බොජ‍්ඣඞ‍්ගකථා
2. 3.
2. 3.
බොජ‍්ඣඞ‍්ගකථා
බෝධ්‍යඞ්ග කථා
[සාවත්‍ථිනිදානං]
[සැවැත්නිදාන යි]
‘සත‍්තිමෙ භික‍්ඛවෙ බොජ්ඣඞ්ගා. කතමෙ සත‍්ත: සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො විරියසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො පීතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො පස‍්සද‍්ධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො සමාධිසම‍්බොජ‍්ඣගො උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො. ඉමෙ ඛො භික‍්ඛවෙ සත‍්ත බොජ්ඣඞ්ගා.
‘මහණෙනි, මේ බෝධ්‍යඞ්ගයෝ සත් දෙනෙකි: කවර සත්දෙනෙකැ යත්: ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ ප්‍රීතිසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ සමාධිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යි. මහණෙනි, මොහු සත්දෙන බෝධ්‍යඞ්ගයෝ යි.
බොජ‍්ඣඞ‍්ගාති කෙනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, බොධාය සංවත‍්තන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
බොජ්ඣඞ්ගා යනු කවර අරුතින් බෝධ්‍යඞ්ග වෙති යත්: අවබෝධය පිණිස පවතිත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මොනොවට අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
බුජ‍්ඣනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබුජ‍්ඣනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබුජ‍්ඣනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්බුජ‍්ඣනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා.
අවබෝධ කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුබෝධ කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිබෝධ කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සම්බෝධ කිරීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යි.
බොධෙන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබොධෙන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබොධෙන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්බොධෙන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
අවබෝධ කරවත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුබෝධ කරවත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිබෝධ කරවත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සම්බෝධය කරවත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
බොධනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබොධනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබොධනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්බොධනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා.
අවබෝධ කරවීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුබෝධ කරවීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිබෝධ කරවීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සම්බෝධ කරවීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යි.
බොධිපක‍්ඛියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනුබොධිපක‍්ඛියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පටිබොධිපක‍්ඛියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්බොධිපක‍්ඛියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා.
බෝධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුබෝධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිබෝධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සම්බොධිපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යි.
බුද‍්ධිලාභට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා බුද‍්ධිපටිලාභට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, බුද‍්ධිරොපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, බුද‍්ධිඅභිරොපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, බුද‍්ධිපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, බුද‍්ධිසම‍්පාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා.
බුද්ධිලාභාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බුද්ධිප්‍රතිලාභාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බුද්ධිප්‍රතිෂ්ඨාපනාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බුද්ධිඅභිරෝපණාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බුද්ධිපාපුණනාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බුද්ධිසම්පාපුණනාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යි.
මූලට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මුලපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
මූලාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මුල් වැ පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (නිෂ්ඨාවට පැමිණීම් වශයෙන්) මූලපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූල ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූල ප්‍රතිසංවිදාවට පැමිණවීම් අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
හෙතුට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා හෙතුපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
(ජනක බැවින්) හෙත්‍වර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු විසින් පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු පරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු පරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු පරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු ප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතු ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
පච‍්චයට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
(උපස්ථම්භක බැවින්) ප්‍රත්‍යයාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යය වැ පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යය පරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
විසුද‍්ධට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ‍්ඣාඞ‍්ගා, විසුද‍්ධිපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
විශුද්ධාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධ වැ පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
අනවජ‍්ජට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජචරියචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජ පරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
අනවද්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය වැ පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍යපරිග්‍රහායෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය පරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය පරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍යපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍යප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍ය ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
නෙක‍්ඛම‍්මට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්කම‍්මචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපරිපුරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
නෛෂ්ක්‍රම්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය විසින් පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍යපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍යපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය පරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍යප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙතී.
විමුත‍්තට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති විසින් පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්තිපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්තිපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති පරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති ප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ති ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
අනාසවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
අනාස්‍රවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රව වැ පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙති.
විවෙකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපරිපුරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
විවේකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක විසින් පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක පරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක ප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේක ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ග වෙති.
වොස‍්සග‍්ගට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගචරියට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වෙස‍්සග‍්ගපරිග‍්ගහට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගපරිවාරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වෙසසග‍්ගපරිපූරට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වෙස‍්සග‍්ගපරිපාකට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වෙස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදාය වසීභාවප‍්පත‍්තානම‍්පි බොජ්ඣඞ්ගා.
ව්‍යවසර්‍ග (හැරපීම්) අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ග විසින් පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ග පරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගපරිපූරාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගපරිපාකාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ග ප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ග ප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවයට පැමිණියවුන්ගේ ද බෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙත්.
මූලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
මූලාර්‍ත්‍ථය (මූලස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
මූලචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පච‍්චයචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විසුද‍්ධිචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනවජ‍්ජචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නෙක‍්ඛම‍්මචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
මූලචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතුචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යයචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශුද්ධිචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනවද්‍යචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නෛෂ්ක්‍රම්‍යචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්තිචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යවසර්‍ගචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
මූලපරිග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපරිග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිවාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපරිවාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිපූරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපරිපුරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිපාකට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපරිපාකට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදාපාපනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- වොස‍්සග‍්ගපටිසම‍්භිදාය වසීභාවට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
මූලපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගපරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිවාරාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගපරිවාරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිපූරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගපරිපූරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලපරිපාකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගපරිපාකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගප්‍රතිසංවිදර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මූලප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගප්‍රතිසංවිදාවට පමුණුවන අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. මූලප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ව්‍යවසර්‍ගප්‍රතිසංවිද්හි වශීභාවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
පරිග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිවාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිපූරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකග‍්ගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අවිසාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනාවිලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනිඤ‍්ජනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තුපට‍්ඨානවසෙන චිත‍්තස‍්ස ඨිතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ආරම‍්මණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ගොචරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පහානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිච‍්චාගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වුට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විවට‍්ටනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සන‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පණිතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනාසවට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, තරණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනිමිත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අප‍්පණිහිතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සුඤ‍්ඤතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකරසට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනතිවත‍්තනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, යුගනද‍්ධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිය්‍යානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, දස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පරිවාරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පරිපූරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාග්‍රාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අවිසාරාර්‍ත්‍ථය (නො විසිරෙන ස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාවිලාර්‍ත්‍ථය (නො කැළැඹුණු ස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (අවිකම්පිත බැවින්) අනිඤ්ජනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පිහිටීම් වශයෙන් චිත්තයාගේ ස්ථිතාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ආලම්බනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ගෝචරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, වීවතීන (නවත්නා) අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ශාන්තාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රණීතාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාස්‍රවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, තරණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනිමිත්තාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අප්‍රණිහිතාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ශූන්‍යතාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකකෘත්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනතිවර්‍තනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, යුගනද්ධාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ආධිපත්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
සමථස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විපස‍්සනාය අනුපස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමථවිපස‍්සනානං එකරසට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, යුගනද‍්ධස‍්ස අනතිවත‍්තනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
ශමථයාගේ අවික්‍ෂේපස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විදර්‍ශනාවගේ අනුදර්‍ශනස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ශමථවිදර්‍ශනාවගේ ඒකකෘත්‍යස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, යුගනද්ධයාගේ (ඔවුනොවුන්) නො ඉක්ම පවත්නා ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
සික‍්ඛාය සමාදානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ආරම‍්මණස‍්ස ගොචරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා ලීනස‍්ස චිත‍්තස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උද‍්ධතස‍්ස චිත‍්තස‍්ස නිග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උභොවිසුද‍්ධානං අජ‍්ඣුපෙක‍්ඛෙනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විසෙසාධිගමට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උත‍්තරි පටිවෙධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සච‍්චාභිසමයට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිරොධෙ පතිට‍්ඨාපකට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
ශික්‍ෂාවගේ සමාදානස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ආලම්බනයාගේ ගෝචරස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ලීන (හැකිළුණු) චිත්තයාගේ ප්‍ර‍්‍රග්‍රහස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, උද්ධතචිත්තයාගේ නිග්‍රහස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ලීනෝද්ධත දෙකින් විශුද්ධ වූ චිත්තයන්ගේ (ප්‍රග්‍රහනිග්‍රහ දෙක්හි සව්‍යාපාරභාව සඞ්ඛ්‍යාත) අධ්‍යූපේක්‍ෂණස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විශේෂාධිගමස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගය පහළවීම් වශයෙන්) මත්තෙහි ප්‍රතිවේධස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සත්‍යප්‍රතිවේධස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නිරෝධයෙහි පිහිටුවන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
සද‍්ධින්‍ද්‍රියස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, -පෙ- පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. සද‍්ධාබලස‍්ස අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, -පෙ- පඤ‍්ඤාබලස‍්ස අවිජ‍්ජාය අකම‍්පියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගස‍්ස පටිසඞ‍්ඛානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්මාදිට‍්ඨියා දස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- සම‍්මාසමාධිස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා,
ශ්‍රදේධන්‍ද්‍රියයාගේ අධිමෝක්‍ෂස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියයාගේ දර්‍ශනස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. ශ්‍රද්ධාබලයාගේ අශ්‍රද්ධායෙහි නො සැලෙන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... ප්‍රඥාබලයාගේ අවිද්‍යායෙහි නො සැලෙන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගයාගේ උපස්ථානස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගයාගේ පටිසඞ්ඛාන (සමවාහිතලක්‍ෂණ) ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. සම්‍යග්දෘෂ්ටිහුගේ දර්‍ශනස්වභාවය ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. සම්‍යක්සමාධිහුගේ අවික්‍ෂේප ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
ඉන්‍ද්‍රියානං ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, බලානං අකම‍්පියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං නිය්‍යානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මග‍්ගස‍්ස හෙතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සතිපට‍්ඨානානං උපට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සම‍්මප‍්පධානානං පදහනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඉද‍්ධිපාදානං ඉජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සච‍්චානං තථට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මග‍්ගානං පටිප‍්පස‍්සද‍්ධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඵලානං සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා
