දකරක‍්ඛසපඤ‍්හො අට‍්ඨකථා

උදකරාක්‍ෂස ප්‍රශ්නය

පංචාලචණ්ඩී දේවිය රජුට ප්‍රියමනාප වූවාය. ඕ දෙවන වර්ෂයේදී පුතකු බිහිකළාය. ඔහුගේ දසවන වසරේදී වේදේහ රජු මිය ගියේය. බෝධිසත්ත්වයෝ ඔහුට සේසත ඔසවා දේවයන් වහන්ස, මම ඔබගේ මුතුන් රජ්ජුරුවන් වන චූළනී රජු ළඟට යන්නදැයි විචාළේය. පණ්ඩිතය, වයසින් බාල වූ මා අතහැර නොයන්න. මම ඔබව සතුටුකර සත්කාර කරන්නෙමි කීය. පංචාලචණ්ඩියද පණ්ඩිතයෙනි! ඔබ ගිය කල්හි අපට වෙන පිළිසරණක් නැත. නොයන්න. පණ්ඩිතයෝද මා විසින් රජුට පොරොන්දු වූ බැවින් නොගොස් සිටිය නොහැකැයි මහජනයා හඬා වැළපෙද්දීම තමන්ගේ උපස්ථායකයන් ගෙන නික්ම උත්තරපංචාල නගරයට ගියේය. රජු ඔහුගේ පැමිණීම ගැන අසා පෙරගමන්කොට මහත් ගරුසත්කාරයෙන් නගරයට කැඳවාගෙන අවුත් විශාල ගෘහයක් ඔහුට දී පළමුවෙන් දෙන ලද අසූවක් ගර අන්කිසිවක් වස්තූන් නොදුන්නේය. ඔහු ඒ රජුට සේවය කළේය.

එකල්හි භේරී නම් වූ පරිබ්‍රාජිකාව රජගෙදර වළඳයි. ඇය පණ්ඩිතය. ව්‍යක්තය. ඇය මහාසත්ත්වයන්ට දැක නැත. මහෞෂධ පණ්ඩිතයෝ රජුට සේවය කරති යන හඬ පමණක් අසයි. එසේ ම පණ්ඩිතයන් විසින්ද ඇයව දැක නැත. භේරී නම් පරිබ්‍රාජිකාව රජගෙදර වළඳයි යන හඬ පමණක් අසයි. නන්දා දේවිය වනාහි ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන්කර අපව පීඩාවට පත්කළේය කියා බෝධිසත්ත්වයන් කෙරෙහි නො සතුටු වූවාය. ඇය සේවිකාවන් පස්දෙනෙකුට මෙසේ අණ කළාය. මහෞෂධයන්ගේ එක් වරදක් සොයා ඔහුත් රජුත් අතර භේදයක් ඇතිකරන්නට උත්සාහ කරව්. මේ කාන්තාවෝ පණ්ඩිතයන්ගේ වරදක් සොයමින් හැසිරෙත්.

ඉක්බිති එක්දිනක් ඒ පරිබ්‍රාජිකාව ආහාර අනුභව කොට රජගෙදර නික්ම යන්නී රාජසේවයට එන බෝධිසත්ත්වයින් රජගෙදර මිදුලේදී දුටුවාය. ඔහු ඇයට වැඳ සිටියේය. මොහු වනාහි පණ්ඩිතයෙකි. ඔහුගේ පණ්ඩිත බව හෝ අපණ්ඩිත බව දැනගන්නෙමියි ඇය සිතුවාය. එසේ සිතා හස්ත මුද්‍රාවෙන් ප්‍රශ්නයක් විචාරන්නී බෝධිසත්ත්වයින් බලා අත දිගු කළේය. ඇය වනාහි කෙබඳු පණ්ඩිතයන් සියගණනක් රජු වෙන රටවල් ගෙන්වා දැන් පෝෂණය කරයි ද නැද්ද යන්න සිතින් ප්‍රශ්න කළේය. බෝධිසත්ත්වයෝ හස්ත සංඥාවෙන් ප්‍රශ්නයක් විචාරන්නී යැයි දැනගෙන පැනය විසඳන්නේ මිට මෙළවීය. ඔහු වනාහි ආර්යාවෙනි, මගෙන් පොරොන්දු ගෙන කැඳවා දැන් රජු මිට තදකරගෙන මට අමුතු කිසිවක් නොදෙයි කියා මනසින් ප්‍රශ්නය විසඳීය. ඇය ඔහුගේ කථාව දැන අත ඔසවා තමන්ගේ හිස පිරිමැදීය. එයින් මෙය දක්වයි. පණ්ඩිතය, ඉදින් වෙහෙස වන්නෙහිද? අප මෙන් පැවිදි නොවන්නේ ඇයි? එය දැන මහාසත්ත්වයෝ තමන්ගේ කුස පිරිමැද්දේය. එයින් මේ බව කියවෙයි. ආර්යාවෙනි, මට පෝෂණය කළයුතු බොහෝ දෙනෙක් සිටිත්. ඒ නිසා පැවිදිවිය නොහැක. මෙසේ ඇය හස්තමුද්‍රාවෙන් ප්‍රශ්න විසඳා තමන්ගේ ආවාසයටම ගියාය. මහාසත්ත්වයෝද ඇයට වැඳ රාජසේවයට ගියේය.

නන්දා දේවිය විසින් මෙහෙයවන ලද සේනක කාන්තාවෝ ජනේලය ළඟ සිටියාහු මේ ක්‍රියාව දැක චූළනී රජු සමීපයට ගොස් රජතුමනි, මහෞෂධයෝ භේරි පරිබ්‍රාජිකාව සමග එක්වී ඔබගේ රාජ්‍යය ගන්නට අදහස් කරති. ඔබවහන්සේගේ සතුරෙකියි භේද කළහ. රජු මෙසේ ඇසීය. නුඹලා කුමක් ඇසුවේද? දුටුවේද? මහරජතුමනි, පරිබ්‍රාජිකාව වළඳා මහලෙන් බසින්නී මහෞෂධයන් දැක රජු අත්ල මෙන්, බලමණ්ඩලය මෙන් සමකොට රාජ්‍යය තමන්ගේ අතට ගන්නට නොහැක්කේහිදැයි අත දිග හැරියේය. මහෞෂධයෝද කඩුව ගන්නා ආකාරය පෙන්වමින් දින කීපයක් ගියතැන හිස සිඳ රාජ්‍යය තමන්ගේ අතට ගන්නෙමියි මිටමොළවා ගත්තේය. ඇය හිසම සිඳිය යුතුයයි තමන්ගේ අත ඔසවා හිස පිරිමැද්දාය. මහෞෂධයෝ ඔහුව ශරීරයේ මැදින් කපන්නෙමියි උදරය පිරිමැද්දේය. මහරජතුමනි, ප්‍රවේශම් වන්න. මහෞෂධයන් මරාදැමිය යුතුයි. රජු ඒ කාන්තාවන්ගේ කථාව අසා මෙසේ සිතීය. පණ්ඩිතයන් විසින් මා කෙරෙහි ද්වේෂවීමක් සිදුවිය නොහැක. පරිබ්‍රාජිකාවගෙන් අසා බලන්නෙමි.

