14. ධම‍්මික සුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

14. ධම්මික සූත්‍ර වර්ණනාව

එවං මෙ සුතං යනු ධම්මික සූත්‍රයයි. එම සූත්‍රයට හේතු වූ කරුණ කුමක්ද? ලෝ සතුනට පිහිට වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩවසන සමයෙහි ධම්මික නම් උපාසකතුමෙක් විය. තිසරණයෙහි පිහිටි, සිල්වත් වූ, බොහෝ ඇසූ යහපත් දේ ජීවිතයට හුරු පුරුදු කොටගත් ඔහු නමටද පිළිවෙතටද ගැලපෙන අයුරු කටයුතු කළ, තුන්පිටකය මැනවින් දත්, අභිඤ්ඤා ලැබූ අහසින් ද යා හැකි අනාගාමී බවට පත් වූවෙකි. ඔහුගේ පිරිවර වූ පන්සියක් උපාසකවරු ද ධම්මික උපාසකතුමන් මෙන්ම වූහ. එක් දවසක් මැදියම් කාලය අවසානයේ, පෙහෙවස් රකිමින් තනිව - විවේකීව සිටිනවිට. මම ගිහි ජීවිතය හා පැවිදි ජීවිතයට අදාල පිළිවෙත් විමසන්නෙම් නම් මැනවැ’යි මෙබඳු අදහසක් ඇතිවිය. ඔහු උපාසකවරුන් පන්සියයද පිරිවරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතට එළඹ එම කරුණ විචාළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට එය පැහැදිළි කළහ. කලින් විස්තර වූ කරුණු (වචන) ඒ ආකාරයෙන් දතයුතුය. සඳහන් නොවූ කරුණු ඇතොත් පහදමි.

එහි පළමු ගාථාවෙහි කථං කරොති කෙසේ කටයුතු කරන්නේ කෙසේ පිළිපදින්නේ, සාධු හොති යහපත්, නිවැරදි, යහපත සිදුවන, උපාසකා සෙ උපාසකා යනුවෙන් මෙහි (ඉදිරියට) දක්වන කරුණුවලින් හෙළිවේ. ඉතිරි කරුණු පැහැදිළිය. මේ ගාථාවෙන් අදහස් වන්නේ මෙයයි. යොවා අගාරා අනාගාරමෙ පැවිදි වෙයි. යෙ වා අගාරිනො උපාසකා මේ දෙයාකාර සාවකයන් අතුරෙන් කෙසේ කටයුතු කරන සාවකයා යහපත් වේද?

දැන් මෙසේ විමසන අතරම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කරුණු පැහැදිලි කිරීමේ හැකියාව අගයමින් තුවං හි ආදී ගාථා දෙකක්ද කීය. ගතිං තම පුරුදු, පරායණං හටගැනීම නැතහොත් ගතිං නිරය ආදී පස්ආකාර වූ (උපදනා තැන්) පාරායණං ලද උපතින් පසු වෙනත් උපතක් සොයන, උපදනා තැන්වලින් මිදුණු, පිරිනිවනය. න චත්‍ථි තුල්‍යො ඔබවහන්සේ හා සමාන නැත. සබ්බං තුවං ඤාණමවෙච්ච ධම්මං පකාසෙසි සතෙත අනුකම්පමානො භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබවහන්සේ සියළුම දැනගත යුතු දේ ඉතිරි නැතිවම නුවණින් මැනවින් අවබෝධකොට සත්වග කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඒ සියළු දහම පැවසූ සේක. යම් තැනැත්තකුට හිතසුව පිණිස වේනම්, එය පැවසූ සේක. එහි ‘ගුරු රහස්’ ලෙස සුරැකිව තබාගත් දෙයක් නැති බව කියන ලදී. විරොචසී විමලො දුම්, රජසින් තොර වූ සඳ මෙන් රාග, දෝස වැනි අපිරිසිදු බවෙන් තොරව, මැනවින් බබළයි. ඉතිරි කරුණු කලින් සඳහන් වූ පරිදිය.

මීළඟට (ධම්මික උපාසක තුමා) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දහම් දෙසන ලද දෙව්පුතුන් ගැන සඳහන් කරමින්, උන්වහන්සේ පසසමින්, ආගඤ්ජි තෙ සන්තිකෙ ආදී ගාථා දෙකක් කීය. නාගරාජා එරාවණෙ නාම මේ එරාවණං නම් දෙව්පුතු කාමලොවට අයත් දෙව් විමනක වසයි. සක්දෙවි උයන් කෙළියට යනවිට එරාවණ, යොදුන් එකසිය පණහක් උස, කුඹුතල තිස්තුනක් ඇති, ඒ නමින්ම වූ ඇතකුගේ සිරුරක් මවා ගනී. ඒ එක් එක් කුඹුතලයෙහි දත් දෙක බැගින් ඇත. එක් එක් දතක පොකුණු සතක් සතක් වේ. ඒ එක් එක් පොකුණෙහි පියුම් විල් සතක් සතක් බැගින් ඇත. ඒ ඒ පියුම් විල්හි නෙළුම් මල් සතක් සතක් වේ. එක් එක් මලෙහි නෙළුම් කොළ ද සතක් සතක් වේ. එක් එක් නෙළුම් කොළය මත අප්සරාවෝ සත්දෙනා සත්දෙනා නටති. සක්දෙවිගේ නළඟනෝ පියුම් අප්සරාවන් සේ හඳුන්වති. ‘නැටුමෙහි හසළ අවිවාහක තරුණියෝ නෙළුම් මල කැරකෙමින් නටති’ ‘භමන්ති කඤ්ඤා පදුමෙසු සික්‍ඛිතා’ යැයි විමානවත්‍ථුවෙහිද සඳහන් වේ. ඒ කුඹුතල තිස්තුන මැද ‘සුදස්සන’ නම් තිස්යොදුන් කුඹුතලයක් වේ. එහි යොදුනක් පමණ වූ මිණිපළගක තුන්යොදුනක් උසට වේදිකාවක් සේ මල් අතුරනු ලැබේ. එහි සක්දෙවිඳු අප්සරාවන් පිරිවරා දිව සුව විඳියි. සක්දෙවිඳු උයන්කෙළියෙන් ආපසු පැමිණිවිට ඇතා ඒ රූපය අත්හැර දෙව්පුතෙක්ම වෙයි. එබැවින් ආගඤ්ජි තෙ සන්තිකෙ නාගරාජා එරාවණෙ නාම යැයි කීය. ජිනොති සුත්‍වා ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අයහපත පැරදවූ බව අසා යන අදහසයි. සොපි තයා මනතයිත්‍වා ඔබවහන්සේ සමග කතාබහ කොට, පැන අසා යන අදහසයි. අජ්ඣගමා උසස් අවබෝධයට පැමිණියේය. ගියේ යැයි කියන ලදී. සාධූති සුත්‍වාන පතීතරූපො ඒ පැන අසා, යහපත හිමියනි, යැයි සතුටුව ගියේ යැයි තේරුමයි.

