8. ධම‍්ම නාවා සුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

8. ධම්ම නාවා සූත්‍ර වර්ණනාව

යස්මා හි ධම්මං යනු ධම්ම සූත්‍රයයි. නාවා සූත්‍රය යැයි ද කියනු ලැබේ. මෙම සූත්‍රය දේසනා කිරීමට හේතුව කුමක්ද? ගරු කටයුතු සැරියුත් තෙරුන් අරබයා දෙසන ලදී. මේ එහි කෙටියෙන් සඳහන් කිරීමයි. විස්තර අගසවු දෙනම ඉපදුණු කල පටන්ම දතයුතුය. ඒ තොරතුරු කෙසේද යත්? (අප) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළවීමට පෙර, අගසවු දෙදෙනා එක් අසංඛයකුත් කප් සියදහසක්ම පාරමිතා පුරා දෙව්ලොව උපන්හ. ඔවුන්ගෙන් පළමු තැනැත්තා දෙව්ලොවින් චුතව, බමුණන්ට අයබදු ලබාගැනීමට වෙන් වූ ‘උපතිස්ස’ නම් වූ රජගහනුවරට නුදුරු බමුණු ගමෙහි හැටපන් කෝටි සියයක ධන සම්පත් ඇති ගම්දෙටු බමුණාගේ රූපසාරී බැමිණියගේ කුස පිළිසිඳ ගත්තේය. දෙවැන්නාද එම ගමට නුදුරු, බමුණන්ට අයබදු ලබාගැනීමට වෙන් වූ කෝලිත ගමෙහි එපමණ වූම ධන සම්පත් හිමි ගම් දෙටු බමුණාගේ මුගලන් නම් බැමිණියගේ කුස ඒ දවසෙහිම පිළිසිඳ ගත්තේය. මෙසේ එකම දිනක ඔවුන්ගේ පිළිසිඳ ගැනීමත්, බිහිවීමත් සිදුවිය. එකම දින උපතිස්ස ගමෙහි එක් දරුවකු උපන් බැවින් උපතිස්ස යැයිද, කෝලිත ගමෙහි එක් දරුවකු උපන් බැවින් කෝලිත යැයිද ඔවුන්ට නම් කළහ.

ඔවුහු වැලි සෙල්ලම් කරන කාලයේ පටන්ම එකිනෙකා යහළුව, කෙමෙන් තුරුණු වියට පත්වූහ. දෙදෙනාටම පන්සියයක්, පන්සියයක් බැගින් තරුණයෝ පිරිවර වූහ. එක් තැනැත්තෙක් රන්දෝලා පන්සියයක්ද දෙවැන්නා අජානීය අසුන් බැඳි රිය පන්සියයක්ද පිරිවරින් යුතුව උයනට හෝ ගං තෙරට හෝ යති. එකල රජගහනුවර කලින් කලට පවත්වන ‘ගිරග්ග සමජ්ජ’ නම් රඟදැක්මක් වෙයි. සවස් කල මුළු අගු - මගධ වැසියෝ ද - පසිඳු කැත් කුමරුවෝ ද නුවර වීදි මැදට රැස්ව මනාව සැකසූ මැසි හා ආසනවල හිඳිමින් රැඟුම් අසිරිය නරඹති. උපතිස්ස කෝලිතද පිරිවර සමග එහි ගොස් පණවන ලද අසුන්වල හුන්හ. උපතිස්ස රැඟුම් අසිරිය දකිමින්ම, රැස්වූ මහා ජනකායද දැක, මෙපමණ ජනතාවක් අවුරුදු සියයක්වත් නොපැමිණ මැරෙන්නේ යැයි සිතුවේය. මරණය අවුත් නළලෙහි සිටියාක් මෙන් ඔහුට දැනිණ. කෝලිතටත් එසේම සිතුණේය. නන් අයුරු රඟන රැඟුම් පැවතියද දැකීමට පමණවත් සිත නොනැමුණි. හුදෙක් සංවේගයට පහළ විය.

