තථාගතවාරඅට‍්ඨමනයවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

තථාගත වාර අට්ඨමනය

නන්‍දි දුක්ඛස්ස මූලං ආදි තන්හි නන්‍දි යනු (පුරිම) කලින් වූ තණ්හාවයි. දුක්ඛං යනු පංචස්කන්‍ධයයි. මූලන්ති ඉති විදිත්‍වා, ඒ පුරිම තණ්හාව මේ පංචස්කන්ධයට මූලයයි. දැන, භවා: (කර්ම) භවයෙන් ජාති යනු විපාක ස්කන්ධයෝය. ඔවුන් හේතුකොට ගෙන යම් හෙයකින් උපදිත් ද, එහෙයින් ජාති යයි කියන ලදී. ජාති ශීර්ෂයෙන් මෙම දේශනාව වන්නීය. මෙයද ඉති විදිත්‍වා යන පදය සමග යෙදිය යුතුය. මේ මෙහි අර්ථයයි. කම්ම භවවයෙන් උත්පත්ති භවය වෙයි. මෙයද දැනගෙනයි භූතස්ස සත්ත්වයා හට ජරා මරණං ජරාවද මරණයද කියන ලද්දේ.

ඒ උත්පත්ති භවය හේතුකොට හටගත් සත්ත්වයා පිළිබඳ ස්කන්ධයන්ගේ දිරීමද මැරීමද වේයයි යන මෙය දැන, බෝධිවෘක්‍ෂ මූලයෙහි අපරාජිත පර්යංකයෙහි වැඩසිට යමක් සම්මර්ශනය කොට සර්වඥ බවට පැමිණිසේක් ද, ඒ ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාදයාගේ ප්‍රතිවේධයෙන් මඤ්ඤනාවන්ගේ අභාවය දක්වන සේක්, චතුසංඛෙප තිසන්‍ධි, තිඅද්ධ, වීසති ආකාර ඇති පටිච්ච සමුප්පාදය දැක් වූ සේක.

කෙසේනම් මෙතෙකින් ඒ සියල්ල දක්වන සේක් ද යත්, මෙහි නන්දි යනු මේ එක් සංඛෙපයකි. දුක්ඛසස යන වචනයෙන් දෙවන සංඛෙපයද, භවා ජාති යන්නෙහි භව යනු තුන්වන සංඛෙපයද ජාති ජරාං-මරණං යනු හතරවන සංඛෙපයයි. මෙසේ පළමුකොට සතර සංඛෙපයෝ දතයුත්තාහුය. කොට්ඨාස යන අර්ථයි. තණ්හාව දුක්ඛයන්ගේ අතර දුක්ඛයාගේ ද භවයාගේ ද අතර දෙවන සන්ධියයි. භවයාගේ ද, ජාතියේ ද අතර තුන්වන සන්ධියයි. ඇගිලි හතර අතර මෙන් මෙම හතර සංඛෙපයන් අතර සන්ධි තුන දත යුත්තාහුය. එහි තණ්හාව අතීතකාලය වෙයි. ජාති-ජරා-මරණ අනාගත කාලය වේ. දුක හා භවය වර්තමාන කාලයයි. මෙසේ කාල තුන දතයුත්තේය.

අතීතයෙහි පංචආකාර වූ (අවිජ්ජා-සංඛාර-තණ්හා-උපාදාන-භව) යන මොවුන් අතුරෙන් නන්‍දි යන වචනයෙන් එකලා තණ්හාව ආයේය. එම තණ්හාව හේතුවෙන් අනාගත වූ ද අවිජ්ජා සංඛාර උපාදාන භව ය මොවුහු ප්‍රත්‍ය ලක්‍ෂණයෙන් ගන්නා ලද්දාහුම වෙති.

ජරා මරණ යන වචනයෙන් යම් ස්කන්ධ කෙනෙකුන්ට ඒ, ජාති ජරා මරණ වේද, ඔවුහු කියන ලද්දාහුමය. මෙසේ කොට මත්තෙහි විඤ්ඤාණ - නාමරූප - සලායතන - ඵස්ස - වෙදනා ගන්නා ලද්දාහුම වෙති.

