සංවරාපහාතබ‍්බආසවවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

සංවරා පහාතබ්බ

මෙසේ දස්සනයෙන් පහාතබ්බ ආශ්‍රවයන් දක්වා දැන් එයින් අනතුරුව උද්දේස කළ සංවරයෙන් ප්‍රහීණ කළයුතු ආසවයන් දක්වන්ට කතමෙ ච භික්ඛවෙ ආසවා සංවරා පහාතබ්බා යි වදාළහ. මෙසේ සියලු තන්හි සම්බන්ධය දතයුතුය.

මින් මත්තෙහි අර්ථ මාත්‍රයක් පමණක් වර්ණනා කරන්නෙමු. දර්ශනයෙන්ය, භාවනායෙන් ය යන මේ දෙකින් ප්‍රහීණ නොකළ යුතු ආශ්‍රව කෙනෙක් නැත්තේ නොවේද, නැවත කුමක් හෙයින් වෙන්කොට සංවර ආදිය විසින් ප්‍රහීණ කළයුත්තක් දක්වත්ද යත්? සංවර ආදිය විසින් පූර්ව භාගයෙහි විෂ්කම්භනය කරන ලද ආශ්‍රවයෝ සිව්මගින් මුල් සිඳීමට යෙත්ද එහෙයින් ඒ මාර්ගයන්ට පූර්ව භාගයෙහි මේ පස් අයුරින් විෂ්කම්භන ප්‍රහානය දක්වන සේක මෙසේ වදාළහ. එහෙයින් යම් මේ කියන ලද ප්‍රථම මාර්ගයකුත් වේද, එය දර්ශන මාර්ගයමැයි. මෙවිට භාවනා නාමයෙන් තුන්මග කියනු ලබන්නාහුය. ඒ සියලු මාර්ගයන්ට මෝතොමෝ පූර්වභාග ප්‍රතිපදාව යයි දතයුතුයැ.

එහි ඉධ යනු මේ ශාසනයෙහි පටිසංඛා යනු නුවණින් දැන, එහි මේ සංඛා ශබ්දය, ඤාණ කොට්ඨාස, පඤ්ඤත්ති, ගණන යන අර්ථයන්හි දක්නට ලැබේ. ඒ මෙසේය.

සංඛායෙකං පටිසේවති යනාදීන්හි ඤාණයෙහි වේ. පපඤ්ච සඤ්ඤා සංඛා සමුදාචරන්ති යනාදීන්හි කොට්ඨාස යන අර්ථයෙහි වේ. න සුකරං සංඛාතුං යනාදීන්හි ගණනෙහිය. මෙහි වනාහි ඤාණයෙහි දතයුතුය.

පටිසංඛායොනිසො යන මෙහි උපායෙන් මාර්ගයෙන් ඤාණයෙන් දැන, ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට යන අර්ථයි. මෙහිද අසංවරයෙහි ආදිනව දැනීම යොනිසො පටිසංඛා යයි දතයුතුයැ. මෙහි දැක්වෙන නුවණින් මෙනෙහි කිරීම වරං භික්ඛවෙ තත්තාය අයො සලාකාය ආදිත්තා සම්පජ්ජලිතාය සජොනිභූතාය චක්ඛුන්‍ද්‍රිය සම්පලිමට්ඨං නත්‍ථෙව චක්ඛු විඤ්ඤෙය්‍යෙසු රූපෙසු අනුබ්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තගාහො යනාදි ආදිත්ත පරියාය නයින් දතයුතුය. චක්ඛුන්‍ද්‍රිය සංවර සංවුතො විහරති මෙහි චක්ඛුවම ඉන්‍ද්‍රිය වූයේ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය නම් වේ. සංවරණය කරන හෙයින් සංවර නම් වේ. වසන හෙයින් අසුරන හෙයින් මෙසේ කියන ලද වෙයි. මෙය ‘සතියට’ නමකි. චක්ඛුඉන්‍ද්‍රිය සංවර වූයේ චකබුඉන්‍ද්‍රිය සංවර නම් වේ. තිත්‍ථකාක ආවාට කච්ඡප, වනමහිස යනාදීන් මෙනි.

