7. බ්‍රාහ‍්මණධම‍්මික සුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

7. බ්‍රාහ්මණධම්මික සූත්‍ර වර්ණනාව

එවං මෙ සුතං බ්‍රාහ්මණධම්මික සූත්‍රයයි. මෙම සූත්‍රයට හේතු වූ කරුණ කුමක්ද? ඊට අදාල කතාව අථ ඛො සම්බහුලා ආදී ලෙසින් කියන ලද්දේය. සම්බහුලා බොහෝ, නොයෙක්, කොසලකා කොසොල් රටවැසියෝ, බ්‍රාහ්මණ මහාසාළා මහත් සම්පත් ඇති බමුණු සම්මත කුලයක උපත ලද්දෝ, නිදන් කොට තබන ලද ඔවුන්ගේ ධනය අසූ කෙළකි. ඔවුන්ට බමුණු මහසල් යැයි කියනු ලැබේ. මොවුන් ද එසේය. එහෙයින් බ්‍රාහ්මණ මහාසාළා යැයි කියන ලදී. ජිණ්ණ ජරාවට පත්ව, දත් වැටීම ආදී කැඩුණු බවට පත්ව, වුද්ධා වයස්ගත වනවිට වැඩුණු අඟපසඟවල කටයුතු සීමිතව, මහල්ලකා උපතින් පසු මෙසේ වැඩිහිටිව මහළු බවට පත්වූවෝ, ඉපිද බොහෝ කලක් ගත වූ, අද්ධගතා දිගුකල් ගතකළ, රජවරුන් වෙනුවෙන් බමුණන් ඉටුකරන රාජකාරිවලින් දෙකොටසක්, තුන් කොටසක් සේවය කොට කල්ගත වූයේ, වයො අනුප්පත්තා (ජීවිතයේ) පසු වයසට පැමිණි, තව ද වෙනස් ලෙස සඳහන් කළොත්, ජීණ්ණ පැරණි, කුල පරම්පරාව බොහෝකලක් පවත්වා ගත් බව කියන ලදී. වුද්ධා හික්මුණු, යහපත් ගුණයෙන් වැඩුණු, මහල්ලකා මහත් වස්තු සම්පත් ඇති බැවින් මහා පොහොසත්තු වූවෝ, අද්ධගතා බමුණු පරපුරට අයත් වත්, හැසිරීම් ආදී සීමා නො ඉක්මවා හැසිරෙන, වයො අනුප්පත්තා උපතින් මේ වනවිට (දැන්) වැඩිහිටි බවට පත්ව, ජීවිතයේ අවසාන කොටසෙහි කල්ගත කරන්නාහු යන මේ අදහස දතයුතුය. ඉතිරි අරුත් පහසුය.

භගවතා සද්ධිං සම්මොදිංසු ඉවසිය හැකිද? සුවදුක් කෙසේද? ආදිය විමසමින් එකිනෙකා අතර සතුටුසාමීචි කතා කළහ. ‘පින්වත් ගෝතම, කෙසේද? (පරිසරය දේසගුණ රටාව) ඉවසිය හැකිද? යැපෙන පමණට සිවුපසය ලැබේද? අපහසුතා තිබේද? සුවසේ සිටිත්ද? පහසු විවේකයක් ඇත්ද?’ යනාදී කතාබහෙන් සතුටු වූහ. තුටුපහටු පියජනක බව ඇතිවන බැවින් එසේ සතුටුසාමීචි කතා කිරීම සුදුසුය. අරුත්බර වචනයේ මිහිර නිසාම බොහෝ කලක් සිහිපත් කරන්නට නිතර හේතුවන බැවින් සාරාණිය වේ. අසනවිට කණට සුව දනවන බැවින්, සම්මොදනීය වේ. සිහිකරන විට සිතට සුව දනවන බැවින් සාරාණීය වේ. එමෙන්ම පිරිසිදු යහපත් වචන සතුට දනවන බැවින් ද සම්මොදනීය වේ. යහපත් තේරුමක් ඇති බැවින් සාරාණිය වේ. මෙසේ නොයෙක් ආකාරයෙන් සම්මොදනීයං කථං සාරාණියං වීතිසාරෙත්‍වා (කතාබහ) අවසන්කොට, නිමවා යම් කරුණක් සඳහා පැමිණියාහුද, එය විමසනු කැමතිව, එකමන්තං නිසීදිංසු එය,

‘න පච්ඡතො න පුරතො නපි ආසන්න දූරතො න පස්සෙ නාපි පටිවාතෙ න චාපි ඔනතුන්නතෙ’

ආදී ලෙසින් මංගල සූත්‍ර විස්තරයෙහි සඳහන් කර ඇති පරිදිමය.

මෙසේ එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාළා භගවන්තං එතදවොචුං යැයි සැළකළේ කුමක් ගැනද? සන්‍දිස්සන්ති නූ ඛො ආදී ඒ සියළු තැන් කලින් පැහැදිලි කොට ඇත. බ්‍රාහ්මණනං බ්‍රාහ්මණ ධම්මෙහි හුදෙක්ම මෙහි රටතොට, කාලය ආදී කරුණු හැර බමුණු දහමක් වේද ඒ පිළිබඳ වූ, තෙන හි බ්‍රාහ්මණං බ්‍රාහ්මණයෙනි, යම් කරුණක් ඔබලා මගෙන් විමසවුද? සුණථ සවන් යොමා එය අසවු, සාධුකං මනසි කරොථ නුවණින් මෙනෙහි කරවු. සිත විසිර යා නොදී අසවු. මනාව සිතෙහි දරා ගනිමින් හොඳින් සිතා බලව යනාදී ලෙසින්, පෙර නොකියන ලද කරුණු අදහස් වේයැයි දතයුතුය. එවං භොති ඛො තෙ බ්‍රාහ්මණ මහාසාළා භගවතො පච්චසෙසාසුං භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඒ වචන මනාව පිළිගනිමින්, එයට මුල්තැන දෙමින් ඇසූහ. නැතහොත් එසේ අසන බවට තහවුරු කළහ. අසව, මැනවින් මෙනෙහි කරවයි කීමට එකඟ වන්නේ එසේ අනුගමනය කරන බවට පිළිවදන් දීමෙනි. ඉක්බිති ඔවුන්ගේ ඒ පිළිතුරෙන් පසුව ඉසයො පුබ්බකා ආදී ලෙසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ කීහ.