ඉන්‍ද්‍රියයන්ගේ අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බලයන්ගේ අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, බෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මාර්‍ගයාගේ හෙත්‍වර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සතිපට්ඨානයන්ගේ උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සම්‍යක්ප්‍රධානයන්ගේ ප්‍රදහනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඍද්ධිපාදයන්ගේ සමෘද්ධ වන අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සත්‍යයන්ගේ යථාස්වභාවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මාර්‍ගයන්ගේ ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධ්‍යර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඵලයන්ගේ සාක්‍ෂාත්ක්‍රියාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
විතක‍්කස‍්ස අභිනිරොපනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විචාරස‍්ස උපවිචාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පීතියා ඵරණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සුඛස‍්ස අභිසන්‍දනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස එකග‍්ගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා,
විතර්‍කයාගේ අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විචාරයාගේ අනුමාර්‍ජනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රීතියගේ පැතිරීම් අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සුඛයාගේ අභිසන්‍දන (තෙමන) අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ ඒකාග්‍රාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
ආවජ‍්ජනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විජානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පජානනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සඤ‍්ජානනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකොදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා,
ආවර්‍ජනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සඤ්ජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකෝදයාර්‍ත්‍ථය (අග්‍ර වැ උපදනා ස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
අභිඤ‍්ඤාය ඤාතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිඤ‍්ඤාය තීරණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පහානස‍්ස පරිච‍්චාගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, භාවනාය එකරසට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සච‍්ඡිකිරියාය ඵස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඛන්‍ධානං ඛන්‍ධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ධාතූනං ධාතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ආයතනානං ආයතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සඞ‍්ඛතානං සඞ‍්ඛතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අසඞ‍්ඛතස‍්ස අසඞ‍්ඛතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
අභිඥායෙහි ඥාතාර්‍ත්‍ථය (ස්වභාවජානනාර්‍ත්‍ථය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පරිඥායෙහි තීරණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රහාණයාගේ පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, භාවනායෙහි එකරසාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සාක්‍ෂාත්ක්‍රියාවෙහි වින්‍දනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ස්කන්‍ධයන්ගේ (පීඩාභාවාදි) ස්කන්‍ධාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ධාතූන්ගේ (ශූන්‍යතාදි) ධාත්‍වර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ආයතනයන්ගේ ආයතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සඞ්ඛතයන්ගේ සඞ්ඛතඅර්‍ත්‍ථය (ප්‍රත්‍යයන් එක් වැ කරනලද ස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අසඞ්ඛතයාගේ අසඞ්ඛත අර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
චිත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තානන‍්තරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස වුට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස විවට‍්ටනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස හෙතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස පච‍්චයට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස වත්‍ථුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස භුම‍්මට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස ආරම‍්මණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස ගොචරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස චරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස ගතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස අභිනීහාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස නිය්‍යානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, චිත‍්තස‍්ස නිස‍්සරණට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
(අරමුණු සිතීම් ආදි) චිත්ත ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තානන්තර්‍ය්‍ය ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ ව්‍යුත්‍ථාන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ විවර්‍තන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ හේතු ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ ප්‍රත්‍යයස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ වස්තු ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ (කාමාවචරාදි) භූම්‍යර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ ආලම්බනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ ගෝචරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ චර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ (දුරසන්තිකාලම්බනග්‍රහණවශයෙන්) ගතාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ අභිනීහාරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, චිත්තයාගේ නිස්සරණාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
එකත‍්තෙ ආවජ‍්ජනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ විජානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පජානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සඤ‍්ජානනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ එකොදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ උපනිබන්‍ධනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පක‍්ඛන්‍දනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකෙන පසීදනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකෙන සන‍්තිට‍්ඨනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ විමුච‍්චනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකෙන ‘එතං සන‍්ත’න‍්ති පස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ යානීකතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ වත්‍ථුකතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකෙන අනුට‍්ඨිතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පරිචිතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. එකත‍්තෙ සුසමාරද‍්ධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පරිග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පරිවාරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පරිපූරට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සමොධානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ අධිට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ ආසෙවනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ භාවනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ බහුලීකම‍්මට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සුසමුග‍්ගතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සුවිමුත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා,
ඒකාලම්බනයෙහි ආවර්‍ජන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි විජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ප්‍රජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සඤ්ජානනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ඒකෝදයාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි උපනිබන්‍ධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ප්‍රස්කන්‍දනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පැහැදීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි අව්‍යාපාරභාවයෙන් පිහිටීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි මිදීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි තෙල ශාන්තය’යි දක්නා ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි යුක්තයානයක් මෙන් කරනලද ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පිහිටීමට වස්තුවක් මෙන් කරන ලද ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි එළඹසිටි ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි හාත්පසින් රැස් කරනලද ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සුසමාරබ්ධ ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පරිවාරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පරිපූරාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සමවධානාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි අධිෂ්ඨානාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ආසේවනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි භාවනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි පුනපුනා කිරීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සුසමුත්‍ථිතස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සුවිමුක්තස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ,
එකත‍්තෙ බුජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ අනුබුජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පටිඛුජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සමුජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ බොධනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ අනුබොධනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පටිබොධනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සම‍්බොධනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ බොධපක‍්ඛියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ අනුබොධපක‍්ඛියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ පටිබොධපක‍්ඛියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සම‍්බොධපක‍්ඛියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ ජොතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ උජ‍්ජොතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ අනුජොතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. එකත‍්තෙ පටිජොතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකත‍්තෙ සඤ‍්ජොතනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