නමුත් එහි කිසිවක් ඇත. චක්ඛුඉන්‍ද්‍රියයේ සංවරයක් හෝ අසංවරයක් හෝ නැත. චක්ඛුප්පසාද රූපය නිසා සිහියක් හෝ මුලා සිහිය හෝ නොම උපදියි. ඉදින් යම්විටක රූපාරම්මණයක් ඇස හමුවට පැමිණේද එවිට භවාංග සිත දෙවරක් ඉපිද නිරුද්ධ වූ කල්හි ක්‍රියා මනෝධාතුව ආවර්ජන කෘත්‍යය කරමින් ඉපිද නිරුද්ධ වෙයි. ඉක්බිති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණය දර්ශන කෘත්‍යයද නැවත මනෝධාතුව සම්පටිච්ඡන කෘත්‍යද ඉක්බිති විපාක අහේතුක මනෝ විඤ්ඤාණධාතුව සන්තීරණ කෘත්‍යයද සිද්ධ කරමින් ඉපදී නිරුද්ධ වෙයි. ඊට අනතුරුව ජවනයෝ දික්වෙති.

ඔවුන් අතුරෙහි සංවරයක් හෝ අසංවරයක් හෝ භවාංග සමයෙහි නොමැත. ආවර්ජනාදීන් අතුරෙන් එක්තරා එකක් වන කල්හිද නැත. ජවන මොහොතෙහි ඉදින් දුස්සීල බව හෝ මුලා සිහිය හෝ අඥානය හෝ අක්‍ෂාන්තිය හෝ කුසීත බව හෝ උපදීද, එවිට අසංවරය වෙයි. මෙසේ ජවන මොහොතෙහි වන අසංවරය චක්ඛුන්‍ද්‍රියයෙහි අසංවරය යයි කියනු ලැබේ. කුමක් හෙයින් ද යත් යම්හෙයකින් එම අසංවරය ඇති කල්හි ද්වාරය අගුප්ත වේද, භවාංගයන් ආවර්ජන ආදි වීථි චිත්තයෝත් අගුප්ත වෙත් ද, එහෙයිනි.

කුමක් මෙන්ද යත්, යම්සේ නගරයෙහි දොරටු සතර වැසූ කල්හි කිසිසේත් ඇතුළත ගෙවල් නොවැසුවද සියලු බඩු සුරක්‍ෂිත සුගෝපිත වූවාහු වෙති. නගර ද්වාරයන් වැසූකල්හි සොරුන් ඇතුල්වීමක් නොමැති බැවිනි.

[missing trans] එපරිද්දෙන් ජවන් සිත්වල සීලාදිය උපන් කල්හි ද්වාරයද වසන ලද වෙයි. භවාගය ද ආවර්ජන ආදි වීථි චිත්තයෝ ද වසන ලද වෙති. එහෙයින් ජවන ක්‍ෂණයෙහි උපදින චක්ඛුඉන්‍ද්‍රිය සංවරයයි කියන ලදී. මෙහි ද සති සංවරය අදහස් කරන ලදැයි දතයුතුය. චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රිය සංවරයෙන් සංවර වූයේ චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රිය සංවර සංවුත නම් වේ. චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රියාගේ සංවරයට පැමිණියේ යයි කියන ලද්දේ වෙයි. පාතිමොක්ඛ සංවර සංවුතො යන මේ පදයට විභංගයෙහි ඉමිනා පාතිමොක්ඛ සංවර සංවරෙන උපෙතො හොති -පෙ- සමන්නාගතො යයි වදාරණ ලදී. එය එක්තැන්කොට චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රියයාගේ සංවරයෙන් සංවර වූයේ චක්ඛුන්‍ද්‍රිය සංවර සංවුත නමැයි මෙසේ අර්ථ දතයුතු වේ.

නැතහොත් සංවර කළේනුයි සංවුත නමි. වැසුනේ යයි ද ඇහුරුනේ යයි ද කියන ලද්දේ වෙයි. මෙහි දු මෙම අර්ථයම අතිශයින් සුන්දර වූයේ වෙයි. එය එසේමැයි. චක්ඛුඉන්‍ද්‍රිය සංවර අසංවුතස්ස විහරතො සංවුතස්ස විහරතො යන මේ පදයන්හි මේ අර්ථයම දක්නා ලැබේ.

