අට‍්ඨපරිසවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

අට්ඨපරිසවණ්ණනා

අථ ඛො ඉමෙ සාරිපුත්ත මෙය කුමක් සඳහා ආරම්භ කළේද? වෛසාරද්‍ය ඥානයාගේ බලය දැක්වීම පිණිසය. යම් සේ වියත් පිරිසක් මැදට පැමිණි උගතුන්ගේ සිත් ගැනීමෙහි සමත් වූ කථාවෙන් ධර්ම කථිකයාගේ දක්‍ෂතාවය පෙනේද? මෙසේ මෙම අට පිරිස කරා පැමිණ වෛශාරද්‍ය ඥානයාගේ විශාරද බව දැකගන්නට හැකිවේනුයි වෛශාරද්‍ය ඤාණයාගේ බලය දක්වන සේක් අට්ඨ ඛො මො සාරිපුත්තා යනාදිය වදාළහ.

එහි ඛත්තිය පුරිසා ක්‍ෂත්‍රියයන් රැස්ව හුන් තැන සෑම තන්හිම මෙම ක්‍රමයමැයි. මාරකායික දෙවියන් රැස්ව හුන් තැන, මාරපරිසා යයි දතයුතුය. මාරයන් නොවේ. තව ද මේ සියලු පිරිස්ම උග්‍ර වූ ස්ථානයක් දැක්වීම් වශයෙන් ගන්නා ලදී. මිනිස්සු මෙහි රජතුමා හුන්නේයයි ප්‍රකෘති වචනය පවා කියන්නට නොහැකි වෙයි. දෙකිසිල්ලෙන් දහදිය වැගිරෙත්. මෙසේ ක්‍ෂත්‍රිය පිරිස උගයි. බමුණෝ ත්‍රිවේදයෙහි දක්‍ෂයෝ වෙති. ගෘහපතියෝ විවිධ ව්‍යවහාරයන්හි ද, අක්‍ෂර චින්තාවෙහි ද (දක්‍ෂ) වෙති. ශ්‍රමණයෝ ස්වවාද හා පරවාදයන්හි දක්‍ෂ වෙති. ඔවුන් මැද ධර්මදේශනා කිරීම නම් ඉතා බැරෑරුම්ය. අමනුෂ්‍යයෝ ද බොහෝ වෙති. අමනුෂ්‍යයන් යයි කී ඇසිල්ලෙහිම සියලු සිරුරු කම්පා වෙයි. ඔහුගේ රූපය දැක හෝ ශබ්දය අසා හෝ සත්ත්වයෝ සිහි නැතිවෙත්. මෙසේ අමනුෂ්‍ය පිරිසද බොහෝ විය. ඒ පිරිස මැද ධර්මදේශනය ද ඉතා බැරෑරුම්ය. මෙසේ උග්‍ර වූ ස්ථාන දැක්වීම් වශයෙන් ඒ පිරිස් ගත්තේ යයි දතයුතු.

අජ්ඣොගාහති ඇතුළත පිවිසෙයි. අනෙකසතං ඛත්තිය පරිසං බිම්බිසාර සමාගම, ඤාති සමාගම, ලිච්ඡවි සමාගම සමාන වූ (සමාගම්) අන් සක්වළද ලැබේ. කිමෙක්ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අන් සක්වළ වලටත් යන සේක්ද, එසේය යති. කෙබඳුවද, ඔවුහු යම්බඳු වූයේද එබඳුවම යත්. එහෙයින් වදාළහ. මම යම්කිසි සියගණන් ක්‍ෂත්‍රිය පිරිස් කරා එළඹුන බව දනිමි. එහි ඔවුන්ගේ යම්බඳු වර්ණයක් වීද මාගේ ද එබඳු වූ වර්ණයම වෙයි. ඔවුන්ගේ යම්කිසි ස්වරයක් වේද මාගේ ද එබඳුම ස්වරය වෙයි. දැහැමි කථාවෙන් දක්වමි. -පෙ- සතුටු කරවමි. කථා කරන්නා වූ මා (හා) කවරෙක් කථා කෙරේද දෙවියෙක් හෝ මිනිසෙක් හෝ දැයි නො දනිති. යළි දැහැමි කථාවෙන් කරුණු දක්වා -පෙ- සතුටු කරවා අතුරුදහන් වෙමි. අතුරුදහන් වූ ද මා මේ කවරෙක් අතුරුදහන් වූයේද දෙවියෙක් හෝ මිනිසෙක්දැයි නොදනිත්.