රාජාපි තං වෙස්සවණෙ කුමාරො මේ යකු සිත් අලවන අරුතින් රජ ය, විසාණ නම් රාජධානියෙහි රජකරන බැවින් වෙස්සවණ නම් වෙයි. මුල් නම කුවේර යැයි දතයුතුය. ඔහු කුවේර නම් බමුණු මහසල් කුලවතකු වී, දන් පිරිනැමීම් ආදී පින්කම්කොට, විසාණ නම් රාජධානියෙහි අධිපතිව උපන්නේය. එහෙයින් කුවේර යැයි කියනු ලැබේ.

‘සිරිමතාණෙනි, කුවේර නම් මහරජුගේ රාජධානිය ‘විසාණ’ යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලබන බැවින්, කුවේර රජුට වෙස්සවණ යයිද කියන බව ආටානාටිය සූත්‍රයෙහි කියන ලදී.

ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

ඉතා දුර වූ තව්තිසාවෙහි වසන එරාවණ පළමුව පැමිණියේත්, වෙස්සවණ පසුව ආවේත් කවර හෙයින්දැයි කෙනෙකුට ඇසිය හැකිය. එමෙන්ම නගරයෙහි වසන මේ උපාසකතුමා පසුව ආවේ ඇයි? ඔහු කෙසේ ඔවුන්ගේ පැමිණීම දැක මෙසේ කීවේද? ඊට කරුණු මෙසේය. එකල්හි වෙස්සවණ නොයෙක් දහස් ගණන් පබළු ආසන සහිත, කාන්තාවන් යෙදු දොළොස් රියන් රියකට නැග, පබළු අංකුසයක් ඔසවාගෙන කෝටි දසදහසක් යකුන් පිරිවරා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් පැණ විචාරන්නෙමි’යි අහස් විමන් පිරිවරකොට මගින් මග ගෙවා, වෙළුකණ්ටක නගරයෙහි නන්‍දමානා උවැසියගේ නිවස ඉහළින් පැමිණෙයි. නන්‍දමාතා උවැසිය මෙබඳු බලයක් ඇත්තියකි. ඇය පිරිසිදු සීලයෙහි පිහිටි, නිති නොකල් බොජුනින් වැළකුණු, තුන්පිටකය මැනවින් දත්, අනාගාමි ඵලයට පත්වූ තැනැත්තියකි. ඇය එවේලෙහි සීමැදුරු කවුළුව විවරකොට, සිහිල් සුළඟින් ගත නිවාගැනීමට, සුළං හමන පෙදෙසට මුහුණලා අට්ඨක පාරායණ වග්ගයෙහි ගාථා - අකුරු පද පැහැදිලිව මියුරු හඬින් කියන්නීය. වෙස්සවණ එතැනම රිය නවතා, ‘උපාසිකාව මේ කියන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මගධයෙහි පාසාණක චෙතියෙහිදී අතවැසි බමුණන් දහසය දෙනෙකුට කියන ලද ගාථා යැයි නිගමනය කළේය. ඒ සියළු ගාථා (කොටසම) අසා, රන් මිහිඟු බෙර කඳක් වන් මහත් සිරුර (ගෙල) ඉහළට ඔසවා, ‘සොයුරිය, ඉතා මැනව, ඉතා අගෙයි’ කියා සාධු නාද පැවැත්වීය. ‘ඇය ඔතැන සිටින්නේ කවුරුන්දැ’යි ඇසුවාය. ‘සොයුරිය, මම වෙස්සවණ නම් වෙමි’යි කීය. උපාසිකාව පළමුව සෝවාන් පලයට පත්ව සිටියාය. වෙස්සවණ සෝවාන් ඵලයට පත්වූයේ ඊට පසුවය. මෙසේ ඔහු දහමෙන් ඇතිවූ සුහදතාව සළකා ඔහු ඇයට සොහොයුරිය සේ අමතයි. උපාසිකාවද ‘යහපත් මුව ඇති සොයුරාණනි, ඔබේ අදහසට අනුව මේ සුදුසු කාලය නොවේ’ යැයි කී කල්හි ‘සොයුරිය, මම ඔබට පැහැදුනෙමි. පැහැදිනු බැවින් ඊට සුදුසු දෙයක් කරමි’යි කීය. ‘එසේනම්, යහපත් මුව ඇත්තාණනි, මගේ කෙතෙහි හටගත් හැල් වී කම්කරුවන්ට ගෙන ඒමට නොහැකිය. ඒවා ඔබේ පිරිසට ගෙන ඒමට අණ කරන්නැ’යි කීවාය. ඔහු ‘හොඳයි, සොයුරිය’ යැයි කියා, යකුන්ට අණ කළේය. ඔව්හු එක්දහස් අටසියයක් වූ වී කොටු පිරවූහ. එතැන් පටන් අටුවෙහි අඩුවීමක් නොවීය. ‘නන්‍ද මාතාවගේ වී අටුව මෙන්’ යැයි ලෝකයා උපමාවක්ද කීය. වෙස්සවණද අටුකොටු පුරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙතට ගියේය. උන්වහන්සේ, විකාලයෙහි පැමිණියෙහිදැ’යි ඇසූහ. ‘එසේය, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, යැයි සියල්ල සැළ කළේය. මේ නිසා චතුම්මහාරාජිකයෙහි වසන වෙස්සවණ (එරාවණට වඩා ආසන්න දුරක සිටියත්) පමාවී පැමිණියේය. කළයුතු කිසියම් අතුරු කටයුත්තක් නොවූයෙන් එරාවණ පළමුව පැමිණියේය.