එහි මුල් ගාථාවෙහි සංයත්තතා යනු සීලයෙන් හික්මුණු, සංවර වූ සිත් ඇති බවයි. තපස්සිනො ඉඳුරන් සංවරයෙහි තපසින් යුතු, අත්තදත්‍ථමචාරිංසු වේද මතුරු ඉගැන්වීමෙන්, බඹ විහරණයෙන්, භාවනාදියෙන් තම දියුණුව සලසා ගත්හ. ඉතිරි කරුණු පැහැදිළිය.

දෙවන ගාථා ආදියෙහි මේ කෙටි විස්තරයයි. න පසූ බ්‍රාහ්මණානාසු පෙර බමුණන්ට සත්තු නොසිටියහ. ඔවුහු සතුන් ඇති නොකළහ. න හිරඤ්ඤං න ධානියං බමුණන්ට අමුරන්ද, යටත් පිරිසෙයින් මසුරමක්වත් නොතිබුණි. එසේම දඹදිව පෙර අපර කොටසෙහි වැවෙන වී, හැල් වී, බාර්ලි, තිරිඟු වැනි දේවල් ද ඔවුනට නොවීය. ඔවුහු රන් රිදී රැස්කර තබා නොගෙන හුදෙක්ම සජ්ඣාය ධන ධඤ්ඤා වේද මන්ත්‍ර ඉගැන්වීමෙන්ම තමන්ට ලැබෙන ධනය හා වී ආදී අස්වැන්නෙන් සෑහීමට පත්වූහ. මෙත් වැඩීමෙන් කල් ගෙවූවෝ, උසස් බවටත්, බ්‍රහ්මයාගේ නියම අනුගාමික වූවෝ, බ්‍රහ්ම නිදානයක් සේ හැඳින්වූහ. එසේ බ්‍රහ්මං නිධිමපාලයුං හැම කල්හිම භාවනානුයෝගීව

මෙසේ කල්ගෙවන, යං තෙසං පකතං ආසි මේ බමුණන්ට දීමට මැනවින් සූදානම් කොට තබන ලද දෙයක් විය. ද්වාර භත්තං උපට්ඨිතං ‘බමුණන්ට දෙමු’යි ඒ ඒ දායකයන් විසින් තම තම ගෙයි දොරටුවෙහි පිළියෙල කොට තබන ලද බත්, සද්ධා පකතං සැදැහැයෙන් මනාව පිළියෙල කරන ලද, සැදැහැයෙන් දෙනු ලැබේ යැයි කියන ලද්දේ වෙයි. (එදිනෙදා ජීවත්වීමට අවැසි දේ සොයා ගනිති) දාතවෙ දිය යුතුය. තදමඤ්ඤිංසු එය සිතූහ. දොරටුවෙහි සකස්කොට තබන ලද ඒ බත, සොයනු ලබන එම බමුණන්ට සැදැහැයෙන් දිය යුතු යැයි සිතූහ. දායකයෝ, එය ඔවුන්ට උවමනා නැත්නම්, වෙනත් කෙනෙකුට (සුදුසු) වේ යැයි මිස, ඉන් එහා නොසිතූහ. හුදෙක්ම කුසගිනි නිවීමෙන් සෑහීමට පත්වේ යන අදහසයි.

නානාරත්තෙහි නොයෙක් පැහැයෙන් යුතු, වත්‍ථෙහි විසිතුරු ඇතිරිලි අතුරන ලද, සයනෙහි එක් මහලකින්, මහල් දෙකකින් යුත් මැදුරු ලෙසින්, ආවසථෙ මෙබඳු උපකරණවලින්, ඵීතා රටෙහි එක් එක් පෙදෙසෙහි පටන්, ජනපදා යම් යම් (පෙදෙස්වල) මුළු රටෙහිම ද රට්ඨා, ‘බමුණන්ට නමස්කාර වේවා’යි උදේ සවස බ්‍රාහ්මණෙ දෙවියන්ට මෙන් නමස්සිංසු

මෙසේ ඔවුන්ට ලෝකයා විසින් වඳිනු ලබනවිට, වජ්ඣා බ්‍රාහ්මණ ආසුං (දඬුවම් ලබන තරම්) වැරදි සිදුනොවීම පමණක්ම නොවේ. අජෙය්‍යා වෙහෙසට පත්කළ නොහැකි බැවින්ද පැරදවිය නොහැකි වූහ. ඊට හේතු කවරේද? ධම්මරක්‍ඛිතා දහමෙන් රක්නා ලද බැවිනි. ඔවුහු උතුම් පන්සිල්හි සඳහන් කරුණු රැකගත්හ. ‘දැහැමිව හැසිරෙන තැනැත්තා දහමෙන්ම රැකෙයි’ -– ‘ධම්මො භවේ රක්‍ඛති ධම්මචාරි’ යනුවෙන් සඳහන් පරිදි දහමින් රකිනු ලැබ, දඬුවම් පැමිණවිය නොහැකි වූහ’යි අදහසයි. න තෙ කොචි නිවාරෙසි, කුලානං ද්වාරෙසු සබ්බසො, සීල සංවරයෙන් හා පියමනාප බවට පත්වූ ඒ බමුණන් කෙරෙහි මිනිස්සු සියළුම නිවෙස් ඇතුලතදීත්, පිටතදීත් මව්පියන් මෙන් බොහෝ විස්වාසවන්ත වූහ. එහෙයින් මෙතැනට ඔබලා නොපිවිසිය යුතුයැයි කිසිවෙකු වැළකුවේ නැත.

