ඔතරණහාරවිභඞ‍්ගො
3. 1. 12.
3. 1. 12.
ඔතරණහාරවිභඞ‍්ගො
ඕතරණහාරවිභඞ්ගය
තත්‍ථ කතමො ඔතරරෙණා හාරො: යො ච පටිච්චුප්පාදො”ති.
එහි ඕතරණහාරය කවරෙ යැ: “යො ච පටිච්චුප්පාදො” යනාදි නිද්දේසගාථා යැ.
1. “උද්ධං අධො සබ්බධි විප්පමුත්තො අයමහමස්මීති අනානුපස්සී එවං විමුත‍්තො උදතාරි ඔඝං අතිණ‍්ණපුබ‍්බං අපුනබ‍්භවායා”ති.
1. උඩ රූපාරූපධාතුවයෙහි ද යට, කාමධාතුයෙහි ද යන සියලු ත්‍රෛධාතුක ලෝකයෙහි අශෛක්‍ෂවිමුක්තියෙන් මිදුණු රහත් මහණ ‘මේ මම් වෙමි’ නො දක්නා සුලු වූයේ මෙසේ සේඛාසේඛවිමුක්තියෙන් මිදුණේ පුනර්‍භවය නොවුනු පිණිස පෙර තරණය නො කළවිරූ කාමාදි චතුරෝඝය තරණය කළේ යයි.
‘උද‍්ධ’න‍්ති රූපධාතු ච අරූපධාතු ච, ‘අධොති’ කාමධාතු, ‘සබ්බධි විප්පමුත්තො’ති තෙධාතුකෙ. අයං අසෙඛාවිමුත‍්ති, තානියෙව අසෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා, තානියෙව අසෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි විජ‍්ජා. විජ‍්ජුප‍්පාදා අවිජ‍්ජානිරොධො, අවිජ‍්ජානිරොධා සංඛාරනිරාධො, සංඛාරනිරොධා විඤ‍්ඤාණනිරොධො, විඤ‍්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධො, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො සළායතනනිරොධා ඵස‍්සනිරොධො, ඵස‍්සනිරොධා වෙදනානිරොධො, වෙදනානිරොධා තණ‍්හානිරොධො, තණ‍්හානිරොධා උපාදානනිරොධො, උපාදානනිරොධා භවනිරොධො, භවනිරොධා ජාතිනිරොධො, ජාතිනිරොධා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක‍්ඛදොමනස‍්සූපායාසා නිරුජ‍්ඣන‍්ති, එවමෙතස‍්ස කෙවලස‍්ස දුක‍්ඛක‍්ඛන්‍ධස‍්ස නිරොධො හොති. අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා, තානි යෙව අසෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි තීහි ඛන්‍ධෙහි සංගහිතානි සීලක‍්ඛන්‍ධෙන සමාධික‍්ඛන්‍ධෙන පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධෙන, අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. තානියෙව අසෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නානි යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා නො ච භවඞ‍්ගා තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසඞ‍්ගහීතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතන පරියාපන‍්නං යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ‍්ගං අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.
‘උද්ධං’ යනු රූපධාතුව ද අරූපධාතුව ද යන දෙක යැ, ‘අධෝ’ යනු කාමධාතු යැ, ‘සබ්බධි විප්පමුත්තො’ යනු ත්‍රෛධාතුක ලෝකයෙහි මේ (විරාගතා සංඛ්‍යාත) අශෛක්‍ෂ ඵලවිමුක්ති යැ, ඒ අශෛක්‍ෂවිමුක්තියෙහි යෙදුණු ශ්‍රද්ධාදි ඉන්‍ද්‍රියයෝ යැ අශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ යැ, මේ (අශෛක්‍ෂවිමුක්තියෙන් නිර්ධාරණ කළ) ශ්‍රද්ධාදි ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් (සූත්‍රසංවර්‍ණනාවට) අවතරණ (බැසගැනීම) යි. ඒ අශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ මැ ‘විද්‍යා’ නම් වෙයි, මාර්‍ගඥානවිද්‍යාව ඉපදීමෙන් අවිද්‍යානිරෝධය වෙයි, අවිද්‍යානිරෝධයෙන් සංස්කාරනිරෝධය වෙයි, සංස්කාරනිරෝධයෙන් විඥානනිරෝධය වෙයි, විඥානනිරෝධයෙන් නාමරූපනිරෝධය වෙයි, නාමරූපනිරෝධයෙන් ෂඩායතනනිරෝධය වෙයි, ෂඩායතනනිරෝධයෙන් ස්පර්‍ශනිරෝධය වෙයි, ස්පර්‍ශනිරෝධයෙන් වේදනානිරෝධ වෙයි, වේදනානිරෝධයෙන් තෘෂ්ණානිරෝධය වෙයි, තෘෂ්ණානිරෝධයෙන් උපාදානනිරෝධය වෙයි, උපාදානනිරෝධයෙන් භවනිරෝධය වෙයි, භවනිරෝධයෙන් ජාතිනිරෝධය වෙයි, ජාතිනිරෝධයෙන් ජරාමරණය ද සෝකපරිදේවදුක්ඛදෝමනස්සුපායාසයෝ ද නිරුද්ධ වෙති. මෙසේ තෙල සියලු දුඃඛරාශිහුගේ නිරෝධය වේ. මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් සූත්‍රවර්‍ණනාවට බැසගැනීම යි. ඒ අශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ මැ ශීලස්කන්‍ධයෙන් සමාධිස්කන්‍ධයෙන් ප්‍රඥාස්කන්‍ධයෙන් යන ත්‍රිවිධ ස්කන්‍ධයෙන් සංගෘහීත වූවාහු ය, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ අශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ මැ සංස්කාරස්කන්‍ධයෙහි ඇතුළුවු අනාස්‍රව වූ නො ද භවාඞ්ග වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙන් සංගෘහීතයහ, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍මධාතුව අනාස්‍ර වූ නො ද භවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද එය ධර්‍මායතන පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් (සූත්‍රවර්‍ණනාවට) අවතරණ යි.