අනාගාමි ඵලයට පත්වුවද ධම්මික උපාසකතුමා මුලසිටම ආහාර ගන්නේ එක් වේලකි. එදින පෙහෙවස් දිනක් සේ සළකා පෙහෙවස් කරුණු අදිටන් කොට, සවස් කාලයෙහි මනාව හැඳ පොරවා උපාසකවරුන් පන්සියයක් පිරිවරා ජේතවනාරාමයට ගොස්, දහම් අසා තම නිවසට පැමිණ, ඒ උපාසකවරුන්ට සරණ සීලය හා පෙහෙවස් රැකීම ආදියෙහි ආනිසංස ඇතුලත් උපාසකවරුනට සුදුසු දහම් කරුණු කියා, ඒ උපාසකවරුන් උත්සාහවත් කළේය. ධම්මික උපාසකතුමන්ගේ නිවසෙහි ඒ උපාසකවරුන්ට ද මිටි රියනක් පමණ වූ කැප වූ ඇඳන් පන්සියයක් වෙන වෙනම කාමරවල පනවන ලදී. උපාසකවරු තම තමන්ගේ කාමරවලට පිවිස සමවත්හි පිහිටා හුන්හ. ධම්මික උපාසකතුමාද එසේ කළේය.

එකල සැවැත්නුවර පවුල් පනස්හතක් ලක්‍ෂයක් වසති. ජනගහණය කෝටි දහඅටකි. මුල් යාමයෙහි ඇතුන්ගේ, අසුන්ගේ, මිනිසුන්ගේ හඬත්, බෙරහඬ ආදියෙන් ද සැවැත්නුවර මහ මුහුද මෙන් එකනින්නාද වෙයි. මැදියමෙහි ඒ හඬ සන්සිඳෙයි. ඒ කාලයෙහි උපාසකතුමා සමවතින් නැගී සිට, තම ගුණ මෙනෙහිකොට, ‘මම මගපල සුවයෙන් වසමි. මේ සුවය කවරෙකු නිසා ලැබුණිදැයි සිතා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිසායැයි උන්වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවා, උන්වහන්සේ කෙබඳු විහරණයකින් වෙසෙත්දැ’යි දිවැසින් බලන විට එරාවණ, වෙස්සවණ දැක, දිව කණින් දහම් දෙසුම අසා, සිත් හසර දැනගන්නා නුවණින් ඔවුන්ගේ පහන් සිත් දැන, ‘මම ද භගවත් හිමිගෙන්, ගිහි පැවිදි දෙපසටම හිතසුව එළවන පිළිවෙත විමසන්නේ නම් මැනවැ’යි අදහස් කළේය. එහෙයින් ධම්මික උපාසකතුමා, එකම නගරයෙහි වාසය කළද, සියල්ලන්ටම පසුව පැමිණියේය. මෙසේ ඔවුන්ගේ පැමිණීමද දැනගත්තේය. ආගඤ්ඡි තෙ සන්තිකෙ නාගරාජා -පෙ- සොචාපි සුත්‍වාන පතීතරූපො යැයි එහෙයින් කීවේය.

