2. ආමගන්‍ධසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

2. ආමගන්ධ සූත්‍ර වර්ණනාව

සමාකචිංගුලචීනකා යනු ආමගන්‍ධ සූත්‍රයයි. එහි නිදාන කතාව කුමක්ද? (අප) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ නොවූ කල්හි, ආමගන්‍ධ නම් බමුණෙක්, තරුණයන් පන්සියයක් සමග තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමාලයට පිවිස උස්බිම් අතරෙහි අසපුවක් කරවා වනමුල්පල ආහාරයට ගනිමින් වාසය කරයි. කිසිවිටකත් මස් මාළු නොකයි. ලුණු ඇඹුල් ආදියද අනුභව නොකරන බැවින්, ඒ තවුසන්ට පාණ්ඩු රෝගය වැළඳුණි. එවිට ඔවුහු ‘ලුණු ඇඹුල් ආදිය ලබාගනු පිණිස මිනිස් වාසයකට යමු’යි (කතිකාකොට) ඈත ගමකට පැමිණියහ. මිනිස්සු ඒ තවුසන් දැක, ආරාධනා කොට වැළඳවූහ. බත්කිස අවසානයෙහි, තවුසන්ට පරිහරණය සඳහා ඇඳ, පුටු, බඳුන්, පාපුටු ආදිය දී, ‘හිමියනි, මෙහි වාසය කරනු මැනව, කලකිරිමට පත් නොවනු මැනවැ’යි වසන තැන්ද සකසා ගියහ. පසුදිනද තවුසන්ට දානය දී, නැවත නිවෙස් පිළිවෙලින් එක් එක් දින දානය දුන්හ. සිවුමසක් එහි වැස, ලුණු ඇඹුල් ආදිය සහිත ආහාර ලැබීමෙන් සිරුරු පැහැපත් වූ තවුසෝ ඇවැත්නි, අපි යමු යි මිනිසුන්ට සැළකළහ. මිනිස්සු තවුසන්ට තෙල්, සහල් ආදිය දුන්හ. ඔවුහු ඒවා රැගෙන තම අසපුවලට ගියහ. එසේම වසරින් වසර ඒ ගමටද පැමිණියහ. මිනිස්සුද තවුසන් පැමිණෙන කාලය දැන, දානය පිණිස, සහල් ආදිය පිළියෙල කොට තබති. තවුසන් පැමිණිවිට එසේ පිළිගන්වති.

ඉක්බිති, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළව, උතුම් දම්සක් පවත්වන ලදුව, අනුපිළිවෙලින් සැවැත්නුවරට ගොස්, එහි වසන සේක්, ඒ තවුසන්ගේ (දහම් අවබෝධයට) හේතුසම්පත් දැක, එතැනින් නික්ම, බික්සඟන පිරිවරා ගම් සැරිසරා, ඒ ගමටද පැමිණියහ. මිනිස්සු උන්වහන්සේ දැක මහදන් දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුනට දහම් දෙසූහ. ඒ දහම් ඇසූ ඇතමෙක් සෝවාන්, සකදාගාමී, අනාගාමී පල ලැබූහ. ඇතමෙක් පැවිදිව රහත්බවට පත්වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නැවත සැවැත් නුවරට වැඩියහ. පසුව ඒ තාපසවරු එම ගමට ආහ. මිනිස්සු තවුසන් දැක, පෙර පරිදි ඔවුන්ගේ තොරතුරු දැනගැනීමට උනන්දුවක්, වෙසෙසක් නොපෙන්වූහ. ‘ඇවැත්නි, මේ මිනිස්සු දැන් පෙර පරිදි නොවෙති, කිම? ගමට රජු දඬුවම් නියම කිරීමෙන් උවදුරු වීද? නැතිනම් ආහාර ආදිය හිඟවීමනක්ද? නැතිනම්, අපටත් වඩා සීලාදී ගුණයුත් කිසියම් පැවිද්දෙක් මේ ගමට පැමිණියේදැයි තවුසෝ ඇසූහ. ‘හිමියනි, රාජ දඬුවමකින්, ආහාර හිඟයකින් මේ ගමට උවදුරු නැත. බුදුවරයෙක් ලොව උපන්හ. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බොහෝ දෙනාට හිත පිණිස දහම් දෙසමින් මෙහි පැමිණිසේකැ’යි මිනිස්සු කීහ.

ඒ ඇසූ ආමගන්‍ධ තවුසා, ‘ගහපතිවරුනි, බුදුකෙනෙකු ගැන කියවුද?’ ‘හිමියනි, බුදුකෙනෙකු ගැන කියමු’යි තෙවරක්ම කියා, ‘ලෝකයෙහි බුද්ධ යැයි ඇසෙන හඬ දුලබ යැයි’ සතුට පළකොට, ‘ඒ බුදුවරයා ‘ආමගන්‍ධය’ අනුභව කරත්ද, නැද්දැ’යි ඇසීය. ‘හිමියනි, ‘ආමගන්‍ධ’ යනු කුමක්දැයි මිනිස්සු විමසූහ. ‘ගහපතිවරුනි, ආමගන්‍ධ නම් මාළුමස් යැයි කීය. ‘හිමියනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාළුමස් වළඳති’යි මිනිස්සු කීහ. ‘එසේනම් බුදු කෙනෙකු විය නොහැකි’ යැයි තවුසා විපිළිසර විය. එවිටම බුදුවරුන්ගේ පහළවීම නම් දුලබය. විමසා දැනගන්නෙමි’යි නැවත සිතීය. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩිය මග ඒ මිනිසුන්ගෙන් විචාරා වසුපැටවාට ආසා වූ එළදෙනක මෙන් වහ වහා එක රැයකින්ම තම පිරිස සමග සැවැත්නුවරට පැමිණ, ජේතවනාරාමයට පැමිණියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද එවේලෙහි දහම් දෙසනු පිණිස ආසනයෙහි වැඩසිටියහ. තවුසෝ බුදුහිමි වෙත පැමිණ, නොවැඳම, නිහඬව එකත්පස්ව හුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ඉසිවරුනි, ඔබලාගේ සුවදුක් කෙසේද?’ ආදී ලෙසින් ඔවුන් හා පිළිසඳර කතා කළහ. ඔවුහුද ‘පින්වත් ගොතම, සුවෙන් සිටිමු’යි කීහ. එහිදී ආමගන්‍ධ නම් බමුණා (තවුසා) ‘පින්වත් ගොතම, ආමගන්‍ධය අනුභව කරහිද? නොකරහිදැ’යි විචාළේය. ‘බමුණ, ඒ ආමගන්‍ධය නම් කුමක්ද? (බුදුහු ඇසූහ.) ‘පින්වත් ගොතම, මස් මාළු’ යැයි පිළිතුරු දුන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘බමුණ, ආමගන්‍ධ යනු මාළු, මස් නොවේ. එහෙත් ආමගන්‍ධ යනු සියළුම පාපී, අයහපත් කෙලෙස්’ යැයි පවසා ‘බමුණ, ආමගන්‍ධය ගැන විමසුවේ ඔබ පමණක්ම නොවේ. අතීතයේද තිස්ස නම් බමුණා කසුප් බුදුරදුන්ගෙන් මෙලෙසම විමසන ලදින්, ඒ කසුප් බුදුරදුන් මෙසේ පැහැදිලි කරන ලදැයි සාමාකචිංගුලකචීන්තානි යන ගාථාව ගෙනහැර දැක්වූහ. මෙය මෙම සූත්‍රයෙහි නිදාන කථාවයි.

