11. රාහුල සුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

11. රාහුල සූත්‍ර වර්ණනාව

කච්චි අභිණ්හ සංවාසා යනු රාහුල සූත්‍රයයි. මෙම සූත්‍රය දේසනා කිරීමට හේතුව කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුදු බව අවබෝධ කොට, බෝමැඩ සිට (පසුව) අනුපිළිවෙලින් කිඹුල්වත් පුරට ගොස්, එහිදී රාහුල කුමරුන් ‘මහණ, මට දායාද දෙව’යි ඉල්ලන ලදුව, ‘රාහුල පැවිදි කරව’යි සැරියුත් හිමිට අණ කළහ. ඒ සියළු කරුණු ඛන්‍ධක අටුවාවෙහි සඳහන් පරිදි ගතයුතුය. මෙසේ රාහුල කුමරු පැවිදිව නිසි වියපත් වූ කල සැරියුත් තෙරුන්වහන්සේ උපසම්පදා කළහ. එහිදී කම්මවාචා ගුරුහිමි වූයේ මහමුගලන් තෙරුන් වහන්සේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මේ කුමරු ඉපදුණු දා සිටම සම්පත් ඇත්තෙකි, ජාතිය, පරපුර, කුලය, පැහැය ආදිය නිසා උඩඟු බවක් හෝ ඒ ගැන ආසා - කල්පනා නොකෙරේවා’යි තරුණ කල පටන්ම රහත් බවට පත්වනතුරුම අවවාද ලෙසින් නිතර මෙම සූත්‍රය වදාළහ. එහෙයින් ඒ පිළිබඳව මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගරුකටයුතු රාහුල හිමියන්ට මේ ගාථාවලින් නිතර අවවාද කරති’යි සූත්‍රය අවසානයෙහිද කියන ලදී.

එහි මුල් ගාථාවෙහි කෙටි අදහස මෙසේය. කච්චි රාහුල, ඔබ අභිණ්හං සංවාසං ඉපදීම ආදී වෙනත් කරුණකින් නින්දා නොකරහිද? පණ්ඩිතං, නුවණ නැමති පහනද දහම් දෙසීම ආදී පහනද දැරීමෙන් උක්කාධාරො මනුස්සානං කච්චි අපචිතො තව ඔබ විසින් නිතර පූජා කරන ලද්දේ කුමක්ද? ගරුකටයුතු සැරියුත් තෙරුන් උදෙසා කියයි.

මෙසේ කී කල්හි ගරු කටයුතු රාහුල හිමි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මම පහත් මිනිසෙකු මෙන් ඇසුර හේතුකොට මානය හෝ තණ්හා කල්පනා නොකරමි’ යැයි නාහං අභිණ්හ සංවාසා යැයි මෙම පිළිතුරු ගාථාව කීය. එහි අදහස පැහැදිලිය.

එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තවදුරටත් අවවාද කරමින්, පඤ්චකාම ගුණ ආදී කොට ඇති ඉතිරි ගථා වදාළහ. පස්කම් ගුණය පුද්ගලයන් කැමැත්ත දනවන, පුද්ගලයන් කැමතිවන, පතන ලද, ඔවුන්ගේ සිත අලවන්නකි. රාහුල ඒවා හැරදමා සැදැහැයෙන් ගිහිගෙයින් නික්මුනේ, රජු විසින් එහි පමුණුවන ලද්දෙකු ලෙස නොවේ. සොරකු සේ පමුණුවන ලදුව නොවේ. ණය ගැතිව නොවේ. බය ඇතිව නොවේ. දිවිපැවැත්ම පිණිස නොවේ. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, පඤ්චකාමගුණෙ හිත්‍වා පියරූපෙ මනොරමෙ සද්ධාය ඝරා නික්‍ඛම්ම යනුවෙන් රාහුල හිමි උත්සාහවත් කරනු පිණිස, සියල්ල හැර දැමීමට සුදුසු පිළිවෙතට යොමු කරමින් දුක්‍ඛස්සනතකරො භව යැයි ද වදාළහ.