මෙසේ දහමින් රකිනු ලැබූ ඒ බමුණෝ අට්ඨචත්තාරීසං වස්සානි අවුරුදු හතළිස් අටක් කුලගෙවල නොවැළකී හැසිර, කුමාර (තරුණ) කාලයේ පටන් කොමාරං බ්‍රහ්මචරියං චරිංසු තෙ උතුම් බඹසර හැසිරුණහ. යමෙක් බමුණු සැඬොල් වූවාහුද, බ්‍රහ්ම හා සම හැසිරිමක් තිබූ බමුණන් ගැන කිනම් වාදයක්ද? මෙසේ උතුම් හැසිරීමෙහි නියැලුණාහ. විජ්ජා පරියෙට්ඨිං අචරුං බ්‍රාහ්මණා පුරෙ ඒ උතුම් හැසිරීමෙහි ඈත්වූවෝ නොවූහ. විජ්ජා පරියෙට්ඨි මන්ත්‍ර ඉගෙනීම, ‘ඔහු අවුරුදු හතළිස් අටක්, තරුණ කල පටන්ම, මන්ත්‍ර ඉගෙන ගනිමින් බඹසර හැසිරෙතැ’යි ද කියන ලදී. චරණපරියෙට්ඨි සිල් රැකීම, විජ්ජාචරණ පරියෙට්ඨුං යනුද පාඨයකි. උසස් නුවණ හා උසස් හැසිරීම නොවළහා කරතියි තේරුමයි.

ඉහත කියන ලද පරිදි ඒ කාලයක් බඹසර වැස, එයින් පසු ගිහි ජීවිතයට පත් වූවද න බ්‍රාහ්මණ අඤ්ඤමගමුං කැත්කුල හෝ වෙළඳකුල හෝ වෙනත් කුලයක දෙවඟනක හා සමාන වූ කාන්තාවක සිටියත්, තමා පිළිබඳ සීමා තබාගත් බව අදහස් වේ. එසේ දැන් කාලයේ මෙන් මසුරන් සියයක් හෝ දහසක් හෝ ගෙවා මිලට නොගත්හ. නපි භරියං කිණිංසු තෙ මේ කාලයේ නම්, ඇතමෙක් (බිරිඳක්) මිලට ගනිති. (මුලදී) ඔවුහු දැහැමෙන් බිරියන් සොයති. ඒ කෙසේද? ‘අවුරුදු හතළිස් අටක් මම බඹසර පුරුදු කළෙමි. වියපත් දැරියක වේනම්, මට දෙව’යි කියමින් බමුණු ගෙවල දොරටුවෙහි අවිවාහක තරුණියක පවරා දෙන ලෙස ඉල්ලමින් (කඤ්ඤා භික්‍ඛං) ඇවිදිති. එහිදී යම් තැනැත්තෙකුට වියපත් දැරියක ඇත්නම්, ඔහු ඇය සරසවා ගෙයින් පිටතට ගෙන, දොරටුවෙහි සිටි බමුණාගේ අතෙහි පැන් වත්කොට, ‘බ්‍රාහ්මණය, මේ තැනැත්තිය, ආහාර ආදිය දෙමින් ඇතිදැඩි කිරීම පිණිස ඔබට බිරිය ලෙස දෙමි’යි කියා පවරා දෙයි.

මෙසේ ඔවුහු කුමක් නිසා කලක් බඹසරව සිටියද බිරියක් සොයන්නාහුද? ජීවත් වනතුරුම බඹසර නොහැසිරෙන්නේ ඇයි? වැරදි අදහසක් නිසාය. ‘යම් තැනැත්තෙකු පුතෙක් උපදවා නොදෙත්ද, ඔහු කුල පරම්පරාව සිඳින්නෙකි. ඒ නිසා නිරයට යති’යි ඒ වැරදි අදහසයි. ගණ්ඩුප්පාද, කිකී, කොන්තනී, බ්‍රාහ්මණ යැයි බිය නොවිය යුතු කරුණු සතරකට බිය වෙති. ගණ්ඩුප්පාදා - ගැඩවිල්ලු මහපොළව වැනසේ යන බියෙන් බොහෝ මැටි - පස් නො කති. කිරල් දෙන කිකී අහස කඩා වැටේය යන බියෙන් බිත්තර මතුයෙහි උඩුකුරුව නිදයි. කොන්තනී කිරිල්ල (දියකාවි?) පොළව සෙලවේ යැයි බියෙන් බිම ඉක්මනින් පා තබා යයි. බමුණෝ කුල පරම්පරාව නැති වේ යැයි බියෙන් අඹුවක සොයති.

‘ගැඩවිලා ද, කිරලිය ද, කොන්තනී කිරිල්ලිය ද, දැහැමි බමුණා ද යන සතරදෙනා බොහෝ මුළා වී, බිය නොවිය යුතු දෙයට බිය වෙති’

මෙසේ දැහැමෙන් අඹුවක සොයා, සම්පියෙනෙව සංවාසං සංගනත්‍වා මනා පියතාවයෙන් යුතුව, එකිනෙකා කෙරෙහි ආදරයෙන්, කයින් ද සිතින් ද මුසු වී, ඇලී ගැලී මෙවුන්දම් කැමති වූහ. අකමැත්තෙන් හෝ අවලාද නැගීම් හෝ නොමැති බව කියන ලදී.

මෙසේ පියතාවයෙන්ම මෙවුන්දමට කැමති වූවාහුද, අඤ්ඤත්‍ර තම්හා ඔසප් වීමෙන් පසු බැමිණිය කරා බමුණා පැමිණිය යුතුය. අඤ්ඤත්‍ර තම්හා සමයා ඔසප් වීමෙන් වෙන් වූ ඒ කාලය හැර, උතු වෙරමණී පරං බිරියට නැවත ඒ කාලය පැමිණෙන තුරු නොසිට, අන්තරා අතරෙහිම, (ඒ අතරතුර) මෙථූන ධම්මං මෙවුන්දහමෙහි, සම්පදාන අරුතෙහි දුතියාව යෙදුනි. නාස්සු ගච්ඡන්ති නොයත්මය. බ්‍රාහ්මණ ඔවුන් දෙවියන් හා සම වූ (තමන්ම) සීමා පනවා ගත් යන අදහසයි.

මුළුමනින්ම සියල්ලෝම. බ්‍රහ්මචරියඤ්ච.. අවණ්ණයුං බ්‍රහ්මචරියං (මෙහි අදහස) මෙවුන්දමින් වැළකීමයි. සීලං ඉතිරි සිකපද හතර, අජ්ජවං කරන දෙයෙහි නොවක් බව, යහපත් ලෙස, කපටි බවින් තොරව, රැවටීමෙන් තොරව, මද්දවං මුදුබව, යහපත් ලෙස, නපුරු නොවී, නිහතමානීව, තපො ඉඳුරන් සංවරය, සොරච්ච කීකරු බව, සිල් පිරිසිදු බව, පිළිකුල් නොවන ගතිගුණයෙන් හෙබි, අවිහිංසා අත් ආදියෙන් පහර දී) හිංසා නොකරන, කරුණාවෙන් යුතු, ඛන්තී ඉවසීමේ කැමැත්ත, මෙබඳු ගුණ අවණ්ණයුං පිළිවෙතින් සියළු දෙනාම සතුටු කිරිමට නොහැකි වූහ. ඔවුහු එහි හරය දැක වචනයෙන් අගය කළහ. පැසසුම් කළහ.

