ඤ’ ද වෙයි. ශමථ විදර්‍ශනාදිධර්‍ම අවලෝකන කරනබැවින් සීලය ‘ආදාස’ ද වෙයි, අභිඥාචක්‍ෂුසින් ලොව බලනඅටින් සීලය ‘පාසාද’ ද වෙයි, අමෘතය පර්‍ය්‍යවසාන කොට ඇති සීලය ‘සබ්බභූමානුපරිවත්ති’ ද වේ යයි. තෙල සීලානුස්සතියට වේවචන යි.
යථා ච චාගානුස‍්සතියං වුත‍්තං: “යස‍්මිං සමයෙ අරියසාවකො අගාරං අජ‍්ඣාවසති මුත‍්තචාගො පයතපාණී වොස‍්සග‍්ගරතො යාචයොගො දානසංවිභාගරතො”ති චාගානුස‍්සතියා එතං වෙවචනං. තෙනාහ ආයස‍්මා මහාකච‍්චානො: “වෙවචනානි බහූනී”ති.
යළිදු චාගානුස්සතියෙහි මෙසේ වදාරන ලදි : “යම් කලෙක ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක ගිහිගෙයි වෙසේ ද එකල විසුළ ත්‍යාග ඇතියෙන් ‘මුත්තාචාග’ යැ දන්දීමෙන් දෙවූ අත්ඇතියෙන් ‘පයතපාණි’ යැ වොස්සග්ග (දාන) යෙහි ඇලුණෙන් ‘වොස්සග්ගරත’ යැ යදනට නිසි වූයෙන් ‘යාචයෝග’ යැ දීමෙහි සංවිභාගයෙහි ඇලුණෙන් ‘දානසංවිභාගරත’ වේ යැයි. චාගානුස්සතියට තෙල වේවචන යි. එයින් වදාළහ, ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායනස්ථවිරයන් වහන්සේ “වෙවචනානි බහූනි” යනාදිය.
නියුත‍්තො වෙවචනොහාරො.
වේවචනහාරය යොදනලද්දේ යි.