විහරති යනු මෙසේ චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රිය සංවරයෙන් සංවර වූයේ යම්කිසි ඉරියාපථ විහරණයකින් වාසය කෙරෙයි. යං භිස්ස යන ආදියෙහි යම් චක්ඛු ඉන්‍ද්‍රිය සංවරයෙන් අසංවර වූයේ, නොවසා නොපියා වාසය කරන්නා වූ ඒ මහණහට යයි මෙසේ අරුත් දතයුතු වේ. නැතහොත් යෙ කාරයට යං ආදේශයයි. හි කාරය පද පූරණ අර්ථයෙහිය. [යෙ අස්ස යම් ආශ්‍රවයෙක් තුමු වන්නීද, ඕහට යන අර්ථයි.]

උප්පජ්ජෙය්‍යුං උපදින්නාහු නම් ආසවා විඝාත පරිළාහා යනු සතර ආකාර ආශ්‍රවයෝ ද අන්‍ය වූ විවිධ වූ පීඩාකාරි වූ කෙලෙස් පරිදාහයෝ ද නොහොත් විපාක පරිදාහයෝ ද උපදින්නාහුය. චක්ඛුද්වාරයෙහි අපාථයට පැමිණියා වූ ඉටු අරමුණු කාමාස්වාද වශයෙන් ආස්වාද කරන්නහුට සතුටු වන්නාහුට කාමාසව උපදී. මෙවැනි ඉටු අරමුණ අන්‍ය වූ සුගති භවයක් ලබන්නෙමියි භව ප්‍රාර්ථනාවෙන් එය ආස්වාද කරන්නහුට භවාශ්‍රව උපදියි. සත්ත්වයා කියා හෝ සත්ත්වයාගේ කියා හෝ ගන්නහුට දිට්ඨි ආශ්‍රව උපදී. සියල්ලන් සමගම සහජාත වූ නොදැනීම අවිජ්ජාසමයයි. මෙසේ සතරවැදෑරුම් ආශ්‍රවයෝම උපදිත්. ඔවුන් හා සම්පයුත්ත වූ අන්‍ය ක්ලේශයෝ විඝාත පරිලාහ නැතහොත් මත්තෙහි ඔවුන්ගේ විපාකයෝ ද විඝාත පරිලාහ නම් වෙති. ඔවුහුද අසංවරවර වාසය කරන්නහුටම උපදින්නාහු යයි කියනු ලැබෙති.

එවං සතෙ, යනු එවං අස්ස තෙ මෙසේ ඕ හට ඒ ආසවයෝ, මෙසේ මේ උපායෙන් නොවෙති. අන් පරිද්දෙකින්ද නොවේ යයි කියන ලද්දේ වෙයි. පටිසංඛායොනිසො සොතින්‍ද්‍රිය සංවර සංවුතො යනාදීන්හිද මේ ක්‍රමයමැයි.

ඉමෙ වුවති ආසවා සංවරා පහාතබ්බා මේ සදොරෙහි එකක හතර හතර බැගින් ඇතිවන්නා වූ සුවිසි ආශ්‍රව ධර්මයෝ සංවරයෙන් පහාතබ්බයෝ වෙති. මේ සියලු තන්හිම සති සංවරයම සංවරයයි දතයුතුයැ.

පටිසෙවනා පහාතබ්බ

පටිසංඛායොනිසො චීවරං ආදි තන්හි යමක් කිවයුතු ද ඒ සියල්ල විසුද්ධි මාර්ගයෙහි සීලකථාවෙහි කියන ලද්දේ වෙයි. යං හිස්ස යනු යම් චීවරයක් හෝ පිණ්ඩපාතාදීන් අතුරෙන් එක් ප්‍රත්‍යයක් හෝ සේවනය කරන්නහුට අප්පටිසේවතො, මෙසේ නුවණින් සේවනය නොකරන්නහුට සෙස්ස කී අයුරුමැයි. හුදෙක් මෙහි නොලත් චීවර ආදිය ප්‍රාර්ථනා කරන්නහුටද ලත් චීවර ආශ්වාදනය කරන්නහුට ද කාමාසවයාගේ හටගැනීම දතයුතුයැ.

