5. මාඝසුත‍්තවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

5. මාඝ සූත්‍ර වර්ණනාව

එවං මෙ සුතං යනු මාඝ සූත්‍රයයි. ඊට හේතු වූ කරුණු සූත්‍රයෙහිම සඳහන් වේ. මාඝ නම් තරුණයා දීමෙහි සිත් ඇති, - දානයටම යොමු වූවෙකි. ‘පැමිණි දුගී මගී ආදීනට දුන් දෙය මහත් පල ලැබේද, නොලැබේදැයි ගෝතම මහණුන්ගෙන් විචාරන්නෙමි. ගෝතම සමණ අතීත-අනාගත-වත්මන ගැන දනී’ යැයි ඔහුට සිතුණි. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ එය ඇසීය. විමසූ පරිදි කරුණු පැහැදිළි කළහ. සංගායනාවට සහභාගී වූ හිමිවරුන්ගේද (මාඝ) බමුණාගේද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේද කරුණු (වචන) ගළපා මාඝ සූත්‍රය යැයි කියනු ලැබේ.

රාජගහෙ යනු එම නම ඇති නගරයයි. එම නගරය මන්‍ධාතු, මහාගෝවින්ද ආදී රජවරුන් විසින් රැකවල් කරන ලද බැවින් ‘රජගහ’ යැයි කියනු ලැබේ. ඒ කෙසේද? එය එම නගරයේ නමයි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදීත්, සක්විති රජු කාලයේදීත් නගරයක්ව පැවතුණි. අනෙක් කාලයෙහි පාළු - හිස් බවට පත්වෙයි. යකුන් අරක්ගනු ලබයි. ඔවුන් වාසය කරන තැනක් බවට ද පත්වෙයි. මෙසේ ගොදුරු ගම දක්වා, ගිජ්ඣකුට පබ්බතෙ යැයි (බුදුරජාණන් වහන්සේ) වසන තැන සඳහන් වෙයි. ඒ පව්ව මුදුන්හි ගිජුලිහිණි වාසය කළහ. ලිහිණියන් හා සමාන මුදුන් පිහිටි බැවින් ගිජ්ඣකූට යයි හඳුන්වන බව දතයුතුය.

අථ ඛො..........අවොච, මෙහි මාඝො යනු ඒ බමුණාගේ නමයි. මාණවො අතවැසිව වසන වත්මන් කාලය සළකා කියනු ලබයි. උපතින් මහළුය. ඇතැම් කෙනෙක් පෙර පුරුද්දට අනුව පිංගිය මාණවක වැනි යයි කියති. හෙතෙමේ ද වසර එකසිය විස්සක් පුරාම පිංගිය මාණවක නමින්ම ව්‍යවහාරයට පත්විය. ඉතිරි කරුණු කලින් දක්වා ඇති පරිදිය.

අහං හි භො -පෙ- පසවාමි යැයි පැවසීමේදී දායකො දානපති (ලෙසද සඳහන්ව ඇත.) දායකයාද දානපතියාද එයින් අදහස් වේ. දෙන තැනැත්තෙක් ද ඒ දෙන දේ නොමැලිව දෙන අයෙක්ද වේ. තමන්ට අයත් දේ තමා විසින් අනුන්ට දෙයි ද ඔහු දායකයා වේ. දීමෙන් සම්පත් නැතිවේයැයි (සිතන්නේ නම්) මනාව දෙන තැනැත්තකු හෙවත් දානපතියකු නොවේ. මාඝ තමාට අයිති දෙයම නිවැරදිව දෙන බැවින් අහං හි භො ගොතම දායකො දානපති යැයි කීය. මේ එහි තේරුමයි. මේ හැර, නිරතුරුවම මසුරුබව යටපත් කරමින්, දෙන තැනැත්තාට දායක දානපති යැයි කීම සුදුසුය. වදඤ්ඤූ ඉල්ලා සිටි පමණින්ම, ‘මේ දෙය මොහුට සුදුසුය, මෙය මොහුට දෙමි’යි ඒ ඒ තැනැත්තන් කෙරෙහි සැළකිලිමත් වෙමින්, එය ඔහුට උපකාර වේයැයි සිතා හෝ, ඒ (හිඟන්නාගේ) ඉල්ලා සිටින තැනැත්තාගේ අදහස දනිමි’ (මෙයින් අදහස් වේ) යාචයොගො ඉල්ලීමට සුදුසුය. යාචකයෙකු දැක, බැමි හකුළුවා, නපුරු වචන කියන තැනැත්තාගෙන් ඉල්ලීම නුසුදුසුය. මම එබඳු කෙනෙකු නොවෙමි’යි දක්වයි. ධම්මෙන නුදුන් දේ ගැනීම, වංක හා කපටි ගතිය හැරදමා, ආහාර ලබාගැනීම පිණිස ඉල්ලීමයි. ඉල්ලීම නම්, බමුණන්ට සම්පත් සොයාගැනීමට කරන දෙයකි. එසේ ඉල්ලා සිටින ඔවුන්ට, අනුන් හට උපකාරයක් කරනු කැමති සේ දෙන ලද දෙය භොගා ධම්මලද්ධා ලෙසද, ධම්මාධිගතා යයි ද දක්වති. ඔහු ද එසේ සොයා ලබාගත්තේය. එහෙයින් ධම්මෙන භොගෙ පරියෙසාමි....ධම්මාධිගතෙහි යැයි කීය. භීයොපි දදාමි ඊටත් වැඩියෙන් දෙමි. මෙතෙකැයි කිව නොහේ. ලැබුණු ලැබුණු සම්පත් පමණ නොකොට දෙමියි දක්වයි.

