විරාග කථා
2. 5.
2. 5.
විරාග කථා
විරාග කථා
විරොගො මග‍්ගො, විමුත්ති ඵලං.
විරාගය මාර්‍ග වෙයි, විමුක්තිය ඵල වෙයි.
කථං විරාගො මග‍්ගො සොතාපත‍්තිමග‍්ගක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි මිච‍්ඡාදිට‍්ඨියා විරජ‍්ජති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විරජ‍්ජති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විරජ‍්ජති, විරාගො විරාගාරම‍්මණො විරාගගොචරො විරාගෙ සමුදාගතො විරාගෙ ඨිතො විරාගෙ පතිට‍්ඨිතො.
කිසෙයින් විරාගය මාර්‍ග වෙයි යත්: ස්‍රෝතාපත්තිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනස්වභාවයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියෙන් විරක්ත වෙයි, එය අනුව පවත්නා කෙලෙසුන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි, විරාග තෙම නිවන අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ, නිවන ගොදුරු කොට ඇත්තේ යැ නිවන් අරමුණුහි උපන්නේ යැ නිවන්හි (ප්‍රවෘත්ති විසින්) සිටියේ යැ නිවන්හි (නො නවත්නා විසින්) පිහිටියේ යි.
විරාගොති ද‍්වෙ විරාගා: නිබ‍්බානඤ‍්ච විරාගො, යෙ ච නිබ‍්බානාරම‍්මණතාජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විරාගා හොන‍්ති විරාගා, සහජාතානි සත‍්තඞ‍්ගානි විරාගං ගච‍්ඡන‍්තීති විරාගො මග‍්ගො, එතෙන මග‍්ගෙන බුද‍්ධා ච සාවකා ච අගතං දිසං නිබ‍්බානං ගච‍්ඡන‍්තීති අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො, යාවතා පුථුසමණබ්‍රාහ‍්මණානං පරප‍්පවාදානං මග‍්ගා අයමෙව අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො අග‍්ගො ච සෙට‍්ඨො ච පාමොක‍්ඛො, ච උත‍්තමො ච පවරො චාති මග‍්ගානං අට‍්ඨඞ‍්ගිකො සෙට‍්ඨො.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද (විරාග හේතු බැවින්) විරාග නම් වෙයි, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම්, හැම විරාග වෙත් නු’යි විරාග නම් වෙති (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වූ (සම්‍යක්සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාග සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය අරමුණු කොට යෙත් නු’යි (විරාගාලම්බන බැවින්) විරාග නම් (මාර්‍ගණාර්‍ත්‍ථයෙන්) මාර්‍ග නම් වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු ද බුද්ධශ්‍රාවකයෝ ද නො ගියවිරූ දිශාව වූ නිවනට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ මාර්‍ගයෝ වෙත් නම්, (ඔවුනතුරෙහි) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේ නු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය ඉතා ප්‍රශංසනීය වේ.
අභිනිරොපනට‍්ඨෙන සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො. මිච‍්ඡාසඞ‍්කප‍්පා විරජ‍්ජති -පෙ- පරිග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවාචා මිච‍්ඡාවාචාය විරජ‍්ජති -පෙ- සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාකම‍්මන‍්තො මිච‍්ඡාකම‍්මන‍්තා විරජ‍්ජති -පෙ- වොදානට‍්ඨෙන සම‍්මාආජීවො මිච‍්ඡාආජීවා විරජ‍්ජති -පෙ- පග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවායාමො මිච‍්ඡාවායාමා විරජ‍්ජති -පෙ- උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාසති මිච‍්ඡාසතියා විරජ‍්ජති -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි මිච‍්ඡාසමාධිතො විරජ‍්ජති තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විරජ‍්ජති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විරජ‍්ජති, විරාගො විරාගාරම‍්මණො විරාගගොචරො විරාගෙ සමුදාගතො විරාගෙ ඨිතො විරාගෙ පතිට‍්ඨිතො.
අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය මිථ්‍යාසංකපල්පය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. පරිග්‍රහ (චතුර්විධවාක්සංවර) ස්වභාවයෙන් සම්‍යග්වචනය මිථ්‍යාවචනය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... සමුත්‍ථාන (ත්‍රිවිධකායසංවර) ස්වභාවයෙන් සම්‍යක්කර්‍මාන්ත මිථ්‍යාකර්‍මාන්තය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... ව්‍යවදානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යගාජීවය මිථ්‍යාජීවය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ව්‍යායාමය මිථ්‍යාව්‍යායාමය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ස්මෘතිය මිථ්‍යාස්මෘතිය කෙරෙන් විරක්ත වෙයි ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය මිථ්‍යාසමාධිහු කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. එය අනුව පවත්නා කෙලෙසුන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. විරාගය විරාග සඞ්ඛ්‍යාත නිවන අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ නිවන ගොදුරු කොට ඇත්තේ යැ නිවන් අරමුණුහි උපන්නේ යැ නිවන්හි සිටියේ යැ නිවන්හි පිහිටියේ යි.
