8. මල‍්ලිකා විමානවණ‍්ණනා අට‍්ඨකථා

8. මල්ලිකාවිමානය වර්ණනා

පීත වත්‍ථෙ පීත ධජෙ යනුවෙන් මල්ලිකා විමාන වස්තුව ඇරඹේ. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේද යත්? දම්සක් පැවතුම ආදිකොට ඇති සුභද පිරිවැජි හික්මවීම කාලය තෙක් කරන ලද බුද්ධ කෘත්‍යය ඇති ලෝකනාථ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවර මල්ල රජුගේ උපවත්තන උයනෙහි සල්ගස් යුගලය අතරෙහි වෙසක් පුන් පොහෝදින අලුයම් වේලෙහි අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ කල්හි දෙව් මිනිසුන් විසින් උන්වහන්සේගේ ශරීරයට පූජා කරනු ලබනවිට එකල කුසිනාරාවෙහි විසූ බන්ධුල මල්ලගේ මෙහෙසිය වූ ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, පැහැදුණා වූ, මල්ලරාජ මෙහෙසිය වූ මල්ලිකා නම් උපාසිකාව විශාඛා උපාසිකාවගේ මහාමේල පළඳනාව සමාන වූ තමන්ගේ මේල පළඳනාව සුවඳ දියෙන් ධෝවනය කොට, තවත් විවිධ පූජා භාණ්ඩ හා මල් ආදිය සමග භාග්‍යවතුන්ගේ ශරීරයට පූජා කළාය. මෙය එම සිදුවීමෙහි කෙටි හැඳින්වීමයි. විස්තර වශයෙන් වනාහි මල්ලිකා කථාවස්තුව ධර්මපද වර්ණනාවේ දක්වන ලද්දේය.

ඕ තොමෝ පසුකලක කළුරිය කොට තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. එම පූජාවේ ආනිසංසයෙන් ඇයට අන් අය හා සමාන නොවූ උදාර වූ දිව්‍ය සම්පත්තියක් ලැබුවාය. සත්රුවනින් බබළන්නා වූ ද, විශේෂයෙන් දිලිසෙන රත්තරනින් විශේෂයෙන් ප්‍රභාවත් වූ අලංකාර වූ විමානය සියලු දිශාවන් රත්රන් දියර ඉසින්නාක් මෙන් රන්පැහැ ගැන්වෙයි. එකල්හි ආයුෂ්මත් නාරද තෙරණුවෝ දිව්‍යලෝක චාරිකාවේ හැසිරෙන සේක් ඒ දෙව් විමන දැක එහි පැමිණියහ. ඒ මල්ලිකා දෙවඟන උන්වහන්සේ දැක ඇඳිලි බැඳ සිටියාය. උන්වහන්සේ ඇයගෙන් මෙසේ විමසූහ.

පීතවත්‍ථෙ පීතධජෙ - පීතාලංකාර භූසිතෙ පීතන්තරාභි වග්ගුභි - අපිළන්‍ධාච සොභති

කා කම්බුකායූර ධරෙ - කඤ්චනා වෙළ භූසිතෙ හෙමජාලක පච්ඡන්නෙ - නානා රතන මාලිනී

සොවණ්ණමයා ලොහිතංකමයා - මුත්තමයා වෙළුරියාමයාච මසාරගල්ලා සහ ලොහිතංකා - පාරාවටක්‍ඛීහි මණීහි චිත්තතා

කොචි කොචි එත්‍ථ මයූර සුස්සරො - හංසස්ස රඤ්ඤො කරවික සුස්සරො තෙසං සරො සූයති - වග්ගුරූපො - පඤ්චංගිකං තුරිය මිවප්පවාදිනං

රථො ච තෙ සුභො වග්ගු - නානාරතන චිත්තිතො නා නා වණ්ණාහි ධාතුහි - සුවිභත්තෙව සොභති

තස්මිං රථෙ කඤ්චන බිම්බ වණ්ණෙ - යත්‍ථට්ඨිතා භාසසිමං පදෙසං දෙවතෙ පුච්ඡිතාවික්‍ඛ - කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