අතීත කථාව නම්, අසංඛෙය්‍ය අටකුත් කප් සුවහසක් පෙරුම් පිරූ කසුප් බෝසත්තුමා බඹදත් නම් බමුණාගේ, ධනවතී බැමිණියගේ කුස පිළිසිඳ ගත්තේය. අගසව් බවට පත්වන තැනැත්තාද, එදිනම දෙව්ලොවෙන් චුතව, දෙවන පුරෝහිත බමුණාගේ, බැමිණියගේ කුස පිළිසිඳ ගත්තේය. මෙසේ ඔවුන් එක දවසෙහිම කුස පිළිසිඳ ගැනීමද - බිහිවීමද සිදුවිය. එකම දිනයෙහිම, ඔවුන්ගෙන් එක් දරුවෙකුට කස්සප යැයි ද, අනෙක් දරුවාට තිස්ස යයිද නම් කළහ. ඔවුහු පස් තවරාගෙන කෙළිදෙලින් පසුවන කාලයේ පටන්ම (වැලි කෙළියේ පටන්) එකිනෙකා මිතුරුව කෙමෙන් වැඩුණහ. ‘දරුව, මේ කස්සප ගිහිගෙයින් නික්ම, පැවිදිව බුදුබව ලබන්නේය. ඔබද එතුමන් ළඟ පැවිදිව සසර දුක කෙළවර කරව’යි තිස්සගේ පියා පුතුට අණකළේය. ඔහු යහපතැ’යි පිළිවදන් දී, බෝසතුන් ළඟට ගොස්, මිතුර, අපි දෙදෙනාම පැවිදි වන්නෙමුදැ’යි කීහ. බෝසත් කසුප් ‘යහපතැ’යි පිළිවදන් දුන්නේය. වැඩිවියට පත් කල්හිද තිස්ස බෝසතුන් ළඟට පැමිණ, ‘එන්න මිතුර, පැවිදි වන්නෙමු’යි කීය. බෝසත් ගිහිගෙයින් නික්මුණේ නැත. තිස්ස, ‘තවමත් තම මිතුරාගේ නුවණ මෝරා නැතැ’යි සිතා, ගිහිගෙයින් නික්ම, තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, කැලයෙහි පව්වක පාමුල අසපුවක් සකස්කොට, වසයි. බෝසත්ද නිවසෙහිදීම ආනාපානසතිය වඩා, දැහැන් සතර හා වෙසෙස් නුවණ (අභිඤ්ඤා) උපදවා, පහයෙන්ම බෝමැඩ කරා ගොස්, ‘පහය පිහිටි තැනම නැවත තිබේවා’යි අදිටන් කළේය. එය පෙර තිබූ තන්හිම පිහිටියේය. පැවිදි බව නොලබා බෝමැඩට පැමිණීමට නොහැකිය. කසුප් පැවිදිව බෝමැඩට පැමිණ, හිඳ සත්දිනක් උත්සාහ වඩා සත්වන දින සම්මා සම්බුදුබව අවබෝධ කළහ.