ඔහු පසුදා පරිබ්‍රාජිකාව වැළඳු කල්හි එළඹ විචාළේය. ආර්යාවෙනි! කිම, ඔබ විසින් මහෞෂධ පණ්ඩිතයන්ව දකින ලද්දේද, එසේය මහරජතුමනි, ඊයේ මෙහි වළඳා යන්නා වූ මා විසින් දකින ලදී. කිසියම් කථාබහක් ඇතිවීද? නැත. ඔහු වනාහි පණ්ඩිතයෙකැයි අසා ඉදින් පණ්ඩිතයෙක් නම් මෙය දැනගත්තේය යන සිතින් හස්තමුද්‍රාවෙන් ඔහුගෙන් ප්‍රශ්නයක් අසන්නෙම් පණ්ඩිතය, රජතුමා කෙසේද? දිගුකළ අත් ඇත්තේ ද? හකුළන ලද අත් ඇත්තේද? කිම සංග්‍රහ කරයිද නැද්ද? කියා අත දිගු කළෙමි. පණ්ඩිතයෝ රජු මගෙන් පොරොන්දුවක් ගෙන කැඳවා දැන් කිසිවක් නොදෙයි කියා මිටමොළවා ගත්තේය. ඉක්බිති මම, ඉදින් වෙහෙසට, කරදරයට පත්වන්නේ නම් අප මෙන් පැවිදි වන්නයැයි හිස පිරිමැද්දෙමි. හෙතෙම මට පෝෂණය කළයුතු බොහෝ දෙනෙක් සිටිති. බොහෝ උදරයන් පෝෂණය කළයුතුයි. ඒ නිසා පැවිදි නොවෙමි. ඒ නිසා තමන්ගේ කුස පිරිමැද්දේය. ආර්යාවෙනි, මහෞෂධයෝ පණ්ඩිතයෙකි. එසේය මහරජ. මහපොළවෙහි ඔහුට සමාන ප්‍රඥාවන්තයෙක් නැත. රජු ඇගේ කථාව අසා ඇයට වැඳ පිටත්කර හැරියේය. ඇය ගිය කල්හි පණ්ඩිතයෝ පැමිණියහ. ඉක්බිති ඔහුගෙන් ඇසීය. කෙසේද පණ්ඩිතය, භේරී පරිබ්‍රාජිකාව දුටුවෙහිද? එසේය මහරජතුමනි, ඊයේ මෙතනින් නික්ම යන්නීව දුටුවෙමි. හස්ත මුද්‍රාවෙන් ඇය මගෙන් ප්‍රශ්නයක් ඇසීය. මම ද ඇයට එසේම පිළිතුරු දුන්නෙමි. ඇය විසින් කියන ලද අයුරින්ම කීවේය. රජු එදවස පැහැදී පණ්ඩිතයන්ට ස්නාපති තනතුර දුන්නේය. සියළු කටයුතු ඔහුම පිළියෙල කළේය. ඔහුගේ කීර්තිය විශාල විය.

රජුගේ යසස අනිකකි. ඔහු මෙසේ සිතීය. රජු විසින් එක්වරටම ඉතා උසස් තනතුරක් දෙන ලදී. රජවරු වනාහි මරවනු කැමැත්තාහුද මෙසේ කරත්. රජු මට හිතවත්ද නැද්ද කියා විමසයි යුතුයි. අන් කෙනෙක් දැනගන්නට අසමත් වෙයි. භේරි පරිබ්‍රාජිකාව ඤාණවන්තය. ඕ එක් උපායකින් දැනගන්නේයයි සිතා බොහෝ ගඳමල් ආදිය ගෙන පරිබ්‍රාජිකාවගේ ආවාසයට ගොස් ඇයට පුදා වැඳ උත්තමාවනි, ඔබ විසින් රජුට මගේ ගුණ කියූ දවසේ පටන් රජු මහත් උනන්දුවෙන් ම මහත් යසඉසුරු දෙයි. එය හොඳ හිතින් දීමක්ද. අහිතකින් දෙන දීමක්දැයි මම නොදනිමි. යම්කිසි උපායකින් මා පිළිබඳ රජුගේ අදහස දැනගන්නට හැකිනම් මැනවි. ඇය යහපතැයි පිළිතුරු දී පසුදා රජගෙදරට යනගමන්ම උදක රාක්‍ෂස නම් වූ ප්‍රශ්නය ගැන සිතීය. ඇයට මෙසේ සිතුනි. චරපුරුෂයෙක් මෙන් වී උපායකින් රජුගෙන් ප්‍රශ්නයක් අසා පණ්ඩිතයන්ට හිතවත්ද නැද්ද යන්න දැනගන්නෙමි. ඇය ගොස් බත්කිස අවසන් කර හුන්නාය. රජුද ඇයට වැඳ එකත්පසක සිටියේය. ඇයට මෙසේ සිතින. ඉදින් රජු පණ්ඩිතයන් කෙරෙහි අහිතක් ඇත්තේ වන්නේ ද ප්‍රශ්නය ඇසූවිට ඒ අහිතවත් බව මහජනයා මැදදීම කියන්නේය. එය සුදුසු නැත. එක් පැත්තකට වී රජුගෙන් අසන්නෙමියි ඕ තොමෝ මහරජතුමනි, හුදෙකලාව සිටින්නට කැමැත්තෙමියි කීය. රජු මිනිසුන්ව ඉවත් කළේය. ඉක්බිති ඇය ඔහුට මෙසේ කීවාය. මහරජතුමනි, ඔබගෙන් ප්‍රශ්නයක් අසමි. උත්තමාවෙනි, අසන්න. දන්නේ නම් කියන්නෙමි. ඉක්බිති ඇය දකරාක්‍ෂස ප්‍රශ්නයේ මුල් ගාථාව රජුට කීවාය.

ඉදින් තොප සත්දෙන මහත් වූ ගැඹුරු දියෙකැ ගමන් ගන්නා කලැ මිනිස් බිලි අපේක්‍ෂාවෙන් එක් දිය රකුසෙක් නැව අල්ලා ගන්නේ නම් අනුපිළිවෙලින් දියරකුසාට කෙසේ කවුරුන් දී තමා මුදන්නෙහිද?

