විභත‍්තිහාරවිභඞ‍්ගො
3. 1. 8.
3. 1. 8.
විභත‍්තිහාරවිභඞ‍්ගො
විභත්තිහාරවිභඞ්ගය
තත්‍ථ කතමො විභත‍්තිහාරො: “ධම‍්මඤ‍්ච පදට්ඨානං භූමිං චා”ති. ද‍්වෙ සුත‍්තානි වාසනාභාගියඤ‍්ච නිබ‍්බෙධභාගියඤ‍්ච, ද‍්වෙ පටිපදා පුඤ‍්ඤභාගියා ච ඵලභාගියා ච. ද‍්වෙ සීලානි සංවරසීලඤ‍්ච පහානසීලඤ‍්ච. තත්‍ථ භගවා වාසනාභාගියං සුත‍්තං පුඤ‍්ඤභාගියාය පටිපදා දෙසෙති. සො සංවරසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ‍්මචරියෙන බ්‍රහ‍්මචාරී භවති. තත්‍ථ භගවා නිබ‍්බෙධභාගියං සුත‍්තං ඵලභාගියාය පටිපදාය දෙසෙති සො පහානසීලෙ ඨිතො තෙන බ්‍රහ‍්මචරියෙන බ්‍රහ‍්මචාරී භවති.
එහි විභත්තිහාරය කවරෙ යැ: “ධම්මං ච පදට්ඨානං භූමිං ච” යනාදි නිද්දේස ගාථායි. ‘වාසනාභාගිය’ සූත්‍ර ද ‘නිබ්බේධභාගිය’ සූත්‍ර දැ යි සූත්‍ර දෙකෙකි. ‘පුඤ්ඤභාගිය’ ප්‍රතිපදා ද ‘ඵලභාගිය’ ප්‍රතිපදා දැ’ යි ප්‍රතිපදා දෙකෙකි. ‘සංවර’ සීලය ද ‘පහාන’ සීලය දැ’ යි ශීල දෙකෙකි. ඒ සූත්‍ර - ප්‍රතිපදා - ශීලයන් කෙරෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වාසනාභාගිය සූත්‍ර පුඤ්ඤභාගිය ප්‍රතිපදාව සඳහා දෙසන සේක. ඒ (ධර්‍මප්‍රතිග්‍රාහක) පුද්ගලසංවරශීලයෙහි සිටියේ ඒ සංවරශීල සංඛ්‍යාත ශ්‍රේෂ්ඨචර්‍ය්‍යායෙන් බඹසර ඇත්තේ වෙයි. එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය ඵලභාගිය ප්‍රතිපදාව සඳහා දෙසන සේක. ඒ (නිබ්බේධභාගිය දේශනාප්‍රතිග්‍රාහක) පුද්ගල ප්‍රහාණශීලයෙහි සිටියේ ඒ මාර්‍ගබ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යයයෙන් බඹසර ඇත්තේ වේ.
තත්‍ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත‍්තං: වාසනාභාගියං නාම සුත‍්තං “දානකථා සීලකථා සග‍්ගකථා කාමානං ආදීනවො නෙක‍්ඛම‍්මෙ ආනිසංසොති, තත්‍ථ කතමං නිබ‍්බෙධභාගියං සුත‍්ත: නිබ‍්බෙධභාගියං නාම සුත‍්තං යා චතුසච‍්චප‍්පකාසනා. වාසනාභාගියො සුත‍්තෙ නත්‍ථි පජානනා නත්‍ථි මග‍්ගො නත්‍ථි ඵලං. නිබ‍්බෙධභාගියෙ සුත‍්තෙ අත්‍ථි පජානනා අත්‍ථි මග‍්ගො අත්‍ථි පලං. ඉමානි චත‍්තාරි සුත‍්තානි. ඉමෙසං චතුන‍්නං සුත‍්තානං දෙසනාය ඵලෙන සීලෙන බ්‍රහ‍්මචරියෙන සබ‍්බතො විචයෙන හාරෙන විචිනිත්‍වා යුත‍්තිහාරෙන යොජෙතබ‍්බානි, යාවතිකා ඤාණස‍්ස භූමි.