‘අයමහමස‍්මී’ති අනානුපස්සී’ති අයං සක‍්කායදිට‍්ඨියා සමුග‍්ඝාතො, සා සෙඛා විමුත‍්ති, තානියෙව සෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි, අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා, තානියෙව සෙඛානි පඤ‍්චින්‍ද්‍රියානි විජ‍්ජා. විජ‍්ජුප‍්පාදා අවිජ‍්ජා නිරොධො, අවිජ‍්ජානිරොධා සඞ‍්ඛාරනිරොධො, (එවං සබ‍්බොපි පටිච‍්චසමුප‍්පාදො.) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා, සායෙව විජ‍්ජා පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධො, අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. සා යෙව විජ‍්ජා සඞ‍්ඛාර පරියාපන‍්නා. යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා නො ච භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසඞ‍්ගහීතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතන පරියාපන‍්නා යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ‍්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. සෙඛාය ච විමුත‍්තියා අසෙඛාය ච විමුත‍්තියා විමුත‍්තො උදතාරි ඔඝං අතිණ‍්ණපුබ‍්බං අපුනබ‍්භවාය තෙනාහ භගවා “උද්ධං අධො”ති.
‘අයමහමස්මීති අනානුපස්සී’ යනු මේ සත්කායදෘෂ්ටිහුගේ සමුද්ඝාත යැ, ඒ ශෛක්‍ෂ ඵලවිමුක්ති යි. ඒ ශ්‍රද්ධාදි ඉන්‍ද්‍රියයෝ මැ ශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ යැ, මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් සූත්‍රවර්‍ණනාවට අවතරණ යි. ඒ ශෛක්‍ෂ පඤ්චේන්‍ද්‍රියයෝ මැ මාර්‍ගඥාන විද්‍යා යැ, විද්‍යොත්පාදය ප්‍රත්‍යය කොටගෙන අවිද්‍යානිරෝධය වෙයි, අවිද්‍යානිරෝධයෙන් සංස්කාරනිරෝධය වෙයි. (මෙසේ සියලු මැ පටිච්චසමුප්පාදය වෙයි.) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් අවතරණ යි. එ මැ විද්‍යාව ප්‍රඥාස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. එ මැ විද්‍යාව සංස්කාරස්කන්‍ධපර්‍ය්‍යාපන්න යැ, යම් සංස්කාර කෙනෙක් අනාස්‍රව වූවාහු නො ද භවාඞ්ග වෙත් ද ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙන් සංගෘහීතයහ. මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍මධාතුව අනාස්‍රව වූ නො ද භවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද, ඒ ධර්‍මායතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි. ශෛක්‍ෂවිමුක්තියෙන් ද අශෛක්‍ෂවිමුක්තියෙන් ද කෙලෙසුන් කෙරෙන් විමුක්ත වූයේ පුනර්‍භවය නොවනු පිණිස පෙර තරණය නො කළවිරූ කාමාදි චතුරෝඝය තරණය කළේ යි. එයින් වදාළහ, බුදුහු: “උද්ධං අධෝ” යනාදිය.
“නිස්සිතස්ස චලිතං අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්‍ථි, චලිතෙ අසති පස්සද්ධි, පස්සද්ධියා සති නති න හොති, නතියා අසති ආගති ගති න හොති, ආගතිගතියා අසති චුතූපපාතො න හොති, චුතූපපාතෙ අසති නෙවි’ධ න හුරං න උභයමන්තරෙන එසෙවන‍්තො දුක‍්ඛස‍්සා”ති.
“තෘෂ්ණා දෘෂ්ටිවශයෙන් නිශ්‍රිත වූවහුට විෂ්පන්‍දන (පොපියනු) වෙයි, නිශ්‍රය රහිත වු ක්‍ෂීණාස්‍රව හට චලිත (විෂ්පන්‍දිත) යෙක් නැති. චලිතය නැති කල්හි කාය චිත්තදරථයන්ගේ සන්හිඳීම වෙයි, පස්සද්ධිය ඇති කල්හි රූපාදි ආලම්බනයෙහි නැමීම නොවෙයි, නතිය නැති කල්හි පටිසන්‍ධි විසින් ආගමනය ද චුති විසින් ගමනය ද නොවෙයි. ආගති ගති නැති කල්හි ච්‍යුති උපප්‍රාප්ති නොවෙයි. චුති උපපාත නැති කල්හි මෙලොවැ නො මැ වෙයි, පරලොවැ නො වෙයි, උභයලෝකයෙහි මැ නොවැයි, මෙය මැ වට්ටදුක්ඛයාගේ අන්තය වේ” යයි.
