සබ‍්බරතනථෙනවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා
සබ‍්බරතනථෙනවණ‍්ණනා
රතන සතර සොරකම් කිරිම
අථෙකදිවසං සෙනකො ඉතරෙ තයො අත‍්තනො සන‍්තිකං ආගතෙ ආමන‍්තෙසි “අම‍්භො, මයං ගහපතිපුත‍්තස‍්ස මහොසධස‍්සෙව නප‍්පහොම, ඉදානි පන තෙන අත‍්තනා බ්‍යත‍්තතරා භරියා ආනීතා, කින‍්ති නං රඤ‍්ඤො අන‍්තරෙ පරිභින්‍දෙය්‍යාමා”ති. “ආචරිය, මයං කිං ජානාම, ත්‍වංයෙව ජානාහී”ති. “හොතු මා චින‍්තයිත්‍ථ, අත්‍ථෙකො උපායො, අහං රඤ‍්ඤො චූළාමණිං ථෙනෙත්‍වා ආහරිස‍්සාමි, පුක්කුස, ත්‍වං සුවණ‍්ණමාලං ආහර, කාමින්‍ද, ත්‍වං කම‍්බලං, දෙවින්‍ද, ත්‍වං සුවණ‍්ණපාදුකන‍්ති එවං මයං චත‍්තාරොපි උපායෙන තානි ආහරිස‍්සාම, තතො අම‍්හාකං ගෙහෙ අට‍්ඨපෙත්‍වා ගහපතිපුත‍්තස‍්ස ගෙහං පෙසෙස‍්සාමා”ති. අථ ඛො තෙ චත‍්තාරොපි තථා කරිංසු. තෙසු සෙනකො තාව චූළාමණිං තක‍්කඝටෙ පක‍්ඛිපිත්‍වා දාසියා හත්‍ථෙ ඨපෙත්‍වා පෙසෙසි “ඉමං තක‍්කඝටං අඤ‍්ඤෙසං ගණ‍්හන‍්තානං අදත්‍වා සචෙ මහොසධස‍්ස ගෙහෙ ගණ‍්හාති, ඝටෙනෙව සද‍්ධිං දෙහී”ති. සා පණ‍්ඩිතස‍්ස ඝරද‍්වාරං ගන‍්ත්‍වා “තක‍්කං ගණ‍්හථ, තක‍්කං ගණ‍්හථා”ති අපරාපරං චරති.
ඉක්බිති එක්දිනක් සේනක තෙමේ ඉතිරි තුන්දෙනා තමන්ගේ සමීපයට පැමිණි කල්හි ඔවුන් අමතා අපි දැන් මහෞෂධ ගෘහපති පුත්‍රයාට නොසෑහෙන්නෝ වෙමු. දැන් වනාහි ඔහු විසින් ඉතාදක්‍ෂ භාර්යාවක් ගෙනෙන ලදී. කුමක් හෝ කියා ඔහුත් රජුත් අතර භේදයක් ඇති කරමුයැයි කීය. ආචාරීණි, අපි කිසිවක් නොදන්නෙමු. ඔබම දන්නෙහිය. වේවා. නොසිතන්න. උපායක් ඇත. මම රජුගේ චූඩාමාණික්‍යය සොරකම්කොට ගෙනෙන්නෙමි. පුක්කුස, නුඹ ස්වර්ණමය මාලාව ගෙනෙන්න. කාවින්ද, නුඹ ඇතිරිල්ල ගෙනෙව. දේවින්ද, නුඹ රන්මිරිවැඩිසඟල ගෙනෙන්න. මේ සතරදෙනාම උපායකින් ඒවා ගෙන ආහ. ඉක්බිති නො දැනෙන ලෙස ගෘහපති පුත්‍රයාගේ ගෙට යවන්නෙමුයි සේනක තෙමේ පළමුව මැණික මෝරු කළයට දමා දාසියකගේ අතේ යැව්වේය. මේ මෝරු කළය වෙන අයට ගන්නට නොදී ඉදින් මහෞෂධයන්ගේ ගෙයි අය ගන්නේ නම් කළයත් සමගම දෙවයි කීය. ඕ තොමෝ පණ්ඩිතයන්ගේ ගේ දොරකඩට ගොස් මෝරු ගන්නේද, මෝරු ගන්නේද කියමින් එහෙ මෙහෙ ඇවිදියි.