එකල්හි ඉසිපතනයෙහි විසිදහසක් පැවිදි වූවෝ වෙති. කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේ උන්වහන්සේලා අමතා දම්සක් දෙසූහ. සියල්ලෝම දෙසුම අවසන රහත් බව ලදහ. කස්සප බුදුරදහු විසිදහසක් මහසඟ පිරිවරා ඉසිපතනයෙහිම වසති. කිකී නම් කාසි ජනපදයෙහි රජු සිවුපසයෙන් උවටැන් කරයි. දිනක්, බරණැස වැසි එක් මිනිසෙක්, පව්වෙහි සඳුන්හර ආදිය සොයමින්, තිස්ස තවුසාගේ අසපුවට පැමිණ, වැඳ එකත්පස්ව සිටියේය. තවුසා ඔහු දැක, ‘කොහි සිට පැමිණියෙහි දැ’යි විමසීය. ‘හිමියනි, බරණැස සිටය.’ ‘එහි තොරතුරු කෙසේදැ’යි (තවුසා ඇසීය) ‘හිමියනි, කස්සප නම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි උපන්හ’යි කීය. තවුසා (බුද්ධ නම් වූ) දුලබ වදන අසා සතුටට පත්ව, ‘කිම, එතුමන් ආගමන්‍ධය අනුභව කරත්ද, නැද්ද’යි විචාළේය. ‘හිමියනි, ආමගන්‍ධය නම් කුමක්ද? ‘ඇවැත්නි, මස් මාලුය’, ‘ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ මස්, මාළු වළඳති’යි (මිනිසා කීවේය.) ඒ ඇසූ තවුසා විපිළිසරව, ‘එහි ගොස් විමසමි’යි සිතීය. ‘ආමගන්‍ධය වළඳමි’යි කීවොත්, එය ඔබවහන්සේටද, ජාතියටද, කුලයට ද පරම්පරාවට ද නුසුදුසු වේ යැයි කියා, එයින් වළක්වාගෙන, උන්වහන්සේ ළඟ පැවිදිව, සසරින් මිදෙන්නෙමි’යි (තවුස් පිරිකර වැනි) සැහැල්ලු දෑ රැගෙන එක් රැයකින්ම බරණැස ඉසිපතනයට පිවිසියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද ඒ වේලාවෙහි දහම් දෙසනු පිණිස අසුනෙහි වැඩසිටියහ. තවුසා එහි පැමිණ, නොවැඳම නිහඬවී එකත්පස්ව සිටියේය. බුදුහු ඔහු දැක පෙර කී පරිදි පිළිසඳර කතා කළහ. තවුසාද ‘පින්වත් කස්සය, සැප දුක් කෙසේද?’ ආදී ලෙසින් කතාකොට, ‘පින්වත් කස්සප, ඔබ ආමගන්‍ධය අනුභව කරහි ද? නොකරහිදැ’යි ඇසුවේය. ‘බමුණ, මම ආමගන්‍ධය අනුභව නොකරමි’යි කීහ. ‘කස්සප ඉතා යහපත්ය, ඉතා යහපත්ය, අනුන්ගේ මළකුණු නොකෑමෙන් ඔබතුමන් යහපත් දෙයක්ම කළෙහිය, පින්වත් කස්සප, එය ජාතියටද, කුලයටද පරම්පරාවට ද සාධාරණ වූවකි.’ තවුසා පැවසීය. එහිදී කසුප් බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මම කෙලෙස් යන තේරුමෙන් ආමගන්‍ධය අනුභව නොකරමි’යි කියමි, මේ බමුණා එයින් මස්මාළු අදහස් කරයි, මම හෙට ගමෙහි පිඬු නොහැසිර, කිකී රජුගේ මැදුරින් ගෙනෙන ලද පිණ්ඩපාත ආහාරය අනුභව කරන්නෙම් නම් මැනවි. මෙසේ ආමගන්‍ධය පිළිබඳව කතාබහ ඇතිවන්නේය. එහිදී බමුණාට දහම් දෙසීමෙන් කරුණු පහදා දීමට හැකිවන්නෙමි’යි පසුදින කලින්ම සිරුර කිස නිමවා සුවඳකිළියට පිවිසියහ. සංඝයා වහන්සේලා සුවඳකිළියෙහි දොර වසා ඇති බව දැක, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, අද බික්සඟණ සමග නොපිවිසෙනු කැමති සේකැ’යි දැන, සුවඳකිළිය පැදකුණුකොට පිඬු පිණිස ගියහ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේද සුවඳකිළියෙන් නික්ම පනවන ලද අස්නෙහි වැඩහුන්හ. තවුසාද පත්තසාක (පලාකොළ) පිස (මලවා) කා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි හුන්නේය. කාසි ජනපදයෙහි කිකී රජුද පිඬු පිණිස හැසිරෙන සඟපිරිස දැක, ‘හිමියනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කොහිදැ’යි විචාරා, ‘මහරජතුමනි, විහාරයේ වැඩසිටිති’යි අසා, නොයෙක් එළවළු හා නොයෙක් රසින් මස් යොදා පිළියෙල කරන ලද බොජුන් උන්වහන්සේට යැවීය. ඇමතිවරු විහාරයට ගෙනගොස්, බුදුහිමියන්ට දන්වා, පැන් පිළිගන්වා, වළඳනු පිණිස මුලින්ම නොයෙක් මසින් පිළියෙල කරන ලද කැඳ දුන්හ. තවුසා ඒ දැක, ‘වළඳයිද, නොවළඳීදැ’යි සිතමින් සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු දකිද්දීම කැඳ පානය කරමින්ම මස් කැබල්ලක් මුවෙහි තබාගත්හ. තවුසා ඒ දැක කෝප විය. නැවත කැඳ පානය කළ බුදුරජාණන් වහන්සේට නා නා රසැති බොජුන් පිරිනැමූහ. එය පිළිගෙන වළඳනු දැකීමෙන් ‘මස්මාළු කමින්ම නොකමි’යි කියතැයි තදින්ම කෝපයට පත්විය. ඉක්බිති, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වළඳා අවසන අත්පා සේදීමෙන් පසු, තවුසා එහි ගොස්, ‘පින්වත් කස්සප, ඔබ බොරු කියහි, එය පණ්ඩිතයන්ගේ කටයුත්තක් නොවේ. බොරුකීම බුදුවරුන් ගරහන ලද්දකි. උස්බිම් පාමුල වසන ඒ ඉසිවරුන් වනමුල්පල ආදියෙන් යැපෙමින්, බොරු නොකියන බවද කියා, නැවත ඉසිවරුන්ගේ ගුණ අගයමින් සාමාකචිංගුලකචීනකානි යන ගාථා කීය.

එහි සාමකා යනු පොතු ඉවත්කර හෝ, (පැළෑටියෙහි) කරටියෙන් කපා, ලබාගත යුතු තණකොළ පවුලට අයත් ඇට ජාතිය. චිංගුලක කනේරු මල් පොකුරු හා සමාන, චීනකානි කැලෑ උස්බිම් බෑවුම්වල හැදී වැඩෙන හීන් මුං, පත්තපලං කොළ පැහැයෙන් යුතු පලාකොල ජාති, මූලඵලං ගස්වැල්වල හටගන්නා ගෙඩි, මූල යනුවෙන් මුලෙහි අල හටගෙන ඇති, ඵල ගස්වල හටගන්නා ගෙඩි, ගවිප්ඵල යැයි දියෙහි හටගන්නා ඕලු නෙළුම් ආදී ඇට ආදිය දතයුතුය. ධම්මෙන ලද්ධං පණිවුඩකරුවන් යැවීම, (යම් යම් වාසි ලැබීමේ අදහසින්) ආපසු ගෙන්වා ගැනීම වැනි වැරදි දිවිපැවැත්ම හැර, කැලයෙහි හැසිර හෝ, පිඬු පිණිස හැසිරීමෙන් ලැබුණු, සතං සන්හුන්, යහපත් උතුමන්, අසමානා අනුභව කරමින්, න කාමකාමා අලිකං භණන්ති මෙසේ, ‘මගේය’ යන හැඟීමෙන් තොරව, උවදුරු නැතිව, ඒ බඩහමූ ආදිය අනුභව කරන ඉසිවරුන්, ඔබ මනා රසවත් ආහාරයට කැමතිව, ඒ දේ පතමින්, ආමගන්‍ධ හෙවත් මස්මාළු අනුභව කරමින්, ‘බමුණ, මම ආමගන්‍ධය අනුභව නොකරමි’යි බොරු කියයි. එසේ අකමැත්තෙන් බොරු නොකියත් ද - කැමති දේ පතමින් බොරු නොකියතැයිද ඉසිවරුන්ට පසසනු පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නින්දා පමුණුවයි.

මෙසේ ඉසිවරුන්ට පැසසුම් කරමින්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගරහා, තමන් අදහස් කරන පරිදි නින්දාවට හේතුවන ආකාරය දක්වා වෙනස් කළ නොහැකියැයි (තවත්) නින්දා පැමිණවීමට යදඤ්හමානො යන ගාථාව කීය. එහි ‘ද’ කාරය පද එක්කිරීමෙහි යොදා ඇත. මේ එහි තේරුමයි. කැටකිරිලි මස් හෝ වටුකුරුළු මස් හෝ කිසියම් මසක් සේදීම, කැපීම වැනි මුලදී කරන කටයුතු සුකතං, පිසීම, තුනපහ ආදී රසකාරක යෙදීම වැනි පසුව කරන කටයුතු සුනිට්ඨිතං, මව, පියා ලෙස සළකා නොව, එහෙත් ‘මේ තැනැත්තාට දීමට සුදුසු යැයි සිතන දැහැමි පුද්ගලයන් විසින් පරෙහි දින්නං, ගරු සත්කාර කරන අයතං රසවත් වූ, එමෙන්ම ඉතාම රසවත් බවින්, රසනහර පිනවන ඕජෝ ගුණැති, සවිබල ගෙනදීමටද සමත් බැවින්ද පණීතං අඤ්හමානො ආහාරයට ගනිමින්, හුදෙක් යම් මස් ජාතියක් පමණක්ම නොවේ. කළුපැහැ (ඇට) නොමැති, හැල්සහලින් පිසන ලද බත, සාලීනමන්නං ආහාරයට ගනිමින් පරිභුඤ්ජමානො සො භුඤ්ජසි කස්සප ආමගන්‍ධං ඔබතුමා කිසියම් මස් ජාතියක් අනුභව කරමින්, මෙම හැල්සහල් බත්ද ආහාරයට ගනිමින්, භූඤ්ජසි කස්සප ආමගන්‍ධං යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පරම්පරා නාමයෙන් අමතයි.