මෙසේ අගය කරනු ලබන්නන්ගේ යො නෙසං..... නාගමා ඒ බමුණන් අතර පරමො බ්‍රහ්මා අහොසි බ්‍රහ්මස්ම නම් උතුම් බමුණෙක් විය. දැඩි උත්සාහයෙන් යුතු බැවින් දළ්හ පරක්කමො, සවා විස්තර දැක්වීමේදී, ‘වා’ යනු එයින් මෙබඳු බමුණෙකැයි ඔහුට විස්තර කරයි. මෙථුනං ධම්මං මෙවුන්දම් සේවනයට පැමිණීමට, සුපිනෙන පි නාගමා සිහිනෙන්වත් නො ගියේය.

එයින් තස්ස වත්තං.... අවණ්ණයුං මේ ගාථාවෙන් නවවෙනි ගාථාවෙහි කී ගුණම මුලසිට අග දක්වාම පෙන්වා දෙමින් දෙවියන් සම බමුණා ගැන පවසයි. විඤ්ඤුජාතිකා දැනුම් තේරුම් ඇති වියත්හු තස්ස ඒ බ්‍රහ්ම හා සමාන බමුණාගේ වත්තං අනුසික්‍ඛන්ති පැවිද්ද ද, දැහැන් ලැබීමට භාවනාවද යන මේ බ්‍රහ්මචරියා ගුණ පිළිවෙත්ම අගය කරනු ලබත්. ඒ සියළුම බමුණන් ගැන පඤ්චක නිපාතයෙහි ද්‍රෝණ සූත්‍රයෙහි කී පරිදි දතයුතුය.

දැන් සීමා පණවාගෙන ඒ අනුව කටයුතු කරන බමුණන් දක්වමින් තණ්ඩුලං සයනං යන ගාථාව කීහ. එහි අරුත නම් ඔවුන් අතුරෙන් සීමා පණවා ගත් බමුණෝ යාගයක් කරනු කැමැත්තෝ වෙත් ද, අමු අස්වැන්න පිළිගැනීමෙන් වැළකුණු බැවින් නොයෙක් ආකාරයෙන් සහල් ද ඇඳපුටු ලෙසින් සයනඤ්ච කොමු පිළි ආදියෙන් වත්‍ථඤ්ච ගිතෙල්, තල, තෙල් ආදී ලෙසින් සප්පිතෙලඤ්ච යාචිය ධම්මෙන ‘ලැබෙන දෙයක් බලාපොරොත්තුවෙන් උතුමෝ සිටිති. එය උතුමන්ගේ ඉල්ලීමයි.’ ‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති එපා අරියාන යාචනා’ මෙසේ කියා ඇති අයුරු බලාපොරොත්තුවෙන් සිටිමින් දැහැමි ලෙස ඉල්ලා යම් කෙනෙක් යම් දෙයක් දීමට කැමති වේද, ඒ දෙන ලද සහල් ආදිය සමොධානෙත්‍වා එකතුකොට, සමුදානෙත්‍වා යැයිද පාඨයකි. එකම තේරුමයි. තතො යඤ්ඤමකප්පයුං එය ගෙන දානය දුන්හ.

එසේ කරද්දීම, එවේලෙහි, උපට්ඨිතස්මිං දානයට ලැබුණු දේ, යඤ්ඤස්මිං නාස්සු ගාවො හනිංසුතෙ ඔව්හු ගවයන් නොමැරූහ. ගවයන් ගැන කීවද සියළුම පණ ඇති සතුන් (ජීවීන්) ඇතුලත් වේ යැයි දතයුතුය. කුමක් නිසා නො මැරුවාහුද? බ්‍රහ්මචරියාදී ගුණයෙන් යුතු බැවිනි. එහෙත් වෙනසක් ඇත. යථා මාතා -පෙ- නාස්සූ ගාවො හනිංසු තෙ එහි යාසු ජායන්ති ඔසධා පිත ආදියට බෙහෙතක් ලෙස පස්ගෝරස නිපදවති.

අන්නදා යම් ආකාරයකින් පස්ගෝරස වළඳනවිට කුසගින්න සංසිඳේ. සවිය වඩයි. සිරුරු සම පැහැපත් වේ. සිරුරෙහි, මනසෙහි සුවය ඇතිවේ. තතො එයින්, අන්නදා බලදා වණ්ණදා සුබදාච යැයි දතයුතුය. ඉතිරි කරුණු පැහැදිලිය.

මෙසේ ඔවුහු යාගවලදී ගවයන් නොනසන බැවින්, පින් මහිමයෙන් පැහැපත් වූ සිරුරු ඇත්තාහ. සුඛුමාලා -පෙ- සුඛමෙධිත්‍ථයං පජා එහි සුඛුමාලා යනු මුදු යොවුන් අත් පා ආදිය, මහාකායා උසට සරිලන මහතින් යුතු, වණ්ණවන්තො රන්වන් පැහැයෙන් ඔපවත් වූ, යසස්සිනො ලාභ පිරිවර සම්පතින් යුතු, යෙහි ධම්මෙහි සිය සිරිත්වලින් කිච්චාකිච්චෙසු උස්සුකා ඒ ඒ කටයුතුවලදී මෙය කළයුතුයි, නොකළ යුතු කටයුතුවලදී මෙය නොකළ යුතුය ආදී ලෙසින් උත්සාහය දනවන යන අරුතයි. මෙසේ ඒ පැරණි බමුණෝ මෙබඳු දැකුම්කළු පහදනා සුළුව, මේ පිළිවෙතින් ලෝකයාගේ උතුම් වූ පූජාවට සුදුසු බවට පත්ව, යාව ලොකෙ අවතතිංසු ඒ ඇතිතාක් උවදුරු-බිය පහව නොයෙක් ආකාර වූ, සුඛං එධිත්‍ථ සුවයට පැමිණියාහ. සැප හෝ ලැබූහ. අයං පජා මිනිස් ලොව (සත්තලොකං) ගැන සඳහන් කිරීමයි.