අමරාදෙවී ද‍්වාරෙ ඨිතා තස‍්සා කිරියං දිස‍්වා “අයං අඤ‍්ඤත්‍ථ න ගච‍්ඡති, භවිතබ‍්බමෙත්‍ථ කාරණෙනා”ති ඉඞ‍්ගිතසඤ‍්ඤාය දාසියො පටික‍්කමාපෙත්‍වා සයමෙව “අම‍්ම, එහි තක‍්කං ගණ‍්හිස‍්සාමී”ති පක‍්කොසිත්‍වා තස‍්සා ආගතකාලෙ දාසීනං සඤ‍්ඤං දත්‍වා තාසු අනාගච‍්ඡන‍්තීසු “ගච‍්ඡ, අම‍්ම, දාසියො පක‍්කොසාහී”ති තමෙව පෙසෙත්‍වා තක‍්කඝටෙ හත්‍ථං ඔතාරෙත්‍වා මණිං දිස‍්වා තං දාසිං පුච‍්ඡි “අම‍්ම, ත්‍වං කස‍්ස සන‍්තකා”ති? “අය්‍යෙ, සෙනකපණ‍්ඩිතස‍්ස දාසීම‍්හී”ති. තතො තස‍්සා නාමං තස‍්සා ච මාතුයා නාමං පුච‍්ඡිත්‍වා “අසුකා නාමා”ති වුත‍්තෙ “අම‍්ම, ඉමං තක‍්කං කතිමූල”න‍්ති පුච‍්ඡි. “අය්‍යෙ, චතුනාළික”න‍්ති. “තෙන හි, අම‍්ම, ඉමං තක‍්කං මෙ දෙහී”ති වත්‍වා “අය්‍යෙ, තුම‍්හෙසු ගණ‍්හන‍්තීසු මූලෙන මෙ කො අත්‍ථො, ඝටෙනෙව සද‍්ධිං ගණ‍්හථා”ති වුත‍්තෙ “තෙන හි යාහී”ති තං උය්‍යොජෙත්‍වා සා “අසුකමාසෙ අසුකදිවසෙ සෙනකාචරියො අසුකාය නාම දාසියා ධීතාය අසුකාය නාම හත්‍ථෙ රඤ‍්ඤො චූළාමණිං පහෙනකත්‍ථාය පහිණී”ති පණ‍්ණෙ ලිඛිත්‍වා තක‍්කං ගණ‍්හි. පුක‍්කුසොපි සුවණ‍්ණමාලං සුමනපුප‍්ඵචඞ‍්කොටකෙ ඨපෙත්‍වා සුමනපුප‍්ඵෙන පටිච‍්ඡාදෙත්‍වා තථෙව පෙසෙසි. කාමින්‍දොපි කම‍්බලං පණ‍්ණපච‍්ඡියං ඨපෙත්‍වා පණ‍්ණෙහි ඡාදෙත්‍වා පෙසෙසි. දෙවින්‍දොපි සුවණ‍්ණපාදුකං යවකලාපන‍්තරෙ බන්‍ධිත්‍වා පෙසෙසි. සා සබ‍්බානිපි තානි ගහෙත්‍වා පණ‍්ණෙ අක‍්ඛරානි ආරොපෙත්‍වා මහාසත‍්තස‍්ස ආචික‍්ඛිත්‍වා ඨපෙසි.
