භූතවාරාදිවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

භූත වාර

මෙසේ රූපද්වාරයෙන් සංඛාර වත්‍ථුකි මඤ්ඤනාව කියා දැන් යම් සංඛාර කෙනෙක් උපාදානය කොට සත්‍ව කෙනෙක් පනවනු ලබත්ද, ඒ සත්ත්වයන් අතුරෙහිද පුහුදුන් ජනතෙම තණ්හා වශයෙන් මඤ්ඤණය කෙරේද එහෙයින් එම සත්ත්වයන් නිර්දේශ කරනසේක් “භූතෙ, භූතතො සඤ්ජානාති”.

එහි භූත ශබ්දය, පඤ්චස්කන්‍ධය, අමනුෂ්‍ය, ධාතුය, විද්‍යමානය, ක්‍ෂීණාශ්‍රව, සත්‍ව, වෘක්‍ෂ යනාදි අර්ථයන්හි වේ.

“භූත මිදන්ති භික්ඛවෙ, සමනුපස්සථ” යනාදි තන්හි භූත ශබ්දය “පඤ්චස්කන්ධය” යන අර්ථයෙහි වේ.

“යානීධ භූතානි සමාගතානි” මෙහි අමනුෂ්‍ය යන අරුත්හි යෙදී ඇත.

“චත්තාරො ඛො භිකඛු මහාභූතා හෙතු” යන මෙහි ධාතු යන අර්ථයෙහි යෙදී ඇත.

“භූතස්මිං පාචිත්තියං” යනාදීන්හි විද්‍යාමාන යන අර්ථයෙහිය.

“යොච කාලඝසො භූතො” යන මෙහි බීණාසව යන අර්ථයෙහි වේ.

“සබ්බෙව නිකඛිපස්සනති භූතා ලොකෙ සමුස්සයං” යන මෙහි සත්ත්වයන් යන අරුතෙහිය.

“භූතගම පාතව්‍ය තාය” යන මෙහි වෘක්‍ෂ යන අරුතෙහි යෙදී ඇත. මෙය මෙහි සත්ත්වයන් කෙරෙහිදු වැටෙයි. එහෙත් අවිශේෂයෙන් නොවේ. චාතුර්මහාරාජිකයන්ගෙන් යට භාගයෙහි සත්‍වයෝම මෙහි භූත යන්නෙන් අදහස් කරන ලද්දාහු වෙති.

එහි භූතෙ භූතතො සඤ්ජානාති යනාදියද කියන ලද නයින්ම දතයුත්තේය. “භූතෙ මඤ්ඤති” යනාදියෙහි ත්‍රිවිධ මඤ්ඤනාවෝම දතයුත්තාහුය. කෙසේද යත්, “සො පස්සිති ගහපතිං වා ගහපති පුත්තං වා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමම්පිතං සමංගි භූතං” (හෙතෙම පස්කම් ගුණෙහි බැඳුණු ගැහැවියෙක් හෝ ගැහැවි පුත්‍රයෙක් හෝ දකීයයි වදාළ නයින්, භූතයන් සුභයෝය. සුඛිතයෝ යයි ගෙන ඇලෙයි දැකද, අසාද ආඝ්‍රාණය කොට ද රස විඳගෙන ද ස්පර්ශ කොටද දැනද ඇලෙයි. මෙසේ භූතයන් තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් සිතයි. “මම ඛත්තිය මහාසාරයන් හා එක්වීමට පටිසන්ධි වශයෙන් පැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනව”යි යනාදි ක්‍රමයෙන් හෝ නොලත් සම්පත් ලැබීම පිණිස සිත පිහිටුවාද මෙසේ ඒ භූතයන් තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් සිතයි. තමන්ගේ ද භූතයන්ගේ ද සැපත ද විපත ද නිසා තමා හෝ ශ්‍රේෂ්ඨ කොට පිහිටුවයි. භූතයන් අතුරෙන් යම්කිසි භූතයෙකු පහකොට සලකයි. තමා පහත්කොට භූතයකු උස්සකොට සලකයි. භූතයා හා තමා සමානකොට සලකයි වදාළේ මැයි. “ඉධෙකච්චො ජාතියා වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වත්‍ථුනා පුබ්බකාලං පරෙහි සදිසං අත්තානං දහති අපරකාලං අත්තානං සෙය්‍යං දහති පරෙ හීනෙ දහති සො එව රූපො නාමානො -පෙ- අයං වුචචති මානාතිමානො” මෙසේ භූතයන් ගැන මාන මඤ්ඤනාවෙන් සිතයි.