කල්යත්ම එතෙක් පැවති බමුණු දහම් සීමා වෙනස් කිරීමට කැමතිව, තෙසං ආසි විපල්ලාසො විපල්ලාස යනු වෙනස් වූ හැඟීම් හෝ අදහස් අණුතො අණුං බොළඳ වූත් අල්ප වූත්, ඒ අල්ප වින්දනයක් ඇති ඉතා සුළු වූ කාමගුණ දැක එය සැපයයි සළකමින්, දැහැන් ලැබීම - නිවන ඉතා සුළුකොට, තමන් ලද මෙලොව සම්පත් සැපයෙන් අඩු යැයි ටිකින් ටික කාමයෙහි ඇලීමෙන් යන අදහසයි. රාජිනොච රජවරුන්ද, වියාකාරං සම්පත්, ආජඤ්ඤ සංයුත්තෙ අජානීය අසුන් යොදන ලද, සුකතෙ ලීයෙන්, ලෝහයෙන් මනාව නිමවන ලද, චිත්තසිබ්බනෙ සිංහසම් ආදියෙන් අලංකාර වන පරිදි විසිතුරුව මැසූ වැනි, නිවෙසනෙ ගෙදර, නිවෙසෙති එහි පිහිටි ගෙවල්, විභතෙති දිගු, පුළුල් ලෙසින් බෙදන ලද්දා වූ, භාගසො මිතෙ මිදුල, දොරටු, මැදුරු, කුළුගෙවල් ලෙසින් ද වෙන් වෙන්කොට මණින ලද, කුමක් නිසා කියන ලදද? රජුට ආවතේව කරන, අලංකාරව සැරසුනු කාන්තාවන්ද ඉහත සඳහන් කරන ලද අසුන් යෙදූ රිය, ඉඩකඩම් හා මන්දිර දැක, ඒවා දුක් උපදවන දේ වුවත්, ඒ දේවල් කෙරෙහි සැපයයි පවත්නා හැඟීමෙන් පෙර තමන් පුරුදු කරන ලද ‘අත්හැර දැමීමට හුරු වූ’ විකාර වූ ඒ බමුණු අදහස්, මෙසේ අවුල් සහගත සිතිවිලිවලින් යුතු විය.

ඔවුහු මෙසේ අවුල් වූ, විකාර වූ සිතිවිලිවලින් යුතුව, ගොමණ්ඩල.. බ්‍රාහ්මණ, මේ ගාථාවේ ගොමණ්ඩල පරිබ්බූළ්හන්ති බොහෝ ගවරංචුවලින් ගැවසුණු, නාරීවරගණයුතං උසස් යයි සම්මත බොහෝ කාන්තාවන්ගෙන් යුතු, උළාරං මහත්, මානසං භොගං මිනිසුන් වසන තැන් ආදී පරිහරණය කරනු ලබන සම්පත්, ඉඩකඩම් ආදිය, අභිජ්ඣායිංසු ‘අනේ, මෙය අපට තිබේනම්.........යැයි ආසාව වඩමින්, බොහෝ බලාපොරොත්තු තබාගෙන, දැහැන් වැඩූහ.

මෙසේ දැහැන් වඩන අතරම, ‘මේ මිනිස්සු මැනවින් දිය නා, සුවඳ තවරා, කෙස් රවුල් මනාව සරසාගෙන, මල් අබරණ පැළඳ පස්කම්ගුණෙහි හැසිරෙති. අපිනම්, ඔවුන් අපට නමස්කාර කරනු ලැබූවත්, දහදිය ගලන කිලිටි සිරුරුවලින් හා කිහිලිවල රෝම හා නියපොතුද වැඩී, වස්තු සම්පත් නැතිව බොහෝ කරුණාව පතුරුවමින් වාසය කරමු. මොවුහු ඇතුන් පිට, අසුන් පිට, දෝලාවල, රන්මුවා රියවලින් එහා මෙහා යති. අපි පයින් යමු, මොව්හු දෙමහල් පහ ආදියෙහි වසති. අපි කැලෑවේ රුක්මුල්වල වසමු, ‘මොවුහු සතුරගුල් පමණ දිග ලොම් ඇතිරිලි අතුරා, සුවසේ නිදති. අපි පත්කඩ (කුඩා පැදුරු), සම්කඩ බිම අතුරා නිදමු, මොව්හු රස බොජුන් අනුභව කරති. අපි පිඬුසිඟා ගොස් යැපෙමු. අපිත් මොවුන් හා කෙසේ සමාන වන්නෙමුදැ’යි සිතා, ‘ධනයට කැමතිවිය යුතුය, ධනය නැතිව මේ සැපසම්පත්වලට පැමිණීමට නොහැකි යයි තීරණය කොට, වේදය බිඳ, සුදුසු ලෙස පැවති දැහැමි පැරණි මන්ත්‍ර ඉවත්කොට, අයුතු පරිදි බොරු මන්ත්‍ර සකසා ධනය ලබාගනු කැමතිව, ඔක්කාක රජු හමුවී ආසිරිබර වදන් යොදා ‘මහරජ, අපේ බමුණු පරම්පරාවෙන් පැවත එන පැරණි මන්ත්‍ර ඇත, අපි ‘මිටෙහි රඳවා ගත් ගුරු රහස් ලෙස (ආචරිය මුට්ඨිනා) ඒවා ගැන කිසිවෙකුටත් නොකීවෙමු. මහරජ, ඒවා ඇසීම සුදුසු යැයි කියා අසකු මරා කරන යාග පැසසූහ. එසේ යාගය අගය කොට, රජු මෙහෙයවමින්, ‘මහරජ, යාග කරනු මැනවි, මෙසේ ඔබතුමන් ධනය, වී අස්වනු ආදියෙන් සෑහෙන තරම් පොහොසත් වේවි! යාග උපකරණවලින් ඔබතුමාට අඩුවීමක් නොවනු ඇත. ඔබතුමන් මෙසේ යාග කරනවිට සත්මුතු පරම්පරාවම බඹලොව උපදින බව පැවසූහ. බමුණන් රජුට ඒ පුවත පවසන අයුරු දක්වමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙ තත්‍ථ මන්තෙ.....බහු තෙ ධනං යන ගාථාව වදාළහ.