‘නිස්සිතස්ස චලිත’න‍්ති නිස‍්සයො නාම දුවිධො: තණ‍්හානිස‍්සයො දිට‍්ඨිනිස්‍යො ච, තත්‍ථ යා රත‍්තස‍්ස චෙතනා අයං තණ‍්හානිස‍්සයො, යා මූළ‍්හස‍්ස චෙතනා අයං දිට‍්ඨිනිස‍්සයො. චෙතනා පන සඞ්ඛාරා, සඞ‍්ඛාරපච‍්චයා විඤ‍්ඤාණං, විඤ‍්ඤාණපච‍්චයා නාමරූපං, (එවං සබ‍්බො පටිච‍්චසමුප‍්පාදො) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා. තත්‍ථ යා රත‍්තස‍්ස වෙදනා අයං සුඛා වෙදනා, යා සම‍්මූළ‍්හස‍්ස වෙදනා, අයං අදුක‍්ඛමසුඛා වෙදනා, ඉමා වෙදනා වෙදනාක‍්ඛන්‍ධො. අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. තත්‍ථ සුඛා වෙදනා ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි, සුඛින්‍ද්‍රියං සොමනස‍්සින්‍ද්‍රියං ච, අදුක‍්ඛමසුඛා වෙදනා උපෙක‍්ඛින්‍ද්‍රියං, අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා. තානියෙව ඉන්‍ද්‍රියානි සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නානි යෙ සඞ්ඛාරා සාසවා භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසඞ‍්ගහීතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතනපරියාපාන‍්නා යං ආයතනං සාසවං භවඞ‍්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.
‘නිස්සිතස්ස චලිතං’ යනු නිස්සය නම්: තණ්හානිස්සය ද දිට්ඨිනිස්සය දැ’ යි ද්විවිධ යැ, එහි රූපාදියෙහි ඇලුණහුගේ යම් තෘෂ්ණාචේතනාවක් ඇද්ද මේ තෘෂ්ණානිශ්‍රය (අභිනිවේශය) යැ, අරමුණෙහි මූඪවූවහුගේ යම් චේතනාවක් ඇද්ද මේ දෘෂ්ටිනිශ්‍රය යැ, චේතනා වූ කලි සංස්කාරයෝ යි. සංස්කාරප්‍රත්‍යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්‍රත්‍යයෙන් නාමරූපය වෙයි. (මෙසේ සියලු පටිච්චසමුප්පාදය යි) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් (සූත්‍රවර්‍ණනාවට) බැසගැනීම යි. එහි අනුරක්තයාගේ යම් වේදනාවක් ඇද්ද මේ සුඛවේදනා යැ, සම්මූඪ වූවහුගේ යම් වේදනාවක් ඇද්ද මේ අදුක්ඛමසුඛවෙදනා යැ, මේ වේදනාවෝ වේදනාස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගේ අවතරණයි. එහි සුඛවේදනාව සුඛින්‍ද්‍රිය ද සෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දැයි ඉන්‍ද්‍රිය දෙකෙකි. අදුක්ඛමසුඛවේදනාව උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යැ, මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ඉන්‍ද්‍රියයෝ මැ සාස්‍රව වූ හවාඞ්ග වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයන්හි ඇතුළු වූවාහුය, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙහි සංගෘහිතයහ, මේ ධාතුන්ගෙන් අවතරණයයි. ඒ ධර්‍මධාතුව ස්‍රාසව හවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද ඒ ධර්‍මායතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ. මේ ආයතනයන් ගෙන් අවතරණ යි.
‘අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්‍ථි’ති සමථවසෙන වා තණ‍්හාය අනිස‍්සිතො විපස‍්සනාවසෙන වා දිට‍්ඨියා අනිස‍්සිතො, යා විපස‍්සනා අයං විජ‍්ජා විජ‍්ජුප‍්පාදා අවිජ‍්ජානිරොධො, අවිජ‍්ජානිරොධා සංඛාරනිරොධො, සඞ‍්ඛාරනිරොධා විඤ‍්ඤාණනිරොධො. (එවං සබ‍්බො පටිච‍්චසමුප‍්පාදො) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා, සා යෙව විපස‍්සනා පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධො, අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. සා යෙව විපස‍්සනා ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි: විරියින්‍ද්‍රියං ච පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං ච, අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා. සා යෙව විපස‍්සනා සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නා යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා නො ච භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතු සඞ‍්ගහිතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතනපරියාපන‍්නා යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ‍්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.
‘අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්‍ථි’ යනු සමථවශයෙන් හෝ තෘෂ්ණායෙන් අනිශ්‍රිත වූයේ විදර්‍ශනාවශයෙන් හෝ දෘෂ්ටියෙන් අනිශ්‍රිත වූයේ වෙයි. යම් විදර්‍ශනාවක් ඇද්ද මේ විද්‍යා යැ, විද්‍යොත්පාදයෙන් අවිද්‍යානිරෝධය වෙයි, අවිද්‍යානිරෝධයෙන් සංස්කාරනිරෝධය වෙයි, සංස්කාරනිරෝධයෙන් විඥානනිරෝධය වෙයි, (මෙසේ සියලු පටිච්චසමුප්පාදය වෙයි) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් අවතරණ යි. ඒ විදර්‍ශනාව මැ ප්‍රඥාස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ විදර්‍ශනාව මැ විරියින්‍ද්‍රිය ද පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය ද යන ඉන්‍ද්‍රිය දෙක වෙයි, මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි. එ මැ විදර්‍ශනාව අනාස්‍රව වු නො ද හවාඞ්ග වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයන්හි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙහි සංගෘහිතයහ, මේ ධාතුන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍මධාතුව අනාස්‍රව වූ නො ද හවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද ඒ ධර්‍මායතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි.