ඒකාලම්බනයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) බෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (සකෘදාගාමිමාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) අනුබෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (අනාගාමිමාර්‍ගබොධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) ප්‍රතිබෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගබෝධ්‍යඞ්ගයන්ගේ) සම්බොධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි බෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි අනුබෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ප්‍රතිබෝධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සම්බොධනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි බොධපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය (බෝධපක්‍ෂයෙහි වු ස්වභාවය) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි අනුබෝධපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි ප්‍රතිබෝධපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි සම්බොධපාක්‍ෂිකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (විදර්‍ශනාප්‍රඥා විසින්) ද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගප්‍රඥා විසින්) උද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (සකෘදාගාමිමාර්‍ගප්‍රඥා විසින්) අනුද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (අනාගාමිමාර්‍ගඥාන විසින්) ප්‍රතිද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකාලම්බනයෙහි (අර්‍හන්මාර්‍ගඥාන විසින්) සන්‍ද්‍යොතනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
පකාසනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විරොවනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, කිලෙසානං සන‍්තාපනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අමලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිම‍්මලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමයට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විවෙකචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විරාගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති විරාගචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිරොධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිරොධචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වොස‍්සග‍්ගට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. වොස‍්සග‍්ගචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිචරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
(ආර්‍ය්‍යමාර්‍ගයේ) ප්‍රකාශනාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (ප්‍රභාස්වර බැවින්) බැබැළීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ක්ලේශයන් තවන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අමලස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (සම්ප්‍රයුක්ත මලාභාවයෙන්) විමලස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (අරමුණු කිරීම් මල නැති බැවින්) නිර්‍මලස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සමාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (ක්ලේශප්‍රහාණාර්‍ත්‍ථයෙන්) සමයාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විවේකචර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විරාගස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විරාගසඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍මාණයෙහි හැසිරෙන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නිරෝධස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නිරෝධසඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණයෙහි හැසිරෙන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, වොස්සග්ගස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, වොස්සග්ගභාවයෙන් හැසිරෙන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (සමුචේඡද විමුක්ති බැවින්) විමුක්තිස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (නිස්සරණ) විමුක්තියෙහි හැසිරීම් ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
ඡන්‍දට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස මූලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස පාදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස පධානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස ඉජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස අධිමොක‍්ඛට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස පග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස උපට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස අවික‍්ඛෙපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඡන්‍දස‍්ස දස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
(කර්තුකම්‍යතා සඞ්ඛ්‍යාත) ඡන්‍දාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ මූලාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ ප්‍රතිෂ්ඨාස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ ප්‍රධානස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ සමෘද්ධ වන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ (ශ්‍රද්ධාසම්ප්‍රයෝගයෙන්) අධිමෝක්‍ෂස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ (වීර්‍ය්‍යසම්ප්‍රයෝගයෙන්) ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ (ස්මෘතිසම්ප්‍රයෝගයෙන්) උපස්ථානාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ (සමාධිසම්ප්‍රයෝගයෙන්) අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඡන්‍දායාගේ (ප්‍රඥාසම්ප්‍රයෝගයෙන්) දර්‍ශනස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
විරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- චිත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- වීමංසට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය මූලට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය පාදට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය පධානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය ඉජ‍්ඣනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය අධිමොක‍්ඛට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය පග‍්ගහට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය උපට‍්ඨානට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය අවික‍්ඛෙපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වීමංසාය දස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
වීර්‍ය්‍යාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... චිත්තාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි මූලස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි ප්‍රතිෂ්ඨාස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි ප්‍රධානස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි සමෘද්ධ වන ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි අධිමෝක්‍ෂස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි ප්‍රග්‍රහස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි උපස්ථානස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, … වීමංසායෙහි අවික්‍ෂේපස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ... වීමංසායෙහි දර්‍ශනස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
දුක‍්ඛස‍්ස පිළනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, දුක‍්ඛස‍්ස සඞ‍්ඛතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, දුක‍්ඛස‍්ස සන‍්තාපට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, දුක‍්ඛස‍්ස විපරිනාමට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමුදයස‍්ස ආයූහනට‍්ඨං -පෙ- නිදානට‍්ඨං -පෙ- සඤ‍්ඤොගට‍්ඨං -පෙ- පාලිබොධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිරොධස‍්ස නිස‍්සරණනට‍්ඨං -පෙ- විවෙකට‍්ඨං -පෙ- අසඞ‍්ඛතට‍්ඨං -පෙ- අමතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. මග‍්ගස‍්ස නිය්‍යානට‍්ඨා -පෙ- හෙතුට‍්ඨං -පෙ- දස‍්සනට‍්ඨං -පෙ- ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
දුඃඛයාගේ පීඩනස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, දුඃඛයාගේ සඞ්ඛතස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, දුඃඛයාගේ සන්තාපස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, දුඃඛයාගේ විපරිණාමස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සමුදයාගේ ආයූහනස්වභාවය ... නිදානස්වභාවය ... සංයෝගස්වභාවය ... පලිබොධස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. නිරෝධයාගේ නිස්සරණස්වභාවය ... විවේකස්වභාවය ... අසඞ්ඛතස්වභාවය ... අමෘතස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. මාර්‍ගයාගේ නිර්‍ය්‍යාණ ස්වභාවය ... හේතුස්වභාවය ... දර්‍ශනස්වභාවය ... ආධිපත්‍යස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
තථට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනත‍්තට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සච‍්චට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිවෙධට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අභිජානනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිජානනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ධම‍්මට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ධාතුට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඤාතට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සච‍්ඡිකිරියට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජඞ‍්ගා, ඵස‍්සනට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අභිසමයට‍්ඨං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
(හැම ධර්‍මයන්ගේ) යථාස්වභාවාර්‍ත්‍ථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනාත්මස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සත්‍යස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිවේධ කළයුතු ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ස්වභාව විසින් දතයුතු ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පිරිසිඳ දතයුතු ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (ස්වභාවධාරණාදි) ධර්‍මස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, (ශුන්‍යතාදි) ධාතුස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඥාත (දතහැකි) ස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සාක්‍ෂාත්කර්‍තව්‍යස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ස්ප්‍රෂ්ටව්‍යස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අභිසමයස්වභාවය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
