මහාපුණ්ණම සුත‍්තං
3. 1. 9.
3. 1. 9.
මහාපුණ්ණම සුත‍්තං
මහාපුණ්ණම සූත්‍රය
එවං මෙ සුතං: එකං සමයං භගවා සාවත්‍ථියං විහරති පුබ‍්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ, තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා තදහුපොසථෙ පණ‍්ණරසෙ පුණ‍්ණාය පුණ‍්ණමාය රත‍්තියා භික‍්ඛුසඞ‍්ඝපරිවුතො අබ‍්භොකාසෙ නිසින‍්නො හොති.
මා විසින් මෙසේ අසන ලද: එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර සමීපයෙහි මිගාරමාතෘප්‍රසාද නම් වූ පූර්‍වාරාමයෙහි වැඩවාස කරන සේක, තවද එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එදවස් පණුරැසි පොහොයෙහි මස් පිරුණු රාත්‍රියෙහි භික්‍ෂුසංඝයා විසින් පිරිවරන ලද්දාහු අභ්‍යාවකාශයෙහි වැඩහුන් සේක.
අථ ඛො අඤ‍්ඤතරො භික‍්ඛු උට‍්ඨායාසනා එකංසං චීවරං කත්‍වා යෙන භගවා තෙනඤ‍්ජලිං පණාමෙත්‍වා භගවන‍්තං එතදවොච: ‘පුච‍්ඡෙය්‍යාහං භන‍්තෙ, භගවන‍්තං කිඤ‍්චිදෙව දෙසං සචෙ මෙ භගවා ඔකාසං කරොති පඤ‍්හස‍්ස වෙය්‍යාකරණායා’ති.
ඉක්බිති එක්තරා මහණෙක් හුනස්නෙන් නැඟීසිට සිවුර එකස්කොට පෙරෙව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දිසාවට දොහොත් මුදුන් තබා වැඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට තෙල කී: ‘වහන්ස, ඉදින් මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන විසඳනුවට අවකාස කරන සේක් නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකදේසමාත්‍රයක් පුළුවුස්මී’ කීය.
තෙන හි ත්‍වං භික‍්ඛු සකෙ ආසනෙ නිසීදිත්‍වා පුච‍්ඡ යදාකඞ‍්ඛසීති.
එසේ වී නම් මහණ තෙපි සිය අස්නෙහි හිඳ යමක් රිසියෙයි නම් පුළුවුස්ව’යි වදාළහ.
අථ ඛො සො භික‍්ඛු සකෙ ආසනෙ නිසීදිත්‍වා භගවන‍්තං එතදවොච:
එ සඳ එ මහණ සිය අස්නෙහි හිඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට තෙල කරුණ සැල කෙළේ:
‘ඉමෙ නු ඛො භන‍්තෙ, පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා, සෙය්‍යථිදං: රූපූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, වෙදනූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, සඤ‍්ඤූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, සඞ‍්ඛාරූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, විඤ‍්ඤාණුපාදානක‍්ඛන්‍ධො’ති.
වහන්ස, පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ මොවුහු නො ද, ඒ මෙසේ යැ: රූපෝපාදාන ස්කන්‍ධය වේදනෝපාදානස්කන්‍ධය සංඥොපාදානස්කන්‍ධය සංස්කාරෝපාදානස්කන්‍ධය විඥානෝපාදානස්කන්‍ධ යි.
ඉමෙ ඛො භික‍්ඛු, පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා, සෙය්‍යථිදං: ‘රූපූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, වෙදනූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, සඤ‍්ඤූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, සඞ‍්ඛාරූපාදානක‍්ඛන්‍ධො, විඤ‍්ඤාණුපාදානක‍්ඛන්‍ධො’ති.
මහණ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ මොහු යැ, ඒ මෙසේ යැ: රූපෝපාදානස්කන්‍ධ වේදනෝපාදානස්කන්‍ධ සංඥෝපාදානස්කන්‍ධ සංස්කාරෝපාදානස්කන්‍ධ විඥානෝපාදානස්කන්‍ධ යි.
සාධු භන‍්තෙති ඛො සො භික‍්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්‍දිත්‍වා අනුමොදිත්‍වා භගවන‍්තං උත‍්තරිං පඤ‍්හං පුච‍්ඡි.
‘මැනැවැ වහන්සැ’ යි ඒ මහණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ භාෂිතය අභිනන්‍දනා කොට අනුමෝදන් වැ බුදුරදුන් මත්තෙහි පැන පිළිවිත්:
‘ඉමෙ පන භන‍්තෙ පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා කිම‍්මූලකා’ති?
යළි වහන්සැ, මේ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ කුමක් මුල් කොට ඇත්තාහු දැ’යි.