‘පස්සද්ධියා සතී’ති දුවිධා පස්සද්ධි: කායිකා ච චෙතසිකා ච; යං කායිකං සුඛං අයං කායිකා පස්සද්ධි, යං චෙතසිකං සුඛං අයං චෙතසිකා පස්සද්ධි, පස‍්සද‍්ධකායො සුඛං වෙයදිති, සුඛිනො චිත‍්තං සමාධියති, සමාහිතො යථාභූතං පජානාති, යථාභූතං පජානන‍්තො නිබ‍්බින්‍දති, නිබ‍්බින්‍දන‍්තො විරජ‍්ජති, විරාගා විමුච‍්චති, විමුත‍්තස‍්මිං විමුත‍්තමිති ‘ඤාණං හොති ‘ඛීණා ජාති වුසිතං බ්‍රහ‍්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්‍ථත‍්තායා’ති පජානාති. සො න නමති රූපෙසු න සද‍්දෙසු න ගන්‍ධෙසු න රසෙසු න ඵොට‍්ඨබ‍්බෙසු න ධම‍්මෙසු, ඛයා රාගස‍්ස ඛයා දොසස‍්ස ඛයා මොහස‍්ස, යෙන රූපෙන තථාගතං තිට‍්ඨින‍්තං චරන‍්තං පඤ‍්ඤාපයමානො පඤ‍්ඤාපෙය්‍ය, තස‍්ස රූපස‍්ස
‘පස්සද්ධියා සති’ යනු කායිකපස්සද්ධිය ද චේතසිකපස්සද්ධිය දැයි පස්සද්ධි දෙවැදෑරුම් වෙයි, කරජකය ඇසිරිකළ යම් සුවයෙක් ඇද්ද මේ කායිකපස්සද්ධිය යැ, සිත ඇසිරිකළ යම් සුවයෙක් ඇද්ද මේ චෙතසිකපස්සද්ධි යි. සන්හුන් කය ඇතියේ කායික චෛතසික සුවය ලබයි, සුව ඇතියහුගේ සිත සමාධියට පැමිණෙයි, සමාහිත වූයේ යථාභූතව (තතුසේ) දැනගනී, යථාභූතව දන්නේ (සංස්කාරයන්හි) උකටලි වෙයි, උකටලිවනුයේ නොඇලෙයි, විරාගයෙන් කෙලෙසුන් කෙරෙන් මිදෙයි, විමුක්ත කල්හි ‘මිදිණැ’ යි ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාඥානය වෙයි, ජාතිය ක්‍ෂය වූයැ, බඹසර වැස නිමවනලද, සිවුමග කරණී කරන ලද, මාර්‍ගකෘත්‍යය පිණිස හෝ ක්ලේශක්‍ෂය පිණිස අන් කටයුත්තෙක් නැති’ යි දැනගනී, ඒ ක්‍ෂීණාස්‍රව රූපවිෂයෙහි නො නැමෙයි, ශබ්ද - ගන්‍ධ - රස - ස්ප්‍රෂ්ටව්‍ය - ධර්‍මවිෂයෙහි නො නැමෙයි. රාගය ක්‍ෂය කළ හෙයින් ද්වේෂය ක්‍ෂය කළ හෙයින් මෝහය ක්‍ෂය කළ හෙයිනි. යම් රූපූපාදානයකුත් හේතු කොටගෙන භවයෙහි සිටින්නාවු චුතිපටිසන්‍ධි විසින් හැසිරෙන්නාවූ සත්ත්‍වයා පනවනුයෙක් පනවා නම් ඒ රූපූපාදනය
ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස‍්සග‍්ගා රූපසඞ‍්ඛයෙ විමුත‍්තො තථාගතො අත්‍ථිතිපි න උපෙති, නත්‍ථීතිපි න උපෙති, අත්‍ථි නත්‍ථීතිපි න උපෙති, නෙවත්‍ථි නො නත්‍ථීතිපි න උපෙති, අථ ඛො ගම‍්භීරො අප‍්පමෙය්‍යො අසඞ‍්ඛෙයො නිබ‍්බුතොති යෙව සඞ‍්ඛං ගච‍්ඡති, ඛයා රාගස‍්ස ඛයා දොසස‍්ස ඛයා මොහස‍්ස.
ක්‍ෂය වීමෙන් විරාගයෙන් නිරුද්ධ වීමෙන් ත්‍යාගයෙන් දුරලීමෙන් රූපසඞ්ඛය සංඛ්‍යාත නිවනෙහි විමුක්ත වු ක්‍ෂීණාස්‍රව පුද්ගල (ආත්මයත් ලෝකයත් ශාශ්වත ව) ඇතැයි ද (තෘෂ්ණා දෘෂ්ටිඋපය විසින්) නො ගනී, නැතැයි (අශාශ්වත යයි) ද නො ගනී, (ඒකත්‍යශාශ්වත විසින්) ඇත්තේත් නැත්තේත් වේ යයි ද නො ගනී, (අමරාවික්‍ෂේප විසින්) නො මැ ඇත්තේත් නැති නොවුයේත් වේ යයි ද නො ගනී, වැලි ක්ලේශාභාවයෙන් ගැඹුරු වූයේ අප්‍රමේය වූයේ අසඞ්ඛය වූයේ පිරිනිවියේ යැ මැ සඞ්ඛ්‍යාවට යෙයි. රාගක්‍ෂය ද්වේෂක්‍ෂය මෝහක්‍ෂය වූ හෙයිනි.