නෙක‍්ඛම‍්මං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අබ්‍යාපාදං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ආලොකසඤ‍්ඤං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අවික‍්ඛෙපං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ධම‍්මවවත්‍ථානං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඤාණං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා පාමොජ‍්ජං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා,
නෛෂ්ක්‍රම්‍යය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අව්‍යාපාදය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ආලෝකසංඥාව අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අවික්‍ෂේපය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ධර්‍මනිශ්චය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඥානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රාමෝද්‍යය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
පඨමං ඣානං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- නෙවසඤ‍්ඤානාසඤ‍්ඤායතනසමාපත‍්තිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. අනිච‍්චානුපස‍්සනං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- සොතාපත‍්තිමග‍්ගං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- අරහත‍්තමග‍්ගං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අරහත්‍ථඵලසමාපත‍්තිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
ප්‍රථමධ්‍යානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. අනිත්‍යතානුදර්‍ශනය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … ශ්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … අරහන්මාර්‍ගය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අර්‍හත්ඵලසමාපත්තිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
අධිමොක‍්ඛට‍්ඨෙන සද‍්ධින්‍ද්‍රියං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- දස‍්සනට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියට‍්ඨෙන සද‍්ධාබලං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- අවිජ‍්ජාය අකම‍්පියට‍්ඨෙන පඤ‍්ඤාබලං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ග බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ග බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- පටිසඞ‍්ඛානට‍්ඨෙන උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා. දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
අධිමෝක්‍ෂාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රදේධන්‍ද්‍රියය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥේන්‍ද්‍රියය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. අශ්‍රද්ධායෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ශ්‍රද්ධාබලය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … අවිද්‍යායෙහි අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ප්‍රඥාබලය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග ය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … සමවාහිතස්වභාවයෙන් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. දර්‍ශනස්වභාවයෙන් සම්‍යග්ද්‍රෘෂ්ටිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ … අවික්‍ෂේපස්වභාවයෙන් සම්‍යක්සමාධිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන ඉන්‍ද්‍රියං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අකම‍්පියට‍්ඨෙන බලං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, නිය්‍යානට‍්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, හෙතුට‍්ඨෙන මග‍්ගං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිපට‍්ඨානං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පදහනට‍්ඨෙනසම‍්මප‍්පධානං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඉජ‍්ඣනට‍්ඨෙන ඉද‍්ධිපාදං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, තථට‍්ඨෙන සච‍්චං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ඉන්‍ද්‍රියය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ. අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බලධර්‍මය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නිර්‍ය්‍යාණ ස්වභාවයෙන් බෝධ්‍යඞ්ගය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, හේතුස්වභාවයෙන් මාර්‍ගය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, උපස්ථාන ස්වභාවයෙන් සතිපට්ඨානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රදහනස්වභාවයෙන් සම්‍යක්ප්‍රධානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සමෘද්ධ වන ස්වභාවයෙන් ඍද්ධිපාදය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, යථාස්වභාවයෙන් සත්‍යය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමථං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනුපස‍්සනට‍්ඨෙන විපස‍්සනං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, එකරසට‍්ඨෙන සමථවිපස‍්සනං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන යුගනද‍්ධං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අනුදර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් විදර්‍ශනාව අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඒකරසාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථවිදර්‍ශනා අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, නො ඉක්ම පවත්නා ස්වභාවයෙන් යුගනද්ධය (ශමථවිදර්‍ශනා) අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
සංවරට‍්ඨෙන සීලවිසුද‍්ධිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන චිත‍්තසුද‍්ධිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, දස‍්සනට‍්ඨෙන දිට‍්ඨිවිසුද‍්ධිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මුත‍්තට‍්ඨෙන විමොක‍්ඛං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිවෙධට‍්ඨෙන විජ‍්ජං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පරිච‍්චාගට‍්ඨෙන විමුත‍්තිං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමුච‍්ඡෙදට‍්ඨෙන ඛයෙ ඤාණං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පටිප‍්පස‍්සද‍්ධට‍්ඨෙන අනුප‍්පාදෙ ඤාණං බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
සංවරාර්‍ත්‍ථයෙන් ශීල විශුද්ධිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් චිත්ත විශුද්ධිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් ද්‍රෘෂ්ටිවිශුද්ධිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් විමෝක්‍ෂය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථයෙන් විද්‍යාව අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්තිය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සමුච්ඡේද ස්වභාවයෙන් ක්‍ෂයඥානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධි ස්වභාවයෙන් අනුත්පාද ඥානය අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
ඡන්‍දං මූලට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, මනසිකාරං සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, ඵස‍්සං සමොධානට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, වෙදනං සමොසරණට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සමාධිං පමුඛට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, සතිං ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, පඤ‍්ඤං තදුත‍්තරට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, විමුත‍්තිං සාරට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා, අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන බුජ‍්ඣන‍්තීති බොජ්ඣඞ්ගා.
(කර්තුකම්‍යතා) ඡන්‍දය මූලස්වභාවයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, මනසිකාරය සමුත්‍ථාන ස්වභාවයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ස්පර්‍ශය සමවධානාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, වේදනාව සමවසරණාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, සමාධිය ප්‍රමුඛාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ස්මෘතිය අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රඥාව තදුත්තරාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, විමුක්තිය සාරාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අමතෝගධ සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය පර්‍ය්‍යවසානාර්‍ත්‍ථයෙන් අවබෝධ කෙරෙත් නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග යි.
[සාවත්‍ථිනිදානං]
[සැවැත්නිදාන යි]
තත්‍ර ඛො ආයස‍්මා සාරිපුත‍්තො භික‍්ඛු ආමන‍්තෙසි ‘ආවුසො භික‍්ඛවො’ති ‘ආවුසො’ති ඛො තෙ භික‍්ඛු ආයස‍්මතො සාරිපුත‍්තස‍්ස පච‍්චස‍්සොසුං, ආයස‍්මා සාරිපුත‍්තො එතදවොච:
එකල්හි ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ‘ඇවැත්නි මහණෙනි’ යි භික්‍ෂූන් ඇමැතූ සේක.‘ඇවැත්නි’ යි ඒ භික්‍ෂූහු ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් ඇස්වූහ. ආයුෂ්මත් ශාරීපුත්‍ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙය වදාළහ.
‘සත‍්තිමෙ අවුසො බොජ්ඣඞ්ගා. කතමෙ සත‍්ත: සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො -පෙ- උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, ඉමෙ ඛො ආවුසො සත‍්ත බොජ්ඣඞ්ගා.
“ඇවැත්නි, මේ බෝධ්‍යඞ්ගයෝ සත් දෙනෙක් වෙති කවර සත් දෙනෙකැ යත්: ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ, ධර්‍මවිචය සම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ ... උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ යි. ඇවැත්නි, මොහු සප්තබෝධ්‍යඞ්ගයෝ වෙත්.
ඉමෙසං ඛ‍්වාහං ආවුසො සත‍්තන‍්නං බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං යෙන යෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන ආකඞ‍්ඛාමි පුබ‍්බන‍්හසමයං විහරිතුං, තෙන තෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන පුබ‍්බන‍්හසමයං විහරාමි, යෙන යෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන ආකඞ‍්ඛාමි මජ‍්ඣන‍්හසමයං -පෙ- සායන‍්හසමයං විහරිතුං, තෙන තෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන සායන‍්හසමයං විහරාමි, සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ මෙ ආවුසො හොති, අප්පමාණො’ති මෙ හොති, ‘සුසමාරද්ධො’ති මෙ හොති, තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතී’ති පජානාමි, සචෙපි මෙ චවති, ‘ඉදප‍්පච‍්චයා චවතීති පජානාමි, ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො -පෙ- උපෙක‍්ඛාසසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ මෙ ආවුසො හොති, ‘අප්පමාණො’ති මෙ හොති, ‘සුසමාරද්ධො’ති මෙ හොති, තිට‍්ඨන‍්තං ච නං ‘තිට‍්ඨතී’ති පජානාමි, සචෙපි මෙ චවති, ‘ඉදප‍්පච‍්චයා චවතී’ති පජානාමි.