එහි පීතවත්‍ථෙ පිරිසිදු රත්රත්නවල බැබළීමෙන් කහපැහැ ගත් වස්ත්‍රයෙහි, පීතධජෙ විමාන දොරටුවෙහිද රථයෙහිද ඔසවා තබන ලද ස්වර්ණමය වූ විශාල වූ, කොඩියක් වන බැවින් රන්වන් ආලෝකයෙන් බබළන ඒ කොඩියෙහි. පීතාලංකාර භූසිතෙ රන්වන් දීප්තිය විහිදුවන ආභරණයන්ගෙන් අලංකාර කළ, බොහෝ වූ අලංකාර සැරසිලිවලින් හා රැස් දහරා සමූහයකින් බබළන විසිතුරු රත්නයන්ගේ විසිතුරු බවත් ඇත. ඇගේ ආභරණ විශිෂ්ට සැකසීම්වලින් නිමවන ලද බැවින්ම, සුපිරිසිදු රත්රන්හි රැස් දහරින් දිලිසෙයි. එහෙයින් විශේෂයෙන් රන්වන් ආලේපයෙන් බබළන්නේ වෙයි. පීතන්තරාභී - පීත වර්ණයෙන් රන්පැහැයෙන් යුත් සළුවලින්, සන්තරුත්තර පරමං තෙන භික්‍ඛුනා තතො චීවරං සාදිතබ්බං යනාදී තන්හි වස්ත්‍රය යන අර්ථයෙහි, අන්තර ශබ්දය දක්නට ඇත. මෙහිදී වනාහි අන්තරසාටිකා යන ආදියෙහි මෙන් උතුරු සළුව යන අර්ථයෙහි අන්තර ශබ්දය යෙදී ඇත. අන්තරා - උත්තරියං, උත්තර සංඝො, උපසම්බපානං යන මේ වචන වස්ත්‍රය යන අර්ථය සඳහා යෙදෙන ස්ථානාර්ථ පදයන්ය. වග්ගුහි යහපත් වූ සිනිඳු වූ, අපිලන්‍ධාච සොභසී ඔබ මේ අලංකාරයන්ගෙන් අලංකාරවත් නො කරනු ලබන්නෙහිය. තමන්ගේ රූප සම්පත්තියෙන්ම ශෝභමාන වන්නෙහිය. ඒ අලංකාරයෝ වනාහි ඔබගේ සිරුරට පැමිණ ශෝභමානවත් වේ. එහෙයින් අලංකාරවත් නොකරන ලද්දා වූ ද ඔබ අලංකාර කරනු ලැබූ තැනැත්තියකට සමාන වේ යන අදහසයි.

කා කම්බුකායූරධරෙ ඔබ නුවර දේවතා කණ්ඩායමකින් පැමිණි කවරනම් තැනැත්තියක් ද, රනින් කළ ආභරණ ඇඳුමක් දරා සිටින දේවතාවියක් නැතහොත් රනින් කළ බාහු වළලු දරා සිටින දේවතාවියක් යන අර්ථයි. කම්බුපරිභාරිතා යනු අතෙහි පළඳින අලංකාර විශේෂයක් යයි කියනු ලැබේ. කෙයූරං යනු බාහු අලංකාර විශේෂයකි. ‘කම්බු’ යනු රත්රන්ය. එහෙයින් කම්බුකායූරධරෙ යනු රනින් කළ බාහු ආභරණ දරන්නී යන අදහසයි. කඤ්චනා වෙළ භූසිතෙ රනින් කළ හිස් පළඳනාවකින් අලංකාරවත් වූ, හෙමජාලක පච්ඡන්නො රන්හුයෙන් මසන ලද රන්මුවා දැළකින් ආවරණය කරගත් සිරුර ඇති නානාරතන මාලිනී කළුවර අඩමසෙහි රාත්‍රියක තරුපෙළක් මෙන් හිස පැළඳගත් විවිධ රුවන්වැල්වලින් යුත් නානාරතනමාලිනී යයි කිවහැකි වූ ඔබ කවර තැනැත්තියක්දැයි යට දැක්වූ ගාථාවන් මගින් ප්‍රශ්න කරයි.

සොවණ්ණමයා යම්බඳු වූ රත්රන් මල්දම් නිසා, ඒ දේවතා තොමෝ ‘නානා රතනමාලිනී’ යයි කියන ලදී. ඒ දේවතාවියගේ දැක්ම අදහස් කෙරෙයි. සොවණ්ණමයා පිරිසිදු රනින් නිමකළ මල්දම. ලෝහිතංකමයා පද්මරාග ආදී රතු මැණික්වලින් කරන ලද, සහලොහිතංක පද්මරාග මැණික්වලින් නිර්මිත නිර්මාණයක් සමග මිශ්‍ර වර්ණ මැණික්වලින් කරන ලද, දෙයද ගත් කළ පද්මරාග නම් රතුවන් මැණික්වලින් කරන ලද යන අර්ථයි. පාරාවටක්‍ඛීහි මණීහි චිත්තතා පරෙවි ඇස් වැනි මැණික්වලින් ද පෙර කියන ලද මැණික්වලින් ද සාදන ලද විසිතුරු ස්වභාවය ඇති මෙය ඔබගේ හිස්මත පිහිටි රන්මල්දම්ය යන අදහසයි.