මොවුන් අතුරෙහි පූර්වභවයෙහි මෝහය අවිජ්ජාවයි. ආයූහනය සංඛාරයෝය. නිකාන්තිය තණ්හාවයි. උපගමනය උපාදානයයි. චේතනාව භවයයි. මේ අයුරින් මෙම පස්ආකාර ධර්මයෝ පූර්වකර්ම භවයට අයත් මෙහි ප්‍රතිසන්ධියට ප්‍රත්‍ය වූහ.

මෙම භවයේ ප්‍රතිසන්ධිය වූ කලී විඤ්ඤාණයයි. මව්කුසට බැසගැනීම (=අවක්කන්ති) නාමරූපයයි. චක්ඛු ආදි ප්‍රසාද රූපයෝ ආයතනයයි. අරමුණු ගැටීමෙන් ඇතිවන්නේ ඵස්සයයි. අරමුණු රස විඳින්නේ වේදනාවයි. මෙසේ මේ පංච ධර්මයෝ මෙම උප්පත්ති භවයෙහි පූර්වභවයෙහි කරන ලද කර්මයට ප්‍රත්‍ය වූහ.

මේ භවයේ ආයතනයන් මෝරාගිය බැවින් මෝහය අවිද්‍යාවයි. ආයුහනය (රැස්කිරීම) සංඛාරයෝය. නිකාන්තිය (=අරමුණෙහි පවත්නා වූ අභිරතිය) තණ්හාවයි. උපගමනය (=අරමුණු අල්ලා ගැනීම) උපාදානයයි. චේතනාව භවයයි. මේ පංචධර්ම මෙම කම්ම භවය ඇති කල්හි, මත්තෙහි ප්‍රතිසන්ධියට ප්‍රත්‍ය වෙයි.

මතු භවයෙහි ප්‍රතිසන්ධිය විඤ්ඤාණයයි. අවක්කන්ති මව්කුසට බැසගැනීම නාමරූපයයි. පසාදරූප ආයතනයි. අරමුණ ස්පර්ශ කිරීම ඵස්සයයි. අරමුණ රසවිඳීම වේදනාවයි. මේ අයුරින් මේ පංච ධර්මයෝ මත්තෙහි උත්පත්ති භවය ඇති කල්හි. මේ භවයෙහි කළ කර්මයට ප්‍රත්‍ය වන්නාහුය. මේ දක්වන ලද ආකාර ඇති පටිච්ච සමුප්පාදයේ විසිආකාරයෝ දතයුත්තාහුය.

මෙසේ, නන්‍දි, දුක්ඛස්ස මූලන්ති ඉති විදිත්‍වා ජාති භූතස්ස ජරාමරණං යයි මෙතෙකින් සියලු චතුසංඛෙප, තිසන්‍ධි, තියද්ධ, විසති ආකාර පටිච්ච සමුප්පාදය දක්වන ලද්දේ යයි දතයුතුය.

“තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, -පෙ- අභිසම්බුද්ධොති වදාමි” යන මෙහි පිළිවෙලින් පද වර්ණනා කොට පද යෝජනාවෙහි අර්ථ නිගමනය කරන්නෙමු. තස්මාතිහ, යනු, එහෙයින් යන අරුතට කියන ලදී. තිකාර හකාරයෝ නිපාතයෝය. සබ්බසො යනු අනවශේෂ යන අරුත් ගෙනදෙන වචනයකි. තණ්හාණං නන්‍දියයි මෙසේ කියන ලද සියලු තණ්හාවගේ, ඛයා යනු ලොව්තුරු මගින් අත්‍යන්තයෙන් ප්‍රහීණ කරන ලද, විරාගා යනාදිය ඛය ශබ්දයාගේම සමාන අර්ථ ඇති වචනයකි. යම් තණ්හාවක් ඛය වූවාහු නො ඇලුනාහු. ඔවුහු නිරුද්ධ වූවාහු ද හරින ලද්දාහු ද ඇලුනාහු, ඔවුහු නිරුද්ධ වූවාහු ද හරින ලද්දාහු ද දුරුකරන ලද්දාහුද වෙති. නැතහොත් ඛයා යනු සතර මාර්ගයන්ගේ කෘත්‍යයනට සාධාරණ වූ වචනයකි. එහෙයින් ප්‍රථම මාර්ගයෙන් නො ඇලුනාහු ද්විතීය මාර්ගයෙන් නිරුද්ධ වූවාහු වෙති. තෘතීය මාර්ගයෙන් ත්‍යාග කළාහු චතුර්ථ මාර්ගයෙන් දුරුකළාහු වෙති යයි යෙදිය යුතුය.