ක්‍ෂත්‍රියයෝ වළලු අඟු පළඳනා මල් ගඳ ආදියෙන් සැරසුණාහූ විවිධ වර්ණ වස්ත්‍ර ඇත්තාහු පළන් මිණිකොඬොල් ඇත්තාහූ මුහුළු දරන්නාහු වෙති. කිම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එපරිද්දෙන් සැරසෙත්ද? තව ද ඔවුහූ සුදු වූවාහු කළු වූවාහු වගුරුවන් සිවි ඇත්තාහු වෙති. කිම ශාස්තෲන් වහන්සේත් එබඳු වෙත්ද? ශාස්තෲන් වහන්සේ තමන්ගේ පැවිදි වෙසින්ම වඩියි. එසේ වුවත් ඔවුන්ට එබඳුම වැටහෙත්. ගොස් රාජාසනයෙහි හුන්නාහු තමන් දක්වති. ඔවුන්ට අපේ රජ්ජුරුවෝ වෙසෙසින් බබළතියි සිත්වෙයි. ඔව්හූ සිඳුණු ස්වර ඇත්තාහු බැඳුණු ස්වර ඇත්තාහු කාක ස්වර ඇත්තාහු වෙති. තථාගතයෝ බ්‍රහ්ම ස්වරයෙන්ම බණ වදාරති. තාදිසකො මය්හං ඝරො මෙය වනාහි භාෂාන්තරය සඳහා කියන ලදී. මිනිස්සු ඒ අසා අද රජතුමා මිහිරි හඬින් කථා කරතියි සිතයි. තව ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බණ වදාරා ආපසු නික්මගිය කල්හි, යළි ආවා වූ රජු දැක මොහු කවරෙක්දැයි විමති උපදියි.

මෙය කියන ලදී. මේ ස්ථානයෙහි මෙවිටම මගද බසින් සිංහල බසින් මිහිරි හඬින් කථා කරමින් අතුරුදහන් වුයේ කවරෙක්ද? කිම දෙවියෙක් ද, මිනිසෙක්ද? කුමක් පිණිස මෙසේ නොදත්තවුන්ට දහම් දෙසත්ද? වාසනාව පිණිසය. මෙසේ අසන ලද ධර්මය අනාගතයෙහි ප්‍රත්‍යයම වේ යයි අනාගතය සඳහා දේශනා කරන සේක.

සන්නිසින්න පුබ්බන්ති එක්ව හුන් පරිදිය. සල්ලපිත පුබ්බ ආලාප සල්ලාප කළ පරිදිය. සාකච්ඡාති ‘ධර්ම සාකච්ඡා පැමිණෙන ලද විරූය. අනෙකසතං බ්‍රාහ්මණ පරිසම්පි යනාදීන්ගේ සෝමදණ්ඩ සමාගම ආදී වශයෙන් ද අන්‍ය චක්‍රාවාට වශයෙන් ද ස්වභාවය දතයුතුය.