කොචි කොචි කිසියම් කිසියම්, එත්‍ථ මේ මල්දම්වල මයූර සුස්සරො මොනරා මෙන් සොඳුරු නාද ඇති හංසස්ස රඤ්ඤො ඇතැමෙක් හංසස්සරො යයි කියති. අන් කෙනෙක් හංස සදිස්සරො යයි කියත්. කරවීක සුස්සරො කොවුලා මෙන් මනාව හඬ නගන - තෙසං මල්දම්වල, මොණර හඬ හා කොවුල් හඬ යම් යම් සේ වේද, මෙසේ වග්ගු රූපො මිහිරි ස්වභාවයයි. ඝරො සූයති කුමක් මෙන් ද යත්, පඤ්චංගික තුරිය මිවප්පවාදිතං ප්‍රවීණයකු විසින් පඤ්චාංගික තූර්ය වාදනය කරන කල්හි මෙන්, මොණර, හංස, කොවුල් හඬ ඇසේ. එය මිහිරි වේ යන අර්ථයි. මෙය ස්ථානය යන අර්ථයෙහි ද යොදාගත හැකි වචනයකි.

නානාවණ්ණාහි ධාතුහි විවිධ ස්වරූප ඇති රථ චක්‍ර සම්බන්ධ කරන අක්‍ෂ දණ්ඩය, රථ චක්‍රය, රථයේ ඒරියාකඳ ආදී කොටස්වලින් සුවිභකෙතාච සොභතී අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සුදුසු ප්‍රමාණයන් අනුව අවයවයන්ගේ බෙදීම සිදුවීමෙන් මනාව බෙදී බබළයි. තවද සුවිභත්තො යනු හුදෙක් කර්මය නිසා උපන්නා වූ ද, මනාව පුහුණු කළ ශිල්පාචාර්යවරයකු විසින් මනාව බෙදන ලද්දාක් මෙන් ද, මනාව සකස් කරන ලද්දාක් මෙන් ද, ශෝභමාන වේ යන අදහසයි.

කඤ්චන බිම්බවණ්ණො අධික පීත වර්ණයෙන් බබළන බැවින් ස්වර්ණ බිම්බයකට සමානව, ඒ රථයෙහි යන අදහසයි. ‘කඤ්චන බිම්බවණ්ණා’ යනුවෙන් ඒ දේවතාවියට ආමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා යෙදිය හැකි වන්නේ ද වේ. සුවඳ පැනින් ධෝවනය කොට රත්සිරියෙල් සාරයෙන් මැද දුහුල් රෙදි ගුලියකින් මදින ලද රන්රුවක් වැනිය යන අර්ථයි. භාසසිමං පදෙසං මේ මුලු බිම් පෙදෙසම ආලෝකවත් කරන්නෙහිය බබළවන්නෙහිය.

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ විසින් ප්‍රශ්න කරනු ලැබූ ඒ දේවතා තොමෝ මේ ගාථාවන්ගෙන් පිළිතුරු දුන්නාය.

සොවණ්ණ ජාලං මණිසොණ චිත්තං - මුත්තාචිතං හෙමජාලෙන ඡන්නං පරිනිබ්බුතෙ ගොතමෙ අප්පමෙය්‍ය - පසන්න චිත්තා අභමාභිරොපයිං

තාහං කම්මං කරිත්‍වාන - කුසලං බුද්ධ වණ්ණිතං අපෙත සොකා සුචිතා - සම්පමොදා මනාමයා

එහි සොවණ්ණජාලං ශරීර ප්‍රමාණව කරන ලද රනින් සකස් කළ දැළ මණිසොණ්ණ චිත්තං ශීර්ෂ ආදී ස්ථානයන්හිද, ගෙළට හා අනෙක් අත්පා ආදියට ගැළපෙන අයුරින් ආභරණයක් වශයෙන් නන්වැදෑරුම් මැණික්වලින් ද රත්රන් වලින් ද, විසිතුරු කරන ලද, මුත්තාචිතං තැනින් තැන බඳින ලද මුතුවැල්වලින් ද යුතු වූ, හෙමජාලෙන ඡත්තං රනින් කරන ලද ආලෝකය විහිදුවන දැලෙන් වැසුණු යන අදහසයි. එය ද වනාහි නන්වැදෑරුම් මැණික්වලින් ද, රත්රන්වලින් ද විසිතුරු කරන ලදුව මුතුවැල්වලින් ද ගහණ වී ඇත. ඉතා පිරිසිදු රන් පැහැගත් රත්රන්වල බහුලතාවය නිසා සූර්ය රශ්මිය වැදීමෙන් අධික වූ ආලෝකය විහිදවන ස්වර්ණමය වූ ප්‍රභා ජාලයකින් වෙළී ඒකාලෝක වී රන් කුඩ අතර මෙන් පිහිටියේ වෙයි. පරිනිබ්බුතෙ අනුපදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවි කල්හි ගොතමෙ මෙහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නම ගෝත්‍රයෙන් දක්වයි. අප්පමෙය්‍යෙ ගුණානුභාවයෙන් ප්‍රමාණයකොට දැක්වීමට නොහැකි තරම් අධික වූ පසන්නචිත්තං කර්මඵල විෂයෙහි ද, බුදුන් අරමුණු කරගැනීමෙහි ද, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදුනු මනස ඇතිව, අභිරොපයිං - පූජා වහයෙන් ශ්‍රී දේහයෙහි තැන්පත් කළෙමි.