භූතයෝ වනාහි නිත්‍යයෝය. සැමදා පවත්නෝය. වෙනස් නොවන ධර්මතා ඇත්තෝය. සියලු සත්ත්වයෝ සියලු ප්‍රාණීහු සියලු භූතයෝ සියලු ජීවයෝද වසඟෙහි නො පවත්නෝය. බලයක් නැත්තෝය. වීර්ය නැත්තෝය. නියත වශයෙන් අභිජාති (නැවත නැවත ඉපදීම්) හයක් ඒ ඒ තන්හි ගමනින් ද ස්වභාවයෙන් ද නානාප්‍රකාර බවට පමුණුවනු ලද්දාහු අභිජාති සයෙහිම (ඇතැම් දෘෂ්ටිකයන් සිතන මැරි මැරී උපදින ආත්ම භාව සයෙහිම) සිට සුවදුක් විඳිත්යයි හෝ හඟින්නේ දිට්ඨි මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි. මෙසේ භූතයන් පිළිබඳ ත්‍රිවිධ මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි.

“භූතෙසු මඤ්ඤති” යනාදි තන්හි ඒ භූතයන් කෙරෙහි, තමාගේ උපත හෝ සැපතට පැමිණීම හෝ කැමති වෙයි. මෙසේ පළමුකොට තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව භූතයන් පිළිබඳව සිතයි. භූතයන් වෙත උපත කැමති වන්නේ දන් දෙයි. සිල් රකියි. උපෝසථ කර්ම කරයි. මෙසේද භූතයන් කෙරෙහි තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි. භූතයන් වනාහි සමූහ වශයෙන් ගෙන ඔවුන් අතුරෙහි ඇතැම් භූතයෙකු ශ්‍රේෂ්ඨ වශයෙන් පිළිගනියි. ඇතැම් භූතයෙකු සමාන වශයෙන් පිළිගනියි. ඇතැම් භූතයෙකු හීන වශයෙන් පිළිගනියි. මෙසේ භූතයින් විෂයෙහි මාන මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි.

එසේම ඇතැමෙක් ඇතැම් භූතයන් නිත්‍යයෝය. සදාකාලිකයෝ යයි සිතයි. කිසිවෙක් භූතයෝ අනිත්‍යයෝ ය. තාවකාලිකයෝ ය යනුවෙන් සිතයි. මම ද භූතයන් අතුරෙහි එක්තරා කෙනෙක් වෙමියි හෝ සිතයි. මෙසේ භූතයන් කෙරෙහි දිට්ඨි මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි.

භූතතො මඤ්ඤති යන මෙහි උපකරණ සහිත වූ තමාගේ හෝ අනුන්ගේ හෝ උපත යම්කිසි භුතයෙකු කෙරෙන් වීයයි සිතන්නේ භූතයන් කෙරෙන් පිටත නිත්‍ය ආත්මයක් ඇතැයි පිළිගනීයයි දතයුතුයි. මේ ඔහුගේ දිට්ඨි මඤ්ඤනාවයි. දිට්ඨි මඤ්ඤනාවෙන් සිතන ලද ඒ වස්තුවෙහිම ආදරයද මානයද උපදවන්නා වූ ඔහුගේ තහා මාන මඤ්ඤනාවෝ ද දතයුත්තාහුය. භූතෙ මෙති මඤ්ඤති යන මෙහි හුදෙක් තණ්හා මඤ්ඤනාවම ලැබෙයි. මේ මගේ පුතාය. මේ මගේ දුවය. මගේ එළු තිරළුවෝය කුකුළු හූරෝය. ඇත් ගව අස්හුය මේ අයුරින් මමත්වය කරන්නහුට තණ්හා මඤ්ඤනාව පවතීයයි දතයුතුය.