මීළඟට එයින් බාහිරව, ලොව පිළිගන්නා ලද මහණ බමුණන් විසින් ඉතා උසස් ලෙසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පැසසුම් කිරීම පිළිබඳව යෙ කෙචි මෙ ආදී ගාථා දෙක කීය. තිත්‍ථියා නන්‍ද, වච්ඡ, සංකිච්ච ආදී මිසදිටු සමයවාදීන් තිදෙනෙකු අනුව යන ඔවුන්ගේ හැඟීම් නැමති තොටට බැසගත්, ඔවුන්ගේ සස්නෙහි පැවිදි වූ පුරාණ ආදී ආගමික නායකයන් හයදෙනාය. ඒ අතර එම ගාථාවෙහි නිගණ්ඨො නම් නාථපුත්තය. ඉතිරි වූවන් ආජීවකය. ඒ සියල්ලන්ම ඇතුලත් වන සේ යෙ කෙචි මෙ තිත්‍ථියා වාදසීලා යැයි කීය. ‘අපි මැනවින් පිළිවෙත් සපුරන්නෝ වෙමු. අනික් හැම පැවිද්දන්ම වැරදි පිළිවෙත් සපුරති’යි මෙසේ වාද කරනු කැමතිව, මුව (කටවචන) නැමති සැතින් විදිමින් සැරිසරති. ආජීවිකා වා ඔව්හු එක්තැනකට රැස්ව, ඒ දක්වා ඇති (අනෙක් තවුස් පැවිදි වූවන්ගේ) මතවාද බිඳ කරුණු දක්වති. නාති තරන්ති ඉක්මවා නොයති. සබ්බෙ වෙනත් යම්කිසි තිත්‍ථිය සාවකාදීන් ගැන ද සඳහන් කරයි. ඨිතො වජන්තං වියා මේ සියල්ලන්ටම සිටිතැන් වෙනස් කරමින්, (අදහස වෙනස් කරමින්) සීඝගාමිනං යන තැනැත්තකු ඉක්මවා නො යන්නේ ය. මෙසේ ඔවුන් තියුණු නුවණ නොමැති බැවින්, ඒ ඒ අරුත් කොටස් අවබෝධ කරගැනීමට නොහැකිව, ඉතා තියුණු, විනිවිද දකින නුවණින් යුතු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉක්මවා නොයති යන අදහසයි.

බ්‍රාහ්මණ වාදසීලා වුද්ධා වා මෙපමණකින් චංකී, තාරුක්‍ඛ, පොක්‍ඛරසාති, ජානුස්සොණි, ආදීන් ගැන දක්වයි. අපි බ්‍රාහ්මණ සන්ති කෙචි මෙයින් මැදිවියේ වූද, තරුණ වූද ඇතැම් බමුණන් වෙති’යි අදහස් කෙරේ. කෙචි මෙසේ අස්සලායන-වාසිට්ඨ-අමබට්ඨ-උත්තර මාණවක අදහස් කෙරේ. අත්‍ථබද්ධං මේ පැන විසඳා විසඳා දෙන්නේ නොවේද? මෙය කෙසේ අදාල වේදැ’යි මෙසේ තේරුම හා සබැඳේ. යෙ චාපි චඤ්ඤෙ අප වැනි වෙනත් (සමයවාදීන්) වාදිනො මෙසේ මඤ්ඤමානා (සිතමින්) කැත්කුල පඬිවරු, බමුණු, දෙව්, බඹ, යකුන් ආදී අපමණ වූ මේ සියල්ලෝම ඔබවහන්සේගේ කරුණු පැහැදිලි කිරීම හා එකඟ වෙති. (තේරුමෙන් බැඳෙති.)

මෙසේ නොයෙක් ආකාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසසා මීළගට දහමද අගය කොට දහම් කතාවක් දෙසන ලෙස ඉල්ලා අයං හි ධම්මො යන ගාථා දෙක කීය. ඒ ගාථාවෙහි අයං හි ධම්මො දහම් අවබෝධය සඳහා උපකාරි වන කරුණු තිස්හතයි. නිපුණෙ සියුම්, පහසුවෙන් දැන අවබෝධ කළ නොහැකි, සුඛො අවබෝධය හා සමාන (අවබෝධයෙන් ලබන) ලොවුතුරු සුවය දනවයි. එහෙයින් සුව එළවන, ගෙනදෙන බැවින්, සුඛාවහන්තා - හෙවත් සැප ගෙන දේ යැයි කියනු ලැබේ. සුප්පවුත්තො මනාව දෙසන ලද, සුස්සුසමානා අසනු කැමැත්තෙමු යන තේරුමයි. තං නො වදා ඒ දහම අපට වදාළ මැනව. ත්‍වං නො යැයිද පාඨයකි. ‘ඔබවහන්සේ අපට කිව මැනව’ සබ්බෙපිමෙ භික්‍ඛවො එවේලෙහි වැඩසිටි පන්සියයක් වූ සඟ පිරිස පෙන්වා කරුණු පහදා දෙන ලෙස ඉල්ලයි. උපාසකා වාපි තම පිරිවර හා (එහි සිටි) අන් හැමදෙනාද පෙන්වයි. එහි ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනගාරිය පිළිවෙත දේසනා කිරීමට සඟ පිරිස අමතා සුණාථ මෙ භික්‍ඛවො යනුවෙන් වදාළහ. එහි ධම්මං ධුතං තඤ්ච ධරාථ සබ්බෙ කෙලෙස් වනසා දමන ලද බැවින් ධුත නම් වේ. කෙලෙස් වනසා දැමිය හැකි මෙබඳු වූ පිළිවෙත් දහම සාවයාමි වො, මම අසන්නට සලස්වමි. සියල්ලන්ම එය සිත්හි දරා පිළිපදිවු, පමා නොවවු යැයි කියන ලදී. ඉරියාපථං ගමන් කිරීම ආදී සිවු ආකාර පැවැත්මයි. පබ්බජිතානුලොමිකං මහණකමට ගැලපෙන, සිහිනුවණින් යුතු, කමටහන් ලැබ, බවුන් වඩමින්, පැවැතිය යුතු සැටිද සමහරු අදහස් කරති. සෙවෙථ නං ඒ ඉරියව් අනුව පවත්නේය. අත්‍ථදසො හිතසුව දකින, මුතිමා නුවණැති, ගාථාවෙහි ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