තාහං එසේ වූ මම, කුසලං කුසීත බව බැහැර කිරීම ආදී අර්ථයෙන් කුසලං යි යෙදේ. බුද්ධ වණ්ණිතං මහණෙනි! යම්තාක් සත්ත්වයෝ පාද රහිත හෝ දෙපා සහිත හෝ වෙත්ද, යනාදී වශයෙන් ප්‍රකාශකොට සම්මා සම්බුද්ධයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද්දේ ද, (එබඳු ප්‍රශංසාවක් බුද්ධ වණ්ණිත යන්නෙන් දැක්වේ.) අපෙත සොකා ශෝකයට කාරණා වූ භෝග විනාශවීම් ආදිය නැති බැවින් අපගත සොකා ශෝකයෙන් බැහැර වූයේ යයි කියනු ලැබේ. ඒ මගින් සිතේ දුක් නැතිවීම කියන ලදී. සුඛිතා හටගත් සැපය ඇති තැනැත්තිය සැපයට පැමිණි තැනැත්තිය, මෙයින් ජීවිතයේ දුක් නැතිවීම කියවේ. හිතේ දුක් නැතිවීම නිසා ඇය සතුටට පත්වීම සිදුවේ. (පමොදාපත්ති) ජීවිතයේ දුක් නැතිවීමේ හේතුවෙන් ආරාගතො - නීරෝගී බව ඇති වේ. ඒ නිසා සම්පමොදා මනාමයා සිතේ ද ගතේ ද දුක් නැතිවීම කියන ලදී. සෙස්ස පෙර කියන ලද පරිදිමය.

මෙහි දැක්වූ සිද්ධිය එදා තමන් විසින් දෙව්දුවට කියන ලද පිළිවෙළින්ම ධර්ම සංගායනා කාලයෙහි ආයුෂ්මත් නාරද තෙරුන් වහන්සේ විසින් සංගීතිකාරක භික්‍ෂූන්ට කියන ලදී. උන්වහන්සේලා ඒ සිද්ධිය ඒ අයුරින්ම සංග්‍රහ කරන ලදී.

මල්ලිකා විමාන වර්ණනාව නිමියේ ය.

9. විසාලක්ඛි විමාන වර්ණනා

කා නාමත්‍වං විසාලක්‍ඛී යනුවෙන් විසාලක්‍ඛී විමාන වර්ණනාව ආරම්භ වේ. එහි උත්පත්තිය කෙසේ වීද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවි කල්හි, අජාසත් රජතුමන් විසින් තමන් ලත් සර්වඥ ධාතු ගෙනගොස් රජගහ නුවර චෛත්‍යයක් ඉදිකොට සර්වඥ ධාතු පූජාවක් ද කළ කල්හි, රජනුවර වැසි සෝවාන් ඵලයට පැමිණි සුනන්දා නම් වූ එක් මාලාකාර දියණියක්, පියාගේ නිවසින් යවන ලද බොහෝ වූ මල් ද සුවඳ දුම් ආදිය ද, පුදමින් දිනපතා චෛත්‍ය පූජාවක් කරයි. පොහෝ දිනයන්හි තමන්ම ගොස් පූජා කළාය. ඕ තොමෝ පසුකලෙක එක්තරා රෝගයකින් කළුරියකොට සක්දෙව් රජුගේ පරිචාරිකාවක් වී උපන්නාය. ඉක්බිති එක්දිනක් ඕ තොමෝ අන් දෙවඟනන්ගේ ශරීර ප්‍රභාවය මල් ආදීන්ගේ ප්‍රභාවයෙන් යටපත් වී විවිධ වර්ණ ඇත්තේ විය. සුනන්දා දෙවඟනගේ ප්‍රභාවය වනාහි යටපත් නොවී යථා ස්වභාවයෙන්ම පිහිටියේය. පැවතුනේය. සක්දෙව් රජ එය දැක ඇය විසින් කරන ලද පුණ්‍යකර්මයක් දැනගනු කැමැත්තේ ඒ පිළිබඳව ඇගෙන් ප්‍රශ්න කළේය.