භූතෙ අභිනන්‍දති යන මෙහි කී නයමැයි. “අපරිඤ්ඤාතං තස්ස” යන මෙහි යම් සංඛාර කෙනෙකුන් නිසා (උපාදාය) භූත පඤ්ඤත්තියක් වීද, ඒ සංඛාරයන් අපරිඤ්ඤාත බැවින් භූතයෝ ද අපරිඤ්ඤාත වූවාහු වෙත් යයි දතයුත්තාහුය. යෙදීම වනාහි කී අයුරින්ම කළයුතු වන්නීය.

මෙසේ සැකෙවින් සංඛාර වශයෙන් ද, සත්ත්ව වශයෙන් ද, මඤ්ඤනා වස්තූන් දන්වා අනතුරුව භූමි විශේෂතා ආදි භේදයෙන්, විස්තර වශයෙන් එය දක්වන්නේ ‘දෙවෙ, දෙවතො’ යනාදිය වදාළහ. එය දේශනාවෙහි පඤ්චකාම ගුණයන් හේතුකොට හෝ තමාගේ ඉද්ධියෙන් හෝ ක්‍රීඩා කෙරෙත්නුයි දේව නම් වේ. බබලත්නුයි දේව නම් වේ.

එම දෙවියෝ සම්මුති දෙවියෝය. උත්පත්ති දෙවියෝය. විසුද්ධි දෙවියෝ යයි ත්‍රිවිධ වෙති. රජවරුද, දෙවිවරුද, කුමාරවරුද, සම්මුති දේව නම් වෙති. සිව්මහ රජයෙහි දෙවියන් ආදිකොට ඉන් උඩ දෙවියෝ උත්පත්ති දේව නම් වෙති. රහතුන් වහන්සේ විසුද්ධිදේව නම් වෙති. මෙහි අදහස් කරන්නේ උත්පත්ති දෙවියන් බව දතයුතුය. සියල්ලෝම නොද වෙති.

පරනිර්මිත වසවර්ති දිව්‍යලෝකයේ පිරිස් සහිත මාරයා හැර සෙසු කාමාවචර දේවලෝක හයෙහි දෙවිවරු මෙහි දෙවියන් වශයෙන් අදහස් කරන ලද්දාහු වෙති. එහි සියලු අර්ථ වර්ණනා භූත වාරයෙහි කී අයුරින් දතයුත්තේය.

“පජාපතී” මෙහි මාරතෙම පජාපති යයි දතයුත්තේත්ය. කිසිවෙක් ඒ ඒ දෙවිවරුන්ගේ අධිපතීන්ට මේ නමකැයි කියති. දේව ග්‍රහණයෙන්ම ඔවුන් ගත් බැවින් එය අයුතුයයි මහා අට්ඨකථාවෙහි එය ප්‍රතික්‍ෂේප කරන ලදි. මාරතෙම සත්ත්ව නමැති ප්‍රජාවට අධිපති බැවින් ප්‍රජාපතී යයි අදහස් කරන ලදී. කොහි වාසය කෙරේ ද පරනිම්මිත වසවත්ති දෙව්ලොවයැ එහි වසවත්ති රජ රාජ්‍ය කරවයි. මාරතෙම එක් පෙදෙසක තම පිරිසට ඉසුරු බව පවත්වමින් රාජ්‍යයක ප්‍රත්‍යන්ත පෙදෙසෙක්හි, දාමරික දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු මෙන් වාසයකෙරේ යයි කියති. මෙහිදී මාරයාගේ ගැනීමෙන් මාර පිරිසගේද ගැනීම දතයුතුය.

මෙහි දී පජාපතී තෙම දීර්ඝායුෂ්ක වූ වර්ණවත් වූ සැප බහුල වූ කෙනෙකු බව දැන අසා එහි ඇලෙන්නේ තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි. මේ මාරයාගේ සහභාවයට පැමිණෙන්නේ නම් ඉතා යෙහෙකැයි ආදි නයින් හෝ නොලත් සැපතෙහි ලැබීම පිණිස සිත පිහිටුවන්නේ ද, මාර දෙව්පුත් තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් සිතයි. මාරතෙම මාර භාවයට පැමිණියේ වෙයි. මම මාරභාවයට පැමිණ ඊශ්වර වෙමියි අධිපති වෙමියි මාන මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි.