මෙබඳු අ්‍ය වූ (තමා ඇලුනු) භවයෙහි, සුගති භවයෙහි ලබන්නෙමැයි භව ප්‍රාර්ථනාවගේ ආස්වාද වශයෙන් භවාසවයාගේ ද, ඇතිවීම දතයුතුයි. මම ලබමියි කියා හෝ නොලබමියි කියා හෝ, මේ මගේ යයි කියා හෝ ආත්ම සංඥාව අත්නොහරින්නා වූ දිට්ඨි ආශ්‍රවයාගේ උපත දතයුතුයි. සියල්ලන් හා සමග සහජාත වූයේ අවිජ්ජා ආශ්‍රවයයි. මේ සතර ආශ්‍රවයන්ගේ උත්පත්ති විපාක පරිලාහයෝ ද නව වේදනෝත්පාදයෙන්ම දතයුත්තාහුය.

ඉමෙ වුච්චන්ති භික්ඛවෙ ආසවා පටිසෙවනා පහාතබ්බා යනු එක එක ප්‍රත්‍යයෙහි සතරක් කොට මේ සොළොස් ආශ්‍රවයෝ ඤාණසංවර නම් වූ ප්‍රත්‍යවේක්ෂා පටිසේවනයෙන් පහකළ යුත්තාහු යයි කියනු ලබති.

අධිවාසනා පහාතබ්බ

පටිසංඛා යොනිසො ඛමො හොති, සීතස්ස යන උපාය මාර්ගයෙන් ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට සීත ඉවසයි. අවීර පුරුෂයෙකු (වීර ගතියක් නොමැති) මෙන් මද පමණ වූ ද සීතෙන් නොසැලෙයි. කම්පා නොවෙයි. කමටහන් මෙනෙහි කෙරෙයි.

ලෝමසනාග තෙරුන් වහන්සේ මෙන් අනල්ප වු සීතලෙන් පහස ලද්දේ නොසැලෙයි. කම්පා නොවෙයි. කමටහනම මෙනෙහි කරයි. තෙරුන් වහන්සේ වනාහි සෑගිරියෙහි පුවගු ගුහාවෙහි පධන් වීර්යය කරන්නේ අන්තරට්ඨකෙ හිමපාත සමයෙහි, (නවම් මැදින් දෙමස අතර අටදවස, හිමවැටෙන සමය) මේ කාලය තුළ ලෝකාන්තරික නරකයෙහි සීතල ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට කමටහන නොහරිමින්ම එළිමහනේ කල්යැවූ සේක. උෂ්ණ කාලය පිළිබඳවද අරුත් යෙදීම දතයුතුය.

යම් මහණ කෙනෙක් වැඩිතරම් වූත් උණුසුම ඉවසාද ඒ ලෝමස නාග තෙරුන් මෙන්ම මේ මහණ තෙමේද උණුසුම ඉවසන්නේ, යයි දතයුතුයැ. තෙරුන් වහන්සේ ග්‍රීෂ්ම කාලයෙහි එසේම පසුබත් කාලයෙහි, බාහිර සක්මනක කමටහන් කරමින් හුන්හ. උන්වහන්සේගේ දෙකිසිල්ලෙන් ඩහදිය මිදෙත්. එවිට උන්වහන්සේගේ අතවැසි තෙමේ මෙසේ කීය. ස්වාමීනි, මෙහි හුන මැනවි. මේ අවකාශය සිසිලය.

තෙරුන් වහන්සේ ඇවැත්නි, උණුසුම් බියෙන්ම මෙහි හුන්නේ නොවෙමි. අවීචිමහ නරකය ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කරමින් හුන්නාහු මිස උණ්හං යන මෙහිද වහ්නි සන්තාපයම දතයුතුය. සූර්ය සන්තාපයාගේ වශයෙන් මේ වස්තුව කියන ලදී.