ඇවැත්නි, මම මේ සප්තබෝධ්‍යඞ්ගයන් අතුරින් යම් යම් බෝධ්‍යඞ්ගයෙකින් යුතු වැ පෙරවරු කල්හි වාසය කරන්නට කැමැති වීම් නම් ඒ ඒ බොධ්‍යඞ්ගයෙන් යුතු වැ පෙරවරු කල්හි වාසය කෙරෙමි. යම් යම් බෝධ්‍යඞ්ගයෙකින් යුතු වැ මද්දහන් කල්හි ... සවස් කල්හි වාසය කරන්නට කැමැති වීම් නම් ඒ ඒ බොධ්‍යඞ්ගයෙන් යුතු වැ සවස් කල්හි වාසය කෙරෙමි. ඇවැත්නි, ‘ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ’ යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි, (හේ) ‘අප්‍රමාණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි, ‘මොනොවට පරිපූර්‍ණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි. තවද නිවන් අරමුණු කොට සිටුනා එය නිවන් අරමුණු කොට සිටී යැ’යි දැන ගනිමි. ඉදිනුදු මාගේ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය නිවන් අරමුණින් පහ වැ යේ නම් ‘මෙ කරුණින් පහ වැ යේ’ යයි දැනගනිමි. ධර්‍මවිචය සම්බෝධ්‍යඞ්ගය ... ඇවැත්නි, උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ’යි මෙසේත් මට සිත් වෙයි, (එය) ‘අප්‍රමාණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි. ‘මොනොවට පරිපූර්‍ණ යැ’යි මෙසේ ත්, මට සිත් වෙයි. තවද නිවන් අරමුණු කොට සිටුනා එය නිවන් අරමුණු කොට ‘සිටී’ යයි දැනගනිමි. ඉදිනුදු මාගේ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග නිවන් අරමුණින් පහ වැ යේ නම් ‘මෙ කරුණින් පහ වැ යේ’ යයි දැන ගනිමි.
සෙය්‍යථාපි ආවුසො රඤ‍්ඤො වා රාජමහාමත‍්තස‍්ස වා නානාරත‍්තානං දුස‍්සානං දුස‍්සකරණ‍්ඩකො පූරො අස‍්ස, සො යඤ‍්ඤදෙව දුස‍්සයුගං ආකඞ‍්ඛෙය්‍ය පුබ‍්බන‍්හසමයං පාරුපිතුං, තං තදෙව දුස‍්සයුගං පුබ‍්බන‍්හසමයං පාරුපෙය්‍ය. යඤ‍්ඤදෙව දුස‍්සයුගං අකඞ‍්ඛෙය්‍ය මජ‍්ඣන‍්හසමයං -පෙ- සායන‍්හසමයං පාරුපිතුං, තං තදෙව දුස‍්සයුගං සායන‍්හසමයං පාරුපෙය්‍ය. එවමෙවඛ‍්වාහං ආවුසො ඉමෙසං සත‍්තන‍්නං බොජ‍්ඣඞ‍්ගානං යෙන යෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන ආකඞ‍්ඛාමි පුබ‍්බන‍්හසමයං විහරිතුං, තෙන තෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන පුබ‍්බන‍්හසමයං විහරාමි, යෙන යෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන ආකඞ‍්ඛාමි මජ‍්ඣන‍්හසමයං -පෙ- සායන‍්හසමයං විහරිතුං, තෙන තෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙන සායන‍්හසමයං විහරාමි, සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ මෙ ආවුසො හොති, අප්පමාණො’ති මෙ හොති, ‘සුසමාරද්ධො’ති මෙ හොති, තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතී’ති පජානාමි, සචෙපි මෙ චවති, ‘ඉදප‍්පච‍්චයා චවතීති පජානාමි, ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො -පෙ- උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ මෙ ආවුසො හොති, ‘අප්පමාණො’ති මෙ හොති, ‘සුසමාරද්ධො’ති මෙ හොති, තිට‍්ඨන‍්තං ච නං ‘තිට‍්ඨතී’ති පජානාමි, සචෙපි මෙ චවති, ‘ඉදප‍්පච‍්චයා චවතී’ති පජානාමි.”
යම් සේ ඇවැත්නි, රජක්හට වේවයි රජ මහ ඇමැත්තක්හට වේවයි නොයෙක් රඞ්ගජාතයෙන් රඳනා ලද පිළියෙන් පිරුණු පෙළායෙක් වී නම් හෙතෙම යම් යම් මැ පිළීසඟළක් පෙරවරු කල්හි පොරෝනට කැමැති වී නම් ඒ ඒ පිළීසඟළ මැ පෙරවරු කල්හි පොරෝනේ ද, යම් යම් මැ පිළීසඟළක් මද්දහන් කල්හි ... සවස් කල්හි පොරෝනට කැමැති වී නම් ඒ ඒ පිළීසඟළ මැ සවස් කල්හි පොරෝනේ ද, එපරිද්දෙන් මැ ඇවැත්නි මම මේ සප්තබෝධ්‍යඞ්ගයන් අතුරින් යම් යම් බෝධ්‍යඞ්ගයෙකින් යුතු වැ පෙරවරු කල්හි වාසය කරන්නට කැමැති වීම් නම් ඒ ඒ බොධ්‍යඞ්ගයෙන් යුතු වැ සවස් කල්හි වාසය කෙරෙමි, යම් යම් බෝධ්‍යඞ්ගයෙකින් යුතු වැ මද්දහන් කල්හි ... සවස් කල්හි වාසය කරන්නට කැමැති වීම් නම් ඒ ඒ බොධ්‍යඞ්ගයෙන් යුතු වැ සවස් කල්හි වාසය කෙරෙමි. ඇවැත්නි, ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ’යි මෙසේත් මට සිත් වෙයි, (හේ) ‘අප්‍රමාණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි. ‘මොනොවට පරිපූර්‍ණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි. තවද නිවන් අරමුණු කොට සිටුනා එය නිවන් අරමුණු කොට ‘සිටී’ යැ’යි දැන ගනිමි. ඉදිනුදු මාගේ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය නිවන් අරමුණින් පහ වැ යේ නම් ‘මෙ කරුණින් පහ වැ යේ’ යයි දැන ගනිමි. ධර්‍මවිචය සම්බෝධ්‍යඞ්ගය ... ඇවැත්නි, උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ’යි මෙසේත් මට සිත් වෙයි, හේ, ‘අප්‍රමාණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි, ‘මොනොවට පරිපූර්‍ණ යැ’යි මෙසේ ත් මට සිත් වෙයි. තවද නිවන් අරමුණු කොට සිටුනා එය නිවන් අරමුණු කොට ‘සිටී’ යයි දැනගනිමි, ඉදිනුදු මාගේ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය නිවන් අරමුණින් පහ වැ යේ නම් ‘මෙ කරුණින් පහ වැ යේ’ යයි දැන ගනිමි.