න වෙ විකාලෙ මෙසේ පැවිදි දිවියට සුදුසු වූ, ඉරියවු පවත්වන මහණ මැදියම දවල් ඉක්මවා නොකල්හි නොහැසිරෙන්නේය. කාලෙ සුදුසු කල්හිම. ගාමං පිණ්ඩාය චරෙය්‍ය ඊට හේතු කවරේද? අකාලචාරිං හි සජන්ති සංගා නුසුදුසු කාලයෙහි හැසිරෙන තැනැත්තා, රාගික ආදී නොයෙක් ඇලීම් වැළඳ ගනී. ගොදුරු වෙයි. ඒවාට දැඩිව ඇලෙති. තස්මා විකාලෙ න චරන්ති බුද්ධා එහෙයින් සිවුසස් අවබෝධ කළ බුදුවරු, මගපල ලද්දෝ අවේලාවෙහි පිඬු පිණිස නො හැසිරෙති. මේ කාලයෙහි නොකල්හි ආහාර ගැනීමේ අදාල සිකපදය පනවා නොතිබුණි. එහෙයින් දහම් දේසනයෙහිදීම පොදු ජනයාට එයින් ඇතිවිය හැකි ආදීනව දක්වමින් මෙම ගාථාව වදාළහ. රහතන් වහන්සේලා සහ මගපල ලද්දෝ එයින් වැළකුණහ. එය පවත්නා සොබාවයයි.

මෙසේ අවේලාවෙහි හැසිරිම වළකා, සුදුසු කාලයෙහි හැසිරිමේදී ද මේ ආකාර විය යුතු යැයි සඳහන් කරමින් රූපාච සද්දාච යන ගාථාව කීහ. එහි තේරුම නම්, එහිදී රූපාදී නොයෙකුත් දේ (දැකීමෙන් හෝ) පමාව හෝ එහි තද ඇලීමක් හෙවත් එයින් මත්වීමක් ඇති කරමින් සත්තෙ සම්මදයන්ති පිණ්ඩපාත පාරිසුද්ධි සූත්‍ර ආදියෙහි කියන ලද පරිදි ඒවායෙහි ඡන්‍දං විනෙත්‍වා සුදුසු ලෙස කාලෙනෙව පාතරාසං පවිසෙය්‍ය මෙහි උදෑසන ආහාරය යන අදහසින් පාතරාස වේ. එය පිණ්ඩපාතයට නමකි. ඒ මහණ ලබන දෙය සඳහන් කරමින් මෙහි පාතරාස යැයි කියන ලදී. පිඬු පිණිස ලැබෙන යම් දෙයක් සඳහා යන්නේය යනු මෙහි තේරුමයි දතයුතුය.

මෙසේ පිවිසි -

මහණ ‘පිඬු අහරෙහි සිත යොමන ලද්දේ’ ‘පිණ්ඩං භික්‍ඛූ.... -පෙ- සංගහිතත්තභාවො’ වේ.

පිණ්ඩං යනු බත් ව්‍යඤ්ජන ආදිය කවලම් වූ ආහාරයයි. එම ආහාරය ඒ ඒ තැන්වලින් රැස්කරගෙන එකට මුසුව ගුලි කරන අරුතින් පිණ්ඩො යැයි කියනු ලැබේ. සමයෙන මැදියම දාවල අතර කාලයෙහි, එකො පටික්කම්ම කයෙහි විවේකය ඇතිකර ගනිමින් තනිවම නැවතී, අජ්ඣත්තචින්තී රූප, වේදනා ආදී සමූහයෙන් යුතු සිරුර ගැන, තිලකුණු මෙනෙහි කරමින්, න මනො බහිද්ධා නිච්ඡාරයෙ පිටත රූපාදිය කෙරෙහි රාගාදීව සිත යොමු නොකරන්නේය. සංගහිතත්ත භාවො මනාව සිත පිහිටුවා ගැනීමයි.

මෙසේ වාසය කරන මහණ

‘සචෙහි සො -පෙ පරූපවාදං’ (ගාථාවෙන් තවදුරටත් විස්තර වේ.)

කුමක් නිසා එසේ කියන ලද ද? සො බවුන් වඩන යෝගාවචර වූ තැනැත්තා කිසියම් දෙයක් අසනු කැමතිව පැමිණෙන සාවකෙන කෙනචි වෙනත් තීර්ථක වැනි සමයවාදීන් හෝ ගිහියන් ආදීන් හෝ මේ සසුනෙහි පැවිදි වූවකු හික්‍ඛුනා වා සමග කතාබහ කරයිද ඒ කතා මගපල ආදියට ඇතුලත් කරුණු සහිත වූ, නුසුදුසු කතා දහයෙන් මුළුමනින්ම වෙන්ව, උසස් දහම ගැනත්, එහි වැදගත් බවත් මිහිරි බවත් නිදසුන් කොට දක්වන්නේ ය. කේලාම් ආදී පරූපවාදං මදකුදු නොකියන්නේය.

දැන් මෙහි අනුන්ට දොස් කීමෙහි වරද දක්වමින් වාදං හි එකෙ යන ගාථාව කීහ. එහි අරුත නම්, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් හිස් මිනිසුන් අනුන්ට දොස් නගන අයුරින් නොයෙක් ලෙසින් කලහ වඩන ලෙසට කරන කතා, වාදං පටිසෙනියං සතුරු වෙති. යුද කරනු කැමතිව සේනාව සමග ඉදිරියට යන්නාක් මෙන් වෙති. තෙ ‘අපි ලාමක පඤ්ඤො නප්පසංසාම ඊට හේතුව කුමක්ද? තතො තතො නෙ පසජන්ති සංගා යම් ලෙසකින් එබඳු පුද්ගලයන් කෙරෙහි කියනු ලබන ඒ ඒ වචන නිසා කලහකාරිව හටගන්නා වාද මුසුව එක්වෙති. ඇලෙති. කිනම් හේතුවකින් ඊට එක්වෙත් ද? චිත්තං හි තෙ තත්‍ථ ගමෙන්ති දූරෙ ඔවුන් එකිනෙකාට සතුරු වෙමින් සිත ඊටම යොමු කරන තරමටම සමථ විදසුන් ඈත් වෙයි.