එහි සත්තන්නං යනු නුඹගේ මවත්, නන්දා යත් තිඛිණ මන්ත්‍රී කුමාරයාද ධනුශේඛර කුමාරයා ද, අග්‍ර පුරෝහිත කේවට්ටයා ද, මහෞෂධ හා ඔබත් යන මේ සත්දෙනා. උදකණ්ණවෙ ගැඹුරු පළල ජලයෙහි. මනුස්සබලිමෙසානො මිනිස් බිල්ලක් සොයන්නේ. ගණ්හෙය්‍ය ශක්තිමත් වූ දියරකුසා ජලය දෙබෑකොට නික්ම ඒ නැව අල්වා ගන්නේය. ගෙනද මහරජ, මේ ජනයන් සයදෙනාව මට අනුපිළිවෙලින් දෙව. එය විසඳන්නෙමියි කියන්නේය. ඉක්බිති ඔබ අනුපුබ්බං කථං දවා මුඤ්චෙසි දකරක්ඛිනො කවරකු මුලින්ම දී -පෙ- කවරකු සයවෙනිව දී දියරකුසාගෙන් මිදෙන්නෙහිද?

එය අසා රජු තමාගේ නියම අදහස කියන්නේ මේ ගාථාව කීය.

පළමුව වැදූ මව දෙන්නෙමි. දෙවනුව නන්දා දේවිය ද තුන්වෙනුව මලණුවන් ද ඉක්බිති යහළුවාද දී පස්වෙනිව කේවට්ට බමුණා දෙන්නෙමි. සවැනිව තමාව දෙන්නෙමි. මහෞෂධ පණ්ඩිතයන් නොදෙන්නෙමි.

එහි ජට්ඨාහං උත්තමාවිය, පස්වැන්නාව කෑ කල්හි අනතුරුව මම එම්බා ජලරකුස, මුව විවර කරන්නැයි කියා ඔහු මුව විවෘත කළ කල්හි බැඳ මේ රජසිරිය ගණන් නොගෙන දැන් මාව කන්නයැයි ඔහුගේ මුවට පනින්නෙමි. ජීවත් වන්නෙම් මහෞෂධ පණ්ඩිතයන් නොදෙන්නෙමි.

මෙතෙකින් මේ ප්‍රශ්නය නිමවිය. මහාසත්ත්වයන් පිළිබඳව රජුගේ ඇති සුහදතාවය පරිබ්‍රාජිකාව විසින් දැනගන්නා ලදී. මෙපමණකින් පමණක් පණ්ඩිතයන්ගේ ගුණය ප්‍රකට නොවෙයි. ඒ නිසා ඇයට මෙසේ සිතින. මම මහජනයා මැද මොහුගේ ගුණ කියන්නෙමි. රජු ඔවුන්ගේ නුගුණ කියා පණ්ඩිතයන්ගේ ගුණ කියන්නේය. මෙසේ පණ්ඩිතයන්ගේ ගුණය අහසෙහි සඳ මෙන් ප්‍රකට වන්නේය. ඕ තොමෝ සියළු අන්තඃපුර වාසීන් රැස්කරවා මුලපටන් නැවත රජුගෙන් එම ප්‍රශ්නයම විචාරා ඔහු විසින් එසේම කී කල්හි මහරජ, නුඹ පළමුව මව ව දෙන්නෙමියි කියන්නෙහිය. මව වනාහි මහා ගුණැත්තියකි. ඔබගේ මව අන් මව්වරුන් හා සමාන නොවේ. ඇය ඔබට අතිශයින් උපකාරී වෙයි. මෙසේ ඇගේ ගුණ කියන්නී ගාථා දෙකක් කීවාය.

(තලතා දේවිය) තොපගේ මව තොපව පෝෂණය කළාය. බොහෝකල් අනුකම්පා ඇත්තීය. ජම්භී නම් බ්‍රාහ්මණයා තොප කෙරෙහි කිපුණු කල නුවණැති අර්ථදර්ශී මවුතොමෝ අන්‍යයකු ඉදිරිපත් කොට තොප වධයෙන් මිදුවාය.

එසේ ප්‍රාණය දුන් ළෙහි හොවා හැදූ දසමසක් කුස දැරූ මැණියන් කිනම් දොසකින් දිය රකුසාට දෙන්නහුද?

එහි පොසෙතා කුඩා කාලයේ දෙතුන්වරක් නහවා, කවාපොවා පෝෂණය කළාය. දීඝරත්තානුකම්පිකා බොහෝ කලක් මොළොක් සිතෙන් අනුකම්පා කරන. ජම්භීතයිපදුට්ඨස්මිං යම්කලෙක ඔබ කෙරෙහි ජම්භී නම් බ්‍රාහ්මණයා ප්‍රකෝප වූ කල්හි එවිට ඔහු කෙරෙහි ඔබ කිපුණු කල්හි පණ්ඩිත වූ ඇය අත්‍ථදස්සිනී වෙන අයකුව ඔබ මෙන් සරසා ඔබව වධයෙන් මිදුවාය.

චූළනී රජුගේ පියා මහා චූළ නම් වූයේය. ඔහුගේ පුරෝහිතයා ඡබ්බ නම් විය. චූළනී කුඩා කළ තලතා දේවිය පුරෝහිතයා සමග සංවාසයේ යෙදී ඒ රජුව වස දී මරවා බ්‍රාහ්මණයාට සේසත ඔසවා ඔහුට අගමෙහෙසිය වී එක්දිනක් චූළනී කුමාරයා මෑණියනි! බඩගිනි යැයි කී කල්හි පුත්‍රයාට පැණි සහිත කැවිලි වර්ගයක් දෙවීය. ඉක්බිති එයට මැස්සෝ එක්රැස් වූහ. හෙතෙම මෙය මැස්සන් නැතිව අනුභව කරන්නෙමියි ස්වල්පයක් ඉවත්කර බිම පැණිබිංදු හෙළා තමන් සමීපයේ සිටි මැස්සන් ගසා දමා පන්නා දැමීය. ඒ මැස්සෝ ගොස් අනික් පැණිගොඩට රැස්වූහ. හෙතෙම මැස්සන් නැතිව කැවිල්ල අනුභව කොට අත් සෝදාගෙන මුව සෝදාගෙන යන්ට ගියේය. බ්‍රාහ්මණයා ඔහුගේ ක්‍රියාව දැක මෙසේ සිතීය. මේ තෙමේ දැන්ම මේ උපක්‍රමයෙන් මැස්සන් නැති රසකැවිල්ල අනුභව කරයි. වැඩිවියට පත්ව මට රජකම නොදෙයි. දැන්ම ඔහුව මරවන්නෙමි. හෙතෙම ඒ බව තලතා දේවියට පැවසීය.