තත්‍ථ දැඩිව ආසා කළ සම්පතක් මුල්කොට කියන ලදී. එය අරමුණ කොට දක්වන අරුත සඳහා ආධාර විබත් යොදා ඇත. තදුපාගමුං එකල්හි පැමිණියහ. පහූතධනධඤ්ඤොසි මරණින් පසුද වස්තුව - වී අස්වනු ආදියෙන් සෑහෙන තරම් ලබන්නේ ය යන අදහසයි. සැකය, අනුමානය අරුත් දැක්වීමෙහිදී අනාගත කාලය වෙනුවෙන් වත්මන් වචනයෙන් යෙදීම වදන් පිළිබඳ වියත්හු කැමති වෙති. යජස්සු යාග කරන්න, විත්තං ධනං රන් ආදියට ඉතා වටිනා ලෙසින් ද, දියුණු වීමේ අදහසින් ධනය ලෙසද කියන ලදී. නැතහොත් විත්තං සතුට ඇති කරනු ලබන අබරණ ආදී දේ සතුට දනවන සෑහෙන තරම් උපකරණ හෝ යම් යම් දේ ‘පහූතවිත්තූපකරණෙ’ යනුවෙන් ගැනේ. ධනං අමුරන්, රන් ආදිය, කුමක් සඳහා කියන ලද ද? එකල ඒ බමුණෝ මන්ත්‍ර ගොතා ගෙන ඔක්කාක රජු වෙත ගියහ. කුමක් පිණිසද? ‘මහරජ, ඔබතුමාට බොහෝ සම්පත් ද ධනය ද ඇත. යාග කරනු මැනවි, මතුවටද සෑහෙන තරම් ධනය - සම්පත් ලබන්නේය.

මෙසේ කරුණු පහදන විට දී තතො ච රාජා.....අදා ධනං . සඤ්ඤත්තො කරුණු දක්වන ලදී. රථෙසභො මහා රථ කෙරෙහිද කැත් කුලවතුන් කෙරෙහිද කම්පා නොවන, ගවරැළක නායක ගොනකු හා සමාන වූ, මෙහි අසකු බිලි දී කරන යාගය අස්සමෙධො වෙයි. යාග කළ යුතු වූ විට, දෙකෙළවර සිට යාග කණු විසිඑකක් තබා, යාග බිමෙහි ද, මිනිසුන් ද වෙනත් සියළු පිදිය යුතු දේ ඇතුලත් යාගයට එය සමාන වචනයකි. පුරිසමෙධො පිරිමියෙකු බිලිදී කරන යාගයයි. අස්සමෙධයෙහි සඳහන් කරන ලද පරිදි, යාග බිම සතර කෙළවරෙහි යාගයට පිදිය යුතු අගනා දේවලට සමාන වචනයකි. සම්මාපාසො දවසින් දවස වියගහක් දමා, එය බිම වැටෙන තැන බටවලින් යාග පුදසුන සකසා, යාග කණු ආදිය රැගෙන යන්නවුන් විසින් සරසතී නදියෙහි ගිල් වූ යාග පුදසුන තිබූ තැන පටන් පිටුපසට යමින් කළයුතු (දියෙහි පාවෙන දෙයක සිට කරන) ‘රිය යාගයකට - යාත්‍රා යාග - මෙය සමාන වචනයකි. ‘සෝම’ පානය කරතී යනු වාජපෙය්‍යො එක් කෙළවරකින් තිරිසන් සතුන් දහහතක් බැගින් බිලිදී කළයුතු යාගයකදී. බෙලි කඳක් යොදා ගත් යාග කණුවෙහි සතුන් දහහතක්, දහහතක් පුද කළයුතු යාගයකට මෙය සමාන වදනකි. එහි අවහිර නැති අදහසින් නිරග්ගලො නවයක් බැගින් වූ යාග පූජාවක් කරනවිට, බිම ද පිරිමි තැනැත්තන් සමග, අස්සමෙධ යාගයෙහි කියන ලද පරිදි, සියළුම පිදිය යුතු දේ සහිත වූ, සියළු යාගවලට සමානවූම අස්සමෙධයට විකල්පයක් ලෙස මෙය අදහස් කෙරේ. ඉතිරි කරුණු පහසුය.

‘බමුණන්ට ධනය දුන්නේයැ’යි කියන ලදද, මීළඟට එය පැහැදිලි කරමින්, ගාවො සයනඤ්ච යන ගාථා දෙක වදාළහ. දිගුකලක් රළු ආහාර නිසා දුබල වූ, වෙහෙස වූ ඒ බමුණන්ට රජතුමා, ‘පස්ගෝරස අනුභව කරත්වා’යි නායක ගවයන් ද සමග ගව පට්ටි ද දුන්නේ ය. එසේම, දිගුකලක් රළු පොළවෙහි නිදාගත් බැවින් ද, දළ රෙදි පොරවා ගැනීමෙන් ද, එකම ආකාරයෙන් පා ගමනින් ද, රුක්මුල්වල විසීමෙන් ද වෙහෙස වූ ඔවුන්ට, සතරගුල් පමණ දිගැති ලොම් පලස්, ඇතිරිලි යෙදු මාහැඟි යහන් ආදිය ‘සුවසේ පරිහරණය කරත්වා’යි සපයා දුන්නේ ය. මෙසේ නොයෙක් අයුරින් වෙනත් අමුරන්, (කහවණු) රත්රන් ආදී වටිනා දේ දුන්නේ ය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ගාවො සයනඤ්ච වත්‍ථඤ්ච.... බ්‍රාහ්මණං අදා ධනං යනුවෙන් වදාළහ.