රැඟුම නිමා වී ආපසු යන පිරිස අතරට එක්වූ ඒ යහළුවන් දෙදෙනා ද තම පිරිවර සමග එක්ව ‘මිතුර, කෙසේද? නැටුම් බැලීමෙන් ඔබ නොසතුටු වීදැ’යි කෝලිත උපතිස්සගෙන් ඇසීය. උපතිස්ස තම අදහස සැළකොට, ඒ කරුණුම කෝලිතගෙන් ද විචාළේය. ඔහුද තම අදහස පවසා, ‘මිතුර, පැවිදි වී නොමැරෙන මග (අමතං) සොයන්නෙමු, එන්නැ’යි කීය. ‘මිතුර, එය මැනවැ’යි උපතිස්ස එකඟ විය. දෙදෙනාම ඒ සම්පත් හැරදමා නැවත රජගහනුවරට පැමිණියහ. ඒ කාලයෙහි රජගහනුවර සංජය නම් පිරිවැජියෙක් වාසය කරයි. ඔවුහු තරුණයන් පන්සියයද සමග සංජය වෙත පැවිදිව කිහිප දිනකින්ම තුන්වේදය හා සියළුම පිරිවැජි දහමද උගත්හ. ඒ ඉගෙන ගත් දහමෙහි මුල-මැද-අවසානය විමසමින්, අවසානයක් නොදැක, ‘මේ දහමෙහි මුල, මැද පැහැදිලිය. අවසානය නො පෙනෙයි. මෙහි අප ඉගෙන ගත් දෙයට වඩා වැඩියෙන් දැනගත යුතු බවට පැමිණීමක් නැතැ’යි ගුරුතුමාගෙන් විචාළහ. ‘මම ද එසේ පැමිණිය යුතු අවසානයක් නොදකිමි’යි සංජය පිරිවැජි කීය. ‘එසේනම් අපි මෙහි අවසානය සොයන්නෙමු’යි ඔවුහු කීහ. ‘කැමති පරිදි සොයවු’ යැයි ගුරුතුමා ඔවුන්ට පැවසීය. මෙසේ ගුරුතුමාගෙන් අවසර ලත් ඔවුහු ‘නොමැරෙන බව’ සොයමින් ඇවිදිමින් දඹදිව පතළ වූහ. කැත් කුල ආදී වියතුන්ගෙන්ද පැන විචාරන ලදුව, මතු මතුත් ඒ ගැන විමසුවද අවසානයක් නොපෙනේ. උපතිස්ස, කෝලිත යැයි කී විට, ‘මොවුන් කවුරුන්ද? අප නම නොදනිමු’යි කියන අයෙකු නම් නැත. එපමණටම ඔවුන් හඳුනනු ලැබූහ.

මෙසේ ඔවුන් ‘නොමැරෙන බව’ ගැන සොයමින් හැසිරෙන කල, අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළව උතුම් දම්සක් පවත්වා අනුපිළිවෙලින් රජගහ නුවරට පැමිණියහ. ඒ පිරිවැජියෝද, මුළු දඹදිවම ඇවිද ‘නොමැරෙන කෙනෙකු නොලබාම, නැවත රජගහනුවරට ගියහ. ඉක්බිති ගරුකටයුතු අස්සජී තෙරුන් උදෑසන හැඳ, පොරවා...’ යැයි සඳහන් වූ තැන් පටන් ඔවුන්ගේ පැවිදිවීම දක්වා සියළුම කරුණු විස්තර සහිතව ඛන්‍ධකයෙන් දතයුතුය.