යම්බඳු තණ්හාවක් නිසා පඨවිය පඨවි භාවයෙන් හැඳින ගන්නේ හෝ වේද, ඔහුගේ (ඒ තණ්හාවගේ) අභාවයෙන් යම් තෘෂ්ණාවකින් පඨවිය ආත්මය යයි සිතන්නේ ද, ඔවුන්ගේ නො ඇල්මෙන්, යම් තෘෂ්ණාවකින් ආත්මය පඨවි ධාතුවෙහි පිහිටියේ යයි සිතන්නේ ද ඔවුන්ගේ නිරෝධයෙන් යම් තෘෂ්ණාවකින් පෘථුවියෙන් පිටත නිත්‍ය ආත්මය පිහිටියේ යයි සිතන්නේ ද, ඔවුන්ගේ ත්‍යාගයෙන් යම් තෘෂ්ණාවකින් පෘථුවිය ආත්මය යයි සිතන්නේ ද එය දුරලීමෙන් -පෙ- යම් තණ්හාවකින් පොළොව ඇසුරු කළ ආත්මයට සතුටු වන්නේ ද, ඔවුන්ගේ දුරලීමෙන් යයි මෙසේ මෙහි යෙදීම දතයුත්තේය. කිසිවක් විරුද්ධ නොවේ. දක්වන ලද්දෙහි කිසිදු විරුද්ධ අර්ථයක් නොවේ යන අදහසයි.

අනුත්තරං, අනුත්තර වූ සර්ව ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සම්මා සම්බොධිං යනු මනාකොට තමා විසින් සම්මා සම්බෝධියට නැතහොත් ප්‍රශස්ත වූද සුන්දර වූ ද බෝධිය. බොධි යනු බෝධි වෘක්‍ෂය ද මාර්ගයද සර්වඥතා ඥානය ද නිවන ද (යන අරුත් ඇත්තේය.) බෝධිරුක්ඛමූලෙ පඨමාභි සම්බුද්ධො යනුද අන්තරාච බොධිං අන්තරාච ගයං යන තැන්වල වෘක්‍ෂයට බෝධි යයි කියනු ලැබේ. බොධි වුච්චති, චතුසු මග්ගෙසු ඤාණං යන තන්හි මාර්ගයයි.

පප්පොති බොධිං වරභූරි මෙධසො, සර්වඥතා ඥානයයි. පත්‍වාන බොධිං අමතං අසංඛතං යන තන්හි නිවනයි. මෙහි වූ කලී බුදුරදුන්ගේ රහත්මග නැණ අදහස් කරන ලදී. (අපරෙ) කිසිවෙක් සර්වඥතා ඥානයයිද කියති.

බුදු සව්වනට රහත්මග අනුත්තර බෝධිය වේද? නොවේද? නොවේ. කුමක් හෙයින්ද, සියලු ගුණදායක නොවන බැවිනි. ඔවුන් අතුරෙන් කිසිවෙකුට රහත්මග රහත් ඵලයම දෙයි. කිසිවෙකුට ත්‍රිවිද්‍යාවද, කිසිවෙකුට ෂට් අභිඥා ද, කිසිවෙකුට සිව්පිළිසිඹියා ද, කිසිවෙකුට ශ්‍රාවක පාරමී ඤාණයද දෙයි. පසේ බුදුවරයන්ට පච්චෙක බෝධි ඤාණයම දෙයි. බුදුවරයන්ට සියලු ගුණ සම්පත්තිය ගෙන දෙයි. අභිෂේකය රජුට සියලු ලොව ඉසුරු බව මෙනි. එබැවින් අන් කිසිවෙකුට අනුත්තර වූ බෝධිය නොවේ යනුයි.