අමරාදේවිය දොරටුවේ සිටියා ඇගේ ක්‍රියාව දැක මේ තැනැත්තිය වෙන තැනකට නොයයි. මෙහි කුමක් හෝ රහසක් තිබිය යුතුයැයි සිතා ඉඟි සළකුණකින් අන් දාසීන් පසෙකට කර තමාම ඒ දාසියට කථාකොට, මෑණියනි! එන්න මෝරු ගන්නෙමියි කැඳවා ඈ පැමිණි කල්හි දාසීන්ට කථා කළ නමුත් නොඑන කල්හි යන්න. දාසීන්ට කථා කරන්නයැයි ඇය වට පිටත්කර කළයට අත දමා මැණික දැක ඒ පැමිණි තැනැත්තියගෙන් විචාළේය. මෑණියනි! ඔබ කාගේද? මම සේනක පණ්ඩිතයන්ගේ දාසියක් වෙමි. ඉක්බිති ඇගේ මවගේද නම අසා එසේනම් මෝරු දෙන්න යැයි කියා ආර්යාවෙනි, ඔබලා මිලදී ගන්නා කල්හි මට මුදල් අවශ්‍ය නැත. කළයත් සමග ගන්න කියා කී කල්හි එසේනම් යන්න කියා ඇයව පිටත්කර හැර අසවල් මාසයේ අසවල් දවසේ සේක ඇදුරා අසවල් දාසි දියණිය අත්තේ රජුගේ චූඩා මාණික්‍යය එවන ලදැයි ලිපියක ලියා ගත්තාය. පුක්කුස තෙමේ රන්මාලය සමන්මල් සුමුඟක තබා යැවීය. කාවින්ද තෙමේ කම්බිලිය කොළ පැසක දමා යැවීය. දේවින්ද තෙමේ රන්මිරිවැඩි සඟල ගොයම්වැටි අතරේ බැඳ යැවීය. ඕ තොමෝ ඒ සියල්ලම ගෙන ලියුමෙහි නම් සහ රූප හැඳ මහාසත්ත්වයන්ට දන්වා තැබීය.
තෙපි චත‍්තාරො පණ‍්ඩිතා රාජකුලං ගන‍්ත්‍වා “කිං, දෙව, තුම‍්හෙ චූළාමණිං න පිළන්‍ධථා”ති ආහංසු. රාජා “පිළන්‍ධිස‍්සාමි ආහරථා”ති පුරිසෙ ආහ. තෙ මණිං න පස‍්සිංසු, ඉතරානිපි න පස‍්සිංසුයෙව. අථ තෙ චත‍්තාරො පණ‍්ඩිතා “දෙව, තුම‍්හාකං ආභරණානි මහොසධස‍්ස ගෙහෙ අත්‍ථි, සො තානි සයං වළඤ‍්ජෙති, පටිසත‍්තු තෙ මහාරාජ, ගහපතිපුත‍්තො”ති තං භින්‍දිංසු. අථස‍්ස අත්‍ථචරකා මනුස‍්සා සීඝං ගන‍්ත්‍වා ආරොචෙසුං. සො “රාජානං දිස‍්වා ජානිස‍්සාමී”ති රාජුපට‍්ඨානං අගමාසි. රාජා කුජ‍්ඣිත්‍වා “කො ජානිස‍්සති, කිං භවිස‍්සති කිං කරිස‍්සතී”ති අත‍්තානං පස‍්සිතුං නාදාසි. පණ‍්ඩිතො රඤ‍්ඤො කුද‍්ධභාවං ඤත්‍වා අත‍්තනො නිවෙසනමෙව ගතො. රාජා “නං ගණ‍්හථා”ති ආණාපෙසි. පණ‍්ඩිතො අත්‍ථචරකානං වචනං සුත්‍වා “මයා අපගන‍්තුං වට‍්ටතී”ති අමරාදෙවියා සඤ‍්ඤං දත්‍වා අඤ‍්ඤාතකවෙසෙන නගරා නික‍්ඛමිත්‍වා දක‍්ඛිණයවමජ‍්ඣකගාමං ගන‍්ත්‍වා තස‍්මිං කුම‍්භකාරකම‍්මං අකාසි. නගරෙ “පණ‍්ඩිතො පලාතො”ති එකකොලාහලං ජාතං.