විරාගොති ද‍්වෙ විරාගා: නිබ‍්බානඤ‍්ච විරාගො, යෙච නිබ‍්බානාරම‍්මණතාජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විරාගා හොන‍්තීති විරාගා, සහජාතානි සත‍්තඞ‍්ගානි විරාගං ගච‍්ඡන‍්තීති විරාගො මග‍්ගො, එතෙන මග‍්ගෙන බුද‍්ධා ච සාවකා ච අගතං දිසං නිබ‍්බානං ගච‍්ඡන‍්තීති අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො, යාවතා පුථුසමණබ්‍රාහ‍්මණානං පරප‍්පවාදානං මග‍්ගා, අයමෙව අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො අග‍්ගො ච සෙට‍්ඨො ච පාමොක‍්ඛො ච උත‍්තමො ච පවරො චාති මග‍්ගානං අට‍්ඨඞ‍්ගිකො සෙට‍්ඨො.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිවන ද විරාග නම් වෙයි, නිවන් අරමුණුහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් හැම විරාග වෙත් නු’යි විරාග නම් වෙති, (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වූ (සම්‍යක්සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාගයට යෙත් නු’යි (විරාගාලම්බන බැවින්) විරාග නම් (ගමනාර්‍ත්‍ථයෙන්) මාර්‍ග නම් වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු ද බුද්ධශ්‍රාවකයෝ ද නො ගියවිරූ දෙස වූ නිවනට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ ද මාර්‍ග කෙනෙක් වෙත් නම් (ඔවුනතුරින්) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ග අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේ නු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගමාර්‍ගය ශ්‍රේෂ්ඨ යි.
සකදාගාමිමග‍්ගක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි ඔළාරිකා කාමරාගසඤ‍්ඤොජනා පටිඝසඤ‍්ඤොජනා ඔළාරිකා කාමරාගානුසයා පටිඝානුසයා විරජ‍්ජති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විරජ‍්ජති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විරජ‍්ජති, විරාගො විරාගාරම‍්මණො විරාගගොචරො විරාගෙ සමුදාගතො විරාගෙ ඨිතො විරාගෙ පතිට‍්ඨිතො
සකෘදාගාමිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය ඖදාරික වූ කාමරාග සංයෝජනයෙන් ප්‍රතිඝසංයෝජනයෙන් ඖදාරික වූ කාමරාගානුශයෙන් ප්‍රතිඝානුශයෙන් විරක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. විරාගය නිර්‍වාණය අරමුණු කොට ඇත්තේ යැ, නිර්‍වාණය ගොදුරු කොට ඇත්තේ ය. නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන්නේ යැ නිර්‍වාණායෙහි (ප්‍රවෘත්ති විසින්) සිටියේ යැ නිර්‍වාණයෙහි පිහිටියේ යි.
විරාගොති ද‍්වෙ විරාගා: නිබ‍්බානඤ‍්ච විරාගො, යෙ ච නිබ‍්බානාරම‍්මණතාජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විරාගා හොන‍්තීති විරාගා, සහජාතානි සත‍්තඞ‍්ගානි විරාගං ගච‍්ඡන‍්තීති විරාගො මග‍්ගො, එතෙන මග‍්ගෙන බුද‍්ධා ච සාවකා ච අගතං දිසං නිබ‍්බානං ගච‍්ඡන‍්තීති අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො, යාවතා පුථුසමණබ්‍රාහ‍්මණානං පරප‍්පවාදානං මග‍්ගා, අයමෙව අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො අග‍්ගො ච සෙට‍්ඨො ච පාමොක‍්ඛො ච උත‍්තමො ච පවරො චාති මග‍්ගානං අට‍්ඨඞ‍්ගිකො සෙට‍්ඨො.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද විරාගයෙක, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙකුත් වෙත් නම් එ හැම විරාග නම් වෙත් නු’යි විරාගහ (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වු (සම්‍යක්සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාගයට යෙත් නු’යි (විරාගාලම්බන බැවින්) විරාග නමුදු, (ගමනාර්‍ත්‍ථයෙන්) මාර්‍ග නමුදු වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු හා බුද්ධශ්‍රාවකයෝ හා නො ගියවිරූ දෙස වු නිවනට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ ද මාර්‍ග කෙනෙක් වෙත් නම් (ඔවුනතුරින්) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යඅෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේනු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ග ශ්‍රේෂ්ඨ යි.
අනාගාමිමග‍්ගක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි අණුසහගතා කාමාරාගසඤ‍්ඤොජනා පටිඝසඤ‍්ඤොජනා අණුසහගතා පටිඝානුසයා විරජ‍්ජති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විරජ‍්ජති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විරජ‍්ජති, විරාගො විරාගාරම‍්මණො -පෙ- මග‍්ගානං අට‍්ඨඞ‍්ගිකො සෙට‍්ඨො.
ආනාගාමිමාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය අණුසහගිය කාමරාගසංයෝජනයෙන් ප්‍රතිඝසංයෝජනයෙන් අනුසහගිය කාමරාගානුශයෙන් ප්‍රතිඝානුශයෙන් විරක්ත වෙයි. තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි. විරාගය නිර්‍වාණය ආලම්බනය කොට ඇත්තේ යැ ... මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය ශ්‍රේෂ්ඨ යි.
අරහත‍්තමග‍්ගක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි රූපරාගා අරූපරාගා මානා උද‍්ධච‍්චා අවිජ‍්ජාය මානානුසයා භවරාගානුසයා අවිජ‍්ජානුසයා විරජ‍්ජති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විරජ‍්ජති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විරජ‍්ජහි විරජ‍්ජති, විරාගො විරාගාරම‍්මණො විරාගගොචරො විරාගෙ සමුදානගතො විරාගෙ ඨිතො විරාගෙ පතිට‍්ඨිතො.
අර්‍හන්මාර්‍ගක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය රූපරාගයෙන් අරූපරාගයෙන් මානයෙන් ඖද්ධත්‍යයෙන් අවිද්‍යායෙන් මානානුශයෙන් භවරාගානුශයෙන් අවිද්‍යානුශයෙන් විරක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විරක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විරක්ත වෙයි, විරාගය නිර්‍වාණය ආලම්බන කොට ඇත්තේ යැ නිර්‍වාණ ගෝචර කොට ඇත්තේ යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන්නේ යැ නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි සිටියේ යැ නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි පිහිටියේ යි.
විරාගොති ද‍්වෙ විරාගා: නිබ‍්බානඤ‍්ච විරාගො, යෙ ච නිබ‍්බානාරම‍්මණතාජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විරාගා හොන‍්ති විරාගා, සහජාතානි සත‍්තඞ‍්ගානි විරාගං ගච‍්ඡන‍්තීති විරාගො මග‍්ගො, එතෙන මග‍්ගෙන බුද‍්ධා ච සාවකා ච අගතං දිසං නිබ‍්බානං ගච‍්ඡන‍්තීති අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො, යාවතා පුථුසමණබ්‍රාහ‍්මණානං පරප‍්පවාදානං මග‍්ගා අයමෙව අරියො අට‍්ඨඞ‍්ගිකො මග‍්ගො අග‍්ගො ච සෙට‍්ඨො ච පාමොක‍්ඛො, ච උත‍්තමො ච පවරො චාති මග‍්ගානං අට‍්ඨඞ‍්ගිකො සෙට‍්ඨො.
විරාගෝ යනු: විරාග දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද විරාග යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් එහැම විරාග වෙත් නු යි විරාගහ, (සම්‍යග්දෘෂ්ටි) සහජාත වූ (සම්‍යක් සංකල්පාදි) සප්තාඞ්ගයෝ විරාගයට යෙත් නු’යි විරාග නම් මාර්‍ග නම් වෙයි. තෙල මාර්‍ගයෙන් බුදුවරු ද බුද්ධශ්‍රාවකයෝ ද නො ගියවිරූ දෙස වූ නිර්‍වාණයට යෙත් නු’යි අෂ්ටාඞ්ගික මාර්‍ග නම් වෙයි. යම්තාක් වෙන් වෙන් මහණබමුණන්ගේ ද මෙයින් අන්‍යලබ්ධි ඇතියන්ගේ ද මාර්‍ග කෙනෙක් වෙත් නම් (ඔවුනතුරින්) මෙ මැ ආර්‍ය්‍යාෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය අග්‍ර ද ශ්‍රේෂ්ඨ ද ප්‍රමුඛ ද උත්තම ද ප්‍රවර ද වේ නු’යි මාර්‍ගයන් අතුරින් අෂ්ටාඞ්ගිකමාර්‍ගය ශ්‍රේෂ්ඨ යි.
දස‍්සනචිරාගො සම‍්මාදිට‍්ඨි, අභිනිරොපනවිරාගො සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො පරිග‍්ගහවිරාගො සම‍්මාවාචා, සමුට‍්ඨානවිරාගො සම‍්මාකම‍්මන‍්තො, වොදානවිරාගො සම‍්මාආජීවො, පග‍්ගහවිරාගො සම‍්මාවායාමො, උපට‍්ඨානවිරාගො සම‍්මාසති, අවික‍්ඛෙපවිරාගො සම‍්මාසමාධි.