රාහුල (කුමරු) දායාද පතමින් ආ කල බලාත්කාරයෙන් පැවිදි කරන ලද්දේ නොවේදැ’යි අදහසක් ඇතිවිය හැකිය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැදැහැයෙන් ගිහිගෙයින් නික්ම යැයි වදාළේ කවර හෙයින්ද? ගිහිගෙයින් නික්ම, කෙලෙසුන් හැර දැමීමෙහි දැඩි ඇල්මක් තිබුණි යැයි (ඊට පිළිතුරයි.) මේ ගරු රාහුල හිමි දිගුකලක් ගිහිගෙයින් නික්ම, සියළු කෙලෙසුන් දුරු කිරීමේ උත්සාහ වූවෙකි. පියුමතුරා සම්බුදුවරයාණන්ගේ පුත් උපරෙවත නම් සාමණේරයන් වහන්සේ දැක, සංඛ නම් නාරජව, සත් දිනක් දානය දී එසේ සාමණේර නමක (කුඩා පැවිදි කෙනෙකු) වීමට එදා සිට ඉදිරියට පැතුම් සපුරාගෙන යමින් කප් සියදහසක් පාරමී පුරා අවසන් උපත ලද්දේය. මෙසේ රාහුල ගිහිගෙයින් නික්ම කෙලෙසුන් හැරදැමීමේ උත්සාහය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දනිති. ඒ තථාගත බල හේතුවෙන් ඇතිවන එක්තරා නුවණකි. එහෙයින් සද්ධාය ඝරා නික්‍ඛම්ම යැයි වදාළහ. නැතහොත් දිගුකලක් පැවති සැදැහෙන්ම ගෙයින් නික්ම දැන් දුක් කෙළවර කරන්නෙකු වන්නැ’යි මෙහි අදහසයි.

රාහුල හිමිට මුල පටන්ම, සසර දුක් කෙළවර කිරිමේ පිළිවෙත දැක්වීමට මිත්තෙ භජස්සු කල්‍යාණෙ ආදී ගාථා වදාළහ. එහි සීල ආදී ගුණ බොහෝ ඇත්තන් කල්‍යාණ මිත්තා නම් වේ. හිමාලයේ හටගැනීම නිසා මහාසාල වෘක්ෂයන්ගේ මුල් ස්ථාවරව වැඩුනේද, එසේ ස්ථාවර ගුණ ඇති කලණ මිතුරන් ඇසුරු කරන්නෝ සිල් ආදී ගුණයන්ගෙන් වැඩෙති. මිත්තෙ භජස්සු කල්‍යාණෙ යැයි එහෙයින් වදාළහ. පනතඤ්ච සෙනාසනං විවත්තං අප්පනිග්ඝොසං විවේකී වූ, දුරින් පිහිටි, මිනිසුන් නොගැවසෙන, නගරයෙහි, ගමෙහි පවතින නොයෙක් උස් හඬ නොඇසෙන තරම් වූ යම් සෙනසුනක් වේද, එහි මුවන්, ඌරන් ආදී සිවුපාවුන්ගේ හඬින් කැලෑවක් යන හැඟීම දනවයිද එබඳු වූ වන සෙනසුන්ද ඇසුරු කරව. මත්තඤ්ඤූ හොහි භොජනෙ පිළිගැනීමේදී ද, වළඳනවිටද, දෙනු ලබන දෙයෙහි අඩු බවක් වේනම්, අඩුවෙන් දෙනු කැමති බව පෙනේ නම්, සුළු පමණින් ගතයුතුය. දියයුතු දෙයෙහි අඩු දායක බවක් වේනම්, බොහෝ කොට දෙනු කැමති බව පෙනේ නම්, සුළු පමණින්ම ගතයුතුය. දිය යුතු දෙයෙහි බොහෝ කොට දිය යුතු වුවත්, අඩුවෙන් දෙනු කැමති බව පෙනේ නම්, සුළු පමණින්ම ගතයුතුය. දියයුතු දෙයෙහි බොහෝ දායකව, බොහෝ සෙයින් දෙනු කැමති වේනම්, තම බලය (හෙවත් සුදුසු පමණ) දැනගත යුතුය. වැළඳීම හෝ සිවුපසය පරිහරණයේදී, පුතකුගේ මස් මෙන්, (රියසක සවිවන) අලවංගුවට තෙල් ගල්වන්නාක් මෙන් නුවණින් මෙනෙහි කොට ආහාර ගතයුතු යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් පමණ දැනගැනීම පසස්නා ලදහ.