තග්ඝ ඒකාන්තයෙන් යන අදහස ඇති නිපාතයකි. ඇත්තෙන්ම, සියළු බුදු පසේබුදු මහරහත් සව්වන් කෙරෙහි දෙන දානය මෙන්ම යටත් පිරිසෙයින් සතෙකුට දෙනු ලබන දානයද පසස්නා ලදී. ‘දානය කිසිකලෙකත් නින්දා කටයුතු නොවේ. හැමතැන්හිදීම අගය කරන ලදැයි’ මෙසේද කියන ලද්දේය. එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේද එය ඒකාන්තයෙන්ම පසසමින් තග්ඝ ත්‍වං මාණව- පෙ- පසවස යැයි වදාළහ. ඊට අදාළ වචන පැහැදිලිය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ‘දෙන තැනැත්තා බොහෝ පින් රැස්කර ගනිති’යි පසවති වදාළ කල්හි දීමෙන් ලබන පිරිසිදු බව අසනු කැමතිව තවදුරටත් කරුණු විචාළේය. එහෙයින් සංගායනාවට සහභාගි වූ හිමිවරු අථ ඛො මාඝො මාණවො භගවන්තං ගාථාය අජඣභාසි යනුවෙන් කීහ. එහි අදහස කලින් දක්වා ඇති පරිදිය.

පුච්ඡාමහං යන ගාථාවෙහි වදඤ්ඤූ වචන ගැන දන්නා වූ, පුද්ගලයන් නොයෙක් ලෙසින් කියනු ලබන වචනවල අරුත් ගැන දන්නා, අවබෝධයෙන් යුතු අදහසයි. සුජ්ඣෙ දෙනු ලබන සුදුසු දෙයින් යහපතක් උදාවේනම්, යො යාචයොගො දානපති ගහට්ඨො පුඤ්ඤත්‍ථිකො මෙහි අදහස් වන්නේ පින් කැමති ගැහැවියෙකුව, පරෙසං අන්නපානං දදං යජති පූජාවට සුදුසු දේවල් ගින්නෙහි දැමීමෙන් නොවේ. පුඤ්ඤපෙඛොව එයද කරන ලද උපකාරයට පෙරළා උදව් හෝ යහපත් කිතුරාවයක් බලාපොරොත්තු නොවී, මෙසේ මෙබඳු අදහස් ඇති කෙනෙකුගේ, යජමානස්ස හුතං කථං සුජ්ඣෙය්‍ය,

ආරාධයෙ දක්‍ඛිණෙය්‍යෙහි තාදී ඒ ඉල්ලීම පරිදි, දෙනු ලබන තැනැත්තා විසින් දීමට සුදුසු දෙයකින් සතුටු කරන්නේය, (එයින්) සකස් කරන්නේ ය, පිරිසිදු අදහසින් සිදු කරන්නේ ය. එම පූජා කරන ලද හෝ දෙන ලද දේ මහත් පල උදා කරන්නේ ය. වෙනසක් නොවේ යන අදහසයි. පිදූ දෙයින් කෙසේ පිරිසිදු වේදැයි යාග කරන ඔහුට මෙයින් පහදා දෙන ලදී.