මෙසේ ආහාරයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නින්දා කොට, දැන් බොරු කියන බවටද නින්දා කරමින්, න ආමගන්‍ධො - සුසංඛතෙහි ආදී ගාථාව කීය. එහි අදහස නම්, න ආමගන්‍ධො මම කප්පතීති ඉච්චෙව ඔබ (මෙසේ) කියහි, එක්වරටම තහවුරුකොට ඔබ කියහි, බ්‍රහ්ම බන්‍ධු බමුණු ගුණ නොමැති, ජාතිය පමණක් උසස් සේ සළකන බමුණකැයි අපහාසයෙන් කියයි. සාලීනමන්නං හැල් සහලින් පිසූ බත්, පරිභුඤ්ජමානො අනුභව කරමින්, සකුන්ත මංසෙහි සුසංඛතෙහි ඒ වේලාවෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ගෙනෙන ලද කුරුළු මසක් පෙන්වමින් කියයි.

මෙසේ කියමින්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යටිපත්ලේ පටන් හිසකෙස් අග තෙක් සිරුර පිරික්සමින්, දෙතිස් පුරිස් ලකුණින් හා අනුලකුණු අසූවකින්ද යුතු, බඹයක් පමණ වටකොට විහිදෙන රැස්මාලාවත් දැක, මෙබඳු මහපුරිස් ලකුණු ඇත්තෙකු බොරු කීමට සුදුසු නොවේ. මේ තැනැත්තාගේ දෙබැම අතරෙහි සුදුපැහැ මුදුමොළොක් පුළුන් වන් සිහින් උණුරෝමයද, එක් එක් රෝම කූපයක එක් එක් රෝමය බැගින්ද හටගත්තේ පෙර සසරේදී ඇත්ත කතාකිරිමේ යහපත් විපාක බලයෙනි. මෙබඳු තැනැත්තෙකු දැන් කෙසේ බොරු කියන්නේද? මොහු ‘ආමගන්‍ධ’ යැයි පවසනුයේ ඒකාන්තයෙන් වෙනත් දෙයකටය. ‘බමුණ, මම ආමගන්‍ධය’ අනුභව නොකරමි’යි මෙසේ යම් දෙයක් සඳහා කීවේද, එය විමසන්නෙම් මැනවැයි සිතා, ගරු බුහුමනින් යුතුව, පරම්පරා නමින්ම අමතමින් පුච්ඡාමි තං කස්සප එතමත්‍ථං කථමපකාරො තව ආමගන්‍ධො යැයි (ඉහත දැක්වූ ගාථාවේ) ඉතිරි කොටස කීය.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආමගන්‍ධය පැහැදිලි කිරීමට පාණාතිපාතො ආදී ගාථා වදාළහ. පාණාතිපාතො පණ ඇති කෙනෙකුට වදහිංසා කිරීමයි. වධච්ඡෙද බන්‍ධනං එසේ පණ සහිත වූ සත්වගට දඬු ආදියෙන් පහර දී වද දීමයි. අත්පාදිය කැපීමයි. රැහැන් ආදියෙන් බැඳීම බන්‍ධන නම් වේ. ථෙය්‍යා මුසාවාදො සොරකම හා බොරු කීමද නිකති දෙන්නෙමි, කරන්නෙමි ආදී ලෙසින් (කියා) ආසාව උපදවා බලාපොරොත්තු නිසැකව ඇතිකිරිමෙන්, වඤ්චනානි රත්රන් නොවූ දේ රත්රන් බවට කරුණු දැක්වීම, අජ්ඣෙන කුජ්ජං වැඩකට නැති, අයහපතට හේතුවන දේවල් ඉගෙනීම, පරදාරසෙවනා අනුන්ගේ අඹුවන් හා වරදෙහි බැඳීම, එසාමගන්‍ධො න හි මංසභොජනං එම පරපණ නැසීම අකුසල ලෙස ගැනෙන ආමගන්‍ධ හෙවත් මස්මාළු ලෙස පිළීගඳ ඇත. කුණුගඳ ඇත. ඊට හේතුව කුමක්ද? සිත් ඇළුම් නොකරන බැවින්ද, කෙලෙස් නම් වූ අපිරිසිදුතාව මුසු වූ බැවින්ද, යහගුණදම් ඇත්තවුන් (ආදීනව දැන) පිළිකුල් කරන ලද බැවින්ද, ඉතා දුගඳ පතුරුවන බැවින්ද වෙයි. කෙලෙස් දුරුකළ උතුමන්ගේ සිරුරද දුගඳ නොවේ. එහෙයින් එය ආමගන්‍ධයයි. මස් ආහරය නම්, නොදුටු, නොඇසූ, සැක කළ නොහැකි නම් නිවැරදිය. එහෙයින් මස් ආහාරය ආමගන්‍ධය නොවේ.

මෙසේ දහම් කරුණු ඇතුළත් දේසනා මගින්, එක් ආකාරයකට ආමගන්‍ධය විසඳා, මීළඟට යම් ලෙසකින් ඒ ඒ පුද්ගලයන් ඒ ඒ ආමගන්‍ධවලින් හෙවත් කෙලෙස්වලින් පිරී ඇති බැවින්, එක් පුද්ගලයෙක් අන් සියල්ලන් මෙන් නොවේ. සියල්ලෝම එක් ආකාරද නොවෙති. එහෙයින්, ඒ ඒ කෙලෙස් පිළිබඳව පවසන්නට යෙ ඉධ කාමෙසු අසඤ්ඤතා ජනා ආදී ලෙසින් පුද්ගලයකුට යොමු කෙරෙමින්, ආමගන්‍ධය ගාථා දෙකකින් පැහැදිලි කළහ.