යමෙක් දෙතුන්වාරයක් ආහාරපාන නොලබන්නේ ද නොදත් කෙළවර ඇති සසරෙහි තමාගේ තම ප්‍රේත විෂයෙහි උපත ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට කම්පා නොවී කමටහන අත්නොහරින්නේමය. අධික වැසි, මැසි මදුරු වාත අව් පහසින් පහස ලබන්නේ ද තමාගේ තිරිසන් යෝනියෙහි උපත් ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට කම්පා නොවී කර්මස්ථානය අත් නොහරින්නේමය. සර්ප ජාතින්ගේ පහස ලදුයේ ද නොදත් කෙළවර ඇති සසරෙහි සිංහ ව්‍යාඝ්‍රයන්ගේ මුඛයෙහි නොයෙක් වර පෙර වැටුනු විරූ බව ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට නොවෙව්ලමින් කමටහන නොහරනේම වේද, පධානිය තෙරුන් මෙන් මේ මහණ තෙම බඩසාදුක -පෙ- සර්ප ජාතීන්ගේ ස්පර්ශය යන මේවා ඉවසන්නේ මේයයි දතයුතුයැ..

ඛණ්ඩසේල වෙහෙරෙහි කණිකාර ප්‍රධාන ඝරයෙහි අරියවංස සූත්‍රය ශ්‍රවණය කරන්නා වූ තෙරුන්ව ඝෝර විෂ ඇති සර්පයෙක් දෂ්ට කළේය. තෙරුන් වහන්සේ එය දැනද පහන් සිත් ඇතිව ධර්මයම අසති. තෙරුන් වහන්සේ උපසම්පදා මණ්ඩලය ආදිකොට (උපසම්පදා අවස්ථාවේ සිට සීලය ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට පිරිසිදු සිල් ඇත්තෙක් වෙම් යයි, ප්‍රීතිය ඉපද වූහ. ප්‍රීතිය ඉපදීම සමගම විෂ නැවතී පෘථුවියට පිවිසියේය. තෙරුන් වහන්සේ එහිදීම සිතෙහි එකඟ බව ලැබ විදසුන් වඩා රහත් බවට පැමිණි සේක.

යමෙක් ආක්‍රෝශ වශයෙන් නපුරුකොට කියන ලද බැවින්ම නපුරු බවට පැමිණියා වූ අන්තිම වස්තුවෙන් කරනු ලබන චෝදනාත් අසා ක්‍ෂාන්ති ගුණයම ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කොට කම්පා නොවේ ද දීඝභාණක අභය තෙරුන් මෙන් මේ තෙමේ නපුරුකොට කියන ලද්දා වූ, එහෙයින්ම නපුරු බවට පැමිණියා වූ වචනයන් ඉවසන්නේ වේයයි දතයුතුයැ.

මෙම තෙරුන්වහන්සේ වූ කලී ප්‍රත්‍ය සන්තෝෂයෙහි ද භාවනාවෙහි ද ඇලුණු බැවින් මහා අරියවංස ප්‍රතිපදාව වදාළහ. මාගම සියලු ජනතෙම පැමිණියේය. තෙරුන් වහන්සේට මහත් සත්කාර උපනි. එක්තරා මහතෙර කෙනෙක් මෙය ඉවසන්ට නොහැකිව දීඝභාණක තෙමේ අරියවංසය කියන්නේමැයි මුළු රාත්‍රියෙහිම කෝළාහල කෙරෙයි යනාදීන් ආක්‍රෝෂ කළේය. නැවත දෙදෙනා වහන්සේම තම තමන්ගේ විහාරවලට යන්නාහු ගව්වක් පමණ එක මගින්ම ගියාහුය. මුළු ගව්ව තුළම හෙතෙම දීඝභාණක තෙරුන්ට ආක්‍රෝෂ කළේමය. යම් තැනකදී විහාර ද්වාරයට යන්නා වූ මාර්ගය බෙදේ ද එහි සිට දීඝභාණ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඒ මහලු තෙරුන් වැඳ මේ ඔබගේ මාර්ගයයි කීහ. හෙතෙම නොඇසුණාක් මෙන් ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ ද විහාරයට ගොස් පා සෝදා වැඩ හුන්හ. එසේ වැඩහුන් තෙරුන් වහන්සේට අතවැසිතෙම කිම ස්වාමීනි, මුළු ගව්වක් තැන් පරිභව කරන්නහුට කිසිවක් නොකීවාහුද? තෙරුන් වහන්සේ, ඇවැත්නි ඉවසීම මට බරෙක් නොවේ. එක් පියවරෙක්හිදු කමටහනින් වෙන් වීමක් නොදකිමියි කීහ. මෙහි වචනයම වචනපථය යයි දතයුතු ය.