දර්‍ශන සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යග්දෘෂ්ටි යැ, අභිනිරෝපණ (අරමුණට සිත නැංවීම්) සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යක්සංකල්ප යැ, පරිග්‍රහ (චතුර්විධ වාක්සංවර) සඞ්ඛඛාත විරාගය සම්‍යග්වචන යැ, සමුත්‍ථාන (ත්‍රිවිධ කායසංවර) සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යක්කර්‍මාන්ත යැ, ව්‍යවදාන සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යගාජීව යැ, ප්‍රග්‍රහ සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යග්ව්‍යායාම යැ උපස්ථාන (වැටහීම්) සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යක් ස්මෘති යැ, අවික්‍ෂේප සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සම්‍යක් සමාධි යි.
උපට‍්ඨානවිරාගො සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගා, පවිචයවිරාගො ධම‍්මවිචයසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, පග‍්ගහවිරාගො විරියසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, එරණවිරාගො පීතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, උපසමවිරාගො පස‍්සද‍්ධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, අවික‍්ඛෙපවිරාගො සමාධිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, පටිසඞ‍්ඛානවිරාගො උපෙක‍්ඛාසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො.
උපස්ථාන සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රවිචය (විමසීම්) සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ධර්‍මවිචයසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රග්‍රහ සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය වීර්‍ය්‍යසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ඵරණ (අරමුණු කිරීම්) සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ප්‍රීතිසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ, ව්‍යුපශම සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ප්‍රශ්‍රබ්ධිසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ, අවික්‍ෂේප සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සමාධිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ, ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යි.
අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පියවිරාගො සද‍්ධාබලං, කොසජ‍්ජෙ අකම‍්පියවිරාගො විරියබලං, පමාදෙ අකම‍්පියවිරාගො සතිබලං, උද‍්ධච‍්චෙ අකම‍්පියවිරාගො සමාධිබලං, අවිජ‍්ජාය අකම‍්පිය විරාගො පඤ‍්ඤාබලං.
අශ්‍රද්ධායෙහි නො සැලීම් සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ශ්‍රද්ධාබල යැ, කෞසීද්‍යායෙහි නො සැලීම් සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය වීර්‍ය්‍යබල යැ, ප්‍රමාදයෙහි නො සැලීම් සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ස්මෘතිබල යැ, ඖද්ධත්‍යයෙහි නො සැලීම් සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සමාධිබල යැ, අවිද්‍යායෙහි නො සැලීම් සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ප්‍රඥාබල යි.
අධිමොක‍්ඛවිරාගො සද‍්ධින්‍ද්‍රියං, පග‍්ගහවිරාගො විරියින්‍ද්‍රියං, උපට‍්ඨානවිරාගො සතින්‍ද්‍රියං, අවික‍්ඛෙපවිරාගො සමාධින්‍ද්‍රියං, දස‍්සනවිරාගො පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං,
අධිමෝක්‍ෂ සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රිය යැ, ප්‍රග්‍රහ සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය වීර්‍ය්‍යෙන්‍ද්‍රිය යැ, උපස්ථාන සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ස්මෘතින්‍ද්‍රිය යැ, අවික්‍ෂේප සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය සමාධීන්‍ද්‍රිය යැ, දර්‍ශන සඞ්ඛ්‍යාත විරාගය ප්‍රඥේන්‍ද්‍රිය යි.
ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන ඉන්‍ද්‍රියානි විරාගො, අකම‍්පියට‍්ඨෙන බලං විරාගො, නිය්‍යානට‍්ඨෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගා විරාගො, හෙතුට‍්ඨෙන මග‍්ගො විරාගො, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිපට‍්ඨානා විරාගො, පදහනට‍්ඨෙන සම‍්මප‍්පධානා විරාගො, ඉජ‍්ඣනට‍්ඨෙන ඉද‍්ධිපාදා විරාගො, තථට‍්ඨෙන සච‍්චා විරාගො, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමථො විරාගො, අනුපස‍්සනට‍්ඨෙන විපස‍්සනා විරාගො, එකරසට‍්ඨෙන සමථවිපස‍්සනා විරාගො, අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන යුගනද‍්ධං, විරාගො, සංවරට‍්ඨෙන සීලවිසුද‍්ධි විරාගො අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන චිත‍්තවිසුද‍්ධි විරාගො, දස‍්සනට‍්ඨෙන දිට‍්ඨිවිසුද‍්ධි විරාගො, විමුත‍්තට‍්ඨෙන විමොක‍්ඛො විරාගො, පටිවෙධට‍්ඨෙන විජ‍්ජා විරාගො, පරිච‍්චාගට‍්ඨෙන විමුත්ති විරාගො, සමුච‍්ඡෙදනට‍්ඨෙන ඛයෙ ඤාණං විරාගො, ඡන්‍දො මූලට‍්ඨෙන විරාගො, මනසිකාරො සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන විරාගො, ඵස‍්සො සමොධානට‍්ඨෙන විරාගො, වෙදනා සමොසරණට‍්ඨෙන විරාගො, සමාධි පමුඛට‍්ඨෙන විරාගො, සති ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන විරාගො, පඤ‍්ඤා තදුත‍්තරට‍්ඨෙන විරාගො, විමුත්ති සාරට‍්ඨෙන විරාගො, අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන විරාගො.
අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ඉන්‍ද්‍රියයෝ විරාග යැ, අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බලධර්‍මය විරාග යැ, නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ගයෝ විරාග යැ, හෙත්‍වර්‍ත්‍ථයෙන් මාර්‍ගය විරාගය යැ, උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සතිපට්ඨානයෝ විරාග යැ, ප්‍රදහනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ප්‍රධානයෝ විරාග යැ, සමෘද්ධ වන ස්වභාවයෙන් ඍද්ධිපාදයෝ විරාග යැ, යථාස්වභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් සත්‍යයෝ විරාග යැ, අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථය විරාගය යැ, අනුදර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් විදර්‍ශනාව විරාග යැ, නො ඉක්ම පවත්නා අර්‍ත්‍ථයෙන් යුගනන්‍ධය විරාග යැ, සංවරාර්‍ත්‍ථයෙන් ශීලවිශුද්ධිය විරාග යැ, අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් චිත්ත විශුද්ධිය විරාගය යැ දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් දෘෂ්ටිවිශුද්ධිය විරාග යැ, විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් විමෝක්‍ෂය විරාගය යැ, ප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථයෙන් විද්‍යාව විරාග යැ, පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්තිය විරාග යැ, සමුච්ඡේදාර්‍ත්‍ථයෙන් ක්‍ෂයඥානය විරාග යැ, ඡන්‍දය මූලාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, මනස්කාරය සමුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, ස්පර්‍ශ සමවධානාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, වේදනාව සමවසරණාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, සමාධිය ප්‍රමුඛාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, ස්මෘතිය අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, ප්‍රඥාව තදුත්තරාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, විමුක්තිය සාරාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යැ, අමතෝගධ සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය පර්‍ය්‍යවසානාර්‍ත්‍ථයෙන් විරාග යි.
දස‍්සනමග‍්ගො සම‍්මාදිට‍්ඨි, අභිනිරොපනමග‍්ගො සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො -පෙ- අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන විරාගො. එවං විරාගො මග‍්ගො.
දර්‍ශන සඞ්ඛ්‍යාත මාර්‍ගය සම්‍යග්දෘෂ්ටි යැ, අභිනිරෝපණ සඞ්ඛ්‍යාත මාර්‍ගය සම්‍යක් සංකල්ප යැ, ... අමතෝගධ සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය පර්‍ය්‍යවසානාර්‍ත්‍ථයෙන් මාර්‍ග යි. මෙසෙයින් විරාගය මාර්‍ග නම් වේ.
කථං විමුත්ති ඵලං සොතාපත‍්තිඵලක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මා දිට‍්ඨි මිච‍්ඡාදිට‍්ඨියා විමුත‍්තා හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තා හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තා හොති. විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත‍්තිගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා ඨිතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා.
කිසෙයින් විමුක්තිය ඵල වෙයි යත්: ශ්‍රෝතාපත්තිඵලක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය මිථ්‍යාදෘෂ්ටියෙන් විමුක්ත (මිදුණේ) වෙයි. තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විමුක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විමුක්ත වෙයි. විමුක්තිය නිවන අරමුණු කොට ඇත්තී යැ, නිවන ගොදුරු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් අරමුණෙහි උපන්නී යැ, නිවන්හි සිටියා යැ, නිවන්හි පිහිටියා වේ.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: නිබ‍්බානඤ‍්ච විමුත්ති, යෙ ච නිබ‍්බනාරම‍්මණාතා ජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විමුත‍්තා හොන‍්තීති විමුත‍්තිඵලං.
විමුත්ති යනු: විමුක්ති දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද විමුක්ති යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් එ හැම විමුක්ත වෙත් නු’යි විමුක්තිඵල නම් වේ.
අභිනිරොපනට‍්ඨෙන සම‍්මාසඞ‍්කප‍්පො මිච‍්ඡාසඞ‍්කප‍්පො විමුත‍්තා හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තා හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තා හොති. විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත‍්තිගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා ඨිතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා.
අභිනිරෝපණාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සංකල්පය මිථ්‍යාසංකල්පයෙන් විමුක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විමුක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විමුක්ත වෙයි. විමුක්තිය නිවන් අරමුණු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් ගොදුරු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් අරමුණුහි උපන්නී යැ, නිවන්හි සිටියා නිවන්හි පිහිටියා වේ.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: නිබ‍්බානඤ‍්ච විමුත්ති, යෙ ච නිබ‍්බනාරම‍්මණාතා ජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විමුත‍්තා හොන‍්තීති විමුත්ති ඵලං.
විමුත්ති යනු විමුක්ති දෙකෙක: නිර්‍වාණය ද විමුක්ති නම, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙකුන් වෙත් නම් ඒ හැම විමුක්ත වෙත් නු’යි විමුක්තිඵල නම් වේ.