අභිසම්බුද්ධො යනු මනාව දැනගත්තේය. ප්‍රතිවෙධ කළේය. පැමිණියේය. අධිගමනය කළේයයි කියන ලද්දේ වෙයි. ඉතිවදාමි යනු මෙසේ කියමි. දේශනා කරමි. පනවමි. පිහිටුවමි. විවරණය කරමි. බෙදා දක්වමි. නොගැඹුරු කරමි. මේ එහි යෙදීම වේ. “තථාගතොපි භික්ඛවෙ, -පෙ- පඨවිං න මඤ්ඤති, පඨවිං නාභි නන්‍දති තං කිස්ස හෙතුං නන්‍දි දුක්ඛස්ස මූලං, භවා ජාති, භූතස්ස ජරාමරණන්ති ඉති විදිත්‍වා යන එහි ඉති විදිත්‍වා යන්නෙහි ‘ඉති’ යන්න කාරණා අර්ථය ගෙන දේ. මේ පටිච්ච සමුප්පාදය දත් බැවින් ප්‍රතිවෙධ කළ බැවිනැයි කියන ලද වෙයි. වැඩිපුර පැවසීමෙන් කිම? යම්හෙයකින් මෙසේ මම පටිච්ච සමුප්පාදය දැන තථාගතයන් වහන්සේ සම්බන්ධ යම් නන්දි යයි කියන ලද තණ්හාවක් වීද එය සර්වප්‍රකාරයෙන්ම ප්‍රහීණය. තථාගත තෙම සර්වප්‍රකාරයෙන්ම තණ්හාවගේ ක්‍ෂය කිරීමෙන් -පෙ- අනුත්තර වූ සම්මා සම්බෝධිය අවබෝධ කරන ලද්දේය. එහෙයින් පඨවිය ආත්මයයි නො සිතයි. -පෙ- පඨවිය ඇසුරු කළ ආත්මයකට සතුටු නො වෙයි. වදාමි යනු මෙසේ අභිසම්බුද්ධ හෙයින් පඨවිය ආත්ම යයි නො සිතයි. සතුටු නො වේ යයි කියමියි කියන ලද්දේ වෙයි. නැතහොත්,

යම් හෙයකින් නන්‍දි දුක්ඛස්ස මූලං ආදී නයින් පටිච්ච සමුප්පාදය දැන, සම්පූර්ණයෙන් තණ්හාවගේ ක්‍ෂය භාවයට ගියේ -පෙ- අභිසම්බුද්ධ යයි කියමි. හෙතෙම මෙසේ අභිසම්බුද්ධ බැවින් පඨවිය ආත්මයයි නො සිතයි. පඨවිය ඇසුරු කළ ආත්මයට සතුටු නො වේ යයි. යම් තැනෙක්හි යස්මා යයි නොකියා තස්මා යයි කියයි. ඒ ඒ තන්හි, යස්මා යනු පමුණුවා යෙදිය යුතුයි. මේ ශාසන නියමයයි. හැමතැන මේ ක්‍රමය මැයි.

ඉදමවොච භගවා යන මෙය නිදාන අවසානය පටන් අභිසම්බුද්ධොති වදාමි යනු අවසන්කොට සියලු සූත්‍රාන්තය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන්‍යයන්ගේ ප්‍රඥාවට නොලැබිය හැකිය. පිහිට ඇති අතිශයින් ගැඹුරු වූ සර්වඥභාවය දක්වන සේක් (මේ මූලපරියා සූත්‍ර දේශනාව වූ කලී) “එක් පුථුජ්ජන වාරයකින්ද, එක් සෙඛ වාරයකින් ද ඛීණාසව වාර හතරකින්ද, තථාගත වාර දෙකකින් දැයි මහාවාර අටකින් ද එකෙක් වාරයෙහිත් පඨවි ආදි සූවිසි අතුරු වාරයකින්ද යුක්තකොට දෙබණවරක් පමණ වූ පාළියෙන් වදාළ සේක.”

මෙසේ විසිතුරු වූ දෙසුම් නයින් හා දෙසුම් විලාසිතාවන්ගෙන් සැදුම්ලත් මේ මූලපරියාය සූත්‍ර දේශනාව කරවීක නාදය මෙන් මනහර වූ සවන පිනවන පණ්ඩිත ජන හදමැදුරට අමා අභිෂේකයක් වැනි වූ බ්‍රහ්ම ස්වරයෙන් වදාරන්නා වූ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම දෙසුමට න තෙ භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්‍දුන්ති, එම පන්සියයක් පමණ වූ භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මෙම දෙසුමට සතුටු නොවූහ. කුමක් හෙයින් යත්, තේරුම්ගැනීමට නොහැකි වූ බැවිනි. ඔවුහු මෙම සූත්‍රයාගේ අර්ථය නොදන්නා බැවින් සතුටු නොවූහ. එසමයෙහි එම භික්‍ෂූන්ට විසිතුරු නම් දෙසුම් විලාසයන්ගෙන් හෙබි මෙම දෙසුම, ඝන වූ පළල් වූ රෙදිපටකින් මුඛ බන්ධනය කොට ඉදිරියෙහි තැබූ මනහර බොදුනක් මෙන් විය.