ස්වාමීනි, යහපති. මම ඔබ කෙරෙහි සෙනෙහසින් තමන්ගේ ස්වාමියාව ද මැරවූයෙමි. මොහුගෙන් මට කවර ප්‍රයෝජනයක්ද? මහජනයාට නොදැනෙන සේ රහසිගතව ඔහුව මරවන්නෙමියි බ්‍රාහ්මණයාව රවටා, අවශ්‍ය අවස්ථාවේ උපායක් යෙදිය යුතුයැයි සිතූ ඇය පණ්ඩිතය, උපායෙහි දක්‍ෂය, අරක්කැමියා කැඳවා හිතවත, මගේ පුතා චූළනී කුමාරයා ය. ඔබේ පුත්‍රයා ධනුශේඛර කුමාරයාය. එක්දිනයේම උපන්නෝය. එකට ම කුමර පෙරහරින් වැඩුනාහ. ප්‍රිය මිත්‍රයෝය. ජබ්බී බ්‍රාහ්මණයා මාගේ පුත්‍රයාව මරනු කැමැත්තේය. ඔබ ඔහුට ජීවිතදානය දෙන්න යැයි කියා දේවියනි, එසේය. කුමක් කරන්නෙම්දැයි ඇසූ කල්හි මාගේ පුත්‍රයා නිතරම ඔබගේ නිවසෙහි සිටීවා. ඔබද ඔහුද දින කීපයක් සැක නැති වීම සඳහා ප්‍රධාන කුස්සියේ ම නිදාගන්න. එයින් සැක නැතිකොට ඔබ නිදන තැන එළු ඇට තබා මිනිසුන් නිදාගන්නා වේලාවෙහි ප්‍රධාන කුස්සියෙහි ගිනි දල්වා කිසිවකුටත් නොදන්වා ඔබගේත් මගේත් පුත්‍රයන් ගෙන ප්‍රධාන දොරටුවෙන් නික්ම රට ඇතුළට ගොස් මාගේ පුත්‍රයාගේ රාජපුත්‍රභාවය හෙළිදරව් නොකොට ජීවිතය රැකදෙන්න යැයි කීවාය.

හෙතෙම යහපතැයි පිළිගත්තේය. ඉක්බිති ඇය ඔහුට වටිනා මැණිකක් දුන්නාය. හෙතෙම එසේ කොට කුමාරයා ගෙන මදුරටෙහි සාගල නගරයට ගොස් රජුට උපස්ථාන කළේය. හෙතෙම පැරණි අරක්කැමියා ඉවත්කර ඔහුට ඒ තනතුර දුන්නේය. කුමාරවරු දෙදෙනා ද ඔහු සමගම රජගෙදරට යත්. මේ කාගේ දරුවන්දැයි රජු ඇසීය. අරක්කැමියා මාගේ දරුවන් යැයි කීය. ඔවුනොවුන් වෙනස් නොවේද? රජතුමනි, භාර්යාවන් දෙදෙනෙකුගේ දරුවන්ය. ඔහු කල්ගතවන කල්හි විශ්වාසවන්ත වී මදුරට රජුගේ දියණිය සමග රජගෙදරම ක්‍රීඩා කරත්. ඉක්බිති චූළනී කුමාරයා ද රජදියණිය ද නිතර දැකීමෙන් ඔවුනොවුන් බැඳුණු සිතැත්තෝ වූහ. ක්‍රීඩාකරන ස්ථානයෙහිදී රජකුමරු රජදියණිය ලවා පන්දුව ගෙන්වා ගත්තේය. නොගෙනෙන විට හිසට පහරදෙයි. ඇය හඬයි. ඉක්බිති ඇයගේ හඬ අසා රජු කවරකු විසින් මගේ දියණියට පහරදෙන ලදදැයි අසයි. කිරිමව්වරු අවුත් අසා බලත්. කුමාරිකාව, ඉදින් මොහු මට පහරදුන්නේ යයි කිවහොත් පියා මොහුට දඬුවම් කරයි කියා සිතා ඔහු කෙරෙහි ඇති සෙනෙහස නිසා නොකියන්නීය. කවුරුවත් මට පහරදුන්නේ නැතැයි කියයි.

ඉක්බිති එක්දිනක් මෙසේ පහරදෙන සැටි රජු දුටුවේය. දැන ඔහුට මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය. මේ කුමාරයා අරක්කැමියාට සමාන නොවේ. රූමත්ය. ප්‍රසාදජනකය. අතිශයින් නිර්භයය. මේ මොහුගේ දරුවෙක් නොවිය යුතුයි. ඔහු එතැන් පටන් සුපරීක්‍ෂාකාරී වෙයි. කිරි මව්වරු ක්‍රීඩාකරන තැනට කැවිලි වර්ග ගෙනවුත් රජ දියණියට දෙත්. ඇය අනිත් දරුවන්ටද දෙයි. ඔව්හු දණගසා නැමී ගනිත්. චූළනී කුමාරයා හිටගෙනම අතින් නොසිඳ ගනී. රජු ඒ ක්‍රියාවද දුටුවේය. ඉක්බිති එක්දිනක චූළනී කුමාරයාගේ පන්දුව රජුගේ කුඩා සයනය යටට ගියේය. කුමාරයා එය ගන්නේ තමන්ගේ මහන්තත්වය නිසා හටගත් මානයෙන්, මේ ප්‍රත්‍යන්ත රජකුගේ සයනය යටට නොයන්නෙමියි සිතා දණ්ඩකින් එය ගත්තේය. රජු ඒ ක්‍රියාවද දැන ස්ථිර වශයෙන්ම මොහු අරක්කැමියාගේ පුත්‍රයෙක් නොවෙයි සිතා ඔහු කැඳවා මේ කාගේ දරුවෝදැයි විචාළේය. මගේය දේවයන් වහන්සැයි කීය. මම ඔබගේ පුත්‍රයාවත්, පුත්‍රයා නොවන අයවත් දනිමි. මට සත්‍යය ප්‍රකාශ කරව. ඉදින් නොකියන්නේ නම් තාගේ ජීවිතය නැති කරමියි කඩුව එසවීය. ඔහු මරණ බියෙන් බියපත්වූයේ කියමි දේවයන් වහන්ස. රහස හෙළිකරන්නෙමියි කී කල්හි රජු අවසර දුන් කල්හි අභය ඉල්වා ඇති තතු පැවසීය. රජු ඇති තතු දැනගෙන තමන්ගේ දියණිය සරසා ඔහුට බිරිඳකොට පාවා දුන්නේය.

ඔවුන් පැනගිය කල්හි අරක්කැමියාද, චූළනී කුමාරයාද අරක්කැමියාගේ පුත්‍රයාද ප්‍රධාන කුස්සිය ගිනි ගනිද්දී දැවී ගියාහයි මුළු නගරයෙහිම පැතිරී ගියේය. තලතාදේවිය ඒ පුවත අසා බ්‍රාහ්මණයාට දැන්වූවාය. ස්වාමීනි, අපගේ බලාපොරොත්තුව සඵල විය. ඒ තුන්දෙනාම කුස්සියේදී දැවුනාහ. ඔහු අතිශයින් තුටු පහටු විය. තලතාදේවිය චූළනී කුමාරයාගේ ඇටකටු යැයි එළුඇට ගෙන්වා බ්‍රාහ්මණයාට පෙන්වා ඇත්ත බව හැඟවීය. මේ කාරණය වෙනුවෙන් පරිබ්‍රාජිකා අඤ්ඤං උපනිසං කත්‍වා වධා තං පරිමොචයී යැයි කීය. ඕ තොමෝ වනාහි එළුඇට මිනිස් ඇට යයි පෙන්වා ඔහුව මරණයෙන් බේරාගත්තාය. ඔරසං යම් ඇත්තියක විසින් නුඹව කුසෙහි දරා වැඩුයේද ඔහු ඔරස නම් වේ. ප්‍රියමනාප වේ. ගබ්භධාරිණී යම් තැනැත්තියක විසින් ඔබ කුසින් දැරුවේද, එබඳු වූ මවක් කවර වරදකින් ජලරකුසාට දෙන්නෙහිද?