ඉවසීමට දුෂ්කර අර්ථයෙන්, දුක් වූ බහලාර්ථයෙන්, තියුණු වූ පරුෂාර්ථයෙන්, ක්‍රෑර වූ තියුණු අර්ථයෙන්, කටුක වූ අස්සාද විරහිත අර්ථයෙන් මධුර නොවූ කැමැත්තක් නොමැති හෙයින් අමනාප වූ, ප්‍රාණහරණාර්ථයෙන් ප්‍රාණහර වූ උපන්නා වූ ශාරීරික වේදනාවන් ඉවසන්නේම වේද, කම්පා නොවේද, චිත්තල පබ්බත වාසී පධානිය තෙර මෙබඳු ස්වභාව ඇත්තේ වේ. මෙතෙම චිත්තල පබ්බතවාසි පධානිය තෙර මෙන් උපන්නා වූ -පෙ- ඉවසන ස්වභාව ඇත්තේ යයි දතයුත්තේය.

රාත්‍රී කාලයේ පධන් වීර්යයෙන් කල්යවා සිටි තෙරුන් වහන්සේට උදරාබාධයක් හටගත්තේය. උන්වහන්සේට එය ඉවසිය නොහැක්කේ එහාට මෙහාට පෙරලෙති. එසේ පෙරලෙන්නා වූ උන්වහන්සේට සක්මන්පස සිටියා වූ පිණ්ඩපාතිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ කීහ. ඇවැත්නි, ප්‍රවෘජ්ජිත නම් ඉවසනසුළු වේයයි. මැනව වහන්සයි නිශ්චලව සයනය කළහ. වාතය තෙම නැබ පටන් ලය තෙක් පැලීය. වේදනාව විෂ්කම්භනය කොට විදර්ශනා වඩන්නාහු මොහොතකින් අනාගාමීව පිරිනිවන්පෑ සේක.

යං හිස්ස යනු සීතාදීන් අතුරෙන් යම්කිසි එක ධර්මයකුදු ඕහට අනධිවාසයතො අධිවාසනය නොකරන්නහුට, නොඉවසන්නහුට, සෙස්ස කී නය මැයි.

මෙහි දී ආශ්‍රවයන්ගේ උපත මෙසේ දතයුතුයැ. සීත ස්පර්ශ වූවහුට උෂ්ණය පතන්නේ කාමාසවය උපදී. සියලු තන්හි මෙසේය. අපට සම්පත්ති භවයෙහි, සුගති භවයෙහි සීත හෝ උෂ්ණය නැතැයි භවය පතන්නහුට භවාසවය උපදී. මගේ සීතය උණුසුමයයි ගන්නහුට දිටඨි ආශ්‍රවය ඇතිවෙයි. සියල්ලන් හා සම්ප්‍රයුක්ත අවිජ්ජාසවය ද උපදී යයි

ඉමෙ වුච්චන්ති -පෙ- අධිවාසනා පහාතබ්බා යනු මේ ශීතාදීන් අතුරෙන් එකක හතර බැගින් වූ නොයෙක් ආශ්‍රවයෝ ඛන්ති සංවර නම් වූ අධිවාසනයෙන් දුරු කටයුත්තේ යයි කියනු ලැබෙත් යයි යන අර්ථයි. මෙසේ මේ ඛන්ති තොමෝ ‘සීත’ ආදී ධර්මයන් ඉවසා ද, තමා මතුවෙහි ආරෝපණය කොට වාසය කරන්නේම වේද, නොඉවසන්නේ, ආසවාද නොකරන්නේ වේද, එහෙයින් අධිවාසනා යයි කියනු ලබන බව දත යුතුය.