‘ඉමෙ ඛො භික‍්ඛු, පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා ඡන්‍දමූලකා’ති.
මහණ, මේ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ තෘෂ්ණාව මුල් කොට ඇත්තාහ’යි.
තංයෙව නු ඛො භන‍්තෙ, උපාදානං තෙ පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා, උදාහු අඤ‍්ඤත්‍ර පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධෙහි උපාදානං’ති?
වහන්ස, එ මැ උපාදාන ඒ පඤ්චස්කන්‍ධයෝ වෙත් ද, නොහොත් පඤ්චොපාදානස්කන්‍ධයෙන් වෙන් වැ උපාදාන වේ දැ’යි.
න ඛො භික‍්ඛු, තං යෙව උපාදානං තෙ පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධා, නාපි අඤ‍්ඤත්‍ර පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධෙහි උපාදානං. යො ඛො භික‍්ඛු, පඤ‍්චුපාදානක‍්ඛන්‍ධෙසු ඡන්‍දරාගො, තං තත්‍ථ උපාදානන‍්ති.
මහණ, එ මැ උපාදානය ඒ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෝ නො වෙති, පඤ්චොපාදානස්කන්‍ධයෙන් වෙන් වැ නො ද උපාදාන වෙයි. මහණ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයෙහි යම් ඡන්‍දරාගයෙක් ඇද්ද, ඒ එහි උපාදාන යි.
සියා පන භන‍්තෙ, පඤ‍්චසු උපාදානක‍්ඛන්‍ධෙසු ඡන්‍දරාගවෙමත‍්තතාති?
වහන්ස, යළි පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධයන් විෂයෙහි ඡන්‍දරාගයාගේ වෙනස්බවෙක් ඇද්දැ’යි පිළිවිත්.
සියා භික‍්ඛූති භගවා අවොච. ඉධ භික‍්ඛු, එකච‍්චස‍්ස එවං හොති. එවංරූපො සියං අනාගතමද‍්ධානං, එවංවෙදනො සියං අනාගතමද‍්ධානං, එවංසඤ‍්ඤො සියං අනාගතමද‍්ධානං, එවංසඞ‍්ඛාරො සියං අනාගතමද‍්ධානං, එවංවිඤ‍්ඤාණො සියං අනාගතමද‍්ධානන‍්ති. එවං ඛො භික‍්ඛු, සියා පඤ‍්චසු උපාදානක‍්ඛන්‍ධෙසු ඡන්‍දරාගවෙමත‍්තතාති.
මහණ, ‘ඇතැ’ යි බුදුහු වදාළහ: ‘මහණ, මෙලොවැ කිසිවක්හට මෙසේ සිත් වෙයි: අනාගතකාලයෙහි මෙබඳු රූප ඇත්තෙම් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙබඳු වේදනා ඇත්තෙම් වන්නෙමි, අනාගතකාලයෙහි මෙබඳු සංඥා ඇත්තෙම් වන්නෙමි, අනාගත කාලයෙහි මෙබඳු සංස්කාර ඇත්තෙම් වන්නෙමි, අනාගතකාලයෙහි මෙබඳු විඥාන ඇත්තෙම් වන්නෙමි. මෙසේ පඤ්චෝපාදානස්කන්‍ධ විෂයෙහි ඡන්‍දරාගයාගේ විවිධත්‍වය වන්නේ ය’ යි වදාළහ.
කිත‍්තාවතා පන භන‍්තෙ, ඛන්‍ධානං ඛන්‍ධාධිවචනං හොතීති?
වහන්ස, යළි කොපමණෙකින් ස්කන්‍ධයන් ගේ ස්කන්‍ධප්‍රඥප්තිය වේ දැ’යි.
යං කිඤ‍්චි භික‍්ඛු, රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, අයං රූපක‍්ඛන්‍ධො. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නා අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, අයං වෙදනාක‍්ඛන්‍ධො. යා කාචි සඤ‍්ඤා අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නා අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යා දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, අයං සඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධො. යෙ කෙචි සඞ‍්ඛාරා අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නා අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකා වා සුඛුමා වා හීනා වා පණීතා වා යෙ දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, අයං සඞ‍්ඛාරක‍්ඛන්‍ධො. යං කිඤ‍්චි විඤ‍්ඤාණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, අයං විඤ‍්ඤාණක‍්ඛන්‍ධො. එත‍්තාවතා ඛො,භික‍්ඛු, ඛන්‍ධානං ඛන්‍ධාධිවචනං හොතී’ති.