ඒ අසා රජු ආර්යාවෙනි, මම මවගේ බොහෝ ගුණ ද මට කළ උපකාරද දනිමි. එයිනුත් මගේම ගුණ බොහෝයැයි මවගේ අගුණ කියමින් ගාථා දෙකක් පැවසීය.

තරුණ කතක සේ නොපැළඳිය යුතු ආභරණ පළඳින්නීය. දොරටුපල්ලන් හා සෙබළුන් සමග බොහෝකොට මහහඬින් සිනාසෙන්නීය.

තවද අසල්වැසි රජුනට තොමෝ මැ දූතයන් යවන්නීය. මම ඒ දෝෂය හේතුකොටගෙන දිය රකුසාට මව බිලිකොටැ දෙන්නෙමි.

එහි දහරාවිය යනු මහළුව සිට තරුණියක් මෙන්. ධාරෙති පළඳියි. අපිළන්‍ධනං පැළඳීමට නුසුදුසු ඇය වනාහි දියමන්ති පිරවූ රත්‍රන් මාලයක් පැළඳ රජුගේ ඇමැතියන් සමග විශාල උඩුමහලේ සිටිනා කල්හි එහෙමෙහෙ ඇවිදියි. මෙඛලාවේ හඬින් රජගෙදර එකනින්නාද වෙයි. පජග්ඝති මේ දොරටුවේ සේවකයෝ ද ඇත්දැදුරෝ ද රජුගේ අංගාරක්‍ෂයෝද මැගේ ඉඳුල්වත් කරන්නට නුසුදුසු ඔවුන් අමතා ඔවුන් සමග බොහෝවේලා මහ හඬින් සිනාසෙයි. පටිරාජානං විරුද්ධ රජවරුන්ට. සයං දූතානි සාසති මගේ වචනයෙන් තමා ලියුමක් ලියා දූතයන් යැවීය. මාගේ මව කම්සැප විඳින වයසේ සිටියා අසවල් රජු පැමිණ සිටී. ඔහුව කැඳවාගෙන එන්න. ඔව්හු අපි රජුගේ සේවකයෝය. කුමක් නිසා අපට මෙසේ කියත්ද කියා පිළිතුරු ලිපි යවත්. ඔවුන් පිරිස් මැද කියනකල්හි මගේ හිස සිඳින්නාක් මෙන් වෙයි. ඒ නිසා ඇයව ජල රකුසාට දෙමි.

මහරජ, ඔබ මේ දෝෂයෙන්ම මවව දෙන්නෙහිය. ඔබගේ භාර්යාව වනාහි ගුණවත්යැයි ඇගේ ගුණ කියත්.

ස්ත්‍රී සමූහයාට නායක වූ අතිශයින් ප්‍රියවාදී වූ ළදරුකල පටන් අනුව ගියා වූ සිල්වත් වූ සෙවනැල්ල සේ අත්නොහැර පවත්නා වූ,

ක්‍රෝධ නොකරන සුලු නුවණැති පණ්ඩිත වූ අර්ථදර්ශී වූ උබ්බරිය (නන්දා) දේවිය කවර දෝෂයක් නිසා දියරකුසාට දෙන්නේද කියා කීය.

එහි ඉත්‍ථිගුම්බ යනු ස්ත්‍රී සමූහයාගේ අනුග්ගතා කුඩාකල පටන් අනුව ගියා වූ අක්කොධනා ආදී වූ මැගේ ගුණ කියන්නී මදුරට සාගල නගරයේ වාසය කරන කල්හි පහර දෙද්දීත් ඔබට දඬුවම් කරයි යන බියෙන් ඔබ කෙරෙහි සෙනෙහසින් මව්පියන්ට නොකීවේය. මෙසේ ඇය අක්කොධනා පඤ්ඤවතී පණ්ඩිතා අත්‍ථදස්සිනී මෙය කුඩා කාලයේ කෝප නොවීම ආදී ස්වභාවයන් ගැන කීය. උබ්බරිං අනතඃපුර, මෙසේ ගුණසම්පන්න වූ නන්දා දේවිය කවර දොසකින් දිය රකුසාට දෙන්නෙහිදැයි ඇසීය.

හෙතෙම ඇගේ දොස් කියන්නේ,

කාම සම්භෝගයෙහි ඇලුනු කෙලෙස් වසගයට පත් මගෙන් ඕ තොමෝ මගේ දරුවනට අයත් නොඉල්විය යුතු ධනය ඉල්ලන්නීය.

ඒ මම අතිශයින් ඇලුනෙම් බොහෝ කුදුමහත් ධනය දෙන්නෙමි. නොදිය යුතු දේ දී පසුව දොම්නසින් ශෝක කරමි. ඒ දෝෂය නිසා උබ්බරියව දියරකුසාට දෙන්නෙමි යැයි කීය.

එහි අනත්‍ථවසමාගතා ඒ කාම සම්භෝගයෙන් කාමක්‍රීඩාවෙන් අනර්ථය ඇතිකරන කෙලෙසුන්ගේ වසඟයට ගියා වූ මා දැනගෙන, සාමං ඒ නන්දාදේවිය, මා. සකානං පුත්තානං යමක් මා විසින් තමන්ගේ පුතුන්ටද දූවරුන්ටද භාර්යාවන්ටද දෙන ලද ද පැළඳවූයේද ඒ නොඉල්විය යුතු දේ මට දෙන්නයැයි ඉල්වන්නීය. පච්ඡාසොචාමි ඇය දෙවන දවසෙහි මේ පැළඳුම් රජු විසින් මට දෙන ලදී. මේවා ගෙනෙන්න යැයි ඒ අඬන්නවුන්ගේ ඇඳුම් පැළඳුම් ගලවා ගනී. ඉක්බිති මම ඔවුන් හඬන කල්හි මා සමීපයට ආ අය බලා පසුව ශෝක කරමියි මෙසේ දොස් ඇතිකරන්නා වූ මැයව මේ දෝෂයෙන් දියරකුසාට දෙන්නෙමි.