යෙ ඉධ කාමෙසු අසංයතා ජනා මේ ලෝකයෙහි කාමසේවනයයි කියනු ලබන කාමයන් පිළිබඳව මව, සුළුමව කෙරෙහි වුවත් සීමා නොකොට, හික්මීම බිඳගනිමින්, අවිනීත වූ, අනුවණව හැසිරෙන කෙලෙස් පිරි මිනිසුන්, රසෙසු ගිද්ධා දිවට දැනෙන, රසයෙන් කෑදරව, එහි ගැලී, තදින් ඇලී, එයට වැරදි ලෙස යොමුවීමෙන් ඇතිවන හානි නොදකිමින්, අනුවණව රසයම විඳිති. අසූචීක මිස්සිතා ඒ රසයෙහි කෑදරව, ඒ රසය යළි යළිත් ලබනු පිණිස නොයෙක් වැරදි දිවිපැවැත්මෙන් අපිරිසිදු බවට පත් නත්‍ථික දිට්ඨි ‘දෙන ලද දෙයෙහි විපාක නැත’ ආදී ලෙසින් දස ආකාර වූ මිසදිටු බවින් යුතු, විසමා කය, වචන ආදිය අයහපත්ව යොදවන, දූරන්නයා වැරදි ලෙසට වටහාගත් දැකීම් තුළින් (අදහස්) දැඩිව පිළිගනිමින්, අත්නොහැර සිටින, එසාමගන්‍ධො ඒ ගාථාවෙන් පුද්ගලයකු තුළ පහළවන, කැමතිවන, ගිජුවන දේ කෙරෙහි හැඟීම් හා රසයට ලොල්වීමෙන් විපතට පත්වන ජීවිත පැවැත්මත්, කරන දෙයෙහි විපාක නැතැයි සිතීම, (කම්පල නොඇදහීම) දුරදක්නා වූ අවබෝධයෙන් තොරව දුසිරිතෙහි යෙදීම ආදී පෙර කී පරිදි සය ආකාර වූ ‘ආමගන්‍ධය’ තේරුම් දතයුතුය. න හි මංස භොජනං මස් ආහාර යනු මේ කියන ලද ආමගන්‍ධ යන අදහසින් නොවේ.

දෙවන ගාථාවෙහි යෙ ලූඛසා රළු, සැනසීමක් නැති, දුක් ගෙන දෙන, වෙහෙසට පත්කරන යම් පිළිවෙතක්, දාරුණ නපුරු, අකීකරු බවින් යුතු, පිට්ඨිමංසිකා ඉදිරියෙහි මිහිරි දේ කියා, අනුන් හමුවේදී නුගුණ, වැරදි කියන්නා වූ - මොවුහු අනික් තැනැත්තා දෙස එක එල්ලේ බැලීමට හෝ, අනුන් ඉදිරියේ නුගුණ කියමින් ‘පිටෙහි මස් කන්නෝ’ වෙති. එහෙයින් පිට්ඨිමංසිකා යැයි කියනු ලැබේ. මිත්තදදුනො මිතුරන්ට සතුරුකම් කරන, මිතුරන් සමග බොහෝ හිතවත්ව, ඔවුන්ගේ යහපත් දිවියෙහි අඹුදරුවන්, වත්පොසොහත්කම් පිළිබඳව දොස් කියමින් වැරදි ලෙස කටයුතු කරතියි කියනු ලබයි. නික්කරුණ කරුණා සහගත නොවන බැවින් හැමදෙනාටම අයහපත කැමති, අතිමානිනො ‘මේ ලොව ඇතමෙක් උපතින් හෝ...... වෙනත් වෙනත් දේවලින් අනුන් පහත්කොට සිතයි. මෙබඳු යම් මැනීමක් සිතෙහි කොඩියක් නංවා ඇති සේය.’ ‘ඉධෙකච්චො ජාතියා වා -පෙ- අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වත්‍ථුනා පරෙ අතිමඤ්ඤති, යො එවරූපො මානො කෙතුකම්‍යතා චිත්තස්ස’, මේ කියන ලද පරිදි, දැඩි මානයෙන් යුතුව, අදානසීලා නොදෙනසුළු ගති සොබාවෙන්ම, මෙහි කිසිදු අදහසක් නොමැතිව, තමාට අයිති කිසිම දෙයක් බෙදාහදා ගැනීමට අකමැති යන තේරුමයි. නච දෙන්ති කස්සචි දෙන ලෙස ඉල්ලීමක් කළද, ඒ නොදෙන ගතිය නිසාම කිසිම කෙනෙකුට කිසිම දෙයක් නොදෙති. අදින්න පුබ්බක බමුණාගේ පරම්පරාවට අයත් මිනිස්සු මරණින් මතු නිජ්ඣාම තණ්හික හෙවත් නොසංසිඳෙන පිපාසයෙන් යුතු පේත දිවිය පිහිටකොට ගනිති. ඇතැම්හු ආදානසීලා යනුවෙන්ද කියති. එයින් කැමති වචනයක් යොදාගත හැකියි. කස්සචි කිසිවක් නදෙන්ති එසමාගන්‍ධො න හි මංසභොජනං මේ ගාථාවෙන්, රළු නපුරු, අනුන්ගේ නුගුණ කියන, මිතුරන් බේද කරන, අකාරුණික, බොහෝ සේ අනුන් පහත්කරන, කිසිවක් නොදෙනසුළු, පුද්ගලයකු යොමුවන, පෙර කියන ලද පරිදි අටආකාර වූ අරුතින් කෙලෙස් දතයුතුය. ආමගන්‍ධය නම් මස් ආහාරය නොවේ.

මෙසේ පුද්ගලයකු යොමුවන පරිදි ගාථා දෙකක් කියා, නැවත ඒ තවුසාගේ සිතෙහි කෙලෙස් මතුවන අයුරු දැන, ඒ ගතිසොබාවට අනුකූල වන පරිදි එක් ගාථාවක් වදාළහ. එම ගාථාවේ සඳහන් කොධො පිළිබඳව (මෙහි) උරග සූත්‍රයෙහි සඳහන් අයුරින් දතයුතුය. මදො උපතින් තමා උසස්යැයි ඇතිවන හැඟීම, පරම්පරාවෙන් උසස්ය යන හැඟීම, නිරෝගී යැයි ඇතිවන හැඟීම ආදිය මැනීම් ලෙසින් විභංගයෙහි දක්වා ඇති පරිදි සිත මත්කරවන බවයි. ථම්භො තද බවයි. පච්චුට්ඨපනා දහම් කරුණු අනුව දැක්වෙන පරිදි විරුදුව නැගී සිටින, පසමිතුරු බවට පත්ව, මායා මෙලොව ඇතැමෙක් කයින් දුසිරිතෙහි යෙදී, ‘ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්‍වා.......ආදී ලෙසින්, විභංගයෙහි විස්තර වූ පරිදි අයහපත් කටයුතු කොට සඟවන බවයි. උසුය්‍යා අනුන් ලබන ගරු සැලකිලි ආදිය නොරිසි ගතියයි. භස්ස සමුස්සයො පුරසාරම් දෙඩීම තමන් උසස්කොට දැක්වීමට කියන ලදී. මානාතිමානො ‘මෙලොව ඇතැම් කෙනෙක් ඉපදීමෛන් හෝ......වෙනත් වෙනත් දේවලින්, පෙර අනුන් හා සමාන වීයැයි තමන් ගැන සිතයි. පසුකාලයෙහි තමන් හා සමානව සිතයි. පසුව අනුන් පහත් යැයි සිතයි. මෙබඳු මැනීම සිතෙහි කෙඩි නංවා ඇති සේ යැයි විභංගයෙහි විස්තර කරන ලදී. ‘ඉධෙකච්චො ජාතියා වා -පෙ- අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වත්‍ථුනා පුබ්බකාලෙ පරෙහි සදිසං අත්තානං දහති, අපරකාලෙ අත්තානං සෙය්‍යං දහති, පරෙ හීනෙ දහති, යො එවරූපො මානො -පෙ- කෙතුකම්‍යතා චිත්තස්ස’, අසබ්භි සන්‍ථවො දුදනන් හා ඇසුරයි. එසාමගන්‍ධො න හි මංසභොජනං මේ අයුරින් තරහව ආදී අයහපත් කරුණු නවයක් පෙර කියන ලද අරුතින් ආමගන්‍ධ යැයි දතයුතුය. මස් ආහාරය ලෙසට නොවේ.