එහි වාසනාභාගිය සූත්‍රය කවරෙ යැ: ‘දානකථා සීලකථා ස්වර්‍ගකථා කාමයන්ගේ ආදීනව නෛෂ්ක්‍රම්‍යයෙහි ආනෘශංස’ යන මේ වාසනාභාගිය සූත්‍ර නම් වෙයි. එහි නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රය කවරෙ යැ: යම් චතුස්සසත්‍යය ප්‍රකාශ කිරීමෙක් වේ ද, මේ නිබ්බේධභාගිය සූත්‍ර නම් වේ. වාසනාභාගිය සූත්‍රයෙහි ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයට පදට්ඨාන වු වුත්‍ථානගාමිනී විදර්‍ශනාප්‍රඥාව නැත, ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය නැත, ශ්‍රාමණ්‍යඵලය නැති. නිබ්බේධභාගිය සූත්‍රයෙහි වූත්‍ථානගාමිනී විදර්‍ශනාප්‍රඥාව ඇත, ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය ඇත, ශ්‍රාමණ්‍යඵලය ඇති. (යථෝක්ත වාසනාභාගිය නිබ්බේධභාගිය සූත්‍ර යැ වක්‍ෂ්‍යමාන සඞ්කිලේසභාගිය අසෙක්ඛභාගිය සූත්‍ර යැ යන) මේ සතර සූත්‍රයෝ යි. මේ සතර සූත්‍රයන්ගේ දේශනානයින් ද දේශනාඵලයෙන් ද ශීලයෙන් ද බ්‍රහ්මචර්‍ය්‍යයෙන් ද සර්‍වප්‍රකාරයෙන් (විචයහාර විෂය වූ එකොළොස් තැන්හි ලා සංක්‍ෂිප්ත කොට) විචයහාරයෙන් විචිනනය කොට (සොයා) යුක්තිහාරයෙන් ඥානයාගේ භූමිය යම්තාක් වේ ද ඒතාක් යෙදිය යුත්තාහු ය.
තත්‍ථ කතමෙ ධම‍්මා සාධාරණා: ද‍්වෙ ධම‍්මා සාධාරණා: නාම සාධාරණා වත්‍ථුසාධාරණා ච. යං වා පන කිඤ‍්චි අඤ‍්ඤම‍්පි එවං ජාතියං. මිච‍්ඡත‍්තනියතානං සත‍්තානං අනියතානඤ‍්ච සත‍්තානං දස‍්සනා පහාතබ‍්බා කිලෙසා සාධාරණා. පුථුජ‍්ජනස‍්ස සොතාපන‍්නස‍්ස ච කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා. පුථුජ‍්ජනස‍්ස අනාගාමිස‍්ස ච උද‍්ධංභාගියා සංයොජනා සාධාරණා. යං කිඤ‍්චි අරියසාවකො ලොකියං සමාපත‍්තිං සමාපජ‍්ජති, සබ‍්බා සා අවීතරාගෙහි සාධාරණා, සාධාරණා හි ධම‍්මා එවං අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං පරං පරං සකං සකං විසයං නාතිවත‍්තන‍්ති, යොපිමෙහි ධම‍්මෙහි සමන‍්නාගතො න සො තං ධම්මං උපාතිවත‍්තති ඉමෙ ධම‍්මා සාධාරණා.
එහි සාධාරණ (සමාන) වු ස්වභාවධර්‍මයෝ කවරහ: (කුශලාකුශලාදි) නාමයෙන් සාධාරණයෝ ද සමානවස්තුක හෙයින් වස්තුසාධාරණයෝ දැයි සාධාරණ ධර්‍මයෝ දෙදෙනෙකි. තවද, කෘත්‍ය ප්‍රත්‍යය ප්‍රතිපක්‍ෂාදි වශයෙන් සමාන වු යම් කිසි අන්‍ය වූත් ස්වභාවයෙක් ඇද්ද ඒ සාධාරණ ධර්‍ම යි. මාතෘවධාදි මිච්ඡත්තනියත සත්ත්‍වයන්ගේ ද අනියත සත්ත්‍වයන්ගේ ද ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ග සංඛ්‍යාත දර්‍ශනයෙන් ප්‍රහාතව්‍ය ක්ලේශයෝ සාධාරණයෝ යැ, පුහුදුන්හට ද සෝවන්හට ද කාමරාග - ව්‍යාපාදයෝ සාධාරණ යැ, පුහුදුන්හට ද අනගැමිහට ද උද්ධංභාගියසංයෝජනයෝ සාධාරණ යැ, ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක යම් කිසි ලෞකික සමාපත්තියකට සමවදී ද එ හැම අවීතරාගයන් හා සාධාරණ යැ. එ එසේ මැය, සාධාරණ ධර්‍මයෝ මෙසේ ඔවුනොවුන් වෙනවෙන ම ස්වකීය ස්වකීය විෂය නො ඉක්මවති. යම් පුද්ගලයෙකුත් මේ ලෞකික සමාපත්තිධර්‍මයන්ගෙන් සමන්‍වාගත වූයේ ද ඒ පුද්ගල ඒ ධර්‍මය නො ඉක්මවයි. මේ සාධාරණ ධර්‍මයෝ යි.