මෙසේ නුවණ මද බවෙහි තතු දක්වා මීළගට මහත් නුවණැත්තන්ගේ තතු පෙන්වමින් පිණ්ඩං විහාරං -පෙ- වර පඤ්ඤ සාවකො යන ගාථාව කීහ. එහි වාසයට සුදුසු, හිඳින, නිදන තැන්, ඇඳ පුටු යන පද තුනම සේනාසන නමින්ම කියන ලදී. ආප ජලයයි. සංඝාටිරජූපවාහනං සඟල සිවුරෙහි දූවිලි කුණු ආදිය සෝදා හැරිම, සුත්‍වාන ධම්මං සුගතෙන දෙසිතං සියළු කෙලෙසුන් කෙරෙහි ‘නුවණින් මෙනෙහි කොට, සීතලෙන් වැළකීම පිණිස සිවුරු පරිහරණය කරයි’- ‘පටිසංඛා යොනිසො චීවරං පටිසෙවති සීතස්ස පටිඝාතාය’ ආදී ලෙසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දෙසන ලද දහම් අසා, සංඛාය සෙවෙ වරපඤ්ඤසාවකො මෙම ගාථාවෙහි පිණ්ඩං යනු පිණ්ඩපාතයයි. විහාර ආදී වාසය ලෙසින් සේනාසනද, ආප යනුවෙන් ගිලන්පසද, සංඝාටි යනුවෙන් සිවුරද සිවුපසය ලෙස හඳුන්වමින්, ‘හුදෙක්ම මේ සිරුරේ පැවැත්ම පිණිස’ -– ‘යාචදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා’ - යැයි නුවණැති ඒ උතුම් සාවකයකු ඇසුරු කිරීමට හැකි වන්නේය. උතුම් නුවණැති තථාගතයන් වහන්සේගේ සකු හෝ ඒ පිළිවෙත් මග පත්වූවකු හෝ එම මග අනුගමනය කරන්නකු හෝ වෙසෙසින්ම රහත්පල ලැබූවෙකි. සිවුපසය සැළකීමේදී නුවණින් යුතුව පරිහරණය කරයි. නුවණින් යුතුව ඉවසයි. නුවණින් යුතුව දුරුකරයි. ‘සංඛායෙකං පටිසෙවති, සංඛායෙකං අධිවාසෙති, සංඛායෙකං පරිවජ්ජෙති, සංඛායෙකං විනොදෙති යැයි කියා ඇත. නුවණින් යුතු ඒ උතුම් සාවකයා එබඳුය. තස්මාහි පිණ්ඩෙ - පොක්‍ඛරෙ වාරි බින්‍දු ඒ සාවකයා එසේ වේයැයි දතයුතුය.

මෙසේ කෙලෙසුන් නැති කිරීමේ පිළිවෙත දක්වමින්, අරහත් බව කුළුගන්වා, අනගාරිය පිළිවෙත නිමවා දැන් ගිහි පිළිවෙත පහදා දීමට ගහට්ඨවත්තං පන වො ආදී ගාථා වදාළහ. ඒ ගාථා පෙළෙහි සාවකො යැයි කියන ලද්දේ ගිහිව වසන තෙරුවන් සරණ ගිය තැනැත්තා ගැනය. අනෙක් කරුණු කලින් කියා ඇති පරිදිමය. අදහස් කෙරෙන්නේ මෙපරිද්දෙනි. යො මා මීට පෙර, කෙවලො හැම අයුරින්ම පිරිපුන්ව, භික්‍ඛුධම්මො (එසේ) කියන ලද, එස කෙත්වතු ආදී අයිතියෙන්, සපරිග්ගහෙ න ලබ්භා ඵස්සෙතුං ලබාගැනීමට නොහැකිය.

මෙසේ පැවිදි දහම ගැන කීම නවතා, ගිහි පිළිවෙත දක්වමින් පාණං න හානෙ යැයි කීහ. එහි මුල් ගාථා පද දෙකෙන් තුන් ආකාරයෙන් පිරිසිදුව පරපණ නැසීමෙන් වැළකීම කියන ලදී. පසුපදයෙන් ජීවීන් කෙරෙහි හිතවත් පිළිවෙතත්, තුන්වන පදයෙන් ඛග්ගවිසාණ සූත්‍රයට අදාලවත්, සිවුවන පදයෙන් මෙත්ත සූත්‍රයේ සඳහන් පරිදි තැති ගන්නා වූ සහ නොසැලෙන යන ලෙස දැක්වෙන කරුණු ද මුළුමනින්ම විස්තර කරන ලදී. ඉතිරි කරුණු ද කලින් පැහැදිලි කොට ඇත. (මෙහිදී) පිළිවෙල වෙනස්කොට අදහස් දැක්විය යුතුය. තැති ගන්නා සුළුවූද, තැති නොගන්නා වූ, කම්පා නොවන සියළුම ජීවීන් කෙරෙහි දඬු ආදිය හෝ නොගෙන, නොනසන්නේය. විනාස නොකරන්නේය. නැසීමට අනුමත නොකරන්නේය. නිධාය දණ්ඩං මෙයින් හෝ පසුව වත්තෙය්‍ය යන ඉතිරිව ඇති පාඨය ගෙනහැර දැක්විය යුතුය. පෙර පසු කරුණු සම්බන්ධ වන්නේ එසේය.