යාය වෙදනාය -පෙ- යාය සඤ‍්ඤාය -පෙ- යෙහි සඞ‍්ඛාරෙහි -පෙ- යෙන විඤ‍්ඤාණෙන තථාගතං තිට‍්ඨන‍්තං චරන‍්තං පඤ‍්ඤාපයමානෙ පඤ‍්ඤාපෙය්‍ය, තස‍්ස විඤ‍්ඤාණෙන ඛයා විරාගා නිරොධා චාගා පටිනිස‍්සග‍්ගා විඤ‍්ඤාණසඞ‍්ඛයෙ විමුත‍්තො තථාගතො අත්‍ථීතිපි න උපෙති, නත්‍ථීතිපි න උපෙති. අථ ඛො ගම‍්භීරො අප‍්පමෙය්‍යො අසඞ‍්ඛෙය්‍යො නිබ‍්බුතොති යෙව සඞ‍්ඛං ගච‍්ඡති.
යම් වේදනාවක් හේතු කොට ... යම් සංඥාවක් හේතු කොට ... යම් සංස්කාරයන් හේතු කොට ... යම් විඥානයෙක් හේතු කොට භවයෙහි සිටින්නාවූ ද හැසිරෙන්නාවූ ද සත්ත්‍වයා පනවනුයෙක් පනවා නම්, ඒ විඥානයාගේ ක්‍ෂය වීමෙන් විරාගයෙන් නිරෝධයෙන් ත්‍යාගයෙන් දුරැලීමෙන් විඥානක්‍ෂය සංඛ්‍යාත නිවනෙහි විමුක්ත වූ ක්‍ෂීණාස්‍රව පුද්ගල (ආත්මයක් ලෝකයත් තෘෂ්ණා දෘෂ්ටින්) ඇතැයි ද නො ගනී, නැතැයි ද නො ගනී, ඇතැයි නැතැයි ද නො ගනී, නො මැ ඇත නැත්තේත් නේ වේ යයි ද නො ගනී. වැලි ගම්භීර වූයේ අප්‍රමේය වූයේ අසඞ්ඛ්‍ය වූයේ පිරිනිවියේ මැ යයි සංඛ්‍යාවට යේ.
‘ආගතී’ති ඉධාගති: ගතී’ති පෙච‍්චභවො, ආගතිගතිපි න භවන්ති. ‘නෙවිධා’ති ඡසු අජ‍්ඣත‍්තිකෙසු ආයතනෙසු. ‘න හුරං’ති ඡසු බාහිරෙසු ආයතනෙසු. ‘න උභයමන‍්තරෙනා’ති ඵස‍්සසමුදිතෙසු ධම‍්මෙසු අත‍්තානං න පස‍්සති. ‘එසෙවන‍්තො දුක‍්ඛස‍්සා’ති පටිච‍්චසමුප‍්පාදො. සො දුවිධො: ලොකිකො ච ලොකුත‍්තරො ච. තත්‍ථ ලොකිකො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා යාව ජරාමරණා, ලොකුත‍්තරො සීලවතො අවිප්පටිසාරො ජායති, යාව නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති. තෙනාහ භගවා ‘නිස්සිතස්ස චලිතං අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්‍ථි -පෙ- එසෙවන‍්තො දුක‍්ඛස‍්සා”ති.
‘ආගති’ යනු පරලොවින් මෙලොවට පැමිණීම යැ, ‘ගති’ යනු මෙලොවින් පුනර්‍භව සංඛ්‍යාත පරලොවට යෑම යැ, මෙලොවට පැමිණීම ද පරලොවට යෑම ද නො වෙත්. ‘නේවිධ’ යනු ෂඩ් ආධ්‍යාත්මික ආයතනයන්හි ‘න හුරං’ යනු ෂඩ්වහිරායතනයන්හි, ‘න උභයමන්තරෙන’ යනු ද්වාරප්‍රවෘත්ත වූ ඵස්සය සමග උපන් (විඤ්ඤාණ වේදනා සඤ්ඤා චේතනා විතක්ක විචාරාදි) ධර්‍මයන්හි ආත්මය නො දකී. ‘ඒසේවන්තෝ දුක්ඛස්ස’ යනු පටිච්චසමුප්පාද යැ, ඒ පටිච්චසමුප්පාදය ලෞකික ද ලෝකෝත්තර දැයි දෙවැදෑරුම් වෙයි. එහි ලෞකික පටිච්ච සමුප්පාදය: ‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’ යනු පටන් කොට ‘ජරාමරණ’ දක්වා වෙයි. ලෝකුත්තරපටිච්ච සමුප්පාදය: ‘සීලවතෝ අවිප්පටිසාරො ජායති’ යනු පටන් කොට ‘නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති’ යනු දක්වා වෙයි. එයින් වදාළහ, බුදුහු: “නිස්සිතස්ස චලිතං අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්‍ථි -පෙ- ඒසේවන්තෝ දුක්ඛස්ස” යී.