තත්‍ථ කතමෙ ධම‍්මා අසාධාරණා: යාව දෙසනං උපාදාය ගවෙසිතබ‍්බා: සෙක‍්ඛාසෙක‍්ඛා භබ‍්බාභබ‍්බාති. අට‍්ඨමකස‍්ස ච සොතාපන‍්නස‍්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා සාධාරණා ධම‍්මතා අසාධාරණා. අට‍්ඨමකස‍්ස ච අනාගාමිස‍්ස උද‍්ධංභාගියා සංයොජනා සාධාරණා, ධම‍්මතා අසාධාරණා. සබ‍්බෙසං සෙක‍්ඛානං නාමං සාධාරණං, ධම‍්මතා අසාධාරණා. සබ‍්බෙසං පටිපන‍්නකානං නාමං සාධාරණං, ධම‍්මතා අසාධාරණා. සබ‍්බෙසං සෙක‍්ඛානං සෙක‍්ඛසීලං සාධාරණං, ධම‍්මතා අසාධාරණා. එවං විසෙසානුපස‍්සිනා හීනුක‍්කට‍්ඨමජ‍්ඣිමං උපාදාය ගවෙසිතබ‍්බං.
එහි අසාධාරණ ධර්‍මයෝ කවරහ: ආර්‍ය්‍යයන් කෙරෙහි, ශෛක්‍ෂ අශෛක්‍ෂයෝ යැ, අනාර්‍ය්‍යයන් කෙරෙහි භව්‍ය අභව්‍යයෝ යැයි (ඒ ඒ පුද්ගලයාට ප්‍රත්‍යාත්මනියත වශයෙන්) වදාළ දේශනාව ගෙන අසාධාරණ ධර්‍මයෝ සෙවිය යුත්තාහ. (සෝවන්මඟ පත්) අට්ඨමකයාහට ද සෝවන්හට ද කාමරාගව්‍යාපාදයෝ සාධාරණයෝ යැ ධර්‍මස්වභාව අසාධාරණ යි. (ද්වාදශශ්‍රමණයන් කෙරෙහි අට්ඨමක වු) අනාගාමීමාර්‍ගස්ථයාහට ද අනාගාමීහට ද උද්ධංභාගිය සංයෝජනයෝ සාධාරණයහ, ධර්‍මස්වභාව අසාධාරණ යි. සියලු ශෛක්‍ෂයනට ‘සෙක්ඛ’ යන නාමය සාධාරණ යැ, ධර්‍මස්වභාව අසාධාරණ යි. සියලු ප්‍රතිපන්නකයනට ‘පටිපන්නක’ යන නාමය සාධාරණ යැ, ධර්‍මස්වභාව අසාධාරණ යි. සියලු ශෛක්‍ෂයනට ශෛක්‍ෂශීලය සාධාරණ යැ, ධර්‍මස්වභාව අසාධාරණ යි. මෙසේ (ආර්‍ය්‍යයනට කී සෙයින් අන්‍යයනට ද) අසාධාරණතාවිශේෂ දක්නහු විසින් හීන ප්‍රණීත මධ්‍යම ධර්‍මස්වභාව ගෙන අසාධාරණතා සෙවිය යුතු යි.
දස‍්සනභූමි නියාමාවක‍්කන‍්තියා පදට්ඨානං. භාවනාභූමි උත‍්තරිකානං ඵලානං පත‍්තියා පදට්ඨානං. දුක‍්ඛා පටිපදා දන්‍ධාභිඤ‍්ඤා සමථස‍්ස පදට්ඨානං, සුඛා පටිපදා ඛිප‍්පාභිඤ‍්ඤා විපස‍්සනාය පදට්ඨානං. දානමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු පරතොඝොසස‍්ස සාධාරණං පදට්ඨානං. සීලමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු චින‍්තාමයියා පඤ‍්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං. භාවනාමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු භාවනාමයියා පඤ‍්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං දානමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු පරතො ච ඝොසස‍්ස සුතමයියා ච පඤ‍්ඤාය සාධාරණං පදට්ඨානං. සීලමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු චින‍්තාමයියා ච පඤ‍්ඤාය යොනිසො ච මනසිකාරස‍්ස සාධාරණං පදට්ඨානං. භාවනාමයං පුඤ‍්ඤකිරියවත්‍ථු භාවනාමයියා ච පඤ‍්ඤාය සම‍්මාදිට‍්ඨියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං. පතිරූපදෙසවාසො විවෙකස‍්ස ච සමාධිස‍්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං. සප‍්පුරිසූපනිස‍්සයො තිණ‍්ණං ච අවෙච‍්චප‍්පසාදානං සමථස‍්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං. අත‍්තසම‍්මාපණිධානං හිරියා ච විපස‍්සනාය ච සාධාරණං පදට්ඨානං. අකුසලපරිච‍්චාගො කුසලවීමංසාය ච සමාධින්‍ද්‍රියස‍්ස ච සාධාරණං පදට්ඨානං. ධම‍්මස‍්වාක‍්ඛාතතා කුසලමූලරොපණාය ච ඵලසමාපත‍්තියා ච සාධාරණං පදට්ඨානං. සඞ‍්ඝසුප‍්පටිපන‍්නතා සඞ‍්ඝසුට‍්ඨුතාය සාධාරණං පදට්ඨානං. සත්‍ථුසම‍්පදා අප‍්පසන‍්නානඤ‍්ච පසාදාය පසන‍්නානං ච භීයොභාවාය සාධාරණං පදට්ඨානං. අප‍්පටීහතපාතිමොක‍්ඛතා දුම‍්මඞ‍්කූනං ච පුග‍්ගලානං නිග‍්ගහාය පෙසලානඤ‍්ච පුග‍්ගලානං ඵාසුවිහාරාය සාධාරණං පදට්ඨානං. තෙනාහ මහාකච‍්චානො: “ධම‍්මඤ‍්ච පදට්ඨාන”න‍්ති.