ඒසතරදෙන රජගෙදරට ගොස් දේවයන් වහන්ස, කුමක් නිසා ඔබවහන්සේගේ චූඩා මාණික්‍යය නොපළඳින්නේදැයි ඇසූහ. පළඳිමි. ගෙනෙන්න යයි කීය. මාණික්‍යය නුදුටහ. ඉතිරි දේවද නුදුටහ. ඉක්බිති ඒසතරදෙන දේවයිනි, ඔබවහන්සේගේ ආභරණ මහෞෂධයන්ගේ ගෙයි ඇත. ඒවා ඔහු පාවිච්චි කරයි. දේවයන් වහන්ස, ගෘහපති පුත්‍රයා ඔබවහන්ගේ සතුරෙකියි භේද කළහ. ඉක්බිති ඔහුගේ හිතවත්තු ගොස් පණ්ඩිතයන්ට සැළ කළහ. හෙතෙම රජු දැක දැනගන්නෙමියි රාජසේවයට ගියේය. රජු ද කිපී නොදනිමි. මෙහි අවුත් කුමක් කරන්නද යැයි කියා තමා දකින්නට අවකාස නුදුන්නේය. පණ්ඩිතයෝ රජු කුපිත වූ බව දැන ගෙදරට ම ගියේය. රජු ඔහුව අල්ලා ගෙනෙන්නට යයි අණ කළේය. පණ්ඩිතයෝ හිතවතුන්ගෙන් අසා එතනින් නික්ම යායුතුයයි තීරණය කර අමරා දේවියට සළකුණක් කොට වෙස් වලාගෙන නගරයෙන් නික්ම දකුණු යවමැදුම්ගමට ගොස් කුඹල් ගෙදරක කුඹල් සේවය කළේය. පණ්ඩිතයන් පලාගොස් ඇතැයි නගරයෙහි මහත් කලබලයක් ඇතිවිය.
සෙනකාදයොපි චත‍්තාරො ජනා තස‍්ස පලාතභාවං ඤත්‍වා “මා චින‍්තයිත්‍ථ, මයං කිං අපණ‍්ඩිතා”ති අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං අජානාපෙත්‍වාව අමරාදෙවියා පණ‍්ණාකාරං පහිණිංසු සා තෙහි චතූහි පෙසිතපණ‍්ණාකාරං ගහෙත්‍වා “අසුක-අසුකවෙලාය ආගච‍්ඡතූ”ති වත්‍වා එකං කූපං ඛණාපෙත්‍වා ගූථරාසිනො සහ උදකෙන තත්‍ථ පූරෙත්‍වා ගූථකූපස‍්ස උපරිතලෙ යන‍්තඵලකාහි පිදහිත්‍වා කිළඤ‍්ජෙන පටිච‍්ඡාදෙත්‍වා සබ‍්බං නිට‍්ඨාපෙසි. අථ සෙනකො සායන‍්හසමයෙ න‍්හත්‍වා අත‍්තානං අලඞ‍්කරිත්‍වා නානග‍්ගරසභොජනං භුඤ‍්ජිත්‍වා බොධිසත‍්තස‍්ස ගෙහං අගමාසි. සො ඝරද‍්වාරෙ ඨත්‍වා අත‍්තනො ආගතභාවං ජානාපෙසි. සා “එහි, ආචරියා”ති ආහ. සො ගන‍්ත්‍වා තස‍්සා සන‍්තිකෙ අට‍්ඨාසි. සා එවමාහ – “සාමි, ඉදානි අහං තව වසං ගතා, අත‍්තනො සරීරං අන‍්හායිත්‍වා සයිතුං අයුත‍්ත”න‍්ති. සො තස‍්සා වචනං සුත්‍වා “සාධූ”ති සම‍්පටිච‍්ඡි. සා නික‍්ඛමිත්‍වා උදකපූරං ඝටං ගහෙත්‍වා ආසිත‍්තා විය “එහි, ආචරිය, න‍්හානත්‍ථාය ඵලකානි ආරුහා”ති වත්‍වා තස‍්ස ඵලකානි අභිරුය‍්හ ඨිතකාලෙ ගෙහං පවිසිත්‍වා ඵලකකොටියං අක‍්කමිත්‍වා ගූථකූපෙ පාතෙසි.