මහණ, අධ්‍යාත්ම වේවයි බාහ්‍ය වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂ්ම වේවයි හීන වේවයි ප්‍රණීත වේවයි අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි රූපයෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, මේ රූපස්කන්‍ධ යැ, අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ අධ්‍යාත්මයෙහි වේවයි බාහ්‍යයෙහි වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හීන වේවයි ප්‍රණීත වේවයි යම් වේදනාවක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි යම් වේදනාවක් ඇද්ද, මේ වේදනාස්කන්‍ධ යැ, අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ අධ්‍යාත්මයෙහි වේවයි බාහ්‍යයෙහි වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හීන වේවයි ප්‍රණීත වේවයි යම් කිසි සංඥාවක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි යම් සංඥාවක් ඇද්ද, මේ සංඥාස්කන්‍ධ යැ. අතීතානාගතප්‍රත‍්‍යුත්‍යන්න වූ අධ්‍යාත්මයෙහි වේවයි බාහ්‍යයෙහි වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හීන වේවයි ප්‍රණීත වේවයි යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් සංස්කාර කෙනෙක් ඇද්ද, මේ සංස්කාරස්කන්‍ධ යැ. අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ අධ්‍යාත්මයෙහි වේවයි බාහ්‍යයෙහි වේවයි ඖදාරික වේවයි සූක්‍ෂම වේවයි හීන වේවයි ප්‍රණීත වේවයි යම් කිසි විඥානයෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් විඥානයෙක් ඇද්ද, මේ විඥානස්කන්‍ධ යැ. මහණ, මෙතෙකින් ස්කන්‍ධයන් ගේ ස්කන්‍ධප්‍රඥප්තිය වේයයි වදාළහ.
කො නු ඛො භන‍්තෙ, හෙතු කො පච‍්චයො රූපක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, කො හෙතු කො පච‍්චයො වෙදනාක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, කො හෙතු කො පච‍්චයො සඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, කො හෙතු කො පච‍්චයො සඞ‍්ඛාරක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, කො හෙතු කො පච‍්චයො විඤ‍්ඤාණක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනායාති?
වහන්ස, රූපස්කන්‍ධයාගේ පැනැවීමට හේතු කවරේ ද, ප්‍රත්‍යය කවරේ ද, වේදනා ස්කන්‍ධය පැනැවීමට හේතු කවරේ ද, ප්‍රත්‍යය කවරේ ද, සංඥාස්කන්‍ධය පැනැවීමට හේතු කවරේ ද, ප්‍රත්‍යය කවරේ ද, සංස්කාරස්කන්‍ධය පැනැවීමට හේතු කවරේ ද, ප්‍රත්‍යය කවරේ ද, විඥානස්කන්‍ධය පැනැවීමට හේතු කවරේ ද, ප්‍රත්‍ය කවරේ දැ’ යි.
චත‍්තාරො ඛො භික‍්ඛු, මහාභූතා හෙතු චත‍්තාරො මහාභූතා පච‍්චයො රූපක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, ඵස‍්සො හෙතු ඵස‍්සො පච‍්චයො වෙදනාක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, ඵස‍්සො හෙතු ඵස‍්සො පච‍්චයො සඤ‍්ඤාක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, ඵස‍්සො හෙතු ඵස‍්සො පච‍්චයො සඞ‍්ඛාරක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනාය, නාමරූපං ඛො භික‍්ඛු, හෙතු නාමරූපං පච‍්චයො විඤ‍්ඤාණක‍්ඛන්‍ධස‍්ස පඤ‍්ඤාපනායාති.
මහණ, රූපස්කන්‍ධය පැනැවීමට සතර මහාභූතයෝ හේතු වෙති, සතර මහාභූතයෝ ප්‍රත්‍යය වෙති. වේදනාස්කන්‍ධය පැනැවීමට ස්පර්‍ශය හේතු වෙයි, ස්පර්‍ශය ප්‍රත්‍යය වෙයි. සංඥාස්කන්‍ධය පැනැවීමට ස්පර්‍ශය හේතු වෙයි, ස්පර්‍ශය ප්‍රත්‍ය වෙයි. සංස්කාරස්කන්‍ධය පැනැවීමට ස්පර්‍ශය හේතු වෙයි, ස්පර්‍ශය ප්‍රත්‍ය වෙයි. මහණ, විඥානස්කන්‍ධය පැනැවීමට නාමරූපය හේතු වෙයි, නාමරූප ප්‍රත්‍යය වේ යයි වදාළසේක.
කථං පන භන‍්තෙ, සක‍්කායදිට‍්ඨි හොතීති?
වහන්ස, යළි කිසෙයින් සත්කායදෘෂ්ටි වේ දැයි පිළිවිත්.