කල්ප ලක්‍ෂයක් අධිකකොට ඇති චතුරාසංඛ්‍ය කල්පයක් පෙරුම් පුරා බුදු බවට පැමිණියේ අන්‍යයන්ට දහම් අවබෝධ කරවනු පිණිසය. එවන් බුදුරජාණන් වහන්සේ උන්වහන්සේලාට නොතේරෙන අන්දමට දහම් දේශනා කළේ සූත්‍ර නික්‍ෂෙපයෙහි දැක්වූ අන්දමට, මානභඤ්ජනත්‍ථං “සබ්බ ධම්ම මූල පරියායන්හි දෙසනං ආරභි” යනුවෙන් එම භික්ෂූන්ගේ මානය දුරුකිරිමට යයි දක්වා ඇත. එබැවින් යළි මෙහි කිවයුත්තක් නොමැත. මෙසේ මන්බිඳුනු සඳහා දෙසූ දෙසුම අසා ඒ භික්‍ෂූහු එම පඨවිය දෘෂ්ටිගතිකව දනීයයි ද, සේඛ තෙමේ ද රහත් තෙමේ ද තථාගත තෙමේ ද විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් දනී යයි ද පැවසේ. මේ කුමක්ද? මෙය කෙසේක්දැයි සිතන්නා වූ ඒ භික්‍ෂූහු, පෙර අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරණ ලද දෙය වහාම දැනගනිමු. දැන් වූ කලී මේ මූල පරියාය දේශනාවගේ අන්තය හෝ කෙළවර නො දනිමු. පුදුමයකි. බුදුවරයෝ ම අනුපමේයහ. අතුලයහයි උපුල දළ ඇති සපුන් මෙන් මද රහිතව බුද්ධොපස්ථානයට ද ධර්මශ්‍රවණයට ද සැලකිලිමත්ව ගියාහුය.

එසමයෙහි දම්සභා මණ්ඩපයෙහි රැස්ව සිටි භික්‍ෂූන් වහන්සේ මේ කථාව ඉපදවූ සේක. බුදුවරයන්ගේ ආනුභාව පුදුම සහගතය. එසේ මානමදයෙන් මත් වූ බ්‍රාහ්මණ පැවිද්දෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නිහතමානි වූවාහු කරන ලද්දාහුයි එකල්හි එම භික්‍ෂූහු අතුරු කථාව නො නිමවූවාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගඳකිලියෙන් නික්ම අවස්ථාවට සුදුසු වූ ප්‍රාතිහාර්යයකින් යුතුව දම්සභායෙහි පැනවූ අස්නෙහි වැඩහිඳ ඒ භික්‍ෂූන්ට මෙසේ වදාළහ. මහණෙනි, දැන් කිනම් අතුරු කථාවකින් යුක්ත වූවාහු ද, භික්‍ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට එම කරුණු දැන්වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළහ. මහණෙනි, දැන් පමණක් නොවෙයි. පෙර ද මම මෙසේ මානය දැඩිකොට ගෙන හැසුරුණ මොවුන් නැසූ මන් ඇත්තවුන් කළෙමි. අනතුරුව මෙම අර්ථෝත්පත්තියෙහි මේ අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