කා නාම ත්‍වං විසාලක්‍ඛී - රම්මෙ චිත්තලතා වනෙ සමන්තා අනුපරියාසී - නාරීගණ පුරක්‍ඛතා

යදා දෙවා තාවතිංසා - පවිස්සන්ති ඉමං වනං සං යොග්ගා සරථා සබ්බෙ - චිත්‍රා හොන්ති ඉධාගතා

තුය්හඤ්ච ඉධ පත්තාය - උය්‍යානෙ විචරන්තියා කායෙ න දිස්සති චිත්තං - කෙන රූපං තවෙදිසං දෙවතෙ පුච්ඡිතා චික්‍ඛ - කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

එහි කා නාම ත්‍වං පෙර ආත්මභාවයේ, ඔබ කිනම් වූයේ ද? කෙබඳු වූයේ ද, යම්කිසි තැනකදී කරන ලද කිසියම් ක්‍රියාවක් හේතුවෙන් ඔබට මෙබඳු වූ ආනුභාව ප්‍රභා සම්පන්න සම්පත්තියක් ලැබී ඇත්තේද? විසාලක්‍ඛිනී ලොකු දිගු ඇස් ඇත්තී ඇස් ඇති තැනැත්තියේ. (ආලපන විභත්ති)

යදා යම්කලෙක ඉමං වනං මේ චිත්‍රලතා නම් වූ වනය චිත්‍රා හොන්ති එම චිත්‍රලතා උයනේ දී විසිතුරු ප්‍රභාවය වැදීමෙන් ද, තමන්ගේ ශරීර, වස්ත්‍ර, අලංකාර ආදියේ ප්‍රකෘති ස්වභාවයෙන් විශිෂ්ඨ ස්වභාවයක් ඇතිවීමෙන් විචිත්‍රාකාරයක් මතුවෙයි. ඉධාගතා මෙහි ආවාහුයි. මෙහි පැමිණීමට හේතු ඇත්තේ වෙයි.

ඉධ පත්තායා මේ සභාවට පැමිණි කෙන රූපං තවෙදයං කවර කරුණකින් ඔබේ රූපය ශරීරය මෙබඳු ආකාර ඇතිව චිත්‍රලතා වනයේ ප්‍රභාවය යටපත් කරමින් සිටින්නේ ද යන අදහසයි.

මෙසේ ශක්‍රයා විසින් ප්‍රශ්න කරන ලද්දා වූ ඒ දේවතා දුව ගාථාවගෙන් පිළිතුරු දුන්නීය.

යෙන කම්මෙන දෙවින්‍ද - රූපං මය්හං ගතීච මෙ ඉද්ධිච ආනුභාවොච - ව තං සුණොභි පුරින්‍දද

අහං රාජගගෙ රම්මෙ සුනන්‍දා නාමුප පාසිකා සද්ධා සීලෙන සම්පන්නා - සංවිභාගරතා සදා

අච්ඡාදනඤ්ච භත්තඤ්ච - සේනාසන පදීපියං අදාසි උජු භූතෙසු - විප්පසන්නෙන චෙතසා

චාතුද්දිසිං පඤ්චදසිං - යාව පක්‍ඛස්ස අට්ඨමී පාටිහාරිය පක්‍ඛඤ්ච - අට්ඨංගසු සමාගතා

උපොසථං උපවසිස්සං - සදා සීලෙසු සංවුතං සඤ්ඤමා සංවිභාගා ච - විමානං ආවසාමහං.

පාණාතිපාතා විරතා - මුසාවාදා ච සඤ්ඤතා ථෙයහච අතිචාරාච - මජ්ජපානා ච ආරකා

පඤ්චසික්‍ඛා පදෙ රතා - අරියසච්චාන කොවිදො උපාසිකා චක්‍ඛුම තො - ගොතමස්ස යසස්සි නො

තස්සා මෙ ඤාතිකුලා දාසී - සදා මාලාභි භාරතී තාහං භගවතො ථූපෙ - සබ්බමෙවාභි රොපයිං

උපොසථෙ වහං ගනත්‍වා - මාලා ගන්‍ධ විලෙපනං ථූපස්මිං අභිරොපෙසිං - පසන්නා සෙභි පාණිහි

තෙන කම්මෙන දෙවින්‍ද - රූපං මය්හං ගතිංච මෙ ඉද්ධී ච ආනුභා වො ච - යං මාලං අභිරොපයිං

යඤ්ච සීලවතී ආසිං - න තං තාව විපච්චතී ආසා ච පන මෙ දෙවින්‍ද - සකදාගාමිනී සියන්ති

එහි ගතී යනු දිව්‍යමය ස්වභාවය හෝ ඉපදීම වෙයි. ඉද්ධි යනු දේව ඍද්ධියයි. අදහස් ඉටුවීම යයි ද අරුත් දැක්විය හැකිය. ආනුභාවො ප්‍රභාවය. පුරින්‍දදා ශක්‍රයාට ආමන්ත්‍රණය කිරීමයි. ඔහු වනාහි ‘පෙර දන් දුන්නේය’ යන අදහසින් ද පුරින්‍දද නම් වේ. (පුරෙ දානං අදාසීති = පුරින්‍දද) යයි කියනු ලැබේ.