2. “යෙ කෙචි සොකා පරිදෙවිතා වා දුක‍්ඛඤ‍්ච ලොකස‍්මිං අනෙකරූපං, පියං පටිච්ච පභවන්ති එතෙ පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ.
2. සත්ලොවැ යම් කිසි ශෝකයෝ හෝ පරිදේවයෝ හෝ වෙත් ද, අනේකප්‍රකාර වූ දුකකුත් වේ ද, ප්‍රිය වස්තුව නිසා තෙල ශෝකාදීහු උපදිති, ප්‍රිය වස්තු නැති කල්හි තෙල ශෝකාදීහු නො වෙත්.
3. තස්මා හි තෙ සුඛිනො වීතසොකා යෙසං පියං නත්‍ථි කුහිඤ‍්චි ලොකෙ, තස්මා අසොකං විරජං පත්‍ථයානො පියං න කයිරාථ කුහිඤ‍්චි ලොකෙ”ති
3. යම් කෙනෙක්ට ලොවැ කිසි තැනෙක්හි ප්‍රිය වූවකු නැද්ද, එහෙයින් ඒ විගත ශෝක වූ රහත්හු සුව ඇත්තාහු වෙති, එකරුණෙන් නිශ්ශෝක වූ විරජ වූ නිවන ප්‍රාර්‍ත්‍ථනා කරනුයේ ලොවැ කිසි තැනෙක් හි (කිසි වස්තුවක්) ප්‍රිය නො කරන්නේ යි.
“යෙ කෙචි සොකා පරිදෙවිතා වා දුක‍්ඛඤ‍්ච ලොකස‍්මිං අනෙක රූපං පියං පටිච්ච පභවන්ති එතෙ”ති අයං දුක‍්ඛා වෙදනා, “පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ”ති අයං දුක‍්ඛා වෙදනා, “පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ” ති අයං සුඛා වෙදනා, අයං වෙදනාක‍්ඛන්‍ධො. අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. වෙදනා පච‍්චයා පන තණ‍්හා, තණ‍්හා පච‍්චයා උපාදානං, උපාදානපච‍්චයා භවො, භවපච‍්චයා ජාති, ජාති පච‍්චයා ජරාමරණං. (එවං සබ‍්බං) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා. තත්‍ථ සුඛා වෙදනා ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි: සුඛින්‍ද්‍රියං සොමනස‍්සින්‍ද්‍රියඤ‍්ච. දුක‍්ඛා වෙදනා ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි: දුක‍්ඛින්‍ද්‍රියං දොමනස‍්සින්‍ද්‍රියං ච. අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා. තානියෙව ඉන්‍ද්‍රියානි සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නානි යෙ සඞ්ඛාරා සාසවා භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසංගහීතා, අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතනපරියාපන‍්නා යං ආයතනං සාසවං භවඞ‍්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා.
“යෙ කෙචි සෝකා පරිදේවිතා වා. දුක්ඛං ලෝකස්මිං අනෙකරූපං පියං පටිච්ච පභවන්ති එතෙ” යනු මේ දුක්ඛවේදනා යැ, “පියෙ අසන්තෙ න භවන්ති එතෙ” යනු මේ සුඛවේදනා යැ, මේ වේදනාස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. යළි වේදනාප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්‍රත්‍යයෙන් උපාදාන වෙයි, උපාදානප්‍රත්‍යයෙන් භවය වෙයි, භවප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්‍රත්‍යයෙන් ජරාමරණය වෙයි. (සියල්ල මෙසේ යි.) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් අවතරණ යි. එහි සුඛවේදනාව සුඛින්‍ද්‍රිය ද සෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දැ’ යි ඉන්‍ද්‍රිය දෙකෙකි, දුක්ඛවේදනාව දුක්ඛින්‍ද්‍රිය ද දෝමනස්සින්‍ද්‍රිය දැ’ යි ඉන්‍ද්‍රිය දෙකෙකි, මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි. එ මැ ඉන්‍ද්‍රියයෝ සාස්‍රව වූ හවාඞ්ග වු යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයන්හි පර්‍ය්‍යාපන්නයෝ යැ, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙහි සංගෘහීතයහ, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍මධාතුව සාස්‍රව වූ හවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද, ඒ ධර්‍මායතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි.
4. “තස්මා හි තෙ සුධිනො වීතසොකා යෙසං පියං නත්‍ථි කුහිඤ‍්චි ලොකෙ, තස්මා අසොකං විරජං පත්‍ථයානො පියං න කයිරාථ කුහිඤ‍්චි ලොකෙ”ති.
4. “තස්මා හි තෙ සුඛිනෝ විතසෝකා -පෙ- පියං න කයිරාථ කුහිං වි ලෝකේ” යනු
ඉදං තණ‍්හාපහානං, තණ‍්හානිරොධා උපාදානනිරොධො. උපාදානනිරොධා භවනිරොධො. (එවං සබ‍්බං) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා, තං යෙව තණ‍්හාපහානං සමථො, සො සමථො ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි: සතින්‍ද්‍රියං සමාධින්‍ද්‍රියං ච. අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා. සො යෙව සමථො සමාධික‍්ඛන්‍ධො, අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. සො යෙව සමථො සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නො යෙ සඞ්ඛාරා අනාසවා නො ච භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසඞ‍්ගහීතා. අය ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතනපරියාපන‍්නා යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ‍්ගං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. තෙනාහ භගවා: “යෙ කෙචි සොකා” ති.