මෙසේ ඒ රජු සමීපයට තෙ ච තත්‍ථ.....පුනුපාගමුං, එසේ කියන ලද්දේ කුමක් නිසාද? ඒ රජුන්ගෙන් තෙ ඒ බමුණෝ ඒ යාගවලින් ධනං දිගු කලක් දවසින් දවස, එක් දවසකට සෑහෙන ආහාර හා රෙදි ද නොයෙක් ආකාර වූ එදිනෙදා පරිහරණයට ගැනෙන වෙනත් කැමති කැමති දේ ලැබ, සන්නිධිං සමරොචයුං, එයින් තෙසං ඉච්ඡාච තිණ්ණනං කිරි ආදී පස්ගෝරස තණ්හාවෙන් මැඩුණු සිතින් ඒ ගව දෙනුන්ගේ කිරි ආදිය ඉතා මැනව, ඒකාන්තයෙන්ම මොවුන්ගේ මස් ඊටත් වඩා රසවත් වන්නේ යැයි මස් නිසා භීයො තණ්හා පවඩ්ඪථ එවිට ‘අපි මරා කන්නෙමු නම්, ගැරහුම් ලබන්නෙමු, මන්ත්‍ර ගොතන්නේ නම් මැනවැ’යි සිතූහ. ඉක්බිතිව, නැවත වේදය බිඳ, ඊට සුදුසු වූ, තෙ තත්‍ථ මන්තෙ ගන්‍ථෙත්‍වා ඒ බමුණෝ එය අරමුණු කොට, කපටි මන්ත්‍ර ගොතා ඔක්කාක රජු වෙත නැවත ද පැමිණියහ. මෙම කරුණු දක්වමින්, යථා ආපොච.......බහූ තෙ ධනං යන ගාථාව වදාළහ.

කුමක් නිසා එසේ කියන ලදද? ‘මහරජතුමනි, අපගේ මන්ත්‍රවල මෙසේ සඳහන් වේ. යථා ආපො (ජලය) අත් සේදීම් ආදී සියළු කටයුතුවලදී ජීවත් වන්නන්ට උපකාර වෙයි. ඒ නිසා ඔවුන්ට පව් සිදුවන්නේ නැත. කවර හෙයින්ද? පරික්‍ඛාරො සො හි පාණිනං යම් ලෙසකින් ජලය උවමනා දෙයක් ලෙස ඇති වූ බැවිනි. පඨවී යම්සේ මේ මහපොළවද ගමන් කිරීම් ආදී කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වන්නාක් මෙන්ද, කහවණු යැයි ද හඳුන්වනු ලබන හිරඤ්ඤං, රන්රිදී ආදියෙන් ධනං, බාර්ලි, තිරිඟු වැති දේ ධානියඤ්ච ලෙසද වහරන පරිදි ඒ හා සියළු කටයුතුවලදී අදාල වේ. එවං ගාවො මනුස්සානං මෙසේ (ගවයන්ද) සියළු කටයුතුවලදී උපකාර හෝ සම්බන්ධවන ලෙසට පහළව ඇත. එහෙයින් ඒ ගවයන් මරා නොයෙක් ආකාර වූ යාගයෙහි යජස්සු බහූ තෙ විත්තං බහු තෙ ධනං,

මෙසේ පෙර පරිදිම, තතොච රාජා... අඝාතයී (ගාථාව වදාළහ.) ඊට පෙර කිසිම සතෙකු න පාදා.........ඝාතයී එකල්හි බමුණෝ යාග බිම (යාග මළුව) ගවදෙනුන්ගෙන් පුරවා, නායක ගවයා (යාග කණුවේ) බැඳ කණු මුලට රජු කැඳවාගෙන ගොස්, ‘මහරජතුමනි, ගොමෙධ යාගය ඉටු කරනු මැන, මෙසේ ඔබතුමාට බඹලොව මග පිරිසිදු වන්නේ යැයි කීහ. (ආසිරි පැතීම් වේද ගීතිකා ගායනා වැනි) මංගල යැයි බමුණන් සම්මත කටයුතුවලින් පසු, රජු කඩුව ගෙන, නායක ගවයා සහ, සියදහස් ගණන් ගවයන් මැරුවේය. බමුණෝ යාග මළුවෙහි මස් කපා කෑහ. කහ-සුදු-රත් පැහැ කම්බිලි ද පොරවා මැරූහ. ගවයෝ පොරෝනා දැක බියෙන් තැති ගනිති. ඒ අනුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, න පාදා..........ඝාතයි ගාථාව වදාළහ.

තතො දෙවා මෙසේ ඒ රජු ගවදෙනුන් මැරීමට පටන්ගත් විට, ඒ අතරතුර, ඒ ගව ඝාතනය දුටු චාතුම්මහාරාජිකාදී දෙවිවරු දෙවා ච, පිතරො බමුණන් විසින්ම හඳුන්වා ඇති පරිදි මහා බ්‍රහ්මයා ද, සක්දෙවිඳු ද ඉන්ද්‍රො, උස් ගිරිකුළුපව්හි වසන, දානවයකුන් යැයි හඳුන්වනු ලබන අසුර රක්‍ඛසා ච අධම්මො ‘අදැහැමි’යි යන වචන කියමින් ‘මිනිසුනි, නින්දා වේවා! මිනිසුනි, නින්දා වේවා! කියමින් පක්කන්‍දුං මෙසේ පොළොවෙන් ඇරඹි ඒ හඬ මොහොතකින් බඹලොව දක්වාම පැතිර ගියේය. ලොවම එකම පාලනයකට නතු විය. හේතුව කුමක්ද? යං සත්‍ථ නිපතී ගවෙ යම් ලෙසකින් ගවදෙනකට අවි පහරක් වැදුනි යැයි කියන ලදද,

එය දෙවියන්ට පමණක් වන (බලපෑමක්) නොවේ. මෙය වෙනත් ලෝකවලටද අයහපත උදාවීමකි. තයො රොගා පුරෙ ආසුං ඉච්ඡා අනසනං ජරා යම් යම් බලාපොරොත්තු හා ආසා ද, බඩගින්න හා වයස ගෙවෙනවිට ජරාවට පත්වීම කියන ලදී. පසූනඤ්ච සමාරම්හා අට්ඨානවුතිමාගමුං ඇස් රෝග ආදී රෝග අනූඅටක් පැමිණියේ යැයි තේරුමයි.