ඉධ භික‍්ඛු, අස‍්සුතවා පුථුජ‍්ජනො අරියානං අදස‍්සාවී අරියධම‍්මස‍්ස අකොවිදො අරියධම‍්මෙ අවිනීතො, සප‍්පුරිසානං අදස‍්සාවී සප‍්පුරිසධම‍්මස‍්ස අකොවිදො සප‍්පුරිසධම‍්මෙ අවිනීතො, රූපං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, රූපවන‍්තං වා අත‍්තානං, අත‍්තනි වා රූපං, රූපස‍්මිං වා අත‍්තානං. වෙදනං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, වෙදනාවන‍්තං වා අත‍්තානං, අත‍්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත‍්තානං. සඤ‍්ඤං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, සඤ‍්ඤාවන‍්තං වා අත‍්තානං, අත‍්තනි වා සඤ‍්ඤං, සඤ‍්ඤාය වා අත‍්තානං. සඞ‍්ඛාරෙ අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, සඞ‍්ඛාරවන‍්තං වා අත‍්තානං, අත‍්තනි වා සඞ‍්ඛාරෙ, සඞ‍්ඛාරෙසු වා අත‍්තානං. විඤ‍්ඤාණං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, විඤ‍්ඤාණවන‍්තං වා අත‍්තානං, අත‍්තනි වා විඤ‍්ඤාණං, විඤ‍්ඤාණස‍්මිං වා අත‍්තානං. එවං ඛො භික‍්ඛු, සක‍්කායදිට‍්ඨි හොතීති.
මහණ, මෙලොවැ අශ්‍රැතවත් පෘථග්ජන ආර්‍ය්‍යයන් නුදුටුයේ ආර්‍ය්‍යධර්‍මයෙහි අකෝවිද වූයේ ආර්‍ය්‍යධර්‍මයෙහි අවිනීත වූයේ, සත් පුරුෂයන් නුදුටුයේ සත්පුරුෂධර්‍මයෙහි අකෝවිද වූයේ සත්පුරුෂධර්‍මයෙහි අවිනීත වූයේ රූපය ආත්ම වශයෙන් දකී, රූපවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි රූපය හෝ රූපයෙහි ආත්මය හෝ දකී. වේදනාව ආත්මවශයෙන් දකී, වේදනාවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි වේදනාව හෝ වේදනාවෙහි ආත්මය හෝ දකී. සංඥාව ආත්මවශයෙන් දකී, සංඥාවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි සංඥාව හෝ සංඥායෙහි ආත්මය හෝ දකී. සංස්කාරයන් ආත්මවශයෙන් දකී, සංස්කාරවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි සංස්කාරයන් හෝ සංස්කාරයන්හි ආත්මය හෝ දකී. විඥානය ආත්මවශයෙන් දකී, විඥානවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි විඥානය හෝ විඥානයෙහි ආත්මය හෝ දකී. මහණ, මෙසෙයින් සක්කායදෘෂ්ටි වේ යයි වදාළහ.
කථං පන භන‍්තෙ, සක‍්කායදිට‍්ඨි න හොතීති?
වහන්ස, යළි කිසෙයින් සක්කායදෘෂ්ටි නො වේ දැ’ යි පිළිවිත්.
ඉධ භික‍්ඛු, සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස‍්සාවී අරියධම‍්මස‍්ස කොවිදො අරියධම‍්මෙ සුවිනීතො, සප‍්පුරිසානං දස‍්සාවී, සප‍්පුරිසධම‍්මස‍්ස කොවිදො, සප‍්පුරිසධම‍්මෙ සුවිනීතො, න රූපං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, න රූපවන‍්තං වා අත‍්තානං, න අත‍්තනි වා රූපං, න රූපස‍්මිං වා අත‍්තානං. න වෙදනං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, න වෙදනාවන‍්තං වා අත‍්තානං, න අත‍්තනි වා වෙදනං, න වෙදනාය වා අත‍්තානං. න සඤ‍්ඤං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, න සඤ‍්ඤාවන‍්තං වා අත‍්තානං, න අත‍්තනි වා සඤ‍්ඤං, න සඤ‍්ඤාය වා අත‍්තානං. න සඞ‍්ඛාරෙ අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, න සඞ‍්ඛාරවන‍්තං වා අත‍්තානං, න අත‍්තනි වා සඞ‍්ඛාරෙ, න සඞ‍්ඛාරෙසු වා අත‍්තානං. න විඤ‍්ඤාණං අත‍්තතො සමනුපස‍්සති, න විඤ‍්ඤාණවන‍්තං වා අත‍්තානං, න අත‍්තනි වා විඤ‍්ඤාණං, න විඤ‍්ඤාණස‍්මිං වා අත‍්තානං. එවං ඛො භික‍්ඛු, සක‍්කායදිට‍්ඨි න හොතීති.