පරිවජ්ජනා පහාතබ්බ

පටිසංඛා යොනිසො චණ්ඩං හත්‍ථිං පරිවජ්ජෙති යනු මම පැවිද්දෙක් වෙමි. නපුරු වූ ඇතුන් සමීපයෙහි නොසිටිය යුතුයි. ඒ හේතුවෙන් මරණයත් මරණයට සමාන දුකකුත් වන්නේ ද, මෙසේ උපායෙන් මාර්ගයෙන් ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කොට නපුරු වූ ඇතාගෙන් වෙන්වේද, නික්ම යේද, සියලු තන්හි මෙම ක්‍රමය මැයි. චණ්ඩං නපුරු නොහික්මුණු යයි කියන ලද්දේ වෙයි. ඛාණු යනු කිහිරි කණු ආදිය. කණ්ටකාධානං කටු පිහිටි තැන්, යම්තැනක කටු පිහිටියේ වෙයිද ඒ අවකාශයයි කියන ලද වෙයි. සොබ්භං යනු හැම පසින්ම ඉවුරු බිඳී ඇති, පපාතං යනු එක පසකින් බුන් ඉවුරු ඇති. චන්‍දනිකං, ඉඳුල් වතුර ගැබ්මල ආදිය දමන තැන. ඔලිගල්ලං ඒ මඩ ආදියම ගලාබස්නා තැන. එහි දනක් පමණ අශූචියෙන් පිරුනේ වෙයි. මේ දෙතැනම අමනුෂ්‍යයන්ගෙන් දූෂිත වූවාහු වෙති. අනාසන මෙහි නොසුදුසු අසුන අනාසන නම් වෙති. එය අර්ථ වශයෙන් අනියත ආපත්තියට වස්තු වූ රහසිගත වැසුනු ආයතනයයි දත යුතුයැ. අගොචරො, මෙහි නොසුදුසු ගෝචරය අගෝචර නම් වේ. එය ‘වෙසිය’ ආදී භේද වශයෙන් පස්ආකාර වේ. පාපකෙ මිත්තෙ යනු ලාමක වූ දුශ්ශීල වූ මිත්‍ර ප්‍රතිරූපක වූ අමිත්‍රයෝයි. භනජතං සේවනය කරන්නහු. විඤ්ඤූ බ්‍රහ්මචාරී පණ්ඩිත වූ බුද්ධිසම්පන්න වූ සබ්‍රහ්මචාරීහුය. මේ භික්‍ෂූන්ට විශිෂ්ට නමකි. ඒ භික්‍ෂූහු එකකර්මය, එකුද්දේසය සමානව හැසිරෙත්නුයි සබ්‍රහ්මචාරීයයි කියනු ලැබෙත්. පාපකෙ ඨානෙසු ලාමක තැන්වල, ඔකප්පෙය්‍යුං යනු ඒකාන්තයෙන් මේ ආයුෂ්මත් තෙම කළේයයි හෝ කරන්නේ යයි හෝ අදහන්නාහු ද, නිගමනයකට පැමිණෙන්නාහුද වෙති.

යං හිස්ස යනු හස්ති ආදීන් අතුරෙන් යම්කිසි එකෙකු වේද, ඕහට, සෙස්ස කීනය මැයි. මෙහි ආසවයන්ගේ උපත මෙසේ දතයුත්තේය. හත්‍ථි ආදීන් හේතුකොට දුකින් පෙලුනහුගේ සැප ප්‍රාර්ථනා කරන්නේ කාමාසව උපදී. අපට සම්පත්ති භවයෙහි සුගති භවයෙහි මෙබඳු දුකක් නැතැයි භවය ප්‍රාර්ථනා කරන්නහුට භවාසවයද, මා ඇතෙක් මඩී, මා ඇතෙක් මඩී යයි ගැනීම දිට්ඨි ආසවයයි. සියල්ලන් සමග සම්පයුක්ත වූයේ අවිජ්ජාසව වේයයි

ඉමෙ වුච්චන්ති -පෙ- පරිවජ්ජනා පහාතබ්බා යන මේ ඇත් ආදීන් අතුරෙන් එකක් එකක් පාසා සතර සතර බැගින් නොයෙක් ආසවයෝ මේ සීල සංවර නම් වූ පරිවජ්ජනයෙන් පහකළ යුත්තාහු යයි කියන ලද්දාහු වෙත් යයි දතයුත්තේය.