මහණෙනි, යටගිය දවස බරණැස් නුවර දිසාපාමොක් ඇදුරුව එක්තරා බමුණු කෙනෙක් වෙසෙති. ත්‍රිවේදයන්ගේ පරතෙරට ගියා වූ -පෙ- නොඅඩු පරිපූරකාරී බවක් ඇති, ඒ බමුණුතෙම පන්සියක් පමණ මාණවක පිරිසකට මන්ත්‍ර හදාරවති. පණ්ඩිත වූ මාණවකයෝ බොහෝ කොට ද වහ වහාද ඉගෙන ගනිති. මනාව ධාරණය කරගනිති. ඔවුන් විසින් උගත් දෙයද නො නැසෙයි. ඒ බමුණු තෙමේ ද ආචාර්ය මුෂ්ටියක් නොතබා, කළයෙහි ජලය වත්කරන්නාක් මෙන් සියලු ශිල්පය උගන්වා ඒ බමුණු තරුණයන්ට මෙසේ කීය. දිට්ඨධම්ම සම්පරාය (මෙලොව පරලොවට) හිත වූ මේ ශිල්පය මෙපමණ යයි ඒ බමුණු මාණවකයෝද අපගේ ඇදුරාණෝ යමක් දනිත්ද අපිදු එය දනුම්හ. අපිදු මෙවිට ආචාර්යයෝම යයි මන් උපදවා එතැන් පටන් ආචාර්යයන් කෙරෙහි ගෞරව රහිත වූවාහුය. බහා තැබූ වත්පිළිවෙත් ඇතිව විසූහ. ආචාර්ය තෙම එය දැන ඔවුන්ගේ මානයට නිග්‍රහ කරන්නෙමැයි සිතා දිනක් හෙතෙම උපස්ථානයට පැමිණ වැඳ හුන්නා වූ ඒ මාණවකයන්ට මෙසේ කීය. දරුවෙනි, ප්‍රශ්නයක් අසමි. කිම එය විසඳන්ට සමර්ථ වහුද? ආචාර්යතුමනි, විචාරනු මැනවි, ආචාර්යතුමනි විචාරනු මැනවි යයි එකවරටම උගත් මදයෙන් මත්වූවෝ යම්සේ ද එසේම කීවාහුය. ඇදුරුතෙම මෙසේ කීය.

කාලො සසති භූතානි - සබ්බානෙව සහත්තනා යොච කාලඝසො භූතො, ස භූත පචනිං පචි

දරුවෙනි, මේ ප්‍රශ්නය විසඳන්න.

ඔවුහු සිතාබලා නොදන්නේ නිශ්ශබ්ද වූහ. දරුවෙනි, කම් නැත. අද යන්න. සෙට කියාදෙන්නෙමි යයි ඔවුන් පිටත්කර යැව්වේය. ඔවුන් දසදෙන, විසිදෙන එකතුව බලන්නේ ප්‍රශ්නයාගේ ආදිය නොදුටුවාහුය. අන්තය නොදුටුවහ. නැවත පෙරලා ගොස් මේ ප්‍රශ්නයෙහි අර්ථය නොදනිවුයයි ආචාර්යවරයාට දැන්වූහ. ආචාර්යතෙම ඔවුනට නිගාකරනු වස් මේ ගාථාව කීය.

“බහුනි නරසීසානි, ලොමසානි බ්‍රහානිච ගීවාසු පටිමුක්කානි, කොචිදෙවෙත්‍ථ කණ්ණවා”

ගාථාවේ අර්ථය මෙසේ දතයුතුයි. බොහෝ වූ මනුෂ්‍ය ශීර්ෂයෝ දක්නා ලැබෙති. ඒ සියලු ශීර්ෂයෝම රෝම සහිතයෝය. ඒ සියල්ලෝ මහත් වූවාහුද වෙති. ග්‍රීවායෙහි පිහිටියාහුය. තල් පලයක් මෙන් අතින් නොගත්තාහුය. ඒ ශීර්ෂියන්ගේත් මේ ධර්මයන්ගේත් නානත්‍වයක් නැත්තේය. මෙහි වනාහි කිසිවෙක්ම කන් ඇත්තේ වේයයි තමන් සඳහා කීය. කණ්ණවා යනු නුවණැත්තේ යන අර්ථයි. කන් සිදුර කිසිවෙකුට නැත්තේ නොවේ. මෙය අසා ඒ මාණවකයෝ හකුළුණු මුහුණු ඇත්තාහු, නැමුනු කඳ ඇත්තාහු, යට බැලූ මුහුණු ඇත්තාහු ඇගිල්ලෙන් බිම ඉරි අඳිමින් නිශ්ශබ්ද වූහ.