මහණ, මෙලොවැ ශ්‍රැතවත් ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක ආර්‍ය්‍යයන් දුටුයේ ආර්‍ය්‍යධර්‍මයට නිපුණ වූයේ ආර්‍ය්‍යධර්‍මයෙහි සුවිනීත වූයේ, සත්පුරුෂයන් දුටුයේ සත්පුරුෂධර්‍මයට නිපුණ වූයේ සත්පුරුෂධර්‍මයෙහි සුවිනීත වූයේ රූපය ආත්මවශයෙන් නො දකී, රූපවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි රූපය හෝ රූපයෙහි ආත්මය හෝ නො දකී. වේදනාව ආත්මවශයෙන් නො දකී, වේදනාවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි වේදනාව හෝ වේදනායෙහි ආත්මය හෝ නො දකී. සංඥාව ආත්මවශයෙන් නො දකී, සංඥාවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි සංඥාව හෝ සංඥායෙහි ආත්මය හෝ නො දකී. සංස්කාරයන් ආත්මවශයෙන් නො දකී. සංස්කාරවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි සංස්කාරයන් හෝ නො දකී. විඥානය ආත්ම වශයෙන් නො දකී, විඥානවත් ආත්මය හෝ ආත්මයෙහි විඥානය හෝ විඥානයෙහි ආත්මය හෝ නො දකී. මහණ, මෙසෙයින් සක්කායදෘෂ්ටි නො වේ යයි වදාළහ.
කො නු ඛො භන‍්තෙ, රූපෙ අස‍්සාදො කො ආදීනවො කිං නිස‍්සරණං. කො වෙදනාය අස‍්සාදො කො ආදීනවො කිං නිස‍්සරණං. කො සඤ‍්ඤාය අස‍්සාදො කො ආදීනවො කිං නිස‍්සරණං. කො සඞ‍්ඛාරෙසු අස‍්සාදො කො ආදීනවො කිං නිස‍්සරණං. කො විඤ‍්ඤාණෙ අස‍්සාදො කො ආදීනවො කිං නිස‍්සරණන‍්ති.
වහන්ස, රූපයෙහි ආස්වාද කවර, ආදීනව කවර, නිස්සරණ කිම? වේදනායෙහි ආස්වාද කවර, ආදීනව කවර, නිස්සරණ කිම? සංඥායෙහි ආස්වාද කවර, ආදීනව කවර, නිස්සරණ කිම? සංස්කාරයන්හි ආස්වාද කවර, ආදීනව කවර, නිස්සරණ කිම? විඥානයෙහි ආස්වාද කවර, ආදීනව කවර, නිස්සරණ කිමැ’ පිළිවිත්.
යං ඛො භික‍්ඛු, රූපං පටිච‍්ච උප‍්පජ‍්ජති සුඛං සොමනස‍්සං, අයං රූපෙ අස‍්සාදො. යං රූපං අනිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, අයං රූපෙ ආදීනවො. යො රූපෙ ඡන්‍දරාගවිනයො ඡන්‍දරාගප‍්පහානං, ඉදං රූපෙ නිස‍්සරණං. යං ඛො භික‍්ඛු, වෙදනං පටිච‍්ච -පෙ- සඤ‍්ඤං පටිච‍්ච -පෙ- සඞ‍්ඛාරෙ පටිච‍්ච -පෙ- විඤ‍්ඤාණං පටිච‍්ච උප‍්පජ‍්ජති සුඛං සොමනස‍්සං, අයං විඤ‍්ඤාණෙ අස‍්සාදො. යං විඤ‍්ඤාණං අනිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, අයං විඤ‍්ඤාණෙ ආදීනවො. යො විඤ‍්ඤාණෙ ඡන්‍දරාගවිනයො ඡන්‍දරාගප‍්පහානං, ඉදං විඤ‍්ඤාණෙ නිස‍්සරණන‍්ති.
මහණෙනි, රූපය නිසා යම් සුවයෙක් සොම්නසෙක් උපදී ද, මේ රූපයෙහි ආස්වාද යැ. යම්හෙයෙකින් රූපය අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාමස්වභාව වේ ද, මේ රූපයෙහි ආදීනව යැ. රූපයෙහි යම් ඡන්‍දරාගවිනයෙක් ඡන්‍දරාගප්‍රහාණයෙක් වේ ද, මේ රූපයෙහි නිස්සරණ යි. මහණ, වේදනාව නිසා යම් ... සංඥාව නිසා ... සංස්කාරයන් නිසා ... විඥානය නිසා යම් සුවයෙක් සොම්නසෙක් උපදී ද, මේ විඥානයෙහි ආස්වාද යැ, යම් හෙයෙකින් විඥානය අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාමස්වභාව වේ ද, මේ විඥානයෙහි ආදීනව යැ. විඥානයෙහි යම් ඡන්‍ද රාගවිනයෙක් ඡන්‍දරාගප්‍රහාණයෙක් වේ ද, මේ විඥානයෙහි නිස්සරණැ’ යි වදාළහ.