කථං ‘සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ හොති’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති තාවතා ‘සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ හොති’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො. සෙය්‍යථාපි තෙලප‍්පදිපස‍්සඣායතො යාවතා අච‍්චි. තාවතා වණ‍්ණො යාවතා වණ‍්ණො තාවතා අච‍්චි, එවමෙව යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති, තාවතා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, ‘ඉති චෙ හොති’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘සතිසම්බොජ්ඣඞේගා ඉති චෙ හොති’ යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත්: යම්තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නම. යම්සේ දැල්වෙන තෙල්පහනක්හු ගේ යම්තාක් සිළුව වී නම් ඒ තාක් පැහැය වේ ද, යම්තාක් පැහැය වී නම් ඒ තාක් සිළුව වේ ද, එපරිද්දෙන් මැ යම්තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නමි.
කථං ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොති’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, පමාණබද‍්ධා කිලෙසා සබ‍්බෙ ච පරියුට‍්ඨානං යෙ ච සඞ‍්ඛාරා පොනොභවිකා, අප්පමාණො නිරොධො අචලට‍්ඨෙන අසඞ‍්ඛතට‍්ඨෙන යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති තාවතා ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොතීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොති’යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත්: (අනුශයභූත) ක්ලේශයෝ ද හැම පර්‍ය්‍යුත්‍ථාන (සමූදාචාරප්‍රාප්තක්ලේශ) යෝ ද පුනර්‍භවය කරනසුලු යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු ද ප්‍රමාණබද්ධ වෙති. නිරෝධය තෙමේ අචලස්වභාවයෙන් අසඞ්ඛතස්වභාවයෙන් අප්‍රමාණ වෙයි. යම් තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ අප්‍රමාණය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නමි.
කථං ‘සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, විසමා කිලෙසා සබ‍්බෙව ච පරියුඨානා යෙ ච සඞ‍්ඛාරා පොනොභවිකා, සමධම‍්මො නිරොධො සන‍්තට‍්ඨෙන පණීතට‍්ඨෙන යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති තාවතා සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොති’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘සුසමාරදේධා ඉති චෙ හොති’යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත්: (අනුශයභූත) ක්ලේශයෝ ද හැම පර්‍ය්‍යුත්‍ථානයෝ ද පුනර්‍භවය කරන සුලු යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු ද විෂම නම් වෙති. ශාන්ත ස්වභාවයෙන් ප්‍රණීත ස්වභාවයෙන් නිරෝධය තෙමේ සමධර්‍ම ඇත්තේ වෙයි. යම් තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ මොනොවට පරිපූර්‍ණ ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නමි.
කථං තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතීති පජානාමි, සචෙපි චවති, ඉදප‍්පච‍්චයා මෙ වචතී’ති පජානාමි, කතිහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති: කතිහාකාරෙහි සතිසම‍්බාජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති:
කිසෙයින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි ප්‍රවෘත්ති විසින්) සිටුනා ඒ බෝධ්‍යඞ්ගය (නිවන් අරමුණු කොට) සිටී’යයි දැනගනීම් ද, ඉදින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙන්) පහ වැ යේ නම් ‘මාගේ බෝධ්‍යඞ්ගය මෙ කරුණින් පහ වැ යේ’ යයි දැනගනිම් ද: කිහි අයුරෙකින් ස්මෘති සම්බෝධ්‍යඞ්ගය සිටුනේ ද කිහි අයුරෙකින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පහ වැ යේ ද යත්:
අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති.
අට අයුරෙකින් ස්මෘති සම්බෝධ්‍යඞ්ගය සිටී. අට අයුරෙකින් ස්මෘති සම්බෝධ්‍යඞ්ගය පහ වැ යෙයි.
කතමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති; අනුප‍්පාදං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, උප‍්පාදං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, උප‍්පාදං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, අප‍්පවත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, පවත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, අනිමිත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, නිමිත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, නිරොධං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, නිරොධං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, සඞ‍්ඛාරෙ අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති. ඉමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති.
කවර අට අයුරෙකින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවත්නේ ද යත් :අනුත්පාදය ආවර්‍ජනා කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, උත්පාදය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, අප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, ප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, අනිමිත්ත ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, නිමිත්ත ආවර්‍ජනා නො කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, නිරෝධය ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී, සංස්කාරයන් ආවර්‍ජනා නො කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී. මේ අට අයුරින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය පවතී.
කතමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති; උප‍්පාදං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, අනුප‍්පාදං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, පවත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගා චවති, අප‍්පවත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, නිමිත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, අනිමිත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, සඞ‍්ඛාරෙ ආවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, නිරොධං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති. ඉමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති.
කවර අට අයුරෙකින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ ද යත්: උත්පාදය ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අනුත්පාදය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, ප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, නිමිත්ත ආවර්‍ජනා කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අනිමිත්ත ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, සංස්කාරයන් ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, නිරෝධය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ. මේ අට අයුරින් ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ.
එවං තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතීති පජානාමි, සචෙපි චවති, ඉදපච‍්චයා මෙ චවතීති පජානාමි. කථං ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො -පෙ-
මෙසෙයින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි) පවත්නා ඒ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි) පවතී’යයි දැනගනිමි. ඉදින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි) අපගත වේ නම් ‘මාගේ ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ගය මෙ කරුණින් අපගත වේ’යයි දැනගනිමි. කිසෙයින් ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ගය ...