[missing trans]

අනතුරුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, දීමට සුදුසු වන සැටි නොයෙක් ආකාරයෙන් යෙ වෙ අසත්තා ආදී ගාථාවලින් පෙන්වා දුන්හ. අසත්තා රාග ආදී ඇලීමෙන්, එක්ව වෙලීගිය, කෙවලිනො (සසර) කටයුතු නිමකරන ලද, යතත්තා රැකගත් සිත් ඇත්තෝ,

දන්තා උතුම් දැමුණු බැවින්, විමුත්තා තියුණු නුවණ මෙහෙයා සිතිවිලිවලින් මිදුණු, අනීඝා නැවත සසර දුක් ඇති නොවන, නිරාසා කෙලෙස් එක්රැස් නොවන, මෙම ගාථාවල දෙවැන්න භාවනාවෙහි බලය දැක්වීමේ අදහසින් කියන ලදැයි දතයුතුය. ‘මහණෙනි, භාවනාවෙහි යෙදෙන මහණහට “අහා! මගේ සිත, නැවත හටනොගන්නා සේ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදෙන්නේ ය.’ යන මෙබඳු කැමැත්තක් ඇති නොවූවත්, ඒ මහණගේ සිත නැවත කෙලෙස් හට නොගන්නා සේ, කෙලෙස්වලින් මිදෙන්නේය” යන මෙම සුත්තාගත කරුණ නිදසුන්ය.

රාගඤ්ච.......යෙසු න මායා.....න තණ්හාසු උපාතිපන්නා කාමතණ්හා ආදියෙහි නොගිලුනු, විතරෙය්‍ය එතර වී, තණ්හා රූප තණ්හා ආදී ලෙසින් සය ආකාරය. භවාභවාය සදාකාලික හෝ වැනසෙන හෝ, නැතහොත් ඉපදුන තවත් උපදිනා තැනක් නැති, ඉපදීමට තැනක් නැති, ඉපදීමට සුදුසු තැනක නැවත උපදින්නේ නැති බව කියන ලදී. ඉධ වා හුරං වා මේ ලෝකයෙහි කොතැනක හෝ යන්න මෙහි විස්තර කරන වචනයයි.

යෙ වීතරාගා........සමිතාවිනො කෙලෙස් සන්සිඳුවන ලද තේරුමයි. වීතරාගා අකොපා, ඉධ විප්පහායා මෙලොවෙහි දැන් පවත්නා සිරුර හැර, එයින් පසු (සසර) ගමන නැතැයි කියන ලදී. මින්පසු. යෙ කාමෙ හිත්‍වා අගිහා චරන්ති සුසංවුතත්තා තසරං ව උජ්ජූ මේ ගාථාව ඇතමෙක් කියවති.

ඡහිත්‍වා හැර, ජහෙත්‍වා යයි ද පාඨයකි. මෙම තේරුමම ය. අත්තදීපා තම ගුණයම තමන්ට පහනක් කොට හැසිරෙන, කෙලෙස් නැතිකළ උතුමන් ගැන කියනු ලබයි. යෙ හෙත්‍ථ ‘හ’ අකුර පදය පිරවීමට යෙදු නිපාතයකි. තේරුම මෙයයි. යෙ එත්‍ථ රූප ආදී සමූහ හා ඇස් ආදී ආයතන හෙවත් සිරුර පිළිබඳව, යථා ඉදං ඒ ආකාරයෙන්, තථා ජානන්ති කිසිවක තිර පැවැත්මක් නැතැයි ඇති සැටියෙන් අවබෝධයෙන් දනිති. අයමන්තිමා - නත්‍ථිදානි පුනබ්භවො මේ අපගේ අවසන් ඉපදීමයි. දැන් නැවත ඉපදීමට තැනක් නැතැයි එයද මේ තැනැත්තෝ දනිති.