කථං පන භන‍්තෙ, ජානතො කථං පස‍්සතො ඉමස‍්මිඤ‍්ච සවිඤ‍්ඤාණකෙ කායෙ බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙසු අහිඞ‍්කාරමමිඞ‍්කාරමානානුසයා න හොන‍්තීති?
වහන්ස, යළි කිසෙයින් දන්නාහට කිසෙයින් දක්නාහට මේ සවිඥානක කයෙහි ද මෙරමාගේ සවිඥානක කයෙහි හා අතින්‍ද්‍රියබද්ධයෙහි ද අහංකාර මාන යැ මමංකාර තෘෂ්ණා යැ යන අනුශයධර්‍මයෝ නො වෙත් දැ’යි.
යං කිඤ‍්චි භික‍්ඛු, රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, ‘සබ‍්බං රූපං නෙතං මම, නෙසොහමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය පස‍්සති. යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ‍්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ‍්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ‍්චි විඤ‍්ඤාණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, ‘සබ‍්බං විඤ‍්ඤාණං නෙතං මම, නෙසොහමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තා’ති. එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය පස‍්සති. එවං ඛො භික‍්ඛු, ජානතො එවං පස‍්සතො ඉමස‍්මිඤ‍්ච සවිඤ‍්ඤාණකෙ කායෙ බහිද‍්ධා ච සබ‍්බනිමිත‍්තෙසු අහිඞ‍්කාරමමිඞ‍්කාරමානානුසයා න හොන‍්තී’ති.
මහණ, අධ්‍යාත්ම වූ ද බාහ්‍ය වූ ද ඖදාරික වූ ද සූක්‍ෂ්ම වූ ද හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, එ හැම රූපය මාගේ නො වෙයි, තෙල මම නො වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්ම නො වේ යැ’යි මෙසේ තෙල රූපය යථාස්වභාවයෙන් විදර්‍ශනාප්‍රඥායෙන් දකී. යම් කිසි වේදනාවක් ... යම් කිසි සංඥාවක් ... යම් කිසි සංස්කාර කෙනෙක් ... අධ්‍යාත්ම වූ ද බාහිර වූ ද ඖදාරික වූ ද සූක්‍ෂ්ම වූ ද හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි විඥානයෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් විඥානයෙක් ඇද්ද, තෙල හැම විඥානය මාගේ නො වෙයි, තෙල මම් නො වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්මය නො වේ යැ’යි මෙසේ තෙල විඥානය තත්වූ පරිදි විදර්‍ශනාප්‍රඥායෙන් දකී. මහණ, මෙසේ දන්නහුට මෙසේ දක්නහුට මේ සවිඥානක කයෙහි ද බාහ්‍ය වූ සවිඥානක කයෙහි හා අතින්‍ද්‍රියබද්ධයෙහි ද අහංකාර මාන යැ මමංකාර තෘෂ්ණා යැ යන අනුශය ධර්‍මයෝ නො වෙත් යයි වදාළහ.
අථ ඛො අඤ‍්ඤතරස‍්ස භික‍්ඛුනො එවං චෙතසො පරිවිතක‍්කො උදපාදි: ‘ඉති කිර භො, රූපං අනත‍්තා, වෙදනා අනත‍්තා, සඤ‍්ඤා අනත‍්තා, සඞ‍්ඛාරා අනත‍්තා, විඤ‍්ඤාණං අනත‍්තා අනත‍්තකතානි කම‍්මානි කමත‍්තානං ඵුසිස‍්සන‍්තීති.
එකල්හි එක්තරා මහණක්හට මෙබඳු චිත්තපරිවිතර්‍කයෙක් උපන: ‘භවත්නි, මෙසේ කලි රූපය අනාත්ම යැ, වේදනාව අනාත්ම යැ, සංඥාව අනාත්ම යැ, සංස්කාරයෝ අනාත්මයෝ යැ, විඥානය අනාත්ම යැ, අනාත්මයෙහි සිට කළ කර්‍මයෝ කවර ආත්මයෙකැ සිට විපාක දෙන්නාහුදැ’යි.