චතුයොනිවණ්ණනා

චතස්සො ඛො ඉමෙ සාරිපුත්ත යොනියො මෙහි යොනි යනු ස්කන්‍ධ කොට්ඨාශයකට ද, කාරණයට ද, ප්‍රසව මාර්ගයට ද නමකි. චතස්සො නාගයොනියො චතස්සො සුපණ්ණ යොනියො ආදී තැන්වල ස්කන්‍ධ කොට්ඨාශයෝම යෝනි නම් වේ. යෝනි හෙසා භූමිජ ඵලස්ස අධිගමාය යන මෙහි කාරණයයි. නවාහං බ්‍රාහ්මණ බ්‍රෑමි යොනිජං මත්ති සම්භවං මෙහි ප්‍රසව මාර්ගය ‘යොනි’ යයි අදහස් කෙරේ. එහි බිජුවටෙහි උපන්නාහු අණ්ඩජ නම් වෙති. දළබුවෙහි උපන්නාහු ජලාබුජ නම් වෙති. වැදෑමසෙහි උපන්නාහු සංසෙදජ නම් වෙති. මේ හැර උපදින්නාහු ඕපපාතික නම් වෙති. අභිනබ්භිජ්ජ ජායන්ති බිඳ නික්මීම් වශයෙන් උපදිත්. පූති කුණාපෙවා යනාදීහු වනාහි අනිෂ්ට වූවාහුම දක්වන ලදී. එතකුදු වුවත් ඉෂ්ට වූ ද ගිතෙල් තලතෙල් - මීපැණි ආදීන්හි සත්ත්වයෝ උපදිත්මැයි.

දෙවා යනාදියෙහි චාතුර්මහා රාජිකයෙහි පටන් මත්තෙහි දෙවිවරු ඕපපාතික වෙති. භූමාටු දෙවියෝ වනාහි සිව්යෝනි වෙති. එකච්චෙව මනුස්සා මිනිසුන් අතුරෙන් කිසිවෙක්ම ඕපපාතික වෙති. මොව්හු වනාහි බොහෝසෙයින් ජලාබුජයෝමය. කුන්තක පුත්‍ර වූ දෙබෑ තෙරුන් මෙන් අණ්ඩජයෝ ද වෙත්. පියුම්ගැබ උපන් පොක්ඛරසාති බ්‍රාහ්මණ හා පද්මාවතී දේවී ආදීන් මෙන් සංසේදජයෝ ද වෙත්. විනිපාතිකයන් අතුරෙහි නිජ්ඣාම තන්භික ප්‍රේතයෝ නිරිසතුන් මෙන් ඕපපාතිකයෝමයි. සෙස්සෝ සිව්යෝනි ඇත්තාහු ද වෙති. ඔවුන් යම්සේ ද යක්‍ෂයෝ ද සියලු සිවුපාවුන්, පක්‍ෂි ජාති - දීර්ඝ ජාති ආදී වූ සියල්ලෝ සතරයෝනි ඇත්තාහුමය.

පඤ්චගතිවණ්ණනා

පංච ඛො ඉමා සාරිපුත්තගතියො යන මෙහි මනාව කළ කර්ම හා නපුරුකොට කළ කර්ම වශයෙන් යා යුතු වන්නේ යයි ගති නම් වේ. තවද ගති ගති, පවත්නා ගති, අධ්‍යාශය ගති, විභව ගති, නිෂ්පත්ති ගති යයි ගතිය බහුවිධ වන්නීය. එහි කං ගතිං පෙච්චගච්ඡාමියි ද, යස්ස ගතිං න ජානත්ති දෙවා ගන්‍ධබ්බ මනුස්සා යි ද, මොව්හූ ‘ගති ගති’ නමි. ඉමෙසං ඛො අහං භික්ඛුනං සීලවන්තානං නෙව ජානාමි ගතිං වා ආගතිං වා යන මොව්හූ ‘නිබ්බන්ති ගති’ නමි. එවම්පි ඛො තෙ අහං බ්‍රහ්ම ගතිඤ්ච පජානාමි චුතිඤ්ච පජානාමි යන මොව්හූ අජ්ඣාසයගති’ නමු. විභවො ගති ධම්මානං නිබ්බානං අරහතො ගති යන මොව්හු ‘විභව ගති’ නමු. දෙව එව ගතියො භවන්ති අනඤ්ඤා යන මොවුහු ‘නිපවත්තිගති’ නමු. ඔවුනතුරෙන් මෙහි ‘ගති ගති’ය අදහස් කරන ලදී.

