නිරොධනිද‍්දෙසකථා

දුක්ඛ නිරෝධ නිද්දේසයෙහි “යො තස්සායෙව තණ්හාය’’ යන ආදී වශයෙන් සමුදය නිරෝධය කියන ලදි. ඒ කවර හෙයින්ද යත්, සමුදය නිරෝධයෙන් දුක්ඛ නිරෝධය වේ. සමුදය නිරෝධයෙන්ම දුක නැතිවේ. සමුදය නිරෝධයෙන්ම මිස අන් ලෙසකින් දුක නිරුද්ධ නොවේ. එහෙයින් කීහු:-

“යථාපි මූලෙ අනුපද්දවෙ දළ්හෙ ජින්නොපි රුක්‍ඛො පුනරෙව රූහති එවං හි තණ්භානුසයෙ අනූහතෙ නිබ්බත්තතී දුක්‍ඛමිදං පුනප්පුනං”ති

මෙසේ, යම් හෙයකින් සමුදය නිරෝධයෙන්ම දුක් නිරුද්ධ වේද, එහෙයින් භාග්‍යවතුන්වහන්සේ දුක්ඛ නිරෝධය දේශනා කරන සේක් සමුදය නිරෝධය මගින්ම දේශනා කළ සේක. තථාගතවරයෝ වනාහි, සිංහයනට සමාන පැවතුම් ඇත්තාහුය. ඔවුහු දුක වලකන්නාහුද, දුක්ඛ නිරෝධය දෙසන්නාහුද (දුකට) හේතුව මිස ඵලය වෙත යොමු නොවෙති; තීර්ථකයෝ වනාහි, ශුනකයනට බඳු පැවතුම් ඇත්තාහුය. ඔවුහු දුක් වලක්වන්නහුද, දුඃඛනිරොධය දෙසන්නාහුද අත්තකිලමථානු යෝගාදිය දෙසීමෙන් ඵලය (එනම්, දුක) වෙතම මිස හේතුව වෙත යොමු නොවෙති. දුඃඛ නිරෝධය සමුදය නිරෝධය වශයෙන් දේශනා කිරීමේ ප්‍රයෝජනය මේ නයින් දතයුතුය.

මේ අර්ත්‍ථයයි: තස්සායෙව තණ්හාය යනු, පෝනෝභවිකයයි පවසා කාමතණ්හාදී වශයෙන් විග්‍රහ කොට දන ලද තණ්හාවෙහිය; විරාග යනුවෙන් පැවසෙනුයේ මාර්ගයයි. විරාගය හේතුකොට විමුක්තිය වෙතැ’යි කියනලදි; විරාග හේතුවෙන් නිරුද්ධවීම විරාග නිරෝධයයි; ප්‍රකෘති සිද්ධ කාමරාගාදී ක්ලේශයන්ගේ සමූලඝාත වශයෙන් කිසිවක් ඉතිරි නොවූ විරාග නිරෝධය අසේසවිරාග නිරෝධයයි. නොහොත්:- විරාග යනු ප්‍රහාණයයි කියනු ලැබේ. එහෙයින් අවශේෂ වශයෙන් ප්‍රහාණය අසේස විරාගයයිද අසේස නිරෝධයයිද යෙදෙතැ’යි දතයුතුය. අරුත් වශයෙන් වනාහි මෙකී සියල්ලම නිර්වාණයෙහිම පර්යාය වචනයි. පරමාර්ත්‍ථ වශයෙන් නිර්වාණය දුඃඛ නිරෝධ අරිය සච්ච යනුවෙන් වහරනු ලැබේ; යම් හෙයකින් වනාහි එයට පැමිණ තෘෂ්ණාව දුරුවේද, නිරුද්ධ වේද, එහෙයින් විරාගයයිද, නිරෝධයයිද කියනු ලැබේ. තවද යම් හෙයකින් එයට පැමිණීමෙන් එම තෘෂ්ණාව හැර දැමීම ආදිය වේද, කාම ගුණයන් කෙරෙහි ඇති ඇලීම් අතුරෙන් එකද ඇලීමෙක් නොමැත්තේද එහෙයින් චාග (හැර දැමීම), පටිනිස්සග්ග (ඉවතලීම), මුත්ති (මිදීම) හා අනාලය (නො-ඇලීම) යනුවෙන්ද වහරනු ලැබේ.

ඒ මේ නිර්වාණය වූ කලී ශාන්ති (හෙවත් සමනය) ලක්‍ෂණ කොට ඇත්තේය. චුත නොවීම කෘත්‍ය කොට ඇත්තේය. ආස්වාසකරණය (අස්වැසීම) හෝ කෘත්‍ය කොට ඇත්තේය. නිමිතිරහිත බව වැටහීම් කොට ඇත්තේය. නොවිසුරුණු බව හෝ වැටහීම් කොට ඇත්තේය.