අථ ඛො භගවා තස‍්ස භික‍්ඛුනො චෙතසා චෙතො පරිවිතක‍්කමඤ‍්ඤාය භික‍්ඛූ ආමන‍්තෙසි: ඨානං ඛො පනෙතං භික‍්ඛවෙ, විජ‍්ජති යං ඉධෙකච‍්චො මොඝපුරිසො අවිද‍්වා අවිජ‍්ජාගතො තණ‍්හාධිපතෙය්‍යෙන චෙතසා සත්‍ථුසාසනං අතිධාවිතබ‍්බං මඤ‍්ඤෙය්‍ය: ‘ඉති කිර භො රූපං අනත‍්තා, වෙදනා අනත‍්තා, සඤ‍්ඤා අනත‍්තා, සඞ‍්ඛාරා අනත‍්තා, විඤ‍්ඤාණං අනත‍්තා. අනත‍්තකතානි කම‍්මානි කමත‍්තානං ඵුසිස‍්සන‍්තීති. පටිච‍්ච විනීතා ඛො මෙ තුම‍්හෙ භික‍්ඛවෙ, තත්‍ර තත්‍ර ධම‍්මෙසු තං. කිම‍්මඤ‍්ඤථ භික‍්ඛවෙ, රූපං නිච‍්චං වා අනිච‍්චං වාති?
එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ මහණහුගේ චිත්තපරිවිතර්‍කය තමන් වහන්සේගේ සිතින් දැන භික්‍ෂූන් ඇමැතූ සේක: ‘මහණෙනි, තෙල කරුණ වැලිත් විද්‍යමාන වෙයි, යම් කරුණෙකින් මෙලොවැ ඇතැම් මෝඝපුරුෂයෙක් අවිද්වද් වූයේ අවිද්‍යාවට පැමිණියේ තෘෂ්ණාව අධිපති කොට ඇති සිතින් යුක්ත වැ ශාස්තෘශාසනය ඉක්මැයායුතු කොට සිතන්නේ ය: ‘භවත්නි, මෙසේ කලි රූපය අනාත්ම යැ, වේදනාව අනාත්ම යැ, සංඥාව අනාත්ම යැ, සංස්කාරයෝ අනාත්මයෝ යැ, විඥානය අනාත්ම යැ, අනාත්මයෙහි සිට කළ කර්‍මයෝ කවර ආත්මයෙකැ සිට විපාක දෙන්නාහුදැ’යි. මහණෙනි, මා විසින් තෙපි ඒ ඒ දහම්හි (දහම්) පිණිස විනීතයහ. මහණෙනි, ඒ කිමැයි සිතවු ද, රූපය නිත්‍ය හෝ අනිත්‍ය හෝ වේ දැ’යි.
අනිච‍්චං භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, අනිත්‍ය යැ.’
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං වා තං සුඛං වාති?
‘යළි යමක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් හෝ සුව හෝ වේ දැ’යි.
දුක‍්ඛං භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, දුක් වෙයි.’
යං පනානිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, කල‍්ලං නු තං සමනුපස‍්සිතුං ‘එතං මම, එසොහමස‍්මි, එසො මෙ අත‍්තා’ති?
‘යළි යම් රූපයෙක් අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාමස්වභාව වී නම් එය ‘තෙලෙ මාගේ යැ, තෙලෙ මම් වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්මයැ’යි (තෘෂ්ණාදෘෂ්ටි විසින්) දක්නට නිසි වේ දැ’යි.
නො හෙතං භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, තෙල නො වේ මැ යි.’
තං කිංමඤ‍්ඤථ භික‍්ඛවෙ, වෙදනා -පෙ- සඤ‍්ඤා -පෙ- සඞ‍්ඛාරා -පෙ- විඤ‍්ඤාණං නිච‍්චං වා අනිච‍්චං වාති?
‘මහණෙනි, ඒ කිමැයි සිතව් ද, වේදනාව ... සංඥාව ... සංස්කාරයෝ ... විඥානය නිත්‍ය හෝ වේ දැ’යි.
අනිච‍්චං, භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, අනිත්‍ය වෙයි.’
යං පනානිච‍්චං, දුක‍්ඛං වා තං සුඛං වාති?
‘යළි යම් විඥානයක් අනිත්‍ය නම් එය දුක් හෝ සුව හෝ වේ දැ’යි.
දුක‍්ඛං භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, දුක් වෙයි.’
යං පනානිච‍්චං දුක‍්ඛං විපරිණාමධම‍්මං, කල‍්ලං නු තං සමනුපස‍්සිතුං ‘එතං මම, එසොහමස‍්මි, එසො මෙ අත‍්තා’ති?
‘යළි යම් විඥානයක් අනිත්‍ය දුඃඛ විපරිණාම ස්වභාව වී නම් එය ‘තෙලෙ මාගේ යැ, තෙලෙ මම් වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්ම වී යැ’යි (තෘෂ්ණාදෘෂ්ටි විසින්) දක්නට නිසි වේ දැ’යි.
නො හෙතං භන‍්තෙ.