ඉක්බිති ආචාර්යතෙම ඔවුන්ගේ ලැජ්ජා සහිත භාවය දැක දරුවෙනි, ප්‍රශ්නය උගනිව් යයි ප්‍රශ්නය විසඳී. කාලො පෙරබත් කාලය, පසුබත් කාලය ආදියයි. භූතානි, මේ සත්‍වයනට නමකි. කාලය තෙම සත්ත්වයන්ගේ සම් මස් ආදිය නොකයි. වැලිදු වනාහි, ආයු, වර්ණ බලයන් ක්‍ෂය කරමින්, යොවුන් බව මඩිමින් නිරෝගි බව නසමින් කයි. භක්‍ෂණය කෙරේයයි කියනු ලැබේ. ‘සබ්බානෙව සහත්තනා’ මෙසේ කන්නේද කිසිවෙකු නො හරියි. සියල්ලන්ම කයි. හුදු භූතයන්ව නො වෙයි. තව ද තමා සමග තමා ද කයි. පෙරබත් කාලය පසුබත් කාලයට නොපැමිණෙයි. පසුපත් කාලාදියෙහිද මේ ක්‍රමයමැයි. යොව කාල සසො භූතො රහතුන් වහන්සේට මේ නමකි. ඒ රහත් තෙම මතු ප්‍රතිසන්ධි කාලය ක්‍ෂය කොට කා සිටි හෙයින් කාලඝසො යයි කියනු ලැබේ. සභූත පචනං පචි යනුවෙන් ඒ රහත් තෙම යම් මේ තණ්හාවක් අපායයන්හි සත්ත්වයන් පසවාද, ඒ තණ්හාව ඥාන නමැති ගින්නෙන් දැවීය. හලුකළේය. එහෙයින් භූත පචනිං පචී යයි කියනු. ලැබේ.

ඉක්බිති ඒ මානවකයෝ පහන් දහසක ආලෝකයෙන් රාත්‍රි කාලයෙහිදු සම විසම බැව් දකින්නාක් මෙන් ආචාර්යයන්ගේ විසඳීමෙන් ප්‍රශ්නයාගේ අර්ථය ප්‍රකටව දැක මෙතැන් සිට අපි දිවි ඇති තෙක් වසන්නෙමු. බහුශ්‍රැතයෝ යයි මානය උපදවා සිටි අපි සිව්පද ගාථාවකගේ අර්ථය නො දකුම්හ. එබැවින් මේ ආචාර්ය නම් මහත් වූවාහුය. මෙසේ නිහතමානී වූවාහු පෙර මෙන්ම ආචාර්යයන්ට වත්පිළිවෙත් කොට ස්වර්ග පරායණ වූහ.

මහණෙනි, මම එසමයෙහි ආචාර්ය වීමි. මේ භික්‍ෂූහු මේ මානවකයෝ වූහ. මෙසේ පෙරද මම මොවුන් මෙපරිද්දෙන් මානය දැඩිකොට ගත් හිස් ඇතිව හැසිරෙන්නවුන් නැසූ මාන ඇත්තවුන් කෙළෙම් යයි

මේ ජාතකයද අසා ඒ භික්‍ෂූහු පෙරද මානයෙන් නටුම්හයි බොහෝ සෙයින් නිහතමානී වී තමහට උපකාර වූ කමටහන් පිහිටකොට ඇත්තෝ වූහ.

නැවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එක්කලෙක ජනපද චාරිකාවෙහි හැසිරෙන සේක්, විශාලා මහනුවරට පැමිණ ගෝතමක නම් චෛත්‍යයෙහි වාසය කරන්නා වූ මේ භික්ෂූන්ගේ නුවණ මුහුකුරා ගිය බව දැන මේ ගෝතමක නම් සූත්‍රය වදාළ සේක.

“අභිඤ්ඤාහං භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමි. නො අනභිඤ්ඤාය, සනිදානාහං භික්ඛවෙ ධම්මං දෙසෙමි නො අනිදානං සප්පිටිහාරියානං නො අප්පටි හාරියං තස්ස මය්හං භික්ඛවෙ අභිඤ්ඤාය ධම්මං දෙසයතො -පෙ- නො අප්පටිහාරියං කරණියො ඔවාදො, කරණියො අනුසාසනි අලඤ්ච පන වො භිකඛවෙ තුට්ඨියා අලං අත්තමනතාය. අලං සොමනස්සාය, සම්මා සම්බුද්ධො වත සො භගවා ස්වාක්ඛාතො ධම්මො සුපටිපන්නො සංඝොති, ඉදමවොච භගවා ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භක්ඤමානෙ සහස්සී ලොකධාතු අකම්පිත්‍ථ

මෙම සුත්‍ර දේශනාව අසා ඒ පන්සියයක් භික්ෂූහු ඒ අස්නෙහිම සිව්පිළිසිඹියා සමග රහත් බවට පැමිණියාහුය. මෙසේ මෙම දේශනා තොමෝ මත්තෙහි නිමාවට පැමිණියහයි දත යුත්තේය.

මූලපරියාය සූත්‍ර වර්ණනාව නිමි.