ඉක්බිති ඔහුට පරිබ්‍රාජිකාව මෙසේ කීය. ඉදින් ඔබ මේ දෝෂයෙන් ඇයව දෙන්නෙහි නම් ඔබගේ කණිටු සොයුරු තිඛිණ මන්ත්‍රී කුමාරයා ඔබට බොහෝ උපකාරීය. කුමන දෝෂයකින් ඔහුව දෙන්නෙහිද?

යමකු විසින් තොපගේ ජනපදවැසියෝ වඩනා ලද්දෝ ද බැහැර සිටි තෙපි රජයට පමුණුවන ලද්දාහු ද බැහැරි රාජ්‍යයන්ගෙන් බොහෝ ධනය පැහැරගෙනෙන ලද්දේ ද?

ධනුර්ධරයන්ට අග්‍ර වූ ශූර වූ තීක්‍ෂණ මන්ත්‍රී නම් වූ ඒ සහෝදරයා කවර දොසක් නිසා දියරකුසාට දෙන්නෙහිද? යැයි කීය.

එහි ඔචිතා වර්ධනය කරන ලද. පටිග්ගහං යමකු විසින් වෙන රටක වාසයකරන ඔබව නැවත ගෙදරට ගෙනාවාහුද? අභිට්ඨාය අභිභවනය කොට තිඛිණමන්තිනං තියුණු ප්‍රඥා ඇත්තාව.

ඔහු වනාහි මව බමුණා සමග වාසය කරන කල්හි උපන්නේය. ඉක්බිති වැඩිවයසට පත් ඔහුට බමුණා කඩුව අතට දී මෙය ගෙන මා හට සේවය කරවයැයි කීය. හෙතෙම බ්‍රාහ්මණයා තමාගේ පියාය යන හැඟීමෙන් ඔහුට සේවය කරයි. ඉක්බිති ඔහුට එක් ඇමැතියෙක් කුමාරය, ඔබ මොහුගේ පුත්‍රයෙක් නොවේ. ඔබ කුසෙහි සිටින කාලයේ තලතා දේවිය රජු මරවා මොහුට ඡත්‍රය එසවූවාය. ඔබ මහා චූළනී රජුගේ පුත්‍රයෙකැයි කීය. හෙතෙම කිපී ඔහුව එක් උපායකින් මරවන්නෙමියි රජගෙදරට පිවිසෙමින් ඒ කඩුව එක් සේවකයකුට දී තව කෙනෙකුට මෙසේ කීය. නුඹ රජදොරටුව ළඟදී මේ මගේ කඩුවයැයි මොහු සමග විවාදයක් ඇතිකරන්නැයි කියා ගියේය. ඔවුහු කෝලාහල කළහ. හෙතෙම, මේ කුමන කෝලාහලයක්දැයි දැනගන්නට එක් පුරුෂයෙකු යැවීය. ඔහු අවුත් කඩුවක් සඳහා යැයි කීය. බ්‍රාහ්මණයා එය අසා මේ කුමක්දැයි විචාළේය. හෙතෙම වනාහි, ඔබ විසින් මට දුන් කඩුව වෙන කෙනෙකුට අයත්යැයි කියයි. දරුවෙනි, කුමක් කියන්නහුද? එසේනම් ගෙන්වා ගනිමි. එය ගෙනෙන්න යැයි ඔහුට දන්වන්න යැයි කීය. හෙතෙම එය ගෙන්වාගෙන කොපුවෙන් පිටතට ගෙන බලව්යැයි දන්වන්නාක් මෙන් ළඟට ගොස් එක පහරින්ම ඔහුගේ හිස සිඳ තමාගේ පාමුල හෙලුවේය. ඉක්බිති රජගෙදර පිරිසිදුකොට නගරය සරසා ඔහුගේ අභිෂේකය සූදානම් කළ කල්හි මව චූළනී කුමාරයා මදුරටේ සිටින බව කීවාය. එය අසා රාජකුමාරයා සේනාව පිරිවරාගෙන එහි ගොස් සොහොයුරාව ගෙනවුත් රාජ්‍යය පිළිගැන්වීය. එතැන් පටන් ඔහුව තීක්‍ෂණ බුද්ධි ඇති යැයි හැඳින්වූහ. පරිබ්‍රාජිකාව, මෙබඳු වූ සහෝදරයකු කවර දෝෂයකින් ජල රකුසාට දෙන්නෙහි දැයි ඔහුගෙන් ඇසීය.

රජු ඔහුගේ දොස් කියමින්,

මා විසින් ජනපදවැසියෝ වඩන ලද්දෝය. මොහුව රජගෙට ගෙනෙන ලදී. බොහෝ වූ ධනය පිටරටවලින් ගෙනෙන ලද්දේය.

මම ධනුර්ධරයන්ට උතුම්ය. ශූරයෙමි. තියුණු නුවණ ඇත්තෙමි. මා විසින් මේ රජ සුඛිත කරන ලද්දේයැයි ඒ තරුණ තෙම මා ඉක්මවා හඟියි.

ආර්යාවනි, හෙතෙම පෙරසේ මට උපස්ථානයටද නොඑයි. ඒ දෝෂය හේතුකොටගෙන සහෝදරයා දිය රකුසාට දෙන්නෙමියි කීය.

එහි පර රජ්ජෙහි යනු මොහුට මා විසින් වෙනත් රටකින් බොහෝ ධනය ගෙනෙන ලදී. තමා ද වෙනත් රටක සිටිමින් නැවත මේ ගෙට ගෙන අවුත් හෙතෙම මා විසින් මහත් වූ සම්පතෙහි පිහිටුවන ලදී යයි මට කියයි. යථාපූරෙ කලින් උදෑසනම එයි. දැන් වනාහි එසේ නොඑයි. මේ දෝෂයෙන් ඔහුව දියරකුසාට දෙන්නෙමි.

පරිබ්‍රාජිකාව සොයුරාගේ ද්වේෂය තිබුණාවේ. ධනුශේඛර කුමාරයා වනාහි ඔබ කෙරෙහි සෙනෙහෙ ගුණයෙන් යුක්ත වූයේ බොහෝ උපකාර ඇත්තෙකැයි ඔහුගේ ගුණ කියන්නී.

තෙපිද මේ ධනුශේඛර කුමාරයාද යන දෙදෙනාම එකමැ රැයක මේ නගරයෙහිම උපන් පංචාලයෝය. සම වයස්හි යහලුවෝ වූහ.

හේ ජනපද චාරිකාවේ ගෙනහැර පසුගමන් කළේය. තොප හා සමාන සුවදුක් ඇත්තේය. දිවා රාත්‍රී උත්සාහවත්වැ සියලු කටයුත්තෙහි නිරතය. කවර දෝෂයකින් යහළුවා දියරකුසාට දෙන්නෙහිද?