මෙසේ පළමු සිකපදය දක්වා, දෙවන සිකපදය පෙන්වාදීමට තතො අදින්නං යන ගාථාව වදාළහ. කිඤ්චි ටිකක් හෝ බොහෝ හෝ, ක්‍වචි ගමෙහි හෝ කැලයෙහි හෝ, සාවකො ගිහි සාවකයා, බුජ්ඣමානො මෙය අනුන්ට අයත්දැයි දැනගෙන, සබ්බං අදින්නං පරිවජ්ජයෙය්‍ය මෙසේ පිළිපදිනවිට නුදුන් සියළුම දේ ගැනීමෙන් දුරු වන්නේ ය. වෙනස් නොවන බව පෙන්වා දෙයි. කියා ඇති පරිදි ඉතිරි කරුණු දැනගැනීම පහසුය.

මෙසේ දෙවන සිකපදයෙන්ද තුන්ආකාර පිරිසිදු බව දක්වා ඉතා උසස් අදහසක් වෙනුවෙන් තුන්වන සිකපදය දක්වමින් අබ්‍රහ්මචරියං යන ගාථාව වදාළහ. අස්මභුණන්තො නොහැකිව.

දැන් සිවුවන සිකපදය දක්වමින් සභග්ගතො වා යන ගාථාව වදාළහ. සභග්ගතො රැස්වෙන තැනකට ගියේ, පරිසග්ගතො සමූහයක් මැදට ගියේ, ඉතිරි කරුණු කලින් කියා ඇති පරිදි පැහැදිලිය.

මෙසේ සිදුවන සිකපදයෙන් ද තුන් ආකාර වූ පිරිසිදු බව දක්වා මජ්ජඤ්චපානං ආදී ගාථාවෙන් පස්වන සිකපදය ගැන වදාළහ. එහි මජ්ජඤ්ච පානං යැයි ගාථාව ගෙතීමේ පහසුව සළකා කියන ලදී. මේ එහි තේරුමයි. මත් ගතිය ඇතිවන බීම න සමාචරෙය්‍ය, ධම්මං ඉමං මත්බව ඇතිවන එබඳු දේ පාවිච්චියෙන් වැළකීමේ ගතියයි. උම්මාදනන්තං එය උමතුවෙන් අවසාන වේ. බොහෝසෙයින් මත්වන දෑ ගැනීමට යොමුවන තැනැත්තාට අත්විඳීමට වන්නේ මිනිසකුව සිටියද උමතු මිනිසකු බවට පත්වීමය. ඉති නං විදිත්‍වා ඒ තැනැත්තා මත්වන දෙයකැයි දැන, ඉතිරි කරුණු කලින් කියා ඇති පරිදි පැහැදිලිය.

මෙසේ පස්වන සිකපදයෙන්ද තුන් ආකාර වූ පිරිසිදු බව දක්වා, දැන් මුලසිටම සිකපදයෙන් මත්වන දේ පානයෙහි කෙලෙස් සහගත බවද (හැමදෙනා අමනාපව) බිඳවන අයුරුද පෙන්වා එයින් වැළකීමට දැඩි ලෙස පොළඹවමින්, මදා හි පාපානි කරොන්තී යන ගාථාව වදාළහ. මදා මත්වීමට හේතුවයි. ‘හි’ අකුර පදයෙහි අඩුව පිරවීමට යෙදූ නිපාතයකි. පාපානි කරොන්ති පරපණ නැසීම ආදී සියළු අයහපත් දේ කරති. උම්මාදනං මොහනං පරලොව උමතුව ඉපදීමත්, මෙලොවදීම (සිහි) මුළාවීමත් වේ. ඉතිරි කරුණු කලින් කියන ලද පරිදි පැහැදිලිය.

මෙපමණකින් ගිහි සාවකයකුගේ නිති හික්මීමට අදාල සීලය දක්වා දැන් පෙහෙවස් කරුණු පහදමින් පාණං න හානෙ යන ගාථා දෙකක් වදාළහ. එහි අබ්‍රහ්මචරියා පහත් හැසිරීමෙන් යුතු මෙථුනා ලිංගික ඇසුරෙන්, රතනං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං රෑ කාලයෙහි අනුභව නොකරන්නේ, දිවාකල්හිද නියම කාලය ඉකුත් වූ විට අනුභව නො කරන්නේය. න ච ගන්‍ධං මෙහි ගන්‍ධ යනුවෙන් විලවුන් වත්සුණු ආදිය දතයුතුය. මඤ්චෙ කැප වූ ඇඳන්, සන්‍ථතෙ පැදුරු ආදී කැපවූ ඇතිරිලිවලින්, ජමායං දිග් ලොම් ඇති පලස් වැනි ඇතිරිලි ද සඳහන් කළ හැකිය. අට්ඨංගිකං පසඟතුරු මෙන් නොව, ඒ ඒ කොටස්වලින් වෙන් නොකළ, දුක්‍ඛන්තගුනා සසර දුකෙහි කෙළවරට යන, ඉතිරි වචනවල අරුත් පැහැදිලිය. ගාථාවෙහි අවසන් පද දෙක සංගායනාවට එක්වූ යතිවරුන් කියන ලදැයි අදහස් වේ.