මෙසේ පැවිදි වූ ඒ යහළුවන් දෙදෙනාගෙන් ගරුකටයුතු සැරියුත් හිමියෝ අඩමසකින් රහත්බව පසක් කළහ. සැරියුත් තෙර, යම්විටක, අස්සජී තෙරුන් සමග එකම විහාරයෙහි වාසය කරයිද, එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උවටැන් පිණිස ගොස්, ඉන්පසු ‘මුලදී මට ගුරුවරයා වූ උන්වහන්සේට ගරුකළ යුතුයි, මම එතුමන් නිසා භගවත් සසුන දැනගතිමි’යි අස්සජී තෙරුන්ටද උවටැන් පිණිස යයි. යම්විටක අස්සජි තෙරුන් සමග එක විහාරයෙහි නොවසයිද, එවිට උන්වහන්සේ වැඩසිටින දිසාව බලා පසඟ පිහිටුවා වැඳ ඇඳිලි බැඳ නමස්කාර කරයි. ඒ දැක ඇතැම් හිමිවරු ‘සැරියුත් හිමි අගසව්වකු වුවත් දිසා නමදිනු ලබයි, තවමත් බමුණු හැඟුම් ඉවත් වී නැතැ’යි කතාබහ කළහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දිව කණින් ඒ කතාබහ අසා, පණවන ලද උතුම් බුදු අසුනෙහි වැඩ හිඳිමින්ම, තමන් දක්වමින් ‘මහණෙනි, දැන් ඔබලා කුමන කතාවකින් සිටියාහුදැ’යි ඇසූහ. හිමිවරු ඒ පුවත කීහ. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘මහණෙනි, සැරියුත් දිසා නමදින්නේ නොවේ, යම් කෙනෙකු නිසා සසුන දැනගත්තේ ද තමන්ගේ ඒ ගුරුවරයාට නමස්කාර කරයි. ගරු කරයි. මහණෙනි, සැරියුත් ගුරුවරයාට පූජා කරන්නෙකි’යි එහි රැස්වූ පිරිසට දහම් දෙසනු පිණිස මෙම සූත්‍රය වදාළහ.

යස්මා හි ධම්මං පුරිසො විජඤ්ඤා තුන් පිටකය ඇතුලත් ඉගෙන ගතයුතු දහම හෝ එම දහම් කරුණු අසා අවබෝධ කටයුතු නව ලොවුතුරා දහමෙහි පරම ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දැකීම හෝ, (එසේ දකින) තැනැත්තෝ විජඤ්ඤා දැනගනු ලබන්නේය. අවබෝධ කරන්නේය. යස්සා යනුද පාඨයකි. එය ද මෙම අරුතමය. ඉන්‍දං ව නං දෙවතා පූජයෙය්‍ය දෙව්ලෝ දෙකෙහි දෙවිවරු සක්දෙවිඳුට යම්සේ පූජා කරත්ද, ඒ තැනැත්තා ද අනෙක් තැනැත්තාට උදෑසනින් පිබිද, පාවහන් මුදාහැරීම ආදී සියළු වත් පිළිවෙත් කරමින් පූජා කරන්නේය, සත්කාර කරන්නේය. ගරු කරන්නේය. ඊට හේතු කවරේද? සො පූජිතො......පාතුකරොති ධම්මං ඒ ගුරුතුමා එසේ පූජා ලබන ලද්දේ, තස්මිං අතවැසියා කෙරෙහි, පසන්න චිත්තො ඉගෙනීම හා අවබෝධය ලෙසින් බහුස්සුතො දේසනය අවසන්හිම දහම ඉගෙන, අවවාද අනුව පිළිපැද දහම අවබෝධ කර ගනී. දේසනයෙන් හෝ පිළිවෙත් දහම උපමා කරගනිමින් තමන් අවබෝධ කරගත් දහම හෙළිදරව් කරයි.

තදට්ඨි කත්‍වාන නිසම්ම ධීරො මෙසේ පහන් සිතින් ඉගෙනීමෙන් හා අවබෝධ කිරීමෙන් ගුරුවරයා විසින් හෙළිදරව් කරන ලද දහම අරුත් මෙනෙහි කරමින් අසා, ඒ පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීමේ හැකියාව ඇති නැණවත් තැනැත්තා, ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජමානො ලොවුතුරු දහමට වෙනස් නොවන බැවින් ඊට අනුකූලව විදසුන් වඩමින්, විඤ්ඤූ විභාවී නිපුණෙ ච හොති නුවණැති බව යැයි කියන ලද වියත් බව ලැබූයේ නුවණැත්තා වේ. එය මැනවින් අවබෝධ කොට, අනුන්ට ද පැහැදිලිව වටහාදීමට සමත් බැවින් විභාවී වේ. සියළු කරුණු ඉතා සියුම්ව (ඉතිරියක් නොමැතිව) පිරිසිඳ දැනීමේ හැකියාවෙන් යුතු වෙයි. යො තාදිසං භජතෙ අප්පමත්තො පෙර කියන ලද පරිදි බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති තැනැත්තකුගේ අවවාද අනුසාසනා ලබමින් නොපමාව ඇසුරු කරයි.