මේ ගාථාවෙන් සසුන් බඹසරෙහි උපකාර වන, එයට සුදුසු වන යහපත් මිතුරු ඇසුරක් සඳහන් කරමින්, සෙනසුන් හා සිවුපසය පිළිබඳ හික්මිය යුතු අයුරු පහදා දැන් සිවුරු ආදියෙහි දැඩි ආසාවකින් වැරදි දිවි පැවැත්මකට යොමු වේනම්, එය වළක්වා පිරිසිදු හැසිරීමට අදාල වූ හික්මීමෙහි යොදවමින් චීවරෙ පිණ්ඩපාතෙච යන මේ ගාථාව වදාළහ. එම ගාථාවෙහි පච්චයෙ ගිලන්පසෙහි, එතෙසු සිවුරු ආදී වූ මහණුන්ට ආසාව වඩවන කරුණු සතර කෙරෙහි, තණ්හං මාකාසි ලජ්ජා සහගත තැන් ආවරණය කරගැනීමේදී සිවුරු පරිහරණයේ අරුත මෙන්, මෙම සිවුපසය, නිති රෝගාතුර වූවෙකුට බෙහෙතින් කරන පිළියම් සේ, දිරායන ගෙයක් බඳු දුබල වූ මෙම කය පවත්වාගෙන යාම පිණිස, උදව් වන්නේ යැයි කරුණු සළකමින්, ‘තණ්හාවක් ඇතිකර නොගනිවු, තණ්හාව ඇතිකර නොගනිමින්, තණ්හාව උපදවා නොගනිමින්, වාසය කරව’යි කියන ලදී. ඊට හේතු කුමක්ද? මා ලොකං පුනරාගමි. ඒවාට ආසා කරමින්, තණ්හාවෙන් (ඒ වෙතට) අඳිනු ලබමින් නැවත මේ ලෝකයට පැමිණේ. ඔබ ඒවා කෙරෙහි ආසා නොකරව. එසේ වූ විට නැවත මේ ලෝකයට නොපැමිණෙන්නේය.

මෙසේ වදාළ කල්හී, ගරු කටයුතු රාහුල හිමි ‘සිවුරෙහි ආසාවක් ඇතිකර නොගන්නැ’යි මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කීයේ යැයි සිවුර හා අදාල වූ පාංසුකූලිකංගය, තෙචීවරිකංග යන ධුතාංග දෙක සමාදන් විය. පිඬු පිණිස ලැබෙන ආහාරයෙහි ආසා නොකරවයි මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කීහ යැයි සළකා ඊට අදාල වූ පිණ්ඩපාතයෙන්ම යැපීම, එක් අසුනක හිඳ වැළඳීම, පිළිවෙලින් පිඬු පිණිස යාම, පිණ්ඩපාතයට ලැබෙන පමණ සැළකීම, වැළඳූ පසුව ලැබෙන දෙයින් වැළකීම, යන ධුතාංග පහද සමාදන් විය. ‘සෙනසුන්හි ආසාවක් ඇතිකර නොගනුව. මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කීහ’ යැයි සළකා ඊට අදාල වන කැලෑවක විසීම, එළිමහනේ විසීම, රුක්මුලක විසීම, ලැබෙන පරිදි ඇතිරිලි ආදිය පරිහරණය, සොහොනෙහි විසීම, නොනිදා හිඳගැන්ම පමණක් අනුගමනය කිරීම යන ධුතාංග හය සමාදන් විය. ගිලන්පසෙහි ආසා ඇතිකර නොගනිවු’ යැයි මට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කීහ’යි සළකා කීකරු කුලපුතකු අවවාද පිළිගන්නා අයුරින් සිවුපසයට අදාල සියළු දේ ලැබෙන පරිදි, උවමනා පමණට හා සුදුසු පරිදි, තෙආකාරයෙන් සෑහීමට - සතුටට පත් වූයේය.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගරු කටයුතු රාහුල හිමිට, පිරිසිදු දිවිපැවැත්මට හික්මෙන පරිදි මෙහෙයවා, දැන් ඉතිරි සීලයෙහිද, සමථ විදසුන් ද යොමු කරමින් සංවුතො පාතිමොක්‍ඛස්මිං ආදී ගාථාව කීහ. එහි භවස්සු යැයි වචනයක් ඉතිරිව ඇත. භව යන අවසන් පදය සමග එහි සම්බන්ධය දතයුතුය. දෙවන පදයද එබඳුය. මෙසේ එම වචන දෙකින් පාමොක් සංවර සීලයත්, ඉඳුරන් සංවර සීලයත් සමාදන් කරවීය. බොහෝ දෙනා දන්නා පරිදි මෙහි පසිඳුරන් ගැන කියන ලදී. එහි ගති ලකුණු සළකා (වෙසෙසින්) හයක්ම කියන ලදැයි දතයුතුය. සති කායගතා ත්‍යත්‍ථු මෙසේ සිවු පිරිසිදු සීලයෙහි පිහිටි ඔබ, කය පිළිබඳ නුවණින් විමසන පරිදි සිවුධාතුන්හි පැවැත්ම, සතරාකාර වූ විමසුම් නුවණ, හුස්ම ඉහළට ගැනීම, හුස්ම පහළ දැමීම, ආහාරයෙහි පිළිකුල් හැඟුම්, නුවණින් වඩව යන තේරුමයි. නිබ්බිදා බහුලො භව. සසර පැවැත්මෙහි කලකිරීමෙන්, මුළු ලොවෙහිම ඇල්මක් නොමැති සේ කටයුතු කරව යන අරුතයි.