විනොදනා පහාතබ්බ

පටිසංඛායොනිසො උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති මේ කරුණින් ද මේ විතර්කය අකුසලය. මේ කරුණින් දුක්ඛ විපාකය. එය වනාහි තමහට දුක් පිණිස පවතී යයි මේ ක්‍රමයෙන් නුවණින් කාම විතක්කයෝ ආදීනව ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කොට ඒ ඒ අරමුණෙහි උපන් හටගත් පහළ වූ කාම විතක්කය නො ඉවසයි. සිතට නංවාගෙන වාසය නො කරවයි. අභ්‍යන්තරයෙහි හෝ වාසය නො කරවයි යන අර්ථයි.

නො ඉවසන්නේ කුමක් කෙරේද? දුරුකරයි හැරදමයි.

කුඩයකින් කසල ඉවත් කරන්නාක් මෙන් නොවේ. සංසිඳුවයි. පෙළයි. විදියි. බැහැර කරයි.

කෙවිටකින් ගවයෙකු මෙන් නොවේ. නමුත් ඒ විතර්කය විනාශ කරයි. පහ වූ අන්තය ඇත්තක් කරයි. යම්සේ ඇතුළතද යටත් පිරිසෙන් ඔහුගේ භවාග මාත්‍රයකුදු ඉතුරු නොවේ ද එය එපරිද්දෙන් කෙරෙයි.

කෙසේනම් එය එසේ කෙරේ ද යත්, අනභාවං ගමෙති යනු අනුක්‍රමයෙන් අභාවයට පමුණුවයි. වික්ඛම්භන ප්‍රහාණයෙන් මනාව වික්ඛම්භනය කෙරේද, එපරිද්දෙන් කරන ලද්දේ යයි කියන ලද්දේය. ව්‍යාපාද, විහිංසා විතර්කයන්හිද මේ ක්‍රමයමැයි.

මෙහිදු කාම විතර්කය යනු යො කාමපටිසංයුත්තො තක්කො විතක්කො මිච්ඡා සංකප්පො යයි විභංගයෙහි වදාරණ ලද්දේය. අනෙක් තන්හිද මේ විධි ක්‍රමයමැයි.

උප්පන්නුප්පන්නෙ යනු උපන් උපන් ඇසිල්ලක් ඇත්තවුන්ම කියන ලද්දේ වෙයි. නැතහොත් වරක් උපන් විතර්කයන් දුරුකොට දෙවන වාරයේ දී මධ්‍යස්ථ වන්නේ නොවෙයි. සියවරක් වුව ද උපනුපන් විතර්තක දුරු කෙරේමය. පාපකෙ අකුසලෙ යනු ලාමක අරුතින් පාපක වූ, මෝහයෙන් මුලා වූ අරුතින් අකුසල වූ ධම්මෙ යනු ඒ කාම විතර්ක ආදියම නැතහොත් සියලුම නවමහා විතරකයෝ.

නවමහා විතර්ක:- මොවුන් අතුරෙන් තිදෙනෙක් කියන ලද්දාහුමය. සෙස්සෝ, ඤාති විතක්ක, ජනපද විතක්ක, අමර විතක්ක, පරානුද්දයතා පටිසංයුත්ත විතක්ක, ලාභ සක්කාර පටිසංයුත්ත විතක්ක, අවඤ්ඤත්ති පටිසංයුත්ත විතක්ක යන මේ සය දෙන වෙති.

යං හිස්ස යන මේ විතර්කයන් අතුරෙන් කිසිවක් ඔහුට වේ. සෙස්ස කී ක්‍රමයෙන්ම සිදුවේ. මෙහි කාම විතර්කය නම් කාමාසවයයි. එයින් විශේෂ වූයේ භවාසවයයි. එහි සම්පයුත්ත වූයේ දිට්ඨි ආසවයයි. සියලු විතර්කයන්හි අවිජ්ජාව අවිජ්ජාසව නම් වේ. මෙසේ ආසවයන්ගේ උපත දතයුතුයැ.

ඉමෙ වුච්චන්ති -පෙ- විනොදනා පහාතබ්බා යන මේ කාම විතක්ක ආදීන්ගේ වශයෙන් කියන ලද ආශ්‍රවයෝ ඒ ඒ විතර්කයෙහි ආදීනව ප්‍රත්‍යවේක්‍ෂා කිරීම් සහිත වූ මේ ‘විරිය’ සංවර නම් වූ විනෝදනයෙන් පහකට යුත්තාහු යයි දතයුත්තාහුය.