‘පජාපතී’ තෙම නිත්‍යය, සදාකාලිකය කියා හෝ උච්ඡේදයට පැමිණියේය. විනාශ වන්නේ යයි කියා හිතන්නේ, [missing trans] පජාපතීහු දෘෂ්ටි මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතන්නේ මෙය යයි දතයුත්තේය.

පජාපතිස්මිං යන මෙහි එකම දියි මඤ්ඤනාව යෙදෙයි යයි එම දෘෂ්ටි මඤ්ඤනාවගේ පැවැත්ම මෙසේ දතයුතුය. මෙහි ඇතමෙක් මරදෙව් පුත් කෙරෙහි, යම් ධර්ම කෙනෙක් විද්‍යමාන වෙත් ද ඒ සියල්ල නිත්‍යය සදාකාලිකය. ශාස්වතය, වෙනස් නොවන ධර්මයකැයි හඟියි. නැතහොත් පජාපතී කෙරෙහි පාපයක් නැත. ඔහු කෙරෙහි පාපකර්මයෝ නොගැල්වෙතියි සිතයි.

පජාපතිතො යන මෙහි තෙවදෑරුම් මඤ්ඤනාවෝම ලැබෙති. කෙසේද යත් මේ ලෝකයෙහි කෙනෙක් උපකරණ සහිත වූ තමාගේ හෝ මෙරමාගේ හෝ ප්‍රජාපතී කෙරෙන් උපත හෝ නික්මීම හඟියි. මේ ඔහුගේ දිට්ඨි මඤ්ඤානාවයි. දිට්ඨි මඤ්ඤනාවෙන් සිතන ලද එම වස්තුවෙහිම සෙනෙහස ද මානය ද උපදවන්නා වූ ඔහුගේම තෘෂ්ණා මාන මඤ්ඤනාවෝ ද දතයුත්තාහුය.

පජාපතිං මෙ යන මෙහි එකම තණ්හා මඤ්ඤනාව ලැබෙයි. එය ද මේ ප්‍රජාපතී මගේ ශාස්තෘවරයාය. මගේ ස්වාමියාය, යනාදි ක්‍රමයෙන් මමත්වය කරන්නහුට පවතීයයි දතයුතුය. සෙස්ස කී අයුරින්ම දතයුත්තේය.

බ්‍රහ්මං බ්‍රහ්මතො යන මෙහි ඒ ඒ ගුණ විශේෂයෙන් වඩන ලද්දේනුයි බ්‍රහ්ම නම් වේ.

මෙයින් බ්‍රහ්ම ද, මව්පිය දෙදෙන ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූවහු ද, බ්‍රහ්ම ශබ්දයෙන් කියනු ලැබේ. “සහස්සා බ්‍රහ්මා ද්විසහස්සා බ්‍රහ්මා” යනාදි තන්හි මහාබ්‍රහ්ම තෙම බ්‍රහ්මයයි කියනු ලැබේ. බ්‍රහ්මාති භික්ඛවෙ තථාගතස්සෙතං අධිවචනං යන මෙයින් තථාගත තෙමේ කියනු ලැබේ.

තමොනුදො බුද්ධො සමන්ත චක්ඛු ලොකන්තගූ සබ්බ භවාති වත්තො අනාසවො සබ්බ දුක්ඛප්පහීනො සච්චව්හයො බ්‍රහ්මෙ උපාසිතොමෙ

යන මෙහි බ්‍රාහ්මණ තෙමේය.

“බ්‍රහ්මාති මාතාපිතරො පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ” යන මෙහි මව්පිය දෙදෙනා ගැනේ.

“බ්‍රහ්ම චක්කං පවත්තති” යන මෙහි ශ්‍රේෂ්ඨ යන අරුතෙහිය. මෙයින් වනාහි පළමුකොට උපන් කල්පයක් ආයු ඇති. බ්‍රහ්ම තෙම අදහස් කෙරේ. ඔහුගේ ගැනීමෙන්ම බ්‍රහ්ම පුරෝහිත, බ්‍රහ්ම පාරිසජ්ජ වැසියන්ද ගන්නා ලද බව දතයුතු. මෙහි අර්ථ වර්ණනාව ප්‍රජාපති වාරයෙහි කී අයුරින් දතයුත්තේය.