ඤාති කුලා පියාගේ නිවස සඳහා මෙසේ කියයි. සදා මාලාභි හාරතී සියලු කල්හිම දවසක් පාසා ඥාති නිවසින් දාසියක විලසින් මා වෙත මල් ගෙන එනු ලැබේ. සබ්බමෙවාභිරොපයිං මගේ පැළඳ ගැනීම සඳහා එවන මල් ද, සුවඳ ද්‍රව්‍ය අන් සියළු දේ ද මා පරිභෝග නොකොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චෛත්‍ය වෙත පිදීම් වශයෙන් තැන්පත් කළෙමි. පූජා කළෙමි.

උපොසථ මහං ගනත්‍වා පොහෝ දිනයන්හි මමම චෛත්‍ය ස්ථානයට ගොස් යං මාලං අභිරොපයින්ති එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ස්ථූපයෙහි, යම්කිසි මල් හා සුවඳ ද්‍රව්‍ය තැබීමක් කරන ලද්දේ ද, තෙන කම්මෙන ඒ කර්මයෙන් යනුවෙන් අදහස් වේ.

න තං තාව විපච්චතී, සීලවතී ආසිං ඒ සිල් රැකීම හෙවත් රැක්කා වූ සීලමය පුණ්‍යානුභාවය විපාක දීමට තවම අවස්ථාව පැමිණියේ නැත. ඒ පින්කම් මුහුකුරා නොගියේ මුහුකුරා යාමට අවස්ථාව නුවූයේය. යම්කිසි විටක මීළඟ ආත්මභාවයක දී ඒ පින් විපාක දීම සිදුවනු ඇත්තේය යන අර්ථයි. ආසා ච පන මෙ දෙවින්‍ද සකදාගාමිනී සියං දේවේන්‍ද්‍රය, මම කෙසේ නම් සකෘදාගාමී වන්නෙම් දැයි ප්‍රාර්ථනාව ද, ආර්ය ධර්මයන්හි හැසිරීමෙන් සිදුකරගත යුතු වේ. භවයෙහි ඇලීමෙන් සිදු කරගත හැකි නොවේ. ඕ තෙම වනාහි සකෘදාගාමී ඵලයට පැමිණීමට ආර්ය ධර්මයෙහි හැසිරෙනු කැමති බව පළ කළාය. ගිතෙල් ලබාගනු කැමැත්තෙක්, දීකිරි කැළඹීමෙන් ගිතෙල් නිෂ්පාදනය කරගත නොහැකි බව දතයුතුය යන අදහසයි. සෙස්ස පෙර කියන ලද පරිදිම වේ.

සක්දෙව් රජු මේ සිදුවීම් ප්‍රවෘත්තිය තමන් ද ඒ දෙව්දුවද කියන ලද පරිද්දෙන්ම ආයුෂ්මතී වංගීස තෙරුන්ට කීය. ආයුෂ්මත් වංගීස ස්ථවිරයන් වහන්සේ ධර්ම සංගායනා කාලයෙහි ධර්ම සංග්‍රාහක ස්ථවිරයන් වහන්සේලා වෙත දැනුම් දුන්හ. ඒ තෙරවරු ඒ පුවත ඒ අයුරින්ම සංග්‍රහ කරන ලද්දේ ය.

විසාලක්‍ඛී විමාන වර්ණනාව නිමියේ ය.

10. පාරිච්ඡත්තක විමන වර්ණනා

පාරිච්ඡත්තකෙ කොවිළාරෙ යනු පාරිච්ඡත්තක විමාන වතුවයි. එහි උත්පත්තිය කෙසේ සිදු වූයේ ද යත්? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සේක. එසමයෙහි සැවැත්නුවර වාසී එක්තරා උපාසකයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ පසුදින සඳහා දනට ආරාධනාකොට, තමාගේ නිවසේ දොරටුව අසල මහත් වූ මණ්ඩපයක් කරවා වටේට වටතිර ද උඩට උඩුවියන් ද, අවට ධජ පතාක ආදිය ද නංවා හාත්පස අලංකාර කොට මෘදු වර්ණ වස්ත්‍ර ද සුවඳ දුම් මල් ආදිය එල්වා දිය ඉස සුමට කළ පෙදෙසෙහි අසුන් පනවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දානය සඳහා වැඩමවීමට සුදුසු කාලය යයි දැන්වීය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පූර්ව පෙරවරු කාලයේ පාසිවුරු ගෙන හැඳ පොරවා දෙව් විමනක් ලෙස සැරසූ මණ්ඩපයට පිවිස නිල්වන් අහස්කුස බබළන සූර්යයා මෙන් පනවන ලද බුද්ධාසනයේ වැඩහුන් සේක. උපාසක තෙමේ ගඳ දුම් මල්පහන් ආදියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය.