මේ තෘෂ්ණාප්‍රහාණ යි. තෘෂ්ණානිරෝධයෙන් උපාදානනිරෝධය වෙයි, උපාදානනිරෝධයෙන් භවනිරෝධය වෙයි. (සියල්ල මෙසේ යි. ) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් සූත්‍රවර්‍ණනාවට බැසගැනීම යි. එ මැ තෘෂ්ණාප්‍රහාණය ශමථ යැ, ඒ ශමථය සතින්‍ද්‍රිය ද සමාධීන්‍ද්‍රිය දැයි’ යි ඉන්‍ද්‍රිය දෙකෙකි. මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි. එ මැ ශමථය සමාධිස්කන්‍ධ වෙයි. මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. එ මැ ශමථය අනාස්‍ර වු නො ද හවාඞ්ග වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙහි සංගෘහිත වෙති, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍ම ධාතුව අනාස්‍රව වූ නො ද හවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද, ඒ ධර්‍මයාතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ. මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි. එයින් වදාළහ, බුදුහු: “යෙ කෙචිසොකා” යනාදිය.
5. “කාමං කාමයමානස්ස තස‍්ස චෙතං සමිජ‍්ඣති, අද‍්ධා පීතිමනො හොති ලද‍්ධා මච‍්චො යදිච‍්ඡති.
5. වස්තුකාමය කැමැතිවන සත්ත්‍වහට ඉදින් ඒ කාමය සමෘද්ධ වේ නම්, එකල්හි ඒ සත්ත්‍ව තෙමේ කැමැති වස්තුව ලැබ ඒකාන්තයෙන් සතුටුසිත් ඇතියේ වේ.
6. තස‍්ස චෙ කාමයානස‍්ස ඡන්‍දජාතස‍්ස ජන‍්තුනො, තෙ කාමා පරිහායන‍්ති සල‍්ලවිද‍්ධො’ව රුප්පති
6. ඒ වස්තුකාමයන් කැමැතිවන උපන් තෘෂ්ණා ඇති ඒ පුද්ගලයාගේ ඒ කාමයෝ ඉදින් පිරිහෙත් නම්, එකල්හි හේ විෂපීත ශල්‍යයෙකින් විදුනාලද්දකු සෙයින් පීඩාවට පැමිණේ.
7. යො කාමෙ පරිවජ‍්ජෙති සප‍්පස‍්සෙව පදා සිරො, සො’මං විසත‍්තිකං ලොකෙ සතො සමතිවත‍්තතී”ති.
7. යමෙක් තමාගේ පාදය කෙරෙන් සර්‍පයාගේ හිස දුරුකරන්නා සේ වස්තුකාම ක්ලේශකාමයන් (විෂ්කම්භණ හෝ සමුච්ඡේද හෝ විසින් එහි ඡන්‍දරාග දුරැලීමෙන්) දුරුකෙරේ ද, හෙතෙම ලොවැ මේ විසත්තිකා සඞ්ඛ්‍යාත තෘෂ්ණාව ස්මෘතිමත් වැ ඉක්මවාලන්නේ’ යි.
තත්‍ථ යා පීතිමනතා අයං අනුනයො. යදාහ: “සල්ලවිද්ධොව රුප‍්පතී”ති, ඉදං පටිඝං, අනුනයපටිඝං ච පන තණ‍්හාපකෙඛා. තණ‍්හාය ච පන දස රූපීනි ආයතනානි පදට‍්ඨානං. අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. තානියෙව දස රූපීනි ආයතනානි රූපකායො නාම සම‍්පයුත‍්තො, තදුභයං නාමරූපං. නාමරූපපච‍්චයා සළායතනං, සළායතනපච‍්චයා ඵස‍්සො, ඵස‍්සපච‍්චයා වෙදනා, වෙදනාපච‍්චයා තණ‍්හා. (එවං සබ‍්බං) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා. තදෙව නාමරූපං පඤ‍්චක‍්ඛන්‍ධා. අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. තදෙව නාමරූපං අට‍්ඨාරස ධාතුයො, අයං ධාතූහි ඔතරණා. තත්‍ථ යො රූපකායො ඉමානි පඤ‍්චරූපීනි ඉන්‍ද්‍රියානි, යො නාමකායො ඉමානි පඤ්ච අරූපීනි ඉන්‍ද්‍රියානි, ඉමානි දස ඉන්‍ද්‍රියානි. අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා.
එහි යම් ‘පීතිමන’ තායෙක් ඇද්ද මේ අනුනය යි. ‘සල්ලවිද්ධොව රුප්පති’ යී යමක් වදාළසේක් ද මේ ප්‍රතිඝ යි. අනුනය පටිඝ වැලිත් තෘෂ්ණාපක්‍ෂ යි. යළී තෘෂ්ණාවට රූපී දස ආයතනයෝ පදට්ඨාන යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි. එමැ දස රූපීආයතනයෝ නාමය හා සම්ප්‍රයුක්ත වූ රූපකාය වෙයි, ඒ දෙක නාමරූප යි. නාමරූපප්‍රත්‍යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි. ෂඩායතනප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය වෙයි, ස්පර්‍ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව වෙයි. (සියල්ල මෙසේ යි.) මේ පටිච්චසමුප්පාදයෙන් අවතරණ යි. එමැ නාමරූපය පඤ්ච ස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. එමැ නාමරූපය අටළොස් ධාතූහු යැ, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. එහි යම් රූපකායයෙක් ඇද්ද මොහු පඤ්ච රූපඉන්‍ද්‍රියයෝ යැ, යම් නාමකායයෙක් ඇද්ද මොහු පඤ්ච අරූපීඉන්‍ද්‍රියයෝ යැ, මොහු දස ඉන්‍ද්‍රියයෝ වෙති. මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි.