යොවෙදගු දැන් තමන් වෙනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ ගාථාව කීහ. ඒ ගාථාවේ සතිමා නිති සය ආකාර වූ විහරණයෙන්, සිහියෙන් යුතුව, සම්බොධිපත්තො සියල්ල දන්නා බවට පත්ව, සරණං බහුන්නං බොහෝ දෙවි මිනිසුන්ගේ බයහිංසාවනට පිහිටක් වන්නා වූ

මෙසේ දීමට - පිදීමට සුදුස්සන් ගැන අසා සතුටට පත් බමුණා අද්ධා අමොඝා යන ගාථා කීය. ත්‍වං ගෙත්‍ථ ජානාසි යථා තථා ලෝකයෙහි, ඉදං ඔබවහන්සේ මේ ලෝකයෙහි දැනගත යුතු සියළුම දේ ඇති සැටියෙන්ම, ඒ ආකාරයෙන්ම දැනගත්හ’යි කියන ලදී. තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො ඔබවහන්සේ එසේ ඒ සියල්ල මැනවින් අවබෝධ කරන ලදහ. එබඳු සියළු දේ මනාව අවබෝධ කළ බැවින්, බලාපොරොත්තු වන යම් යම් දෙය පවසයි ද, ඒවා දැන සිටි බැව් අදහස් වේ.

මෙසේ ඒ බමුණා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පැසසුම්කොට, දීමට සුදුසු පිළිවෙලක් - යාග (පූජා) පිළිවෙලක් දැන, දෙනු ලබන ආකාරය සහ ඒ සය ආකාර වූ යාග පිළිවෙත ද අසනු කැමතිව, යො යාචයොගො ආදී ලෙසින් තවදුරටත් පැන අසයි. එයින් අදහස් වන්නේ මෙයයි. ‘ඉල්ලා ගැනීමට සුදුසු යම් තැනැත්තෙකු, යම් දෙයක් අනුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටිනු ලබනවිට ඒ දෙන පිළිවෙල ඒ දානය දිය යුතු අයුරු, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට පවසනු මැනවි’

එවිට ගාථා දෙකකින් කරුණු දක්වති. මේ එහි තේරුමයි. ‘මාඝ, යාග කරන්න, (දීමෙහි නියැලෙව.) එසේ යාග කරනවිට, (දන් දෙනවිට) සිත පහදවා ගනුව. හැමවිටම, තුන්කල්හිම සිත පහදවා ගනුව. එය ඔබට මෙසේ කියමි නම්,

‘මුලදීම දීමෙහි සිත පහන් විය යුතුය. දෙන විට සිත පහදවා ගතයුතුය. දුන්පසු සතුටුවිය යුතුය. යාග පිළිවෙත හෙවත් දානයේ පිළිවෙල එයයි.

මෙසේ යාග පිළිවෙත කියන ලදී. ‘කෙසේ සිත පැහැදිය යුතුදැ’යි (යම් කෙනෙකුට) අදහසක් ඇතිවිය හැකිය. (එයට පිළිතුර) වැරදි හෝ තරහ නැති කිරීමෙනි. තරහ නැති කරගන්නේ කෙසේද? දීමෙහි (යාගයෙහි) අරමුණ අනුවය. ආරම්මණං යජමානස්ස යඤ්ඤො එත්‍ථප්පතිට්ඨාය ජහාති දොසං මේ වූකලී, ඉල්ලන තැනැත්තාට දිය යුතු වන්නේ දිය යුතු දෙයෙහි අරමුණ වන්නේ, සත්වග කෙරෙහි මෙත් පෙරදැරිව, යහපත් දැකීම නම් පහනින් මෝහ නැමති අඳුර පහකරන ලද සිතිනි. මෙහි යාගයෙහි අරමුණ ලෙසින් පවත්නා දිය යුතු දෙයෙහි ආසාවත්, පිළිගැනීම හේතුකොට තරහවත්, ඒ කරුණු දෙකම මුල්කොට මෝහය ද යන තුන්ආකාර වූ වැරදි හැරදමයි. සො මෙසේ සැප සම්පතෙහි වීතරාගො ව, සත්වග කෙරෙහි පටිවිනෙය්‍ය දොසං ඒ වැරදි නැති කිරීමත් සමගම නීවරණ පහද ඉවත් කරන ලදුව, කෙමෙන් කෙමෙන් උපචාර-අප්පණා කොටස් අනුව, අපමණ වූ සත්වග කෙරෙහි හෝ, එක් තැනැත්තකු කෙරෙහි හෝ නොවෙනස්ව පතුරුවන මෙත්සිත වඩමින් නැවත භාවනාව වැඩිදියුණු කරගැනීම පිණිස රත්තිං දිවං සත්තං නොපමාවම සියළු ඉරියව්වල ඒ මෙත් අදහසම පෙරදැරිව සබ්බා දිසා ඵරතෙ අප්පමඤ්ඤං (සිටිය යුතුය.)