එකල්හි වනාහි දර ගෙනයන්නා වූ එක්තරා ස්ත්‍රියක් ‘අන්‍ධවන’ නම් වනයෙහි පිපුණු මල් ඇති අශෝක රුකක් දැක ලා කොල සහ දලු සහිතව පොකුරු වශයෙන් බොහෝ අශෝක මල් ගෙන එන්නී, එහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇතිව අසුන වටකොට තමන් ගෙනා මල් අතුරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජාකොට වැඳ තෙවරක් පැදකුණු කොට නමස්කාර කරමින් ගියාය. ඕ තොමෝ පසුකලෙක කළුරියකොට තව්තිසාවෙහි උපන්නාය. අප්සරාවන් දහසක් පිරිවරාගෙන බොහෝසෙයින් නන්දන උයනේ නටමින් ගයමින් පරසතු මල්මාලා ගොතමින් සතුටින් ක්‍රීඩා කරමින් සැණකෙළි සිරි විඳගනියි. එකල්හි ආයුෂ්මත් මහමුගලන් තෙරුන් පෙර කියන ලද පරිදිම දෙව්ලෝ චාරිකාවෙහි යෙදෙන්නේ තව්තිසා භවනට ගොස් ඇය විසින් කරන ලද පුණ්‍ය කර්මය කවරීදැයි මේ ගාථාවලින් විමසීය.

පාරිච්ඡත්තකෙ කොවිළාරෙ - රමණීයෙ මනොරමෙ දිබ්බමාලං ගන්‍ථමානා - ගායන්ති සම්පමොදසී

තස්සා තෙ නච්චමානාය - අංග මංගෙහි සබ්බතො දිබ්බා සද්දා නිච්ඡරන්ති - සවණීයා මනොරමා

විවත්තමානා කායෙන - යා වෙණිසු පිලන්‍ධනා තෙසං සුය්‍යති නිග්ඝො සො - තුරියෙ පඤ්චංගිකෙ යථා

වටංසකා වාතයූතා - වාතෙන සම්පකම්පිතා තෙසං සුධ්‍යති නිග්ඝොසො - තුරියෙ පඤ්චංගිකෙ යථා

යාපි තෙ සිරස්මිං මාලා සුචිගන්‍ධා මනොරමා වාති ගන්‍ධො දිසා සබ්බා - රුක්‍ඛො මඤ්ජස්සිතො යථා

සායතෙ තෙ සුචිං ගන්‍ධං - රූපං පස්සසි අමානුසං දෙවතෙ පුච්ඡිතාචික්‍ඛ - කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලං

එහි පාරිච්ඡත්තකෙ කොවිළාරෙ පාරිච්ඡත්තක හෙවත් පරසතු යන නම් ඇති කොවිළාර නම් දිව්‍ය වෘක්‍ෂයේ මල් රැගෙන. දිබ්බමාලං ගන්‍ථමානං දිව්‍යමය වූ මල්මාලා ගොතමින්, යනුවෙන් අදහස් වේ. ලෝකවාසීහු යමකට පාරිජාත යයි කියත්ද, එය මාගධී භාෂාවෙන් පාරිච්ඡත්තක යයි ද කියති. ‘කොවිළාර’ යනු ද කොවිළාර නම් වෘක්‍ෂ ජාතියට අයත් වන්නීය. එය මිනිස් දුව ද කෝවිළාර මැයි. එයට ද ‘ජාති’ යයි කියති.

ඒ දෙවඟන නටන කල්හි ශාරීරික කොටස්හි ඇති ‘බර වශයෙන්, ශරීරයෙන් පළඳනාවන්ගෙන් ද, ඉතා මිහිරිහඬ නිකුත් වේ. ගඳ හෝ සුවඳ සදාකල්හිම සියලු දිසාවන්හි සදාකල්හිම පැතිර පවතී. එහෙයින් තස්සා තෙ නච්චමානාය යන්න කීය. එහි සවණීය ඇසීමට සුදුසු කණට හිත වූ යන අදහසයි.

විවත්තමානා කායෙන ඔබගේ වෙනසට පත්වන්නා වූ ශරීරයෙන්, මෙය ඉත්‍ථම්භූත ලක්‍ෂණ අර්ථයෙහි කරණ විභක්ති වචනයයි. යා වෙණිසු පිලන්‍ධනා ඔබගේ කෙස් කැරලිවල යම්බඳු වූ පළඳනාවක් වේද, මෙහි විභක්ති ලෝපයක් ඇති බව දතයුතුය. නැතිනම් නාමපදයක ලිංග විපර්යාසයක් සිදු වී ඇත.