තත්‍ථ යදාහ:
එහි යමක් වදාළසේක් ද:
8. “යො කාමෙ පරිවජ‍්ජෙති සප‍්පස‍්සෙව පදා සිරො, සො’මං විසත‍්තිකං ලොකෙ සතො සමතිවත‍්තතී”ති.
8. “යො කාමෙ පරිවජ්ජේති -පෙ- සතෝ සමතිවත්තති” යී.
අයං සඋපාදිසෙසනිබ‍්බානධාතු. අයං ධාතූහි ඔතරණා. සායෙව සඋපාදිසෙසනිබ‍්බානධාතු විජ‍්ජා, විජ‍්ජුප‍්පාදා අවිජ‍්ජා නිරොධො, අවිජ‍්ජානිරොධා සඞ‍්ඛාරනිරොධො. (එවං සබ‍්බං) අයං පටිච‍්චසමුප‍්පාදෙහි ඔතරණා. සායෙව විජ‍්ජා පඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධො. අයං ඛන්‍ධෙහි ඔතරණා. සායෙව විජ‍්ජා ද‍්වෙ ඉන්‍ද්‍රියානි: විරියින්‍ද්‍රියං පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං ච. අයං ඉන්‍ද්‍රියෙහි ඔතරණා.
මේ සඋපාදිසේසනිබ්බානධාතු යැ, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. එමැ සඋපාදිසේසනිබ්බානධාතුව විද්‍යා යැ, විද්‍යොත්පාදයෙන් අවිද්‍යානිරෝධය වෙයි, අවිද්‍යානිරෝධයෙන් සංස්කාරනිරෝධය වේ. (සියල්ල මෙසේ යි.) මේ ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාදයෙන් අවතරණ යි. එමැ විද්‍යාව ප්‍රඥාස්කන්‍ධ යැ, මේ ස්කන්‍ධයන්ගෙන් අවතරණ යි. එමැ විද්‍යාව විරියින්‍ද්‍රිය ද පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය දැ’ යි ඉන්‍ද්‍රිය දෙකෙකි, මේ ඉන්‍ද්‍රියයන්ගෙන් අවතරණ යි.
සායෙව විජ‍්ජා සඞ‍්ඛාරපරියාපන‍්නා යෙ සඞ්ඛාරා, අනාසවා නො ච භවඞ‍්ගා, තෙ සඞ්ඛාරා ධම‍්මධාතුසඞ‍්ගහීතා. අයං ධාතූහි ඔතරණා. සා ධම‍්මධාතු ධම‍්මායතනපරියාපන‍්නා යං ආයතනං අනාසවං නො ච භවඞ‍්ගං, අයං ආයතනෙහි ඔතරණා. තෙනාහ භගවා: “කාමං කාමයමානස‍්සා’ති.
එමැ විද්‍යාව අනාස්‍රව වූ නො ද හවාඞ්ග වූ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද ඒ සංස්කාරයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, ඒ සංස්කාරයෝ ධර්‍මධාතුයෙහි සංගෘහීතයෝ යැ, මේ ධාතූන්ගෙන් අවතරණ යි. ඒ ධර්‍මධාතුව අනාස්‍රව වූ නො ද භවාඞ්ග වූ යම් ආයතනයෙක් ඇද්ද ඒ ධර්‍මායතනයෙහි පර්‍ය්‍යාපන්න යැ, මේ ආයතනයන්ගෙන් අවතරණ යි. එයින් වදාළහ, බුදුහු: “කාමං කාමයමානස්ස” යනාදිය.
එත‍්තාවතා පටිච්ච - ඉන්‍ද්‍රිය - ඛන්‍ධ - ධාතු - ආයතනානි සමොසරණොතරණානි භවන්ති. එවං පටිච්ච - ඉන්‍ද්‍රිය - ඛන්‍ධ - ධාතු ආයතනානි ඔතාරෙතබ‍්බානි. තෙනාහ ආයස‍්මා මහාකච‍්චානො: “යො ච පටිච්චුප්පාදො”ති:
මෙතෙකින් පටිච්චසමුප්පාද - ඉන්‍ද්‍රිය - ස්කන්‍ධ - ධාතු - ආයතනයෝ ඒ ඒ ධර්‍ම පදයෙහි සමෝසරණ - ඕතරණ වූවාහු වෙත්. මෙපරිද්දෙන් පටිච්චසමුප්පාද - ඉන්‍ද්‍රිය - ඛන්‍ධ - ධාතු - ආයතනයෝ නවාඞ්ගශාසනධර්‍මයෙහි අවතරණය කටයුත්තාහය. එයින් වදාළහ, ආයුෂ්මත් මහාකාත්‍යායන මහරහතුන් වහන්සේ: “යො ච පටිච්චුප්පාදො” යනාදිය.
නියුත‍්තො ඔතරණො හාරො.
ඕතරණහාරය යොදන ලද්දේ යි.