‘වහන්ස, තෙල නො වේ මැ යි.’
තස‍්මාතිහ භික‍්ඛවෙ, යං කිඤ‍්චි රූපං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, ‘සබ‍්බං රූපං නෙතං මම, නෙසොහමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය දට‍්ඨබ‍්බං. යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ‍්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ‍්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ‍්චි විඤ‍්ඤාණං අතීතානාගතපච‍්චුප‍්පන‍්නං අජ‍්ඣත‍්තං වා බහිද‍්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන‍්තිකෙ වා, සබ‍්බං විඤ‍්ඤාණං නෙතං මම, නෙසොහමස‍්මි, න මෙසො අත‍්තාති එවමෙතං යථාභූතං සම‍්මප‍්පඤ‍්ඤාය දට‍්ඨබ‍්බං.
‘එහෙයින් මහණෙනි, මෙහි ලා අධ්‍යාත්ම වූ ද බාහ්‍ය වූ ද ඖදාරික වූ ද සූක්‍ෂ්ම වූ ද හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අතීතානාගතප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි රූපයෙක් ඇද්ද, දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, තෙල හැම රූපය මාගේ නො වෙයි, තෙලෙ මම නො වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්ම නො වේ යැයි මෙසේ තෙල රූපය යථාභූත කොට සම්‍යග්ඥානයෙන් දැක්ක යුතු. යම් කිසි වේදනාවක් ... යම් කිසි සංඥාවක් ... යම් කිසි සංස්කාර කෙනෙක් ... අධ්‍යාත්ම වූ ද බාහ්‍ය වූ ද ඖදාරික වූ ද සූක්‍ෂ්ම වූ ද හීන වූ ද ප්‍රණීත වූ ද අතීතානාගප්‍රත‍්‍යුත්පන්න වූ යම් කිසි විඥානයෙක් ඇද්ද දුරැ හෝ සමීපයෙහි හෝ යම් විඥානයෙක් ඇද්ද තෙල හැම විඥානය මාගේ නො වෙයි, තෙලෙ මම නො වෙමි, තෙලෙ මාගේ ආත්ම නො වේ’ යයි මෙසේ තෙල යථාභූත කොට සම්‍යග්ඥානයෙන් දැක්ක යුතු.
එවං පස‍්සං භික‍්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස‍්මිං නිබ‍්බින්‍දති, වෙදනායපි නිබ‍්බින්‍දති, සඤ‍්ඤායපි නිබ‍්බින්‍දති, සඞ‍්ඛාරෙසුපි නිබ‍්බින්‍දති, විඤ‍්ඤාණස‍්මිම‍්පි නිබ‍්බින්‍දති. නිබ‍්බින්‍දං විරජ‍්ජති, විරාගා විමුච‍්චති, විමුත‍්තස‍්මිං විමුත‍්තමිති ඤාණං හොති : ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ‍්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්‍ථත‍්තායා’ති පජානාතීති.
මහණෙනි, මෙසේ දක්නා ශ්‍රැතවත් ආර්‍ය්‍යශ්‍රාවක රූපයෙහි කලකිරෙයි, වෙදනායෙහිදු කලකිරෙයි, සංඥායෙහිදු කලකිරෙයි, සංස්කාරයන්හිදු කලකිරෙයි, විඥානයෙහි කලකිරෙයි, කලකිරෙනුයේ විරාගයට පැමිණෙයි, විරාගයෙන් විමුක්ත වෙයි, විමුක්ත කල්හි විමුක්ත යයි ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂාඥානය වෙයි: ‘ජාතිය ක්‍ෂීණ යැ, බඹසර වැස නිමවන ලද, කරණී කරන ලද, ඉත්‍ථම්භාවය පිණිස අන් කිසෙක් නැතැයි දැනගනී.
ඉදමවොච භගවා. අත‍්තමනා තෙ භික‍්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්‍දුන‍්ති.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ වදාළහ. සතුටුසිත් ඇති ඒ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගේ භාෂිතය අභිනන්‍දනා කළහ’යි.
ඉමස‍්මිං ඛො පන වෙය්‍යාකරණස‍්මිං භඤ‍්ඤමානෙ සට‍්ඨිමත‍්තානං භික‍්ඛූනං අනුපාදාය ආසවෙහි චිත‍්තානි විමුච‍්චිංසූති.
තවද මේ වෙය්‍යාකරණය වදාරන කල්හි සැටක් පමණ භික්‍ෂූන්ගේ සිත් උපාදාන රහිත කොට ආශ්‍රවයන් කෙරෙන් මිදුණාහ’ යි.
මහාපුණ‍්ණමසුත‍්තං නවමං
නවවැනි මහාපුණ්ණම සූත්‍ර යි.