මෙසේ නුවණැතියන්ගේ හැසිරීම හා ඇසුර පසසා දැන් අනුවණයාගේ හැසිරීම් හා ඇසුර ගරහමින් ඛුද්දඤ්ච බාලං යන මේ ගාථාව වදාළහ. ඛුද්දං නොවැදගත් කයෙන් කෙරෙන කටයුතුවල යෙදුනු, නුවණ මෙහෙයා කටයුතු කිරීමෙන් තොර වූයේ බාලං, අනාගතත්‍ථං දහම් ඉගෙනීමක් නැති, අවබෝධ නොකරන ලද, උසුය්‍යකං අතවැසියාගේ දියුණුව නොකැමති වූ සිතින්, ඉතිරි කරුණු පහසුය. මෙහි අදහස් කෙරෙන්නේ ගුරු හිමියන්ට බොහෝ සිවුරු ආදිය ලැබේ ද, අතවැසි ගෝලයනට ඒ සිවුරු ආදිය දීමට නොහැකි බවත්, දහම ගැන කියා දීමේදී ‘කිසිවක් තිර නැත, කය, මගේ යැයි නොගත යුතුය යන වචනයකුදු කියාදීමට නොහැකි බවත්ය. මෙබඳු අඩු ගුණ ඇති බැවින්, එබඳු අනුවණ, ඉසි සිතින් පිරුණු ගුරුවරයකු ඇසුරු කරන්නා ද ‘කුසතණ පතින් ඔතන ලද කුණු වූ මස්’ යැයි කියා ඇති පරිදි ‘පූතිමච්ඡං කුසග්ගෙන’ තමාද මෝඩයකු බවට පත්වේ. එහෙයින් ඉධ මේ සාසනයෙහි කිසියම් කෙනෙකු මදක් හෝ ඉගෙනීමෙන් හෝ පිළිපැදීමෙන්, ධම්මං පිළිවෙත් දහම හෝ, අවිභාවයිත්‍වා නොදැනීමෙන් ද, ඒ දහමෙහි සැක ඇති තැන් දුරුකර නො ගැනීමෙන්ද මරණං උපෙති මෙසේ අරුත දතයුතුය.

දැන් එහිම අරුත තවත් පැහැදිලි කරනු පිණිස යථා නරො යන ගාථා දෙක වදාළහ. ආපගං ගඟ, මහොදිකං බොහෝ ජලය ඇති, සලිලං එහා මෙහා ගිය, පුළුල්ව පැතිරුණු යැයි කියන ලදී. සරිතං යනුවෙන්ද පාඨයකි. එයද මෙම තේරුමයි. සීඝසොතං බර ගෙනයන, වේගයෙන් (ගලායන) කිං සො මෙහි ‘ඔහු ගසාගෙන යනු ලබන්නේ’ සො යන මෙම පදයෙන් ඒ පුද්ගලයා දක්වන ලද බැවින් එය නිපාතයකි. කුමක් කියන ලදද? ‘ඔහු මෙන් නොවන්නෙමි. ඔහු මෙන් විනාස නොවන්නෙමි.’ (ඒ පරිදි යෙදී ඇත.) ධම්මං පෙර කී පරිදි දෙ ආකාරය. අනිසාමයත්‍ථ ඇහුම්කන් නොදී යන තේරුමයි. ඉතිරි වචන පැහැදිලිය.

අදහස් කරන්නේ මෙයයි. යථා කියන ලද පරිදි කිසියම් මිනිසෙක් ගඟට ඔතරිත්‍වා ඒ ගඟෙහි වුය්හමානො අනුසොතගාමී දිය පහරටම අනුව යන්නේ, පරෙ එතෙර වීමට කැමතිව, කිං සක්කති එතරට ගෙනයාමට සක්‍ඛතී යනුවෙන්ද පාඨයකි. තථෙව දෙආකාර වූත්, ධම්මං තමන්ගේ නුවණින් අවිභාවයිත්‍වා බහුස්සුතානඤ්ච සමීපයෙහි අරුත් නොඅසා, සයං පුරුදු නොකරන ලද බැවින්, අජානන්තො නොඅසන ලද බැවින්ද, අවිතිණ්ණකංඛො පරෙ කිං සක්‍ඛති නිජ්ඣාපෙතුං බලාපොරොත්තු වීමට යැයි අරුත දතයුතුය. ‘චුන්‍ද, තමන් මඩෙහි එරුණේ’ –- ‘සො වත චුන්‍ද අත්තනා පලිප්පලිපන්නො ආදී තන්හි සූත්‍රවල යෙදුණු අයුරු සිහිපත් කළ යුතුය.