කථං උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති මෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො: යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති. තාවතා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො. සෙය්‍යථාපි තෙලප‍්පදීපස‍්ස ඣායතො යාවතා අච‍්චි තාවතා වණ‍්ණො. යාවතා වණ‍්ණො තාවතා අච‍්චි. එවමෙව යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති, තාවතා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො ඉති චෙ හොතීති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞේගා ඉති චෙ හොති’යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත් :යම්තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නමි. යම්සේ දැල් වෙන තෙල් පහනක්හු ගේ යම්තාක් සිළුව වේ නම් ඒ තාක් පැහැය වේ ද, යම් තාක් පැහැය වේ නම් ඒ තාක් සිළුව වේ ද, එසෙයින් මැ මෙසේ යම් තාක් නිරෝධය වටහා නම් ඒ තාක් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ගය නම් වේ.
කථං ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, පමාණබද‍්ධා කිලෙසා සබ‍්බෙ ච පරියුට‍්ඨානා යෙ ච සඞ‍්ඛාරා පොනොභවිකා, අප්පමාණො නිරොධො අවලට‍්ඨෙන අසඞ‍්ඛතට‍්ඨෙන. යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති, තාවතා ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘අප්පමාණො ඉති චෙ හොති’යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත්: (අනුශය භූත) ක්ලේශයෝ ද හැම සමුදාචාර ප්‍රාප්තක්ලේශයෝ ද පුනර්‍භවය කරනසුලු යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු ද ප්‍රමාණබද්ධ වෙති. නිරෝධය තෙමේ අචල ස්වභාවයෙන් අසඞ්ඛත ස්වභාවයෙන් අප්‍රමාණ වෙයි. යම් තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ අප්‍රමාණය ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නම් වේ.
කථං ‘සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො. විසමා කිලෙසා සබ‍්බෙ ච පරියුට‍්ඨානා යෙ ච සඞ‍්ඛාර පෙනොභවිකා, සමධම‍්මො නිරොධො සන‍්තට‍්ඨෙන පණීතට‍්ඨෙන. යාවතා නිරොධූපට‍්ඨාති, තාවතා ‘සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොතී’ති බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
කිසෙයින් ‘සුසමාරද්ධො ඉති චෙ හොති’ යි බෝධ්‍යඞ්ග වේ ද යත්: (අනුශයභූත) ක්ලේශයෝ ද හැම සමුදාචාරප්‍රාප්තක්ලේශයෝ ද පුනර්‍භවය කරනසුලු යම් සංස්කාර කෙනෙක් වෙත් නම් ඔහු ද විෂම නම් වෙති. නිරෝධය තෙමේ ශාන්තස්වභාවයෙන් ප්‍රණීත ස්වභාවයෙන් සමධර්‍ම නම් වෙයි. යම් තාක් නිරෝධය වටහා ද ඒ තාක් ‘මෙසේ සුසමාරබ්ධ ද වේ නු’ යි බෝධ්‍යඞ්ග නම් වේ.
කථං ‘තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතී’ති පජානාමි, සචෙපි චවති, ඉදප‍්පච‍්චයා මෙ වචතී’ති පජානාමි: කතිහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති: කතිහාකාරෙහි උපොක‍්ඛසම‍්බාජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති:
කිසෙයින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි) පවත්නා ඒ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය (නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි) පවතී’ යයි දැනගනීම් ද, ඉදින් (නිර්‍වාණාලම්බනයෙන්) අපගත වේ නම් මෙකරුණින් අපගත වේ යයි දැනගනීම් ද, කිහි අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවත්නේ ද, කිහි අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ ද යත්:
අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති.
අට අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවති. අට අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ.
කතමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති; අනුප‍්පාදං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, උප‍්පාදං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨිති, අප‍්පවත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගා තිට‍්ඨති, පවත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බෙජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, අනිමිත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, නිමිත‍්තං අනාවජ‍්ජිත‍්තං උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, නිරොධං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති, සඞ‍්ඛාරෙ අනාවජ‍්ජිත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති. ඉමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො තිට‍්ඨති.
කවර අට අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවත්නේ ද යත්: අනුත්පාදය ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, උත්පාදය ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, අප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, ප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා නො කරනලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, අනිමිත්ත ආවර්‍ජනා කරනලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, නිමිත්ත ආවර්‍ජනා නොකරන ලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී. නිරෝධය ආවර්‍ජනා කරන ලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී, සංස්කාරයන් ආවර්‍ජනා නො කරන ලද බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී. මේ අට අයුරින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී.
කතමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති: උප‍්පාදං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, අනුප‍්පාදං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, පවත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගා චවති, අප‍්පවත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගෙ චවති, නිමිත‍්තං ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, අනිමිත‍්තං අනාවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, සඞ‍්ඛාරෙ ආවජ‍්ජිතත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති, නිරොධං අනාවජ‍්ජිත‍්තා උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති. ඉමෙහි අට‍්ඨහාකාරෙහි උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො චවති.
කවර අට අයුරෙකින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ ද යත්: උත්පාදය ආවර්‍ජනා කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අනුත්පාදය ආවර්‍ජනා නොකළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, ප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අප්‍රවෘත්තිය ආවර්‍ජනා නො කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, නිමිත්ත ආවර්‍ජනා කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, අනිමිත්ත ආවර්‍ජනා නො කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, සංස්කාරයන් ආවර්‍ජනා කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි, නිරෝධය ආවර්‍ජනා නො කළ බැවින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වෙයි. මේ අට අයුරින් උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය අපගත වේ.
එවං තිට‍්ඨන‍්තං ච නං තිට‍්ඨතීති පජානාමි, සචෙපි චවති, ඉදප‍්පච‍්චයා මෙ චවතීති පජානාමි
මෙසෙයින් පවත්නා වූ ඒ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය පවතී යයි දැනගනිමි. ඉදින් අපගත වේ නම් ‘මාගේ උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ගය මෙ කරුණින් අපගත වේ’යයි දැනගනිමි.
බොජ‍්ඣඞ‍්ගකථා සමත‍්තා.
බෝධ්‍යඞ්ගකථා නිමි.