එවිට බමුණා එම මෙත් වැඩීම ‘බඹලොව මග’ යැයි නොදැන, හුදෙක් තමාගේ පෙර (පුරුදු වූ) මෙත් භාවනාව ගැන අසා සියල්ල දන්නා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි වඩාත් ගරු සැළකිලිමත්ව, තමන් බඹලොවටම ඇලී ගැලී සිටින හෙයින්, බඹලොව ඉපදීමෙන් පිරිසිදු බවද, මිදීමද සිතමින්, බඹලොවට මග විමසමින් කොසුජ්ඣති යන ගාථාව කීය. එහිම බඹලොව ඉපදීමට (පහලවීමට) හේතුවන පින් කරන්නකු උදෙසා කො සජ්ඣති මුච්චති යැයිද, ඒ සමගම පින් නොකරන්නකුද ගැන බජ්ඣති ච යැයි ද කීය. කෙනත්තනා කුමන කරුණින්, සක්‍ඛි බ්‍රහ්මජ්ජ දිට්ඨො බ්‍රහ්මයා අද ඇත්තටම තහවරු වන පරිදි දුටුවෙමි. සච්චං භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්ම යැයි සළකා බොහෝ ආදර ගරු සැළකිල්ලෙන් පොරොන්දු වෙයි. කථං උප්පජ්ජති බොහෝ ආදරයෙන් නැවත අසයි. ජුතිමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අමතයි.

එහිදී මෙත් සිතින් තෙවන, සතරවන දැහැන් උපදවා, එයම මූලික කොට විදසුන් වඩන මහණ අරහත් බවට පත්ව පිරිසිදු වෙයි. මිදුනේ වෙයි. එබඳු තැනැත්තා බඹලොව නොයේ. යමෙක් මෙත් වැඩීමෙන් තුන්වන හතරවන දැහැන් උපදවා ‘ඒ සමාපත්ති තමා කෙරෙහි ඇතැ’යි එයට පහන් සිත් ඇතිකර ගනී. එහි බැඳෙයි. නොපිරිහුණු දැහැනින්ම බඹලොව උපදී. (පහල වෙයි.) එහෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘පිරිසිදු වන මිදෙන කෙනෙකුට බඹලොව ගමන අනුදැන නොවදාරා, නොසළකා, ඒ දැහැනෙන් බැඳෙන තැනැත්තාගේ ගමන පැහැදිලි කරමින්, බමුණාට ගැළපෙන අයුරින් යො යජති යන මේ ගාථාව වදාළහ.

එහි තිවිධං යනුවෙන් තුන්කල්හිම දානයෙහි ඇතිකරගන්නා සතුට ගැන දක්වයි. එයින් දායකවීමේ කරුණු තුනක් පෙන්වයි. ආරාධයෙ දක්‍ඛිණෙය්‍ය හි තාදී එබඳු තුන් ආකාර වූ සම්පත් ඇති තැනැත්තා, තුන් ආකාර වූ යාගයක් හෙවත් පූජාවක් පිරිනැමීමට සුදුසු වූ කෙලෙසුන් නැසූ උතුමන් කෙරෙහි ඉටු කරන්නේය. සකස් කරන්නේය. මෙයින් පිළිගනු ලබන තැනැත්තාගේ ද කරුණු තුනක් දක්වයි. එවං යජිත්‍වා සම්මා යාචයොගො මෙසේ මෙත් අදහස මුල්කරගත්, භාවනාවෙන් සය ආකාර වූ යාගය මනාව පවත්වා, ඒ ඉල්ලීමට සුදුසු, ඒ සය ආකාර වූ හේතු සම්පතින් යුතුව මෙත් දැහැනින්, උප්පජ්ජති බ්‍රහ්මලොකන්ති බ්‍රෑමි යනුවෙන් මාඝ බමුණා උත්සාහවත් කරමින් දේසනය නිම කළහ. මෙයින් පසු ඉතිරි කරුණු කලින් දක්වා ඇති පරිදිය.

මාඝ සූත්‍ර විස්තරය නිමි.