මෙපමණකින් තියුණු අවබෝධය ලැබීමට සුදුසු පරිසරය දක්වා දැහැන් පිළිබඳව දක්වමින් නිමිත්තං පරිවජ්ජෙහි ආදී ලෙස කීහ. එහි නිමිත්තං රාගය දනවන යහපතැයි සැළකෙන අරමුණුය. එයම රාහුල හිමිටත්, අන් හැමටත් ගැලපෙන අයුරින් සුභං රාගුපසංහිතං යැයි කීහ. පරිවජ්ජෙහි සිහි නොකිරීමෙන් දුරුකරව, අසුභාය චිත්තං භාවෙහි යම්සේ පණ ඇති පණ නැති සිරුරු පිළිබඳව අසුභ වැඩීම සැළකිය හැකිද, එසේ සිත පුරුදු කරහි, එකග්ගං සුසමාහිතං උපචාර සමාධියෙන් එකඟ බවත්, අප්පණ සමාධියෙන් තැන්පත් බවත් ඔබේ සිතට ඇතිවේද, එය පුරුදු කරවයි අදහසයි.

මෙසේ දැහැන් ගැන දක්වා විදසුන් පිළිබඳව දැක්වීමට අනිමිත්තං ආදී ගාථාව කීහ. අනිමිත්තඤ්ව භාවෙහි මෙසේ තියුණු අවබෝධයෙන් ලද එකඟ බවෙන් තැන්පත් සිත ඇතිව විදසුන් වඩවයි කියන ලදී. විදසුන් ලෙසට හැමදෙයක තිරවූ පැවැත්මක් නැතැයි දන්නා නුවණින්, එහි අවබෝධයෙන් මනාව කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණේ යැයි ‘අනිච්චානුපස්සනා ඤාණං නිච්ච නිමිත්තතො විමුච්චති ති අනිමිත්තො විමොක්‍ඛො’ ආදී ලෙසින්, රාගාදී අරමුණු නොගැනීමෙන් විදසුන් මගට ළං වෙයි.

‘ඇවැත්නි, ඒ මම සියළු ආකාර නිමිති හෙවත් අරමුණු මෙනෙහි නොකරමින්, අරමුණු රහිත සිත එකඟ බවට පැමිණ වාසය කරමි, ඇවැත්නි, එසේ වාසය කරන විට, සුදුසු පරිදි (භාවනා මගෙහි) සිතීමේ නුවණ මට ඇතිවෙයි’

ඒ අනුව මානානුසයමුජ්ජහ මේ අනිමිත්ත භාවනාවෙන් තිර නැතැයි යන හැඟීම ලැබ. ‘මෙඝිය කිසිවක් තිරව නොපවතීය යන හැඟීමෙන් යුතුව, මම වෙමි ආදී මැනීම් මුලින්ම උදුරා දැමීමට පැමිණේ යැයි ‘අනිච්ච සඤ්ඤිනො මෙඝිය අනත්තසඤ්ඤා සණඨාති, අනන්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං පාපුණති’ - මේ ආදී නයින් දේසනා කොට ඇති පරිදි පිළිවෙලින් මානය වැනි සිත යට පවත්නා හැඟීම් ඉවත් කරව, දුරු කරව, අත්හැර දමව යන අරුතයි. තතො මානාභිසමයා උපසන්තො චරිස්සසි. ඉක්බිති මෙසේ සෝවාන් ආදී පිළිවෙත් මගින් මානය වටහාගෙන, දැන, එය ඇතිවීම හා නැතිවීමද දැන, දුරුකිරිමෙන් සන්සුන්ව, නිවුනේ, සිහිල් වූයේ, සියළු දැවීම් නැතිව, යම්දිනක නැවත හටනොගන්නා පරිදි කෙලෙස් පිරිනිවනට පත්වේද එතෙක් ‘සුඤ්ඤත, අනිමිත්ත, අප්පණිහිත යැයි කියන ලද ඒ ඒ පලසමවත් විහරණයෙන් හැසිරෙහි වාසය කරන්නෙහි යනුවෙන් අරහත් පල කුළුගන්වමින් දේසනය නිම කළහ.

මීට පසුව ඉත්‍ථං සුදං භගවා යනු සංගායනාවට සහභාගී වූ හිමිවරුන්ගේ වචනය. එහි ඉත්‍ථං සුදං මෙසේ මේ ආකාරයෙන් යන අදහසට කියන ලදී. ඉතිරි වචන අරුත් පැහැදිලිය. මෙසේ අවවාද ලද ගරු කටයුතු රාහුල හිමි කෙලෙස්වලින් මිදීමට තරම් නුවණ මේරූ විට චූලරාහුලොවාද සූත්‍ර දේසනය අවසානයේ, නොයෙක් දහස් ගණන් දේවතාවුන් සමග අරහත් පලයෙහි පිහිටියේය.

රාහුල සූත්‍ර විස්තරය නිමි.