මෙසේ බාලයකු - අනුවණයකු ඇසුරෙන් අන් තැනැත්තන්ට කරුණු පහදා දීමට නොහැකි බව දැක්වීමට උපමාවක් දක්වා, දැන් ‘යම් පුද්ගලයෙකු එබඳු කෙනෙකු ඇසුරු කෙරේ නම් පමා නොවේ’ යැයි කියන ලද පරිදි, නුවණැති දැනුම් තේරුම් ඇති කෙනෙකුට අනෙක් තැනැත්තන්ට කරුණු පහදා දීමට හැකි බවට යථාපි නාවං යන ගාථා දෙක වදාළහ. පියෙන හබලෙන්, ලෑල්ලෙන්, අරිත්තෙන උණ ලීයෙන්, තත්‍ථ ඒ නැවෙහි තත්‍රැපායඤ්ඤු ඒ නැවෙහි ගෙනයන දෙයෙහි, ඒවා පිළිවෙලකට තැබීම වැනි කළයුතු දේ දැන, සුදුසු මග දැන සුදුසු පරිදි කටයුතු කිරීමෙහි උපාය කුසලතාවෙන් යුතු, මනා හික්මීමෙන් සැහැල්ලු බවින් යුතු කුසලො ඇතිවන අපහසුතා මගහරවා කටයුතු කිරිමේ හැකියාවෙන් මුතීමා, වෙදගු දැනීම හෙවත් වේද යැයි කියනු ලබන සිවුමග නුවණින් (එතරට) ගිය, භාවිතත්තො ඒ මග නුවණින් පුරුදු කරන ලද සිත ඇති, බහුස්සුතො (මෙහි තේරුම) පෙර කියන ලද පරිදිමය. අවෙධධම්මො අටලෝ දහමෙන් කම්පා නොවන බැවින්, සොතාවධානූපනිසූප්පනෙන සවන් යොමු කරමින්ද මගපල ලැබීම පිණිසද හේතුවන ආකාරයෙන්ද, ඉතිරි පද කලින් තේරුම් දී ඇති පරිදිමය. මෙහි අදහසද පෙර පරිදිම දැනගත හැකිවෙතැයි විස්තර නොකරන ලදී.

මෙසේ නුවණැත්තාට අනුන්ට වටහාදීමට හැකි බව පැහැදිලි කරනු පිණිස උපමාවක් කියා, ඒ නුවණැති ඇසුරෙහි යොදවමින් තස්මා භවෙ යන මේ අවසාන ගාථාව වදාළහ. මේ එහි කෙටි අදහසයි. යම් හෙයකින් හේතු සම්පත් ඇතිව නුවණැත්තන් ඇසුරෙන් උසස් බවට පැමිණේද, තස්මා හවෙ සප්පුරිසං භජෙථ කෙබඳු යහපත් තැනැත්තෙක්ද? මෙධාවිනඤ්චෙව බහුසසුතඤ්ච නුවණ සම්පතද, ඇසීම ද යන කරුණු දෙකම නුවණැතියන් කියන ලද අයුරු බොහෝ ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බවයි. එවැනි තැනැත්තන් ඇසුරෙන් ඒ කියන ලද කරුණු අඤ්ඤාය අත්‍ථං මෙසේ දැන අනුසාසනා පරිදි පටිපජ්ජමානො ඒ පිළිවෙතින් අවබෝධ කිරීම් ලෙසින් විඤ්ඤාත ධම්මො සො මගපල නිවන් ලෙසින් ලොවුතුරා සුඛං ලභෙථ ලබන්නේය, පැමිණෙන්නේ යැයි රහත් පලය කුළුගන්වමින් දේසනය නිමකළහ.

ධම්මසූත්‍ර විස්තරය නිමි.