එහි ධනුසෙඛවා දුනු ශිල්පය පුහුණුකරන බැවින් ධනුශේඛර කුමාරයා යැයි යන අර්ථයි. එත්‍ථ මේ නගරයේම. පඤ්චාලා උත්තරපංචාල නගරයේ උපන් බැවින් මෙබඳු ව්‍යවහාර ඇති. සුසමාවයා මනා වූ සමවයස් ඇති. චරියා තං අනුබන්‍ධිත්‍ථො කුඩා කාලයේ ජනපද චාරිකාව පිණිස පිටත්ව යන්නහු පසුපස ගියේය. සෙවනැල්ල මෙන් අත්නොහළේය. උස්සුක්කො ඔබගේ කටයුතුවලදී රෑ දාවල් උනන්දු වූයේ කැමැති වූයේ කටයුතුවල නිරත වූයේ වෙයි. කවර දෝෂයකින් ඔහුව දියරකුසාට දෙන්නෙහිද?

ඉක්බිති රජු ඔහුගේ දොස් කියමින්,

ආර්යාවෙනි, මේ තෙම කුඩාකල මා සමග හැසිරෙන කල්හි මහහඬින් සිනාසුනේය. අද ද පෙරසේ මා සමග සීමා ඉක්මවා මහහඬින් සිනාසෙයි.

ආර්යාවෙනි, නන්දා දේවිය සමග රහොගතවැ මන්ත්‍රණයෙහි යෙදෙනවිටද කලින් නො දන්වා නො විමසා ඇතුළු ගබටද පිවිසෙයි.

වාරය ලදුවෙමි. කළ අවකාශ ඇත්තෙමියි ලජ්ජා නැති ආදර නැති යහළුවා ඒ දෝෂයෙන් මම දියරකුසාට දෙන්නෙමි.

එහි අජ්ජාපි තෙණවණ්ණෙන යම්සේ හැසිරීමෙන් පෙර මා පසුපස එන්නේ අසරණ වූ මා සමග එකට අනුභව කරන්නේ අත් පහරවා මහත්සේ සිනා විය. අද ද එසේම සිනාසෙයි. අයහපත් කාලයේදී මෙන් මා දෙස බලයි. අනාමන්තා රහසිගතව නන්දා දේවිය සමග කථාකරමින් සිටිනවිට මට නො දන්වා වහා පිවිසෙයි. මේ වරදින් ලජ්ජා නැති ආදරයක් නැති ඔහුව දිය රකුසාට දෙන්නෙමි.

පරිබ්‍රාජිකාව හුදෙක් මොහුට දෝෂය වේවා. පුරෝහිතයා වනාහි ඔබට බොහෝ උපකාරී කෙනෙකි. ඔහුගේ ගුණ කියමින්,

සියලු නිමිත්තෙහි දක්‍ෂ වූ සතුන්ගේ හඬ දන්නා වූ උගත් ආගම ඇති චන්ද්‍ර සූර්ය ග්‍රහණ උල්කාපාත, දික්දාහ ආදී වූ උත්පාතයන් හා සිහිනයන්හි ඉටු අනිටු ඵල දැනීමෙහි යෙදුනු ගෙයින් පිටවීමෙහි හා ගෙට ඇතුල්වීමෙහි ශුභ අශුභ කීමෙහි දක්‍ෂ වූ.

භූමියෙහි හා අන්තරීක්‍ෂයෙහි ද ගුණදොස් කීමට සමර්ථ වූ නක්‍ෂත්‍ර පාදයෙහි ඵලාඵල දැන්මෙහි දක්‍ෂ වූ පුරෝහිත බමුණා කවර දෝෂයක් නිසා දියරකුසාට දෙන්නෙහි ද? යැයි කීය.

එහි සබ්බ නිමිත්තානං මෙයින් මෙය වන්නේය. මෙයින් මෙය වන්නේය යන ලෙස සියළු නිමිතිවල දක්‍ෂ වූ රුදුඤ්ඤු සියළු හඬ හඳුනයි. උප්පාදෙ චන්ද්‍රග්‍රහණ, සූර්යග්‍රහණ, උල්කාපාත, දිශාඩාහ ආදී විපත්. සුපිනෙයුත්තො සිහිනයෙහිද, එහි උපත හඳුනාගැනීම් වශයෙන්. නීය්‍යාණෙච පවෙසනෙ මේ නැකැතින් පිටවිය යුතුයි. මේ නැකතින් ඇතුල්විය යුතුයි කියා දනියි. පද්ධො යනු දක්‍ෂ, සමර්ථ, පොළවෙහිද අහසෙහිද හොඳ නොහොඳ දැනගැනීමට සමත්. නක්ඛත්තපද කොවිදො විසිඅටක් වූ නැකැත් කොටස්වල දක්‍ෂ වූ ඔහුව කවර දෝෂයකින් ජලරකුසාට දෙන්නෙහිද?

රජු දොස් කියන්නේ,

ආර්යාවෙනි, මේ තැනැත්තා පිරිස් මැද ද මා දෙස ඇස දල්වා බලයි. එනිසා රෞද්‍ර වූ බැම නැඟීම් ඇති බ්‍රාහ්මණයා මම රකුසාට දෙමි යැයි කීය.

ආර්යාවෙනි, මොහු මා පිරිස් මැද දී බලන්නේ නමුදු ඇස් හකුළුවා කිපියක් මෙන් බලයි. ඒ නිසා මෙසේ ඉක්මවා සිටිය බැම කෝපයෙන් හකුලන ලද බැම මෙන් නපුරුය. භයානකය. මම ඔහුව දියරකුසාට දෙමි.

ඉක්බිති පරිබ්‍රාජිකාව මහරජ, ඔබ මව ආදිකොට මේ පස්දෙනාව දියරකුසාට දෙමියි කියයි. මේ ආකාර වූ ශ්‍රී සම්පත්තියක් ගණන් නොගෙන තමන්ගේ ජීවිතය මහෞෂධ පණ්ඩිතයන්ට දෙමියි කියන්නෙහි. ඔහුගේ කවර ගුණයක් දකින්නෙහිදැයි විචාරන්නී මේ ගාථාවන් පැවසීය.

ඇමැතියන් විසින් පිරිවරන ලද තෙපි සමුදුර සිසාරා ඇති පොළවට මහා සාගරය නමැති කුණ්ඩලාභරණ වූ සකලවිධ සම්පත්තීන් දරණ පෘථිවියෙහි වාසය කරන්නාහුය.

සතර මහා සාගරය හිම්කොට ඇති විශාල රටක් ඇත්තහුය. දිනූ සංග්‍රාම ඇත්තහුය. මහාබල ඇත්තහුය. මුළු ලොවට අසහාය රජ වව. ඔබගේ කීර්තිය මහත්බවට පත්විය.

පැළඳි මිණිකොඬොල් ඇති දිව්‍ය කන්‍යාවන් හා සමාන විවිධ ජනපදවලට අයත් යහපත් ස්ත්‍රීහු සොළොස් දහසක් වෙති.