මෙසේ ගතිසොබා අනුව ආමගන්‍ධ යැයි කරුණු නවයක් දක්වා, නැවතද පෙර කී පරිදි එය පුද්ගලයා හා යොමුවන පරිදි දේසනයෙන් ආමගන්‍ධය පැහැදිලි කරමින්, ගාථා තුනක් වදාළහ. එහි පාපසීලා යම් තැනැත්තෙකු අයහපත් හැසිරීමෙන් යුතුනම්, පව්කාරයෙකැයි සමාජයේ පතළ වෙයි. ඉණඝාතසූචකා වසල සූත්‍රයෙහි කී පරිදි ණය ලබාගෙන, ආපසු නොගෙවීමෙන්, ණයකරුවෙකුව, කේලාම් ද කියති. වොහාරකුටා ඉධ පාටිරූපකා සාධාරණව නඩු තීරණය කරනු ලබතැයි සිතුවත් අල්ලස් ගෙන හිමිකරු (නිවැරදිකරු) පරාජය වන සේ, කපටිව කටයුතු කිරිමෙන්, සාධාරණය මින් පෙනීසිටින අනුරුවක් මෙන්, නැතහොත් ඉධා සසුනෙහි, පාටිරූපිකා දුසිල් වූවෝ, යම්ලෙසකින් ඉරියව් පැවතුම් ආදියෙහි සිල්වත් ලෙස පෙන්වත්ද එහෙයින් පටිරූපා - පිළිරූ වෙති. (සිල්වතුන් ලෙස පෙනී සිටින දුසිලන්ය.) පාටිරූපිකා වචනයද එම අදහසමය. නරාධමා යෙධ කරෙන්ති කිබ්බිසං යම් තැනැත්තෙක් මෙලොවෙහි මිනිකමට නිගාවන පරිදි මව්පියන්, බුදු-පසේබුදුවරු ආදීන් කෙරෙහි වැරදි සේ පිළිපැද දරුණු, නපුරු දේ කරති. එසාමගන්‍ධො න හි මංසභොජනං මේ ගාථාවෙන්, පුද්ගලයා යොමුකොට පෙන්වාදුන් පරිදි, පව්කම්හි ලොල් වූ, ණය ආපසු නොගෙවන, කේලාම් කියන, කපටි ලෙස තීරණය කරන, නැති ගුණදම් පෙන්වන, දරුණු කටයුතුවල නියැලීම ඉහත කියන ලද අයුරු ආමගන්‍ධ කරුණු හයක් යැයි දතයුතුය. මස් ආහාරය ආමගන්‍ධය නොවේ.

යෙ ඉධ පාණෙසු අසංයතා ජනා මිනිස්සු මේ ලෝකයෙහි ජීවී සත්වග කෙරෙහි කිසිදු දයාවක් නොමැතිව, කැමති කැමති පරිදි සියදහස් ගණනින් මරා නොහික්මුණු බව දක්වති. පරෙසමාදාය විහෙසමුය්‍යුතා අනුන්ට අයත් ධනය ගැනීමේදී හෝ ජීවිතයට හිරිහැර කරනවිට හෝ ‘එසේ නොකරනු මැනවැ’යි ඉල්ලනවිට හෝ වළක්වන විට හෝ අතින්, කැටකැබලිති පොලු ආදියෙන් වධහිංසා කිරීමෙහි නියැලුනේ, පරෙ සතුන් කෙරෙහි (අනුන් කෙරෙහි) සමාදාය අද දහයක්, අද විස්සක් ලබාගන්නේ යැයි (අනුන් සතු ධනය කහවණු හෝ වස්තුව ලබාගැනීමට) ඔවුන් වදහිංසා බැඳීම්වලින් වෙහෙසට පත් කරන, දුස්සීලලුද්දා සිලවත් බවක් නැතිව, දුසිරිතෙහි ලොල්ව, නපුරු, දරුණු කටයුතුවල යෙදෙමින් අත්වල ලේ තවරාගෙන, මසුන්, සතුන්, කුරුල්ලන් ආදීන් නැසීම මෙහිලා අදහස් වේ. ඵරුසා නපුරු වචනයි. අනාදරා දැන් නොකරන්නෙමු. වළකාලන්නෙමු. මෙබඳු දයාවක් නොමැති බව දැක්වීමෙන්, එසාමගන්‍ධො න හි මංසභොජනං මේ ගාථාවෙන් පුද්ගලයා අරමුණුකොට පෙන්වා දුන් පරිදි, පරපණ නැසීමෙන්, හිංසාවෙන් හා තුවාල සිදුකිරීමෙන්, බැඳ තැබීමෙන්, පෙර කියන ලද අයුරු ජීවීන් කෙරෙහි හික්මීමක් නැතිව, අනුන්ට හිරිහැර කරමින්, දුසිල්බවෙන්, නපුරුකමෙන්, නපුරු වචනයෙන් හා ආදරයක් නොමැතිවීම යන සයආකාර ආමගන්‍ධය දතයුතුය. මස් ආහාරය නොවේ. පෙර කියන ලද නමුත්, අසනු කැමති වූවන්ට ඇසීමටත්, වෙන් වෙන්ව පැහැදිලි කිරීම පිණිසත්, තවදුරටත් තහවුරුවනු පිණිසත්, මේ කරුණු නැවත කියනු ලැබේ. වේදයෙහි පරතෙරට පත් ඒ බමුණාට මෙසේ මෙම කරුණු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නැවත නැවතත් කියතැයි වෙනත් කෙනෙකුට අදහසක් එයින් ඇතිවිය හැකි බැවිනි.