පරිග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවාචා විච‍්ඡාවාචාය විමුත‍්තා හොති -පෙ- සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාකම‍්මන‍්තො මිච‍්ඡාකම‍්මන‍්තා විමුත‍්තො හොති -පෙ- වොදානට‍්ඨෙන සම‍්මාආජීවො මිච‍්ඡාආජීවා විමුත‍්තො හොති -පෙ- පග‍්ගහට‍්ඨෙන සම‍්මාවායාමො මිච‍්ඡාවායාමා විමුත‍්තො හොති -පෙ- උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සම‍්මාසති මිච‍්ඡාසතියා විමුත‍්තා හොති -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි මිච‍්ඡාසමාධිතො විමුත‍්තො හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තො හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තො හොති. විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත‍්තිගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා ඨිතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා.
පරිග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්වචනය මිථ්‍යාවචනයෙන් මිදුණේ වෙයි ... සමුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්කර්‍මාන්තය මිථ්‍යාකර්‍මාන්තයෙන් මිදුණේ වෙයි. ව්‍යවදානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යගාජීවය මිථ්‍යාආජීවයෙන් මිදුණේ වෙයි. ප්‍රග්‍රහාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්ව්‍යායාමය මිථ්‍යාව්‍යායාමයෙන් මිදුණේ වෙයි. උපස්ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ස්මෘතිය මිථ්‍යාස්මෘතියෙන් මිදුණා වෙයි. අවික්‍ෂේපපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය මිථ්‍යාසමාධියෙන් මිදුණේ වෙයි, එය අනුව පවත්නා කෙලෙසුන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද මිදුණේ වෙයි, බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් මිදුණේ වෙයි, විමුක්තිය නිවන් අරමුණු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් ගොදුරු කොට ඇත්තී යැ නිවන් අරමුණුහු උපන්නී යැ, විමුක්තියෙහි සිටියා විමුක්තියෙහි පිහිටියා වේ.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: නිබ‍්බානඤ‍්ච විමුත්ති, යෙ ච නිබ‍්බනාරම‍්මණතා ජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විමුත‍්තා හොන‍්තීති විමුත‍්තිඵලං.
විමුත්ති යනු විමුක්ති දෙකෙක: නිවන ද විමුක්ති නම්, නිවන් අරමුණුහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් එ හැම විමුක්ත වෙත් නු’යි විමුක්තිඵල නම් වේ.
සකදාගාමිඵලක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි ඔළාරිකා කාමරාගසඤ‍්ඤොජනා පටිඝසඤ‍්ඤොජනා ඔළාරිකා කාමරාගානුසයා පටිඝානුසයා විමුත‍්තො හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තා හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තො හොති, විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත්ති ගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා ඨිතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා.
සකෘදාගාමිඵලක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටි අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක් සමාධිය ඖදාරික වූ කාමරාගසංයෝජනයෙන් ප්‍රතිඝසංයෝජනයෙන් ඖදාරික වූ කාමරාගානුශයෙන් ප්‍ර‍්‍රතිඝානුශයෙන් විමුක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විමුක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විමුක්ත වෙයි. විමුක්තිය නිවන් අරමුණු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් ගොදුරු කොට ඇත්තී යැ, නිවන් අරමුණුහි උපන්නී යැ, නිවන්හි සිටියා නිවන්හි පිහිටියා යි.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: නිබ‍්බානඤ‍්ච විමුත්ති, යෙ ච නිබ‍්බනාරම‍්මණතා ජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විමුත‍්තා හොන‍්තීති විමුත්ති ඵලං.
විමුත්තී යනු: විමුක්ති දෙකෙකි නිර්‍වාණය ද විමුක්ති යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙක් වෙත් නම් එ හැම විමුක්ත වෙත් නු’යි විමුක්තිඵල යි.
අනාගාමිඵලක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි අණුසහගතා කාමරාගසඤ‍්ඤොජනා පටිඝසඤ‍්ඤොජනා අණුසහගතා කාමරාගානුසයා පටිඝානුසයා විමුත‍්තො හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තා හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තො හොති, විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත‍්තිගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා ඨිතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා.
අනාගාමිඵලණක්‍ෂයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය .. අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්සමාධිය අණුසහගත වූ කාමරාගසංයෝජනයෙන් ප්‍රතිඝසංයෝජනයෙන් අණුසහගත වූ කාමරාගාශනුයෙන් ප්‍රතිඝානුශයෙන් විමුක්ත වෙයි, තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විමුක්ත වෙයි. බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විමුක්ත වෙයි. විමුක්තිය නිර්‍වාණය ආලම්බන කොට ඇත්තී යැ, නිර්‍වාණය ගෝචර කොට ඇත්තී යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන්නී යැ, නිවන්හි සිටියා නිවන්හි පිහිටියා වේ.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: -පෙ- විමුත්ති ඵලං.