(මෙසේ ධම්මවිභත්ති දක්වා භූමි - පදට්ඨානවිභත්ති වදාරති.) සෝතාපත්තිමග්ග සංඛ්‍යාත දර්‍ශනභූමිය සම්මත්තනියාමයට පැමිණීමට පදට්ඨාන (ආසන්නකාරණ) යැ, භාවනාභූමිය මතුමතුයෙහි ඵලප්‍රාප්තියට පදට්ඨාන යැ, දුක්ඛපටිපදාව දන්‍ධාභිඤ්ඤසමථයට පදට්ඨාන යැ, සුඛ පටිපදාව ඛිප්පාභිඤ්ඤ් විපස්සනාවට පදට්ඨාන යැ, දානමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව පරතෝඝෝස (ධර්‍මශ්‍රවණ)යට සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, ශීලමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව චින්තාමයි ප්‍රඥාවට සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, භාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියා වස්තුව (මත්තෙහි ධ්‍යාන සංඛ්‍යාත විදර්‍ශනා සංඛ්‍යාත) භාවනාමයි ප්‍රඥාවට සාධාරණ පදට්ඨාන යි. යළිදු දානමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව පරතෝඝෝසයට ද සුතමයි ප්‍රඥාවට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, ශීලමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව චින්තාමයි ප්‍රඥාවට ද යෝනිසෝමනසිකාරයට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, සමථභාවනාමය පුණ්‍යක්‍රියාවස්තුව (මත්තෙහි ධ්‍යාන - විදර්‍ශනා) භාවනාමයි ප්‍රඥාවට ද සම්මාදිට්ඨියට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යි. ප්‍රතිරූපදේශවාසය කායචිත්තවිවේකයට ද උපචාර අපර්‍ණා සමාධියට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, සත්පුරුෂෝපනිශ්‍රය බුද්ධාදීන් පිළිබඳ ත්‍රිවිධ අවෙත්‍යප්‍රසාදයට (ගුණ දැන පැහැදීමට) ද ශමථයට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, ආත්මසම්‍යක්ප්‍රණිධානය පාපජුගුප්සා ලක්‍ෂණ ලජ්ජාවට ද විදර්‍ශනාවට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, අකුශලපරිත්‍යාගය කුසලවීමංසා සංඛ්‍යාත පටිසඞ්ඛානුපස්සනාවට ද සමාධීන්‍ද්‍රියට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, ධර්‍ම ස්වාඛ්‍යාතභාවය කුසලමූලරෝපණයට ද ඵලසමාපත්තියට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, සඞ්ඝසුප්‍රතිපන්නභාවය සඞ්ඝයාගේ සුට්ඨුභාවයට සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, ශාස්තෘ සම්පදාව අප්‍රසන්නයන්ගේ ප්‍රසාදයට ද ප්‍රසන්නයන්ගේ ප්‍රසාදභූයස්ත්‍වයට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යැ, අප්‍රතිහත ප්‍රාතිමෝක්‍ෂ ඇතිබව දුශ්ශීලපුද්ගලයන්ගේ නිග්‍රහයට ද ප්‍රියශීල පුද්ගලයන්ගේ සුඛවිහරණයට ද සාධාරණ පදට්ඨාන යි. එයින් වදාළහ, මහාකාත්‍යායන මහරහතුන් වහන්සේ: “ධම්මං ච පදට්ඨානං” යනාදිය.
නියුත‍්තො විභත‍්තිහාරො
විභත්තිහාර යොදන ලද්දේ යි.