සේනකාදී සතරදෙනාද පණ්ඩිතයන් පළාගිය බව දැන, නොසිතන්න. අපි පණ්ඩිතයෝ නොවෙමුද? ඔවුනොවුන්ට නොදන්වා අමරා දේවියට පණිවිඩ යැවූහ. ඇය සිව්දෙනා විසින්ම එවන ලද පණිවිඩ රැගෙන අසවල් අසවල් වේලාවේ පැමිණෙන්න යැයි කියා ඔවුන් පැමිණි කල්හි හිස මුඩුකර වැසිකිළි වලක දමා මහා දුකට පත්කර රජුට දැනුම් දී ඔවුන් සමග රත්න සතර ද ගෙන්වාගෙන, [missing trans]
පුක‍්කුසොපි සායන‍්හසමයෙ න‍්හත්‍වා අලඞ‍්කරිත්‍වා නානග‍්ගරසභොජනං භුඤ‍්ජිත්‍වා බොධිසත‍්තස‍්ස ගෙහං ගන‍්ත්‍වා ඝරද‍්වාරෙ ඨත්‍වා අත‍්තනො ආගතභාවං ජානාපෙසි. එකා පරිචාරිකා ඉත්‍ථී අමරාදෙවියා ආරොචෙසි. සා තස‍්සා වචනං සුත්‍වා “එහි, ආචරිය, අත‍්තනො සරීරං අන‍්හායිත්‍වා සයිතුං අයුත‍්ත”න‍්ති ආහ. සො “සාධූ”ති සම‍්පටිච‍්ඡි. සා නික‍්ඛමිත්‍වා උදකපූරං ඝටං ගහෙත්‍වා ආසිඤ‍්චමානා විය “එහි, ආචරිය, න‍්හානත්‍ථාය ඵලකානි අභිරුහා”ති ආහ. තස‍්ස ඵලකානි අභිරුය‍්හ ඨිතකාලෙ සා ගෙහං පවිසිත්‍වා ඵලකානි ආකඩ‍්ඪිත්‍වා ගූථකූපෙ පාතෙසි. පුක‍්කුසං සෙනකො “කො එසො”ති පුච‍්ඡි. “අහං පුක‍්කුසො”ති. “ත්‍වං කො නාම මනුස‍්සො”ති? “අහං සෙනකො”ති අඤ‍්ඤමඤ‍්ඤං පුච‍්ඡිත්‍වා අට‍්ඨංසු. තථා ඉතරෙ ද‍්වෙපි තත්‍ථෙව පාතෙසි. සබ‍්බෙපි තෙ ජෙගුච‍්ඡෙ ගූථකූපෙ අට‍්ඨංසු. සා විභාතාය රත‍්තියා තතො උක‍්ඛිපාපෙත්‍වා, චත‍්තාරොපි ජනෙ ඛුරමුණ‍්ඩෙ කාරාපෙත්‍වා තණ‍්ඩුලානි ගාහාපෙත්‍වා උදකෙන තෙමෙත්‍වා කොට‍්ටාපෙත්‍වා චුණ‍්ණං බහලයාගුං පචාපෙත්‍වා මද‍්දිත්‍වා සීසතො පට‍්ඨාය සකලසරීරං විලිම‍්පාපෙත්‍වා තූලපිචූනි ගාහාපෙත්‍වා තථෙව සීසතො පට‍්ඨාය ඔකිරාපෙත්‍වා මහාදුක‍්ඛං පාපෙත්‍වා කිලඤ‍්ජකුච‍්ඡියං නිපජ‍්ජාපෙත්‍වා වෙඨෙත්‍වා රඤ‍්ඤො ආරොචෙතුකාමා හුත්‍වා තෙහි සද‍්ධිං චත‍්තාරි රතනානි ගාහාපෙත්‍වා රඤ‍්ඤො සන‍්තිකං ගන‍්ත්‍වා රාජානං වන්‍දිත්‍වා එකමන‍්තං නිසීදිත්‍වා – “දෙව, සෙතවානරං නාම මහාපණ‍්ණාකාරං පටිග‍්ගණ‍්හථා”ති වත්‍වා චත‍්තාරි කිලඤ‍්ජානි රඤ‍්ඤො පාදමූලෙ ඨපාපෙසි. අථ රාජා විවරාපෙත්‍වා සෙතමක‍්කටසදිසෙ චත‍්තාරොපි ජනෙ පස‍්සි. අථ සබ‍්බෙ මනුස‍්සා “අහො අදිට‍්ඨපුබ‍්බා, අහො මහාසෙතවානරා”ති වත්‍වා මහාහසිතං හසිංසු. තෙ චත‍්තාරොපි මහාලජ‍්ජා අහෙසුං.