නිරයො යනාදියෙහි ආශාවන් නැති අර්ථයෙන් ද, ආශ්වාද රහිත අර්ථයෙන් ද ‘නිරය” නම් වේ. සරසට ගියේනුයි ‘තිරච්ඡාන’ නම් වේ. ඔවුන්ගේ යෝනිය තිරච්ඡාන යෝනි වේ. ප්‍රේතභාවයට පැමිණියවුන්ගේ විෂයනුයි. පෙත්ති විසය නම් වේ. මනසින් උත්සන්න බැවින් මනුස්සා නම් වේ. පංචකාමයන් නිසා ද තම තමන්ගේ ආනුභාවයෙන් ද ක්‍රීඩා කෙරෙත්නුයි ද්වෙ නම් වේ. නිරයඤ්චාහං සාරිපුත්ත යනාදියෙහි නිරයො යනු අවකාශය සමග ස්කන්‍ධයෝයි. තිරච්ඡාන යොනිඤ්ච ආදියෙහි මෙම න්‍යායමැයි. මග්ගං පටිපදං යන දෙකින් ම ඒ ඒ ගතිය පිණිස පවත්නා වූ කර්මයම දක්වයි. යථා පටිපන්නො යම් මාර්ගයකින් යම් ප්‍රතිපදාවකින් පිළිපන්නේ යයි දෙකම එකක් වශයෙන් ගෙන දක්වයි. අපායං යනාදියෙහි වැඩීම් වශයෙන් හෝ සුව විදීම් වශයෙන් අයයෙන් පහවූ බැවින් අපාය නම් වෙයි. දුකට ගතිය පිළිසරණනුයි දුග්ගති නමි. දුෂ්කර කාර්යයන් මෙහි විවසව වැටෙත්නුයි විනිපාත නමි. නිබ්බාණඤ්චාහං යන මෙහි හුදෙක් ගතියම නොවේ. ගති නිස්සරණය (ගතියෙන් වැළකීම) වූ නිවන ද දනිමියි දක්වනු පිණිස වදාළහ. මෙහි මග්ගො, පටිපදා යන දෙකින්ම ආර්ය මාර්ගයම කියන ලද්දේය.

ඤාණප්පවත්තාකාරවණ්ණනා

දැන් කියන ලද ස්ථානයන්හි තමන්ගේ ඤාණය පවත්නා ආකාරය දක්වන්නේ ඉදානි සාරිපුත්ත ආදිය කීහ.

එහි එකන්ත දුක්ඛාති නිත්‍යයෙන් දුක් වූ නිරන්තරයෙන් දුක් වූ තිප්පා බහුල වූ, කටුකා රළු වූ සෙය්‍යථාපි යනාදිය සමානකම දැක්වීම පිණිස වදාරණ ලදී. එහි කාසූ යන්නෙන් වළඳ රැස ද කියනු ලැබේ.

කින්නු සන්තර මානොව - කාසු බණසි සාරථි පුට්ඨො මෙ සම්ම අක්ඛාහි - කිං කාසුයා කරිස්ස සි

මෙහි කාසු නම් ආවාටයයි වළයි.

අංගාර කාසුං අපරෙ පුණන්ති, නරා රුදන්තා පරිදඩ්ඪ ගත්තා

එහි ‘කාසු’ නම් රාශියයි. මෙහිද ආවාට ‘වළ’ අදහස් කරනු ලැබේ. එහෙයින් කියන ලදී. සාධික පොරිසං පුරංගාරානං යනු අධිකයක් සහිත වූ පුරුෂ ප්‍රමාණය මොහුට ඇත්තේනුයි සාධික පොරිසං පුරංගාරානං යනු වේ. අතිරේක වූ පස්රියනක් යනු අර්ථයි. විච්චිකානං වීතධුමානං යන මෙය පරිදාහයේ බලවත් බව දැක්වීම පිණිස කියන ලදී. ගිනිසිල හෝ දුම ඇති කල්හි වාතය හටගනී. එහෙයින් පරිදාහය බලවත් නොවේ. සම්ම පරතො ග්‍රීෂ්මය අනුව ගියේ තසිතො යනු හටගත් තෘෂ්ණා ඇත්තේ, පිපාසිතො දිය බොනු කැමැත්තේ, එකාසනො මග්ගො නාති එකම මගකින්ම. පිළිවෙළින් යා යුතු වූ දෙපැත්තෙන්ම නිරතුරුවම කටු රුක්වලින් ගහණ වූ පණිධායා අඟුරුවල ප්‍රාර්ථනාවක් නැත්තේම ය. අඟුරුවළ අරභයා ඉරියව් පිහිටවන ලද බැවින් මෙසේ කියන ලදී.