ආභස්සරං, ආභස්සර වාරයෙහි පන්දමකින් ගිනිසිල මෙන් මොවුන්ගේ සිරුරෙන් කාන්තිය සිඳී සිඳී වැටෙන්නක් මෙන් නික්මෙයි. එහෙයින් ආභස්සර නම් වෙති. මොවුන්ගේ ගැනීමෙන් සියලුම ද්විතීයධ්‍යාන භූමිය ගන්නා ලද්දේ වෙයි. පරිත්තාභ, අප්පිමානාභ ආභස්සර යන මොවුහු සියල්ලෝම ඒකතල වාසීහු වෙති.

සුභකිණ්ණ - සුභකිණ්ණ වාරයෙහි සුභයෙන් (ශුභ ලක්ෂණයන්ගෙන් ගැවසී ගත් විසුරුණු මනා ශරීර කාන්ති වර්ණයෙන්, ඒකඝන වූ රුවන් බඳුනක තැබූ දිලියෙන කසුන් පිඩක් මෙන් සශ්‍රීක වූ බැවින් සුභකිණ්ණ නම් වෙති. ඔවුන්ගේ ගැනීමෙන් සියලුම තෘතීයධ්‍යාන භූමි ගන්නා ලද්දේ වෙයි. පරිත්තසුභ, අප්පමාණසුභ, සුභකිණ්ණ යන මොහු සියල්ලෝම එකතලයෙක්හිම වසන්නාහු යයි දතයුත්තාහුය.

වෙහප්ඵල - වෙහප්ඵල වාරයෙහි මහත් වූ ඵල ඇත්තේනුයි වෙහප්ඵල නම් වේ. සතරවන ධ්‍යාන භූමියට අයත් බ්‍රහ්මයෝ මෙයින් කියනු ලැබෙත්. ආභස්සර - සුභකිණ්ණ වෙහප්ඵල මේ වාරත්‍රයෙහි අරුත් යෙදීම භූත වාරයේ කී නයින් දතයුත්තේය.

අභිභූ - අභිභූ වාරයෙහි මැඩපැවැත්වීම කෙළේනුයි අභිභූ නම් වේ. කිමෙක් මැඩපැවැත්වීද, සතර අරූප ස්කන්ධයෝය. අභිභූ යනු අසංඥ භවයට නමකි. අසංඥ සත්ත්ව දෙවියෝ වෙහප්ඵලයන් සමග එකතල වූවාහුමය. එක් අවකාශයක යම් ඉරියව්වකින් උපන්නාහුද ඒ ඉරියව්වෙන්ම ආයු ඇති තෙක් සිත්තම් රුවක් මෙන් සිටිති. මෙහි ඔහු සියල්ලෝම අභිභූ යන වචනයෙන් ගන්නා ලද්දාහු වෙති. කිසිවෙක් අභිභූ නම් සහස්ස බ්‍රහ්ම යයි යනාදි නයින් ඒ ඒ තන්හි අධිපති බ්‍රහ්මයා වර්ණනා කෙරෙත්. බ්‍රහ්ම ග්‍රහණයෙන්ම ඔවුහු ගත් බැවින් මෙය අයුතු යයි දතයුතුය. මෙහි යෙදී ඇති ක්‍රමයද අභිභූ (අසඤ්ඤ සත්‍ව) තෙම වර්ණවත්ය. දීර්ඝායුෂ්කයයි අසා එහි ඡන්‍දරාගය උපදවන්නේ අසඥ සත්‍ව දෙවියා තණ්හා මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි. අභිභූ තෙම නිත්‍යය, සදාකාලිකය යනාදි ක්‍රමයෙන් පරාමර්ශනය කරන්නේ අසඤ්ඤසත්ත දෙවියා දිට්ඨි මඤ්ඤනාවෙන් යුතුව සිතයි යයි දතයුත්තේත්ය. සෙස්ස ප්‍රජාපතී වාරයෙහි කී අයුරින් දතයුතුයැ.