[missing trans]
අථ අමරාදෙවී අත‍්තනො සාමිනො නිද‍්දොසභාවං කථෙන‍්තී රාජානං ආහ – “දෙව, මහොසධපණ‍්ඩිතො න චොරො, ඉමෙ චත‍්තාරොව චොරා. එතෙසු හි සෙනකො මණිචොරො, පුක‍්කුසො සුවණ‍්ණමාලාචොරො, කාමින්‍දො කම‍්බලචොරො, දෙවින්‍දො සුවණ‍්ණපාදුකාචොරො. ඉමෙ චොරා අසුකමාසෙ අසුකදිවසෙ අසුකදාසිධීතානං අසුකදාසීනං හත්‍ථෙ ඉමානි රතනානි පහිණන‍්ති. ඉමං පණ‍්ණං පස‍්සථ, අත‍්තනො සන‍්තකඤ‍්ච ගණ‍්හථ, චොරෙ ච, දෙව, පටිච‍්ඡථා”ති. සා චත‍්තාරොපි ජනෙ මහාවිප‍්පකාරං පාපෙත්‍වා රාජානං වන්‍දිත්‍වා අත‍්තනො ගෙහමෙව ගතා. රාජා බොධිසත‍්තස‍්ස පලාතභාවෙන තස‍්මිං ආසඞ‍්කාය ච අඤ‍්ඤෙසං පණ‍්ඩිතපතිමන‍්තීනං අභාවෙන ච තෙසං කිඤ‍්චි අවත්‍වා “පණ‍්ඩිතා න‍්හාපෙත්‍වා අත‍්තනො ගෙහානි ගච‍්ඡථා”ති පෙසෙසි. චත‍්තාරො ජනා මහාවිප‍්පකාරං පත්‍වා රාජානං වන්‍දිත්‍වා අත‍්තනො ගෙහමෙව ගතා.
[missing trans] රජමැදුරට ගොස් රජුට වැඳ සිටියා වූ ඇය, දේවයන් වහන්ස, මහෞෂධ පණ්ඩිතයන් සොරෙක් නොවේ. මොවුහු චෞරයෝය. මොවුන් අතර සේනක මැණික් සොරාය. පුක්කුස රන්මාලා සොරාය. කාවින්දයා කම්බිලි සොරාය. දේවින්දයා රන්මිරිවැඩිසඟල සොරාගත් සොරුය. අසවල් මාසයේ අසවල් දවසේ අසවල් දාසි දියණියගේ අසවල් තැනැත්තිය අත මොවුන් මේවා පණයම් පිණිස එවූහ. මේ ලියුම බලන්න. තමන් සතු දේ ගන්න. සොරකම් කළ බව පිළිගන්න. සතරදෙනාම මහා විප්‍රකාරයට පත් කොට රජු වැඳ ගෘහයටම ගියාය. රජ තෙමේ බෝසතුන් පැන ගිය බැවින් ඔහු කෙරෙහි සැකයෙන් අනික් පණ්ඩිත මන්ත්‍රීන් නොසිටිය බැවින් ද ඔවුන්ට කිසිවක් නොකියා නා තමන්ගේ ගෙවල්වලට යව් යැයි පිටත්කර හැරියේය.
සබ‍්බරතනථෙනා නිට‍්ඨිතා.
රතන සතර සොරකම් කිරිම පිළිබඳ පරිච්ඡේදය නිමියේ ය.