එවමෙව ඛො යන මෙහි මේ සමානකම සැසදීමයි. අඟුරුවළ මෙන් නිරය දතයුතු, අඟුරුවළට යන මග මෙන් නිරයට පැමිණෙන කර්මය ද, මගට බැසගත්තහු මෙන් කර්මයෙන් යුක්ත පුද්ගලයා ද, ඇස් ඇති පුද්ගලයා මෙන් දිවැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, යම් සේ ඒ පුද්ගලයා ගමන් ගන්නා දැක මේ පුද්ගලයා මේ මගින් ගොස් අඟුරුවළට වැටෙන්නේ යයි දැනගනී ද, එපරිද්දෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රාණඝාතාදීන් අතුරෙන් යම්කිසි කමයක් රැස් කරන්නේ මොහු මෙම කර්මය කොට කොහේ උපදින්නේදැයි ආලෝකය විහිදුවා දිවැසින් බලන්නේ නිරයෙහි උපදින බව දකියි. පංචවිධ බන්‍ධනාදී මහා දුක් විඳින්නාහු දක්නා සේක. තවෙකක් ඇත. ඔහු එහි (මිනිස්ලොව) කර්ම රැස්කරන කාලයෙහි ඔහුගේ වර්ණය අනිකෙක. නිරයෙහි උපන් කාලයෙහි වර්ණය අනිකෙක. එකල්හිත් ඒ සත්ත්ව තෙමේ කර්මයකොට එහි (නිරයෙහි) උපන්නේ යයි බලන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොයෙක් දහස් ගණන් සත්ත්වයන් මධ්‍යයෙහි සිටියේ නමුත් ‘මේ හෙතෙමේ’ යයි ඒ සත්ත්වයාවම හඳුනාගැනීමට හැකිවෙයි. දිවැස්හුගේ ඵලය නම් එයයි.

දෙවැනි උපමාවෙහි යම්හෙයකින් අඟුරු වළෙහි මෙන් ගූථ කුපයෙහි දැවිල්ලක් නැත්ද එහෙයින් එකන්ත අදුක්ඛා යයි නො කියා දුක්ඛා යනාදිය කීහ. මෙහි ද පළමු ක්‍රමය මෙන් ම සමානකම සසඳන බව දතයුතුයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ පුද්ගලයා ද හස්ති යෝනි ආදියෙහි යම්කිසි තැනෙක උපන්නහු වධ බන්‍ධන, ඇදීම ඉදිරියට ඇදීම පසුපසට ඇදීම ආදී වශයෙන් මහත් වූ දුක්විඳින බව දකින්නේම ය.

තුන්වැනි උපමාවෙහි තනුපත්ත පලායො යනු වලා පටලයක් මෙන් නොව, තුන් පත්‍ර ඇත්තේ, ඒ ගස විරල වූ, කොළ ඇති බව දැක්වීම සඳහා වදාරන ලදී. කබරච්ඡායො විරල වූ සෙවන ඇත්තේ දුක්ඛ බහුලො ප්‍රේත විෂයෙහි දුකම බහුල වේද මද වූ සැපයම වින්ද යුතු වේ. මෙය ද පෙර කී ආකාරයෙන්ම සමානකම් සැසඳිය යුතු වේ.