දැන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සතුන් මැරීමට නින්දා කරමින් එසො අධම්මො යන ගාථාව වදාළහ. එහි අරුත නම්, එසො සතුන් මැරීමට ගත් තැන් පටන් කයෙන් කෙරෙන දුසිරිත් ආදී තුන් ආකාර වූ දණ්ඩානං එක්තරා වැරැද්දක් වීමෙන් දහමෙන් - යහපත් බවෙන් ඉවත්වන බැවින්, අධම්මො ඔක්කන්තො අහූ (එසේ) පැවතුණේය. එතැන් පටන් ඒ වැරදි තවමත් පවත්නා බැවින්, පුරාණෙ, ඒ මරණවිටදී පවා කිසිම සතෙකු පාදයෙන් හෝ හිංසාවක් නොකරන බැවින් අදූසිකායො, එසේ වූ ගවයන්, හඤ්ඤන්ති එබඳු ගවයන් යම් කෙනෙක් මරත් ද ධම්මා ධංසෙනති දහමෙන් වැළකෙති. පිරිහෙති. යාජකා යාගයෙහි යෙදෙන්නෝ - යදින්නෝ දනිති.

එවමෙසො අණුධම්මො මෙසේ එය පහත් දෙයක් - ලාමක දෙයක් ලෙස කියන ලදී. යම් ආකාරයකින් හෝ එහිදී දෙනු ලබන මඳ වූ දෙයක් හෝ ඇතොත්, ඒ සඳහා අණු ධම්මො යැයි වදාළහ. පොරාණො බොහෝ කලක පටන් පැවත එන, පැරණි වියතුන් විසින් පැසසුම් නොකරන ලද බැවින් විඤ්ඤූගරහිතො යැයි දතයුතුය. යම්හෙයකින් නැණවතුන් විසින් පැසසුම් නොකරන ලදද, එහෙයින්, යත්‍ථ එදිසකං පස්සති යාජකං ගරහති ජනො යනුවෙන් පැසසුම් නොකරන්නේ කෙසේද? (ඒ අදහස්) බමුණන් බොරුවෙන් උපදවන ලද්දකි. ගවයන් මරා මස් කති’යි අසා ඇතැයි මෙහිදී අදහස් වේ.

එවං ධම්මෙ වියාපන්නෙ මෙසේ පැරණි බමුණු දහම නැසිණි. වියාපත්තෙ යනුද පාඨයකි. අදහස වෙනස්ව, වෙනත් අදහසක් වී යැයි තේරුමයි. විභින්නා සුද්ද වෙස්සිකා පෙර සමගිව වාසය කළ මෙහෙකරු වැනි සුද්ද යැයි හැඳින්වූවෝ ද - වෙස්ස යැයි කියන ලද වෙළඳ කොටස් ද බිඳුණාහ. පුථූ විභින්නා ඛත්තියා කැත් කුලවත්තු ද එකිනෙකා කෙරෙහි බිඳුණහ. පතිං භරියාව මඤ්ඤථා බිරින්දද නිවසෙහි මුල්තැන තබන ලද බැවින්, පුතුන්ගේ බලයෙන් ද යුතුව හිමියාට අවමන් කළහ. නින්දා කළාය. නොසැළකීය. මැනවින් උවටැන්, ගරු සැළකිලි නොකළාය.

මෙසේ එකින්නෙකා බෙදී ගියා සේ, ඛත්තියා බ්‍රහ්මබන්‍ධුච... කාමානං වසමන්‍වගුං කැත් කුලවත්තු ද බමුණෝ ද යෙ චඤ්ඤෙ වෙස්ස වෛශ්‍ය හා ශුද්‍ර යන කොටස් එකතු වී කටයුතු නොකරති. මෙසේ තම තමන්ගේ පරම්පරාව රකින ලද බැවින් ගොත්තරක්‍ඛිතා ඒ සියල්ලෝම ජාතිවාදං නිරං කත්‍වා ‘මම කැත් කුල වෙමි. මම බමුණෙක්මි’ ආදී හැඟීම් වනසා පස්කම් සැපයෙහි දැඩි වසඟයට අන්‍වගූං පැමිණියහ. කාමයට වසඟ වීමෙන් කළයුතු දේවල් කිසිවක් නොකළාහු යැයි කියන ලදී.

මෙසේ මෙහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ඉසයො පුබ්බකා ආදී ගාථා නවයකින් පැරණි බමුණන්ගේ යහපත් ගුණ දක්වා, යො තෙසං පරමො යන ගාථාවෙන් බ්‍රහ්මයා හා සමානව ද තස්ස වත්ත මනුසික්‍ඛන්තා යන ගාථාවෙන් දෙවියන් හා සමානවද තණ්ඩූලං සයනං ආදී ගාථා හතරකින් ඔවුන් පණවා ගත් සීමා ද, තෙසං ආසි විපල්ලාසො ආදී ගාථා දහහතකින් ඒ සීමා ඉක්මවා කටයුතු කිරීමෙන් එතෙක් සුරැකි පිළිවෙත් මගින් බැහැර වීමෙන් දෙවියන් ආදීන්ගේ ඉවත් වීමද දක්වා දේශනය නිම කළහ. බමුණු සැඬොලා ගැන මෙහි කියා නැත. කවර හෙයින්ද? බ්‍රහ්මයාට සමානව, දෙවියන් හා සමව සහ (තමා කෙරෙහි) සීමා කොටගත් කරුණු වීද, යම් නොමග යාමකින් හෝ, නුසුදුසු දෙයක් අගනා බමුණු දහම ලෙසින් ගෙන සීමා ඉක්මවා විපතට පත් වූයේ ද්‍රෝණ සූත්‍රයෙහි කියා ඇති පරිදිය. බමුණු දහම නැසුණද බමුණු සැඬොලකු වීමට එය හේතු නොවේ. කවර හෙයින්ද? බමුණු දහම නොපිටට හරවා ගත් බැවිනි. එහෙයින් එය නොදක්වාම දේසනය නිම කළහ. දැනුදු ඒ බමුණු සැඩොලා දුලබය. මෙසේ ඒ බමුණු දහම වැනසුනි.’ ‘පින්වත් ගොතමයනි, කරුණු මෙසේ නම්, ‘බ්‍රාහ්මණ සැඩොලා වීමට අපි කටයුතු නො කරමු’යි ද්‍රෝණ බමුණා කීය. ඉතිරි කරුණු කලින් කියා ඇති පරිදිය.

බ්‍රාහ්මණ ධම්මික සූත්‍ර විස්තරය නිමි.