වටංසකා රනින් සෑදු මුදුන් - මුදුන හෝ මුදුන් මල්කඩ යන අර්ථයි. වාතධූතා මද සුළඟින් සෙලවෙන. වාතෙන සම්පකම්පිතා වාතයෙන් හාත්පසින් කම්පනය වූ නැතිනම් චලිත වූ යන අදහසයි. එසේ නැතහොත් වටංසකා වාතධූතා වාතෙන සම්පකම්පිකා යනු වාතයෙන් කම්පිත නොවී හෝ වාතය කම්පිත වීමෙන් යම් ඒ නිවාස මුදුන් කම්පනයට පත්වේ ද, එවිට ඒවායේ ඝෝෂාව ඇසේ යන අදහසයි.

වාති ගන්‍ධො දිසා සබ්බා එබඳු ඔබගේ හිසෙහි දිව්‍යමය මාලාදාමයන්හි සුවඳ හමයි. හැම දිසාවන්හිම පැතිරෙයි. කුමක් මෙන් ද යත්, රුක්‍ඛො මඤ්ජුස්සකො යථා යම් සේ වනාහී මඤ්ජසීසක නම් දිව්‍ය වෘක්‍ෂය බොහෝ යොදුන් ගණනක් ඈත තමාගේ සුවඳ සියලු දිසාවන්හි පතුරුවා හරියි ද, එසේම ඔබේ හිසෙහි පළඳින මල්දමින් ද සුවඳ හමා යයි යන අදහසයි. ඒ වෘක්‍ෂය වූ කලී ගන්ධමාදන පර්වතයෙහි පසේබුදුවරුන් වහන්සේලාගේ පොහෝ කරන ස්ථානය ඒ මධ්‍යයෙහි පිහිටා ඇත. දෙව්ලොව ද මිනිස්ලොව ද යම් පමණ සුවඳ කුසුම් වේද, ඒවා ඒ වෘක්‍ෂයේ අතු කෙළවරෙහි හටගනී. ඒවායින් ඒ රුක අතිශයින් සුවඳවත් වන්නේය. ඒ දෙවඟන පළඳින මල්දම මෙබඳුම වෙයි. ඒ නිසා ‘රුක්‍ඛො මඤ්ජුසකො යථා’ මඤ්ජුසක නම් වෘක්‍ෂය මෙනි යනු කීහ.

යම්සේ ඒ ස්වර්ගයේ ස්පර්ශ ආයතන හයේ ස්වභාවයන් අනුව එහි රූප ශබ්දී අරමුණු සියල්ලම පියකරු වේද, එසේ වුවද ඒ දේවතාවියට සුගන්‍ධයන් නමැති විශේෂ ස්වභාවයක් ලැබී ඇත. එබැවින් ‘ඝායතෙ තං සුචිං ගන්‍ධං රූපං පස්සසි අමානුසං’ යයි කියන ලදී. එම මනා වූ සුවඳ ඔබ ආඝ්‍රාණය කරන්නෙහිය. මනුෂ්‍යාත්මය ඉක්ම වූ රූපයකින් පෙනෙන්නෙහිය.

ඉක්බිති දේවතාවිය ගාථා දෙකකින් මෙසේ පැහැදිළි කළාය.

පභස්සරං අච්චිමන්තං - වණ්ණ ගන්‍ධෙන සඤ්ඤුතං අසොක පුප්ඵමාලාහං - බුද්ධස්ස උපනාමයිං

තාහං කම්මං කරිත්‍වාන - කුසලං බුද්ධ වණ්ණිතං අජෙතසොකා සුචිතා - සම්පමොදාමනාමයා

සුපිරිසිදු පබළු රැසකට සමාන වදමල් කෙසුරු රැසකින් යුතු වූ බැවින් හිරු රැස් දැලකට සමාන වූ ද අලංකාරවත් වූ ද, ඒ අවස්ථාවෙහි තිබුනා වූ අශෝක මල්දම් සඳහා පභස්සරං අච්ඡමන්තං යනාදිය කියන ලදී. සෙස්ස පෙර කියන ලද පරිදිම වේ.

ඉක්බිති ඒ දෙවඟන විසින් තමාගේ යහපත් ක්‍රියාවන් හෙවත් පුණ්‍ය කර්මයක් කියන ලද කල්හී ආයුෂ්මත් මහා මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ පිරිවර සහිත වූ ඇයට ද දහම් දෙසා - මිනිස් ලොවට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඒ ප්‍රවෘත්තිය දැන්වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ පුවත අර්ථෝත්පත්ති කොටගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළහ. ඒ දේශනාව මහජනයාට ප්‍රයෝජනවත් ධර්ම දේශනාවක් විය.

පාරිච්ඡත්තක විමාන වර්ණනාව නිමියේ ය.

තුන්වන වර්ග වර්ණනාව සමාප්තයි.