සතරවැනි උපමාවෙහි බහලපත්ත පලායො බහුල වූ කොළ ඇත්තේ, කොළවලින් ගැවසීගත්තේ, සන්‍දච්ඡායො පහණ සතක් මෙන් ඝණ වූ සෙවන ඇත්තේ සුබ්බහුලා වෙදනා මිනිස් ලොව ක්‍ෂත්‍රිය කුල ආදී සැප බහුල වූ වේදනාවේ විඳිය යුත්තාහු වෙති. ඒ සුව වේදනා විඳීමෙන් උන්නා වූ හෝ හොත්තා වූ හෝ (අය) දකින්නෙමියි දක්වයි. මෙහි ද උපමා සංසන්දනය පෙර පරිදිම දතයුතුයි.

පස්වැනි උපමාවෙහි පාසාදො දීර්ඝ ප්‍රාසාදයක්, උල්ලිත්තාවලිත්තං ඇතුළත හා පිටත හුණු ආලේප කළ, ඵුස්සිතග්ගලං මනාකොට වසන ලද දොර ජනෙල් ඇති, ගොනකත්‍ථතො අඟල් සතරක් පමණ දික් වූ ලොම් ඇති කොඳු පලසින් අතුරන ලද පටිකත්‍ථතො එළුලොම් මුවා සුදු ඇතිරියෙන් අතුරන ලද, පඨලි කත්‍ථතො ඝන වූ සුප් ඇති එළුලොම් මුවා සුදු ඇතිරියෙන් අතුරන ලද, කදලි මිග පවර පච්චත්‍ථරණො කෙසෙල් මුවසම් මුවා උතුම් පසතුරුණෙන් අතුරන ලද, යන අර්ථයි. ඒ පසතුරුණු සුදු වතක් මතුයෙහි කෙසෙල්මුව සම් අතුරා මසා නිම කෙරෙත්ල. ස උත්තරච්ඡාදො උඩුවියන් සහිත වූ මතුයෙහි බඳනා ලද රතු වියන සමග යන අදහසයි. උභතො ලොහිතකූපධානො ශීර්ෂෝපධානයද පාදොපධානය ද පර්යංකයෙහි තබන ලද රතු කොට්ට ඇති, මෙහිද උපමා සැසඳීම පළමු පරිද්දෙන් ම බෙදා දතයුතුයි.

දැන් කියනු ලබන්නේ පසුභාගයෙහි අර්ථ යෝජනාවයි. මේ පුරුෂයා ඒ මගින්ම ගොස් පාසාදයට නැගි කුළුගෙට පිවිස පර්යංකයෙන් හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ හෝ දැනගනීද, එසේ මේ අයුරින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානාදී පුණ්‍යක්‍රියා අතුරෙන් යම්කිසි කුසල කර්මයක් රැස්කරන්නා වූ මේ පුද්ගලයා දැක, මේ තෙමේ මේ කර්මය නිසා දෙව්ලොව උපදින්නේ යයි දැනගනී. යම්සේ ඒ පුරිස තම මෑත භාගයෙහි ඒ ප්‍රාසාදයට නැග කුළුගෙට පිවිස පර්යංකයෙන් හුන්නේ ඒකාන්තයෙන් සැප වූ නිරන්තරයෙන් සැප වූ වේදනාවන් විඳින්නාහු දකී ද? එපරිද්දෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෑත කාලයෙහි ඒ පුරුෂයා කුශලකර්ම කොට කොහි උපන්නේදැයි ආලෝකය විහිදා දිවැසින් බලන්නේ දෙව්ලොව ඉපිද නන්දන වන ආදියෙහි දිව්‍ය අප්සරා සමුහයන් පිරිවරා දිව සැපත් විඳින අයුරු දක්නා සේක.