මහරජ, මෙසේ සුඛිතයන්ගේ සර්වාංග සම්පූර්ණ වූ සකලවිධ කාමයන්ගෙන් සමෘද්ධියට පත් ජීවිතය දීර්ඝ වූයේද ප්‍රියයැයි පණ්ඩිතයෝ කියත්.

එසේ ඇතිකලැ ඔබ කිනම් කරුණක් නිසා කුමක් හේතුකරගෙන පණ්ඩිතයන් රකිමින් හළ නොහැකි ජීවිතය හැරැපියන්නහුද?

එහි සසමුද්දපරියායං සමුද්‍රය වටකර ඇති. සාගර කුණ්ඩලං වටකර සිටියා වූ සාගරයට කුණ්ඩලාභරණයක් වූ. විජිතාවී දිනන ලද සංග්‍රාම ඇත්තේ. එකරාජා අනික් තමන් හා සමාන වූ රජකෙනෙක් නොමැති බැවින් එකම රජ වූ. සබ්බකාමසමිද්ධිනං සියළුම වස්තුකාම ක්ලේශකාමයන් වර්ධනය වෙමින්. සුඛිතානං රූපයන්ගේ සුඛිත බව, සත්ත්වයන්ගේ මෙසේ සියළු අංගයන්ගෙන් සම්පූර්ණ ජීවිතය දිගය. ප්‍රියය. ඔබට අල්ප වූ ජීවිතයක් නොපතන්නේ යයි පණ්ඩිතයෝ කියත්. පාණං මෙබඳු වූ තමාගේ ජීවිතය කුමක් නිසා පණ්ඩිතයන් ආරක්‍ෂාකිරීම සඳහා අත්හරින්නේද?

හෙතෙම ඇගේ කථාව අසා පණ්ඩිතයන්ගේ ගුණ කියන්නේ මේ ගාථාවන් කීය.

ආර්යාවෙනි, මහෞෂධ පණ්ඩිතයෝ යම් දවසක මා වෙත පැමිණියේද, එතැන් පටන් ඒ නුවණැත්තාගේ කුඩා වූ වරදකුදු නොදනිමි.

ඉදින් කිසිකලෙක මාගේ මරණය ප්‍රථමයෙන් සිද්ධවේද මහෞෂධ පණ්ඩිත තෙමේ මාගේ දරුමුණුබුරන් සුවපත් කරන්නේය.

වර්තමාන, අනාගත සකල අර්ථයන් හොඳින් දකී. නිරපරාධි ක්‍රියා ඇති තැනැත්තා දිය රකුසාට නොදෙමි.

එහි කිසච්චි කිසියම්. සුඛාපෙය්‍යා සැපතෙහිම පිහිටුවන්ය. සබ්බමත්‍ථං මොහු අනාගතයද, වරතමානයද මෙන්ම අතීතය ද පිළිබඳ සියළු කරුණු, සියල්ල දන්නේ, බුදුකෙනෙක් මෙන් දනියි. අනාපරාධ කම්මන්තං කායකර්ම ආදියෙහි අපරාධයක් නැති. නදජ්ජං ආර්යාවෙනි. මෙසේ අසහාය වූ පණ්ඩිතයන්ව මම දියරකුසාට නොදෙමියි මහාසත්ත්වයන්ගේ ගුණ සඳමඬලෙහි වද්දන්නාක් මෙන් උස්කොට කථා කළේය.

මෙසේ මේ ජාතකය පූර්වාපර ගැලපීය. ඉක්බිති පරිබ්‍රාජිකාව මෙසේ සිතුවාය. මෙපමණකින්ම පණ්ඩිතයන්ගේ ගුණ ප්‍රකට නොවේ. සියළු නුවරවැසියන් මැද සාගර ජලය මතුපිට සුවඳ තෙල් විසුරුවන්නාක් මෙන් ප්‍රකට කරන්නෙමියි රජුව ගෙන ප්‍රාසාදයෙන් බැස රජමාලිගා මිදුලේ ආසනයක් පනවා එහි හිඳ නුවරවැසියන් රැස්කරවා නැවත රජුගෙන් මුලපටන් දියරකුසාගේ ප්‍රශ්නය විචාරා ඔහු විසින් යට කියන ලද ආකාරයෙන්ම කියන ලද කාලයේ නුවරවැසියන් අමතා,

පංචාල රටවැසියනි, චූළනී රජුගේ මේ වචන අසත්වා. මහෞෂධ පණ්ඩිතයන් රකිමින් හළ නොහැකි තර ජීවිතය අත්හරියි.

පංචාල රජු මවගේ ද බිරිඳගේ ද සොහොයුරාගේ ද යහළුවාගේ ද පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයාගේ ද තමාගේ ද යන සයදෙනාගේ ජීවිතයන් පණ්ඩිතයන් සඳහා හැරයයි.

සූක්‍ෂම වූ ප්‍රඥා තොමෝ මෙසේ මහත් අර්ථ ඇත්තීය. යහපත් චින්තා ඇත්තේය. මෙලොව හිත පිණිසද පරලොව සුව පිණිසද පවත්නේය.

එහි මහත්‍ථිකා යනු මහත් වූ අර්ථයක් ගෙන සිටියා වූ. දිට්ඨධම්මෙ හිතත්‍ථාය මේ ආත්මභාවයේ යහපත සඳහා ද පරලොව සැප සඳහාද හේතුවෙයි.

මෙසේ රුවන්ගෙයත් මාණික්‍ය සමූහයකින් කුළුගන්වන්නාක් මෙන් මහාසත්ත්වයන්ගේ ගුණයන්ගෙන් දේශනාව කොත්පැළඳවීය.

දිය රකුසාගේ ප්‍රශ්නය නිමියේ ය.

[missing trans] ජාතක සමෝධානය මෙසේය.

උප්පලවණ්ණා තොමෝ එකලැ භේරී පරිබ්‍රාජිකාව වූවාය. සුද්ධෝදන රජ පියා විය. මායා බිසව මවද බිම්බාදේවී අමරා දේවීද වූවාය.

ආනන්ද තෙරණුවෝ ගිරා පෝතකයාණෝ වූහ. ශාරිපුත්‍ර ස්ථවිර චූළනී බ්‍රහ්මදත්ත රජවිය. මහෞෂධ පණ්ඩිත තෙම මෙකල ලෝකස්වාමී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යයි මෙසේ මේ ජාතකය දරව්.

කෙවට්ටො දෙවදත්තොසි තලතා චුල්ලනන්‍දිකා, පඤ්චාලචණ්ඩී සුන්‍දරීදෙවී චාසි යසස්සිකා

අම්බට්ඨො ආසි කාවින්‍දො පොට්ඨපාදොච පුක්කුසො, පිළොතිකොච දෙවින්‍දො සෙනකොචාපි සච්චකො, දෙවිදුම්බරා දිට්ඨමංගලිකා සාළිකාචාපි කුණ්ඩලී වෙදෙහො ලාළුදායී,

මහා උම්මග්ග ජාතකය නිමියේ ය.