විමුත්ති යනු විමුක්ති දෙකෙකි විමුක්තිඵල යි.
අරහත‍්තඵලක‍්ඛණෙ දස‍්සනට‍්ඨෙන සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සම‍්මාසමාධි රූපරාගා අරූපරාගා මානා උද‍්ධච‍්චා අවිජ‍්ජාය මානානුසයා භවරාගානුසයා අවිජ‍්ජානුසයා විමුත‍්තො හොති, තදනුවත‍්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්‍ධෙහි ච විමුත‍්තා හොති, බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙහි විමුත‍්තො හොති, විමුත්ති විමුත‍්තාරම‍්මණා විමුත‍්තිගොචරා විමුත‍්තියා සමුදාගතා විමුත‍්තියා පතිට‍්ඨිතා,
අර්‍හත්ඵලක්‍ෂණයෙහි දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යග්දෘෂ්ටිය ... අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක් සමාධිය රූපරාගයෙන් අරූපරාගයෙන් මානයෙන් ඖද්ධත්‍යයෙන් අවිද්‍යායෙන් මානානුශයෙන් භවරාගානුශයෙන් අවිද්‍යානුශයෙන් විමුක්ත වෙයි. තදනුවර්‍තකක්ලේශයන් කෙරෙන් ද ස්කන්‍ධයන් කෙරෙන් ද විමුක්ත වෙයි, බාහ්‍ය වූ ත් හැම නිමිත්ත කෙරෙන් විමුක්ත වෙයි. විමුක්තිය නිර්‍වාණය ආලම්බන කොට ඇත්තී යැ, නිර්‍වාණය ගෝචර කොට ඇත්තී යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන්නී යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි සිටියා නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි පිහිටියා වේ.
විමුත‍්තීති ද‍්වෙ විමුත‍්තියො: නිබ‍්බානඤ‍්ච විමුත්ති, යෙ ච නිබ‍්බනාරම‍්මණතා ජාතා ධම‍්මා සබ‍්බෙ විමුත‍්තා හොන‍්තීති විමුත්ති ඵලං.
විමුත්ති යනු විමුක්ති දෙකෙකි: නිර්‍වාණය ද විමුක්ති යැ, නිර්‍වාණාලම්බනයෙහි උපන් යම් (ස්පර්‍ශාදි) ධර්‍ම කෙනෙකුත් වෙත් නම් එ හැම විමුක්ත වෙත් නු’යි විමුක්තිඵල යැ.
දස‍්සනවිමුත‍්ති සම‍්මාදිට‍්ඨි -පෙ- අවික‍්ඛෙපවිමුත‍්ති සම‍්මාසමාධි උපට‍්ඨානවිමුත‍්ති සතිසම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො -පෙ- පටිසඞ‍්ඛානවිමුත‍්ති උපෙක‍්ඛො සම‍්බොජ‍්ඣඞ‍්ගො, අස‍්සද‍්ධියෙ අකම‍්පිය විමුත්ති සද‍්ධාබලං -පෙ- අවිජ‍්ජාය අකම‍්පිය විමුත්ති පඤ‍්ඤාබලං, අධිමොක‍්ඛවිමුත‍්ති සද‍්ධින්‍ද්‍රියං -පෙ- දස‍්සනවිමුත‍්ති පඤ‍්ඤින්‍ද්‍රියං.
දර්‍ශන සඞ්ඛ්‍යාත විමුක්තිය සම්‍යග්දෘෂ්ටි යැ ... අවික්‍ෂේපවිමුක්තිය සම්‍යක් සමාධි යැ. උපස්ථානවිමුක්තිය ස්මෘතිසම්බොධ්‍යඞ්ග යැ ... පටිසඞ්ඛාන විමුත්තිය උපේක්‍ෂාසම්බෝධ්‍යඞ්ග යැ අශ්‍රද්ධායෙහි නො සැලෙන විමුක්තිය ශ්‍රද්ධාබල යැ ... අවිද්‍යායෙහි නො සැලෙන විමුක්තිය ප්‍රඥාබල යැ. අධිමෝක්‍ෂවිමුක්තිය ශ්‍රද්ධේන්‍ද්‍රිය යැ ... දර්‍ශනවිමුක්තිය ප්‍රඥේන්‍ද්‍රිය යි.
ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන ඉන්‍ද්‍රියානි විමුත්ති, අකම‍්පියට‍්ඨෙන බලා විමුත්ති, නිය්‍යානට‍්ඨෙන බොජ‍්ඣඞ‍්ගා විමුත්ති, හෙතුට‍්ඨෙන මග‍්ගො විමුත්ති, උපට‍්ඨානට‍්ඨෙන සතිපට‍්ඨානා විමුත්ති පදහනට‍්ඨෙන සම‍්මප‍්පධානා විමුත්ති, ඉජ‍්ඣනට‍්ඨෙන ඉද‍්ධිපාදා විමුත්ති, තථට‍්ඨෙන සච‍්චා විමුත්ති, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන සමථො විමුත්ති, අනුපස‍්සනට‍්ඨෙන විපස‍්සනා විමුත්ති, එකරසට‍්ඨෙන සමථවිපස‍්සනා විමුත්ති, අනතිවත‍්තනට‍්ඨෙන යුගනද‍්ධං, විමුත්ති, සංවරට‍්ඨෙන සීලවිසුද‍්ධි විමුත්ති, අවික‍්ඛෙපට‍්ඨෙන චිත‍්තවිසුද‍්ධි විමුත්ති, දස‍්සනට‍්ඨෙන දිට‍්ඨිවිසුද‍්ධි විමුත්ති, විමුත‍්තට‍්ඨෙන විමොක‍්ඛො විමුත්ති, පටිවෙධට‍්ඨෙන විජ‍්ජා විමුත්ති, පරිච‍්චාගට‍්ඨෙන විමුත්ති විමුත්ති, පටිප‍්පස‍්සද‍්ධියට‍්ඨෙන අනුප‍්පාදෙ ඤාණං විමුත්ති, ඡන්‍දො මූලට‍්ඨෙන විමුත්ති, මනසිකාරො සමුට‍්ඨානට‍්ඨෙන විමුත්ති, ඵස‍්සො සමොධානට‍්ඨෙන විමුත්ති, වෙදනා සමොසරණට‍්ඨෙන විමුත්ති, සමාධි පමුඛට‍්ඨෙන විමුත්ති, සති ආධිපතෙය්‍යට‍්ඨෙන විමුත්ති, පඤ‍්ඤා තදුත‍්තරට‍්ඨෙන විමුත්ති, විමුත්ති සාරට‍්ඨෙන විමුත්ති, අමතොගධං නිබ‍්බානං පරියොසානට‍්ඨෙන විමුත්ති, එවං විමුත්ති ඵලං.
අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් ඉන්‍ද්‍රියයෝ විමුක්ති යැ, අකම්ප්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් බලධර්‍මයෝ විමුක්ති යැ, නිර්‍ය්‍යාණාර්‍ත්‍ථයෙන් බෝධ්‍යඞ්ගයෝ විමුක්ති යැ හෙත්‍වර්‍ත්‍ථයෙන් මාර්‍ගය විමුක්ති යැ, වටහන අර්‍ත්‍ථයෙන් සතිපට්ඨානයෝ විමුක්ති යැ, ප්‍රදහනාර්‍ත්‍ථයෙන් සම්‍යක්ප්‍රදහනයෝ විමුක්ති යැ, සමෘද්ධ වන අර්‍ත්‍ථයෙන් ඍද්ධිපාදයෝ විමුක්ති යැ, යථාස්වභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් සත්‍යයෝ විමුක්ති යැ, අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථය විමුක්ති යැ, අනුදර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් විදර්‍ශනාව විමුක්ති යැ, ඒකකෘත්‍යාර්‍ත්‍ථයෙන් ශමථ-විදර්‍ශනා විමුක්ති යැ, (ඔවුනොවුන්) නො ඉක්ම පවත්නා ස්වභාවයෙන් යුගනද්ධය විමුක්ති යැ, සංවරාර්‍ත්‍ථයෙන් ශීලවිශුද්ධිය විමුක්ති යැ අවික්‍ෂේපාර්‍ත්‍ථයෙන් චිත්තවිශුද්ධිය විමුක්ති යැ, දර්‍ශනාර්‍ත්‍ථයෙන් දෘෂ්ටිවිශුද්ධිය විමුක්ති යැ, විමුක්ත්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් විමෝක්‍ෂය විමුක්ති යැ, ප්‍රතිවේධාර්‍ත්‍ථයෙන් විද්‍යාව විමුක්ති යැ, පරිත්‍යාගාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්තිය විමුක්ති යැ, ප්‍රතිප්‍රශ්‍රබ්ධ්‍යර්‍ත්‍ථයෙන් අනුත්පාදඥානය විමුක්ති යැ, ඡන්‍දය මූලාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, මනස්කාරය සමුත්‍ථානාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, ස්පර්‍ශය සමවධානාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, වේදනාව සමවසරණාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, සමාධිය ප්‍රමුඛාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, ස්මෘතිය අධිපතිභාවාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, ප්‍රඥාව තදුත්තරාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, විමුක්තිය සාරාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, අමතෝගධ සඞ්ඛ්‍යාත නිර්‍වාණය පර්‍ය්‍යවසානාර්‍ත්‍ථයෙන් විමුක්ති යැ, මෙසෙයින් විමුක්තිය ඵල වේ.
එවං විරාගො මග‍්ගො, විමුත්ති ඵලන‍්ති.
මෙසෙයින් විරාගය මාර්‍ග වෙයි, විමුක්තිය ඵල වේ යයි.
විරාගකථා සමත‍්තා
විරාගකථා නිමි.