මෙසේ පෙහෙවස් අංග දක්වා දැන් පෙහෙවස් කාලය සඳහන් කරමින් තතොච පක්‍ඛස්ස යන ගාථාව වදාළහ. තතො පද පිරවීමට යෙදූ නිපාතයකි. පක්‍ඛස්සුපවස්සුපොසථං යැයි මෙසේ පසුපදය යෙදිය යුතුය. පක්‍ඛස්ස චාතුද්දසී පඤ්චදසී අට්ඨමී මේ දින තුනෙහි පෙහෙවස් වසව, ඒ අටසිල් සමාදන්ව කල්ගතකොට, පාටිහාරිය පක්‍ඛඤ්ච වස් එළඹෙන මුල්කොටස වූ ඇසළ මාසයත්, වස් කාලයට ගැනෙන තුන් මාසයත්, ඉල් මාසයත් යන මාස පහ පාටිහාරිය පක්‍ඛ යැයි හඳුන්වනු ලබයි. ඇතමෙක් ඇසළ, ඉල්, මැදින් යන මාස තුන දක්වති. පෙහෙවස් සමාදන් වන (පොහොය යයි සම්මත) දිනවල පුරපස වැනි කොටස් අනුව, මුලින් හා පසු දවස් ලෙස, දහතුන්වන දිනය, පසළොස්වක දිනය, අමාවක දිනට පසු හත්වන, නවවන දිනය සේ දින සතර සතර බැගින් සැළකිය යුතු බව ඇතැම්වූ අදහස් කරති. එය කැමති පරිදි පිළිගත යුතුය. පින් කිරීමට බිය විය යුතු නොවේ. මෙම (පොහොය යැයි) සම්මත වෙසෙස් කාලය අනුවද පසන්න මානසො සුසමත්තරූපං මුළුමනින්ම එක්දිනක් හෝ අත්නොහැර, අට්ඨංගුපෙතං පෙහෙවස් වසන්නේ යැයි ගැළපිය යුතුය.

මෙසේ පෙහෙවස් කාලය දක්වා, දැන් ඒ කාලය තුල පෙහෙවස් සමාදන්ව කළ යුත්තේ කුමක්දැයි පහදමින් තතොච පාතො යන ගාථාව වදාළහ. තතො යනු පද පිරවීමට යෙදූ නිපාතයකි. අතරතුර හෝ ඉක්බිති, ඊළඟට වැනි තේරුමක් සේ කියන ලදී. පාතො පසුදින මුල්කොටස, උපවුත්‍ථුපොසථො පෙහෙවස් සමාදන්ව, අන්නෙන කැඳ බත් ආදියෙන්, පානෙන පානයට සුදුසු අටවැදෑරුම් වේ (අට්ඨපාන), අනුමොදමානො පිළිගෙන, සතුටට පත්වෙමින්, නිරතුරුවම පහන් වූ සිතින් යන අදහසයි. යථාරහං තමාට සුදුසු පරිදි, හැකි පරිදි, සංවිභජෙථ අනුභව කරන්නේය, බෙහෙවින් ගරු කරන්නේය. ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

මෙසේ පෙහෙවස් සමාදන් වූවකුගේ කටයුතු දක්වා, දැන් දිවිහිමියෙන් ඔහු විසින් හුරු කරගත යුතු, පිළිපැදිය යුතු වත් පිළිවෙත් හා පිරිසිදු දිවිපැවැත්ම පවසා, ඒ පිලිවෙතින් ලද හැකි ‘උසස් බව’ දක්වමින් ධම්මෙන මාතාපිතරො යන ගාථාව වදාළහ. ධම්මෙන දැහැමින් ලද සම්පතින්, භරෙය්‍ය ආහාරපාන ලබා දෙන්නේය. ධම්මිකං සො වණිජ්ජං අවි වෙළඳාම, සතුන් වෙළඳාම, මස් වෙළඳාම, රහමෙර-මත්වන දේ වෙළඳාම, වසවිස වෙළඳාම යන මෙම අදැහැමි වූ වෙළඳාම් පහ හැර, ඉතිරි වෙළඳාම් දැහැමි වේ. වෙළඳාම යනුවෙන් මෙහි ගොවිතැන, ගව පාලනය ආදී වෙනත් දැහැමි ආදායම් ලබන කටයුතු ඇතුලත්ය. ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය. මෙහිදී මෙම කරුණු ද අදහස් වේ. ඒ තෙරුවන් සරණ පත් සාවකයා නිරතුරුවම රකින සීලය (පන්සිල්) පෙහෙවස් සීලය හා දන් දීම ආදී දැහැමි කටයුතුවලින් යුතුව, පයොජයෙ දැහැමි වූ වෙළඳාම හා එයින් ලද ආදායම යහපත් දෙයටම මිස, අපතේ නිකරුණේ වැය නොකොට, මව්පියන් පෝෂණය කරන්නේය. එවිට ඔහු ගිහී එසේ සිටියත්, අප්පමත්තො මුලදීම කියන ලද පරිදි, වත්තයං මේ පිළිවෙත, මරණින් පසු තමන් ලද (පින්) ආලෝකයෙන් අඳුර දුරුකොට, එළිය පතුරුවමින් සයම්පභා යන නම ලබමින් කාමාවචර සදෙව් ලෝ අතර සයම්පභෙ නාම දෙවෙ උපෙති උපත ලබයි. ඇලෙයි. එබඳු දෙවිවරුන් උපන් තැන ඔහුද ඉපදෙයි.

ධම්මික විස්තරය නිමි.

චුල්ග වග්ග නම් වූ දෙවන කොටස නිමි.