එතෙසුගිද්ධා විරුද්ධාතිපාතිනො මේ පණ ඇත්තවුන් කෙරෙහි තද ඇලීමෙන් ගිජුව, තරහින් සතුරු වී, පලවිපාක නොදැක මුළා වී (රාග-දෝස-මෝහයෙන්) නැවත නැවත වරදෙහි යෙදෙමින්, අනුන් නැසීමට කටයුතු කරන, පරපණ නැසීමෙන්, හිංසාවෙන්, තුවාල සිදුකිරීමෙන්, බැඳ තැබීමෙන් ආදී මෙබඳු අයහපත් දේ පිළිබඳ කියනවිට, ඒවා ඇතිවීමට හේතුවන රාග-දෝස-මෝහයෙන්, ඒවාට ගිජුව, තරහින් අනෙක් තැනැත්තකු වැනසීමට කටයුතු කරන, නිච්චුය්‍යුතා කිසිවිටකත් සිදුවන අයහපත ගැන නුවණින් සළකන්නේ නැතිව, නිතර අයහපත් දෙයෙහිම යෙදෙන, පෙච්චා මෙලොවින් පරලොව ගොස්, තමං වජන්ති යෙ පතන්ති සත්තා නිරයං අවංසිරා එබඳු තැනැත්තෝ ලෝකාන්‍ධකාර යැයි කියනු ලබන නිරයට හෝ පහත්තැයි සම්මත කුලයක හෝ ඉපිද අඳුරට යති. අවීචිය ආදී කොට ඇති නිරයට යටිකුරු වූ හිසින් (ඔළුව පහළට) වැටෙති. එසාමගන්‍ධො අඳුරට යන - නිරයට වැටෙන ඒ තැනැත්තන්ට, එහි (උපතට) හේතුවන, අයහපතට ගිජුවීම, සතුරුබව හා නැසීම වූ සියළු ආමගන්‍ධයට මූලික වන අයුරු ඉහත දක්වා ඇති පරිදි තුන් ආකාර වේ. නහි මංසභොජනං මස් ආහාරය ආමගන්‍ධ නොවේ.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, නිවැරදි, උසස් අදහස් ලෙසට (දහම්නය පරිදි) ආමගන්‍ධය පහදා, දුගති මගද පහදා, යම් මස් මාළු ආහාරයක් ඒ තාපසයා අයහපත මග යැයිද, ඒවා නොකෑමෙන් පිරිසිදු වේ යැයි සිතා අනුභව නොකරන්නේ නම්, ඔහුටත්, ඔහු වැනි වෙනත් තැනැත්තන්ටත්, එයින් පිරිසිදු බවක් නොවන බව දක්වමින්, න මච්ඡමංසං යන මේ පේළි හයකින් යුතු ගාථාව කීහ. එහි සියළුම පද අවසන් පේළියට ගැළපිය යුතුය. සැකය දුරු නොකළේ නම්, මස්මාළු කෑමෙන් පිරිසිදු නොවේ. සැකය දුරු නොකළේ නම් පූජා, යාග ආදියෙන්ද පිරිසිදු නොවේ. මෙසේ මෙහිලා න මච්ඡමංසං මස්මාළු නොකෑවත් පිරිසිදු වන්නේ නැත. අනාසකත්තං මේ මස්මාළු නොකෑමෙන් පමණක්ම මිනිස්සු පිරිසිදු නොවෙතියි පැරණි වියත්හු (පොරාණ) දක්වති. එය වඩාත් සුදුසුය. එහෙත් මස්මාළු අනුභව නොකිරීම වෙනත් කරුණද වේ. ඒ තවුස්දම් රැකීමෙන් බාහිර මිනිසුන් (ඔවුන් කෙරෙහි) රඳවාගන්නා ලද බැවිනි. මේ ලෝකයෙහි සිරුර තවනු ලබන - පීඩාවට පත්කරන තපස්කම් ඇතැයි සඳහන් වූ අයුරින් කියන ලද ඉතිරි සියළු කරුණු සිරුරට දැඩිව දුක් දීමෙහිලා ගැනේ. නග්ගියං ඇදුම් නොහඳිනා බව, මුණ්ඩියං (හිස) මුඩුකිරිම, ජටාඡල්ලං හිසෙහි ජටාව හෝ හැඩපළු ගෙතුණ කෙස්, දූවිලි - කුණු බැඳී ඇති, ඛරාජිනානි කුර සහිත වූ අඳුන් දිවියන්ගේ සම්, න අග්ගිහුත්තස්සුපසෙවනා ගිනි පිදීමෙහි යෙදෙන, අමරා පවත්නා වූ සිරුරු කෙලෙසින් දෙව් බව පතනු පිණිස බහූ බිම ඇන තබා හිඳීම හෙවත් උක්කුටික ආදී නොයෙක් ආකාර වූ තවුස් වත්, තපා (එවැනි තවුස් වතවලින්) සිරුර තැවීම. මන්තා වේද (ගීතිකා) ආහූති ගිනිපිදීමේ පූජා යාගය. යඤ්ඤමුතූපසෙවනා අසුන් මරා කරන යාගයද උතුපසෙවනයද, උණුසුම් කාලයෙහි තද අව්වේ සිටීම, වැහිකාලයෙහි ගස්යට සිටීම, සීත කාලයෙහි ජලයෙහි සිටීම උතූපසෙවනයයි. න සොධෙන්ති මච්චං අවිතිණ්ණකංඛං සැකය දුරුනොකළ තැනැත්තාට කෙලෙස් පිරිසිදුවීමක් හෝ උපතෙහි පිරිසිදු බවක් හෝ නැත. සැකයෙන් අපිරිසිදු වීමෙන් මනා පිරිසිදුබවක් නොවේ. ඒ පිළිබඳවද සැකයම වේ. මෙහි දැක්වෙන අවිතිණ්ණකංඛං හා න මච්ඡමංසං ආදිය අසා ‘මස්මාළු අනුභව නොකිරීමෙන් මනාව පිරිසිදු වීමට මඟ වේදැ’යි තවුසාට ඇති වූ සැකය නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාරන ලදැයි අදහස් නොකළ යුතුය. උන්වහන්සේ මස්මාළු අනුභව කරතියි අසත්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති වූ සැකය නිසා ඒ අනුව එසේ දේසනා කරන ලදැයි දතයුතුය.