ආසවක්ඛයවාරවණ්ණනා

ආශ්‍රවක්‍ෂයකර වාරයෙහි දිබ්බෙන චක්ඛුනායි නොකියා තමෙනං පස්සාමි කියන ලදී. ඒ කුමක් හෙයින්ද? නියමයක් නැති හෙයිනි. මේ පුද්ගලයා දිවැසින් දකියි. චේතෝපරියාය ඤාණයෙන් ද දැනගනී. සර්වඥතා ඥානයෙන් ද දැනගනිත්. එකන්ත සුඛා වෙදනා යන මෙය කිසිසේත් දෙව්ලොව සැප සමග බ්‍යඤ්ජන හෙයින් එකය. එසේ වුවද අර්ථ වශයෙන් විවිධ වෙයි. දෙව්ලෝ සුවය රාග පරිදාහ ආදිය ඇති බැවින් අනිවාර්යයෙන් ම ඒකන්ත සුව නොවේ. නිවන්සුවය වනාහි සියළු පරිදාහයන් ව්‍යුපසමනය කරන හෙයින් ඒකාන්ත සුවය වේ. උපමාවෙහි ද ප්‍රාසාදයෙහි ලා ‘ඒකත්තසුඛ’ යයි යමක් කියන ලද ද, එය මාර්ග පරිදාහය නොසන්සුන් බැවින් ද, බඩසයින් පෙළුන බැවින් ද, පවසින් මඩනා ලද බැවින් ද, ඒකාන්තයෙන් ඒකන්ත සුඛ නොවේ. එසේ වුවත් වනලැහැබෙහි පොකුණට බැස දූවිලි සෝදා හළ බැවින් ද, ගමන් වෙහෙස සන්සිඳුණු බැවින් ද, නෙළුඹුදැලි කෑමෙන් හා මිහිරි දිය බීමෙන් සා පවස සන්සිඳුණු බැවින් ද, දියසළුව පෙරළා දුහුල් පටපිළිය හැඳ, සහල් ථවිකාව හිස්දොර තබා, දියසළුව මිරිකා ලෙහි තබා මද මද සුළඟින් විඩා සන්සිඳුවන බැවින් හැම අතින්ම ඒකාන්ත සුව නම් වේ.

එවමෙව ඛො යන මෙහි උපමා උපමේය සන්සන්දනය මෙසේය. ආර්ය මාර්ගය පොකුණ මෙන් දතයුතුය. පොකුණට යන මග මෙන් පූර්වභාග ප්‍රතිපදාව ද, මග බැසගත්තහු මෙන් ප්‍රතිපදාවෙන් යුත් පුද්ගලයාද, ඇස් ඇති පුරුෂයා මෙන් අනාවරණ වූ පසැස් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේද, වනලැහැබ මෙන් නිවනද (දතයුතු) යම්සේ ඒ පුරුෂයා මගට බසිනු දැකම, මෙතෙමේ මේ මගින් ගොස් පොකුණෙහි නා සිත්කළු වූ වනලැහැබෙහි රුක්මුල හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ හෝ යයි දැනගනීද, එපරිද්දෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, පිළිවෙත් පුරන්නහුම. නාමරූපයන් පිරිසිඳින්නහුම, ප්‍රත්‍යය පරිග්‍රහ කරන්නහුම ලක්‍ෂණාරම්මනයෙහි විදර්ශනා කර්ම කරන්නෙහි යයි දනියි. මෙතෙමේ මෙම ප්‍රතිපදාව පුරා සියළු ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය කොට ‘අනාසවං චෙතො විමුත්තිං පඤ්ඤා විමුත්ති’ යන මෙසේ කියන ලද ඵලසමාපත්තියට පැමිණ වාසය කරන්නේ යයි දැනගන්නේය. යම්සේ ඒ පුරුෂයා සවස් භාගයෙහි ඒ පොකුණෙන් නහා වන ලැහැබට පිවිස හිඳින්නේ හෝ හොවින්නේ ඒකාන්ත වූ සැපවේදනා විඳින්නේ යයි දකීද? එපරිද්දෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෑතභාගයෙහි ඒ පුද්ගලයා පිළිවෙත් පුරා මාර්ගය වඩා ඵලය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කොට නිරෝධ නමැති උතුම් වූ යහන්ගත වූවහු නිවන් අරමුණු කොට ඇති ඵලසමාපත්තියට පැමිණ, ඒකාන්ත සැප වූ වේදනාව විඳින්නහු දක්නා සේක.