මෙසේ මස්මාළු අනුභව නොකිරීමෙන් පිරිසිදු බව ලබාගැනීමට නොහැකි බව දක්වා, දැන් පිරිසිදු බව ලැබිය හැකි ආකාරයට දහම් දෙසමින්, සොතෙසු ගුත්තො යන මේ ගාථාව කීහ. සොතෙසු ඉඳුරන් සයෙහි ගුත්තො ඉඳුරන් සංවරව, රැකගැනීමෙන් යුතුව, මෙපමණකින් ඉඳුරන් හික්මවා ගැනීමට අවැසි සීලය දක්වයි. විදිතින්‍ද්‍රියො චරෙ ඉඳුරන් සයෙන් අරමුණු ලබන අයුරු නුවණින් දැන - කරන කියන දේ නොසඟවා කරන්නේය, වාසය කරන්නේ යැයි කියන ලදී. මෙපමණකින් පිරිසිදු සීලයට අයත් නාමරූප කොටස දක්වයි. ධම්මෙ ඨිතො අරිඅටැඟි මගින් අවබෝධ කළයුතු සිවුසස් දහමෙහි පිහිටියේ, මෙයින් සෝවාන්පලය දක්වයි. අජ්ජමද්දවෙ රතො නොවෙනස්වන (කය සිත වචනයෙහි) ඇද නොවන බව හා බුදුබවෙහි ඇළුනේ, මෙයින් සකදාගාමි ඵලය දක්වයි. සකදාගාමී වීමෙන් කයෙන් කරන කටයුතු ආදියෙහි නොවක් බවද සිතෙහි තදබව නැතිබවද, රාග දෝස තුනීවන බවද අදහස් වේ. සංගාතිගො රාග දෝසයෙහි ඇලීම් දුරුකරන ලද, එයින් අනාගාමි පලය දක්වයි. සබ්බදුක්‍ඛ පහීණො සසර සියළුම දුක්වලට හේතුව නැති කිරිමෙන් සියළුම දුක් නසන ලද, එයින් අරහත් බව දක්වයි. න ලිප්පති දිට්ඨමුතෙසු ධීරො මෙසේ අනුපිළිවෙලින් අරහත්බවට පැමිණියේ, ඊට උත්සාහවත් වූයෙන් ධීරො අසන, දකින දේවල් කෙරෙහි හැඟීම් නොගන්නා බැවින්, එය සිතෙහි රඳවා නොගන්නා බැවින් නොඇලේ. එපමණකුදු නොව, දක්නා ලද, අසන ලද, පහස ලබන කිසිදු දෙයක නොඇලෙයි. හුදෙක්ම උතුම් පිරිසිදු බවට පත්වූයේ යැයි අරහත් බව කුළුගන්වමින් දේසනය නිමවූහ.

මෙම ගාථාවෙන් පසුව ඇති ඉච්චෙතමත්‍ථං ආදී ගාථා දෙක සංගායනාවට සහභාගී වූ හිමිවරුන් කියන ලදී. එහි අරුත මෙසේය. ඉති භගවා කසුප් බුදුහු, එතමත්‍ථං පුනප්පුනං ඒ තවුසා නිසි තතු දැනගන්නා තෙක්, දහම මුල්කොටද, පුද්ගලයා මුල්කොටද නොයෙක් ගාථාවලින් අක්‍ඛාසි කීය. සවිස්තරව දැක්වීය. තං වෙදයී මන්තපාරගු ඒ තිස්ස නම් බමුණාද වේදයෙහි කොටස් තුනෙහිම පරතෙරට පත් හෙයින්, මෙය අවබෝධ කළේය. ඊට හේතු කවරේද? අරුතින්ද, දේසනයට යොදා ගත් වචනවලින්ද යුතු වූ හෙයිනි. චිත්‍රාහි ගාථාහි මුනි පකාසයී කෙබඳු අයුරින්ද? නිරාමගන්‍ධො අසිතො දුරන්නයො ආමගන්‍ධ යනුවෙන් හැඳින්වූ කෙලෙස් නොමැති බව නිරාමගන්‍ධ වේ. තණ්හා දිට්ඨි ඇසුරක් නොවන හෙයින් අසිත නම් වේ. මෙය උතුම්ය, මෙය උසස් යැයි බාහිර දැකීම් ලෙස දැඩිව ගත් හැඟීම් ලෙස ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකිය. ඔහුට මෙසේ පවසන ලදින්, සුත්‍වාන බුද්ධස්ස සුභාසිතං පදං මනාව පවසන ලද දම් දෙසුම අසා, නිරාගමන්‍ධං කෙලෙස් එකතු නොවන, සබ්බදුක්‍ඛ පනූදනං සසර සියළු දුක් දුරුකරන, නීචමනො යටහත් සිත් ඇතිව, වන්‍දි තථාගතස්ස තිස්ස බමුණ පසඟ පිහිටුවා තථාගතයන් වහන්සේගේ පා වැන්දේය. තත්‍ථෙව පබ්බජ්ජ මරොචයිත්‍ථ එතැනදීම, ඒ ආසනයෙහි වැඩසිටි කසුප් බුදුරදුන්ට තිස්ස තවුසා තමාගේ පැවිදිවීම සැළකළේය. පැවිද්ද ඉල්ලූයේ යැයි කියන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘එව මහණ’ යැයි ඔහුට ඇමතූහ. එකෙණෙහිම අටපිරිකර දරා අහසින් අවුත්, සියවස් සපිරි තෙරනමක මෙන් උන්වහන්සේට වැඳ කිහිප දිනකින්ම රහත් බව ලබා තිස්ස නම් අගසවු බවටද පත්විය. දෙවැන්නා භාරද්වාජ නම් විය. මෙසේ කසුප් බුදුරදුන්ට තිස්ස, භාරද්වාජ යැයි අගසවු දෙනම වූහ.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, තිස්ස බමුණා වෙනුවෙන් මුලදී යම් ගාථා තුනක් වදාළ සේක්ද, කසුප් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රය මැද දී යම් ගාථා නවයක් වදාළ සේක් ද, එදා සංගීතියට සහභාගී වූ තෙරුන් වහන්සේලා විසින් ගාථා දෙකක් සූත්‍ර අවසානයට සකස් කරන ලද ද, ඒ සියළුම ගාථා දහහතර මෙම සූත්‍රයට ඇතුළත් විය. මෙම ආමගන්‍ධ සූත්‍රය, ඒ ගුරුවරයා ඇතුළු තවුසන් පන්සියයකට, කෙලෙස් පිළිබඳ අරුත් දක්වමින් දේසනා කළ සේක. ඒ ඇසූ ආමගන්‍ධ බමුණා, යටහත් සිත් ඇතිව, බුදුරදුන්ගේ දෙපා නැමද පිරිසත් සමග තමන් පැවිදි කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ‘එව මහණ’ යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ. ඔවුහු එහිදීම පාසිවුරු දරා, පැවිදිව අහසින් අවුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැන්දාහ. නොබෝ දිනකින්ම සියල්ලෝම උතුම් රහත් පලයෙහි පිහිටියහ.

ආමගන්‍ධ